“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
174
ЎРГАНИШ
–
ТАЪЛИМ
СИФАТИ
ВА
САМАРАДОРЛИГИНИ
АСОСИ
СИФАТИДА
Негматова
Аропат
Мухтаровна
Андижон
давлат
педагогика
институти
,
п
.
ф
.
н
.,
доцент
.
Аннотация
:
Мақолада
жаҳон
тажрибаси
асосида
талабаларнинг
фанларни
ўзлаштиришлари
жараёнидаги
ўрганиш
стратегиялари
моҳиятига
алоҳида
тўхталиб
ўтилган
.
Ўрганиш
жараёни
педагогик
,
психологик
,
социологик
,
нейробиологик
жиҳатдан
тадқиқ
қилинишига
эътибор
қаратилган
.
Калит
сўзлар
:
Ўрганиш
,
футурологик
,
элаборатив
,
метакогнитив
,
виртуал
таълим
.
Жаҳон
тажрибасида
талабаларда
ўз
мутахассислиги
бўйича
зарурий
компетенцияларни
ривожлантириш
учун
кўплаб
инновацион
тадқиқотлар
ўтказилмоқда
.
Бу
эса
нафақат
таълим
тизимига
,
балки
жамият
ижтимоий
-
иқтисодий
ҳаёти
учун
муҳим
бўлган
мутахассисларни
тайёрлашда
ҳал
қилувчи
аҳамиятга
эга
.
Таълимнинг
халқаролашуви
шароитида
ўрганиш
стратегиялари
ва
техникалари
доимий
долзарблигини
йўқотмайдиган
масала
ҳисобланади
.
Бошқа
томондан
интеллектуал
жамиятда
ёш
мутахассис
кадрларга
бўлган
малака
талаблари
тобора
ортиб
бормоқда
.
Бу
эса
улардан
янги
инновацион
ўрганиш
стратегияларини
ва
техникаларини
ўзлаштиришни
тақозо
этади
.
Ўзбекистон
Республикасида
олий
таълимни
тизимли
ислоҳ
қилишда
талабаларни
замонавий
билим
ва
юксак
маънавий
-
ахлоқий
фазилатларга
эга
,
мустақил
фикрлайдиган
юқори
малакали
кадрлар
тайёрлаш
жараёни
сифат
жиҳатдан
янги
босқичга
ўтмоқда
.
Олий
таълимни
модернизация
қилиш
,
олий
таълим
муассасаларида
ўқув
жараёнини
босқичма
-
босқич
кредит
-
модуль
тизимига
ўтказиш
,
халқаро
тажрибалардан
келиб
чиқиб
,
олий
таълимнинг
илғор
стандартларини
жорий
этиш
,
жумладан
,
ўқув
дастурларида
назарий
билим
олишга
йўналтирилган
таълимдан
амалий
кўникмаларни
шакллантиришга
йўналтирилган
таълим
тизимига
ўтиш
каби
вазифаларни
амалий
ижроси
талабаларда
инновацион
ўрганиш
стратегия
ва
техникаларини
ривожланганлиги
билан
узвий
боғлиқ
.
Ўзбекистон
Республикаси
Президентининг
2019
йил
9
октябрдаги
“
Ўзбекистон
Республикаси
олий
таълим
тизимини
2030
йилгача
ривожлантириш
концепциясини
тасдиқлаш
тўғрисида
”
ги
ПФ
-3887-
сон
Фармони
, 2022
йилд
22
июндаги
“
Педагогик
таълим
сифатини
ошириш
ва
педагог
кадрлар
тайёрловчи
олий
таълим
муассасалари
фаолиятини
янада
ривожлантириш
чора
-
тадбирлари
тўғрисида
“ 0562-
сон
Қарори
,
Ўзбекистон
Республикаси
Вазирлар
Маҳкамасининг
2020
йил
27
октябрдаги
„
Олий
таълим
муассасаларини
нуфузли
хорижий
олий
таълим
муассасалари
билан
ҳамкорликда
трансформация
қилиш
чора
-
тадбирлари
тўғрисида
“
ги
Қарори
, 2020
йил
10
февралдаги
„
Ўзбекистон
Республикаси
Олий
ва
ўрта
махсус
таълим
вазирлиги
ҳузуридаги
Олий
таълимни
ривожлантириш
тадқиқотлари
ва
илғор
технологияларни
татбиқ
этиш
маркази
фаолиятини
ташкил
этиш
бўйича
қўшимча
чора
-
тадбирлар
тўғрисида
“
ги
Қарори
ва
мазкур
фаолиятга
тегишли
бошқа
меъёрий
-
ҳуқуқий
ҳужжатларда
белгиланган
вазифаларни
амалга
ошириш
долзарблик
касб
этмоқда
.
Олий
таълим
муассасаларида
талабалар
таълим
олиши
жараёнида
ўзларида
турли
ўрганиш
стратегиялари
ва
техникаларини
ривожлантириб
борадилар
.
Таълимни
ахборотлаштириш
шароитида
бунинг
аҳамияти
янада
долзарблашиб
бормоқда
.
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
175
Талабанинг
ўз
мутахассислигини
мукаммал
ўрганиши
,
давлат
таълим
стандартларида
белгиланган
малака
талабларини
бажара
олиши
кўп
жиҳатдан
ўрганиш
стратегиялари
ва
техникаларига
боғлиқ
.
Шунингдек
,
олий
таълимга
кредит
-
модуль
тизимини
татбиқ
этилиши
талабанинг
мустақиллигини
таъминласа
,
бошқа
томондан
ўқув
жараёнини
режалаштиришда
ташкилотчилик
қобилиятини
намоён
бўлишини
тақозо
этади
.
Олий
таълим
тизимидаги
ислоҳотларнинг
пировард
мақсади
ҳам
талабаларнинг
инновацион
таълим
технологиялари
,
ўқув
материаллари
ҳамда
методлар
ёрдамида
етук
мутахассис
қилиб
тайёрлашдан
иборат
.
Талабанинг
ўрганиш
учун
сарфлаган
вақти
ва
ўрганиш
самарадорлиги
ҳамиша
ҳам
қониқарли
даражада
бўлмайди
.
Бу
эса
талабаларнинг
ўрганиш
стратегиялари
ва
техникаларини
тўғри
танлай
олмагани
,
бошқа
томондан
профессор
-
ўқитувчиларнинг
етарли
маълумот
бермагани
билан
изоҳланади
.
Талабаларда
ўқув
жараёнида
методик
компетенция
ривожланиб
боради
.
Ўрганиш
стратегиялари
ва
техникаси
мазкур
компетенциянинг
таркибий
қисми
ҳисобланади
.
Ўрганиш
жараёни
педагогик
,
психологик
,
социологик
,
нейробиологик
жиҳатдан
тадқиқ
қилинади
.
Аҳамиятли
жиҳати
шундан
иборатки
,
таълим
тизимидаги
трансформация
жараёнлари
,
фан
ва
техника
тараққиёти
натижасида
маълумотлар
ҳажмининг
кенгайиши
талабаларнинг
интенсив
ўрганишини
талаб
этади
. „
Авлодлар
алмашинуви
“
назариясига
биноан
турли
даврда
ёшлар
турлича
ўрганиш
стратегиялари
билан
тавсифланади
.
Шундан
келиб
чиққан
ҳолда
айтиш
лозимки
,
ҳозирги
ёшларнинг
ўқишга
бўлган
муносабати
,
уларнинг
ўрганиши
учун
таъсир
қилувчи
турли
салбий
омилларни
ҳисобга
олган
ҳолда
уларда
ўрганиш
стратегиялари
ва
техникаларини
ривожлантиришнинг
педагогик
-
концептуал
механизмини
такомиллаштиришни
тақозо
этади
.
Ўрганиш
стратегияси
ва
техникаси
доимий
тадқиқ
қилиб
борилувчи
,
такомиллашишни
тақозо
этувчи
тадқиқот
объекти
ҳисобланади
.
Бунда
илғор
хорижий
тажрибаларни
миллий
таълим
тизими
хусусиятларидан
келиб
чиққан
ҳолда
адаптив
қўллаш
самарали
ҳисобланади
.
Кенг
тарқалган
элаборатив
,
метакогнитив
,
ресурсларга
асосланган
ўрганиш
стратегиялари
ва
техникаларини
амалиётда
қўллаш
ва
натижаларини
баҳолаш
орқали
доимий
равишда
педагогик
амалиётда
кенг
қўлланилиб
келинмоқда
.
Шунингдек
,
ҳозирда
кенг
тарқалган
виртуал
таълим
,
масофавий
таълим
шароитида
талабаларнинг
етарли
ўрганиш
стратегияси
ва
техникаси
бўйича
билим
ва
кўникмаларга
эга
бўлиши
билан
ижобий
натижага
эга
бўлиши
анча
мураккаб
кечаётганини
эътироф
этиш
зарур
.
Талабаларнинг
ўқув
машғулотида
,
мустақил
таълим
олишида
,
оралиқ
ва
якуний
синовлар
учун
самарали
ўқиб
ўрганиши
уларнинг
ўрганиш
стратегиялари
бўйича
етарли
билим
ва
кўникмаларга
эга
эканлиги
билан
боғлиқдир
.
Педагогик
амалиётда
талабаларнинг
ўрганиш
стратегияларини
ва
техникаларини
мавжуд
ҳолатини
диагностика
қилиш
концептуал
жиҳатдан
ҳал
қилувчи
аҳамиятга
эга
.
Бу
орқали
олий
таълим
муассасалари
талабаларининг
ўрганиш
стратегияси
ва
техникаси
бўйича
мавжуд
ҳолатга
баҳо
бериш
ва
самарали
,
мос
келувчи
стратегия
ва
техникаларни
қўллаш
имкониятини
беради
.
Демак
стратегиялар
,
технологиялар
кредит
-
модуль
тизимида
талабани
фанларга
қизиқишлари
,
уни
ўзлаштириш
жараёнидаги
меҳнат
ҳажмларини
аниқлаши
каби
хусусиятларини
шакллантиришга
,
ўрганиш
жараёнидаги
мураккабликларни
енгишга
қаратилган
фаолият
эканлиги
билан
ўзига
хослик
касб
этади
.
Миллий
тарбия
анъаналарига
мувофиқ
тарзда
хориж
технологиялари
ва
стратегияларини
жорий
этиш
ҳам
мақсадга
мувофиқдир
.
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
176
Фойдаланилган
адабиётлар
1.
Ўзбекистон
Республикаси
Президентининг
„
Ўзбекистон
Республикаси
олий
таълим
тизимини
2030
йилгача
ривожлантириш
концепциясини
тасдиқлаш
тўғрисида
“
ги
2019
йил
9
октябрдаги
ПФ
-3887-
сон
Фармони
//
Қонун
ҳужжатлари
маълумотлари
миллий
базаси
, 09.10.2019
й
., 06/19/5847/3887-
сон
.
2.
Ўзбекистон
Республикаси
Президентининг
„
Педагогик
таълим
сифатини
ошириш
ва
педагог
кадрлар
тайёрловчи
олий
таълим
муассасалари
фаолиятини
янада
ривожлантириш
чора
-
тадбирлари
тўғрисида
“
ги
2022
йилд
22
июндаги
0562-
сон
Қарори
//
Қонун
ҳужжатлари
маълумотлари
миллий
базаси
, 22.06.2022-
йил
07/22/289/0562-
сон
3.
Ўзбекистон
Республикаси
Вазирлар
Маҳкамасининг
„
Олий
таълим
муассасаларини
нуфузли
хорижий
олий
таълим
муассасалари
билан
ҳамкорликда
трансформация
қилиш
чора
-
тадбирлари
тўғрисида
“
ги
2020
йил
27
октябрдаги
1412-
сон
Қарори
//
Қонун
ҳужжатлари
маълумотлари
миллий
базаси
, 27.10.2020
й
., 09/20/655/1412-
сон
4.
Ўзбекистон
Республикаси
Вазирлар
Маҳкамасининг
„
Ўзбекистон
Республикаси
Олий
ва
ўрта
махсус
таълим
вазирлиги
ҳузуридаги
Олий
таълимни
ривожлантириш
тадқиқотлари
ва
илғор
технологияларни
татбиқ
этиш
маркази
фаолиятини
ташкил
этиш
бўйича
қўшимча
чора
-
тадбирлар
тўғрисида
“
ги
2020
йил
10
февралдаги
0144-
сон
Қарори
//
Қонун
ҳужжатлари
маълумотлари
миллий
базаси
, 10.02.2020
й
.,
09/20/75/0144
