“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
99
EKOLOGIK MA’DANIYATNI YOSHLAR ONGIGA PEDAGOGIK
METODLAR YORDAMIDA SINGDIRISH
Uzoqjonova Moxinur Diyorbek qizi
ADPI, biologiya 2-bosqich talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqolada ekologik ta’lim tarbiya, ularning yoshlar ongiga
singdirilishi, O‘zbekiston Respublikasidagi ekologik muammolar va ularning yechimlari,
insonlarning tabiatga ta’siri hamda ekologik ta’lim tarbiya haqida qisqacha ma’lumotlar
berilgan.
Kalit so‘zlar: Ekologik ta’lim –tarbiya, Agrosanoat, qo‘riqxonalar , milliy bog`lar,
biosfera, innovatsion texnologiyalar.
Bugungi kunda mustaqil O‘zbekiston yirik sanoat va agrar mintaqa bo‘lib, kelajakda
dunyoga yuz tutgan mashinasozlik, energetika, kimyo, oziq – ovqat sanoati, transport
majmuini yanada rivojlantirish ko‘zda tutilgan. Bunday ishlab chiqaruvchi kuchlarning
rivojlanishi Respublikada ijtimoiy – ekotizmlarning holatiga muayyan darajada salbiy ta`sir
ko‘rsatadi.
Ekologik ta’lim –tarbiya orqali yoshlarda o‘z yashash muhiti to‘g‘risidagi bilimlar,
atrofimizdagi olam tabiat va insonlarni o‘zaro uzviy bog‘langanlik haqidagi ilmiy nazariy
dunyoqarashlarni, o‘lkasi va vatanini ekologik tizimlari ularning paydo bo‘lishi evolyusion
rivojlanishi, antropogen ta’sirlar, makon va maydon bo‘yicha tarqalish qonunyatlari undan
kelib chiqadigan xususiyatlari, boyliklari, holati, kelajak istiqbollari, milliy, regional va
global miqyosdagi tabiat va jamiyat munosabatlari, amaliy ekologik ko‘nikma va malakalar
yoshlar ongiga singdiriladi. Yer yuzasi atrof muhitni muhofaza qilish uning boyliklaridan
oqilona foydalanish va buzilgan tabiat va majmualarini qayta tiklashga oid muammolarini
anglash va ularni yechimini topishga doir to‘g‘ri qarorlarni qabul qilish kompotensiyasi
ularni tanlangan kasblarga qarab ekologik ta’lim va tarbiya shakllantiriladi va rivojlantiriladi.
Ekologik muammolarning tobora global ahamiyat kasb etib borayotganligi inobatga
olinib, so‘nggi yillarda muhim ustuvor vazifalar bilan bir qatorda atrof muhit muhofazasi,
ekologik madaniyat, ekologik ta’lim-tarbiya, ekologik ma’rifat masalalariga alohida e’tibor
berilmoqda.
«Inson tomonidan biosferaga ko‘rsatilayotgan ta’sirni tartibga solish, ijtimoiy
taraqqiyot bilan qulay tabiiy muhitni saqlab qolishning o‘zaro ta’sirini uyg‘unlashtirish,
inson va tabiatning o‘zaro munosabatlarida muvozanatga erishish muammolari borgan sari
dolzarb bo‘lib qolmoqda. Ekologik xavfsizlik kishilik jamiyatining buguni va ertasi uchun
dolzarbligi, juda zarurligi bois eng muhim muammolar jumlasiga kiradi. Bu muammolar
amaliy tarzda hal etilsa, ko‘p jihatdan hozirgi va kelgusi avlod turmushining ahvoli va sifatini
belgilash imkoniyatini beradi»[2]
Guvohi bo‘layotganimizdek bugungi kunda insoniyat tabiatga jiddiy zarar etkazganiga
qaramay, uni asl holatiga qaytarish uchun barcha imkoniyatlarga ega. Ekologik vaziyatni
yaxshilashga ta’sir ko‘rsatuvchi omillardan biri jamiyatning har bir a’zosida zamonaviy
ekologik dunyoqarashni shakllantirishdan iborat.
Ekologik ta’limning dolzarbligi mamlakatimiz tabiati, ekotizimlari, atrof muhitni
beqarorlik va izdan chiqishdan asrash, aholining ekologik madaniyatini oshirish, ushbu o‘ta
jiddiy, hayotiy masalalarga aholining barcha qatlamlari, ayniqsa, yoshlar hissa qo‘shishi
zarurligi bilan belgilanadi.
Yurtimizda ekologik ta’limni rivojlantirish bo‘yicha tegishli normative huquqiy
hujjatlar qabul qilingan. Jumaladan, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
"O‘zbekiston Respublikasida ekologik ta'limni rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
100
to‘g‘risida" [3] qarori qabul qilindi. Unga binoan, Konsepsiyaning asosiy maqsadi o‘sib
kelayotgan yosh avlodda ekologik bilim, ong va madaniyatni shakllantirish hamda
rivojlantirish, ekologik ta’lim-tarbiya jarayonini samarali tashkil etish, shuningdek,
ekologiya sohasidagi ilm-fanni jahonning ilg‘or innovatsion texnologiyalarini jalb etgan
holda yanada takomillashtirishdan iborat.
Xulosa qilib shuni aytish joizki, bugungi yoshlar ongiga ekologik ta’lim-tarbiyani
singdirish oilada, maktabda barcha fanlarni o‘qitishda amalga oshirilishi ko‘zda tutiladi.
Ekologik ta’lim-tarbiyadan bosh maqsad ham yosh avlodga atrof-muhit va uning
muammolariga ongli munosabatni shakllantirishdan iboratdir. Ekologik tarbiyalash
jarayonida yoshlarni yashab turgan tabiatimiz boyliklarini tejab-tergashga, uni muhofaza
qilishga o‘rgata boriladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Suvonqulov Jamshid. Fuqarolarning o
ʼ
zini o
ʼ
zi boshqarish organlari ekologik
vakolatlarining huquqiy asoslari tushunchasi, tarkibi va muammolari.
Архив
Научных
Публикаций
JSPI, (2020). 1(49).
Извлечено
от
https://science.i edu.uz/index.php/archive_jspi/article/view/5176
2.
Madaminjonovna M. M. K. L. METHODOLOGY OF EDUCATIONAL
TEACHING OF GENERAL SCIENCES
3.
Mirzakarimova, M. M., & Uzoqjonova, M. D. qizi. (2023). O‘zbekistonda
chiqindilarni qayta ishlash muammolarini o‘rganish va bartaraf qilish.
4.
Science
and
Education,
4(11),
78–83.
Retrieved
from
https://www.openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/6393.
