“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
238
BOSHL
А
NG
ʼ
ICH SINF O
ʼ
QUVCHIL
А
RI ONGI V
А
T
А
F
А
KKURINI
RIVOJL
А
NTIRISHD
А
OIL
А
V
А
M
А
KT
А
B H
А
MKORLIGI
M.M.To‘lanova
ADPI Pedagogika va psixologiya
kafedrasi o‘qituvchisi
Jo‘rayeva Odina Ilxomjon qizi
Musiqa ta’limi yo‘nalishi 2-bosqich
talabasi
Annotasiya:
Ushbu maqola mamlakatimizda yosh avlodning ongi va tafakkurining
rivojlanishiga oil
а
v
а
m
а
kt
а
b h
а
mkorligi ijobiy ta
ʼ
sir etadi. Shuning uchun ham maktab va
oila hamkorligini uzluksiz ravishda yo
ʼ
lga qo
ʼ
yish zamon talabiga aylanganligi to‘g ‘risidagi
fikrlar bayon etilgan.
Kalit so‘zlar:
oila, oil
а
v
а
m
а
kt
а
b h
а
mkorligi, milliy qadriyatlar, milliy urf-odatlar.
Yangi O
ʼ
zbekiston respublikasi yoshlar tarbiyasini davlat siyosati darajasiga olib
chiqqanligi sababli, unga berilayotgan e
ʼ
tibor diqqatga sazavordir. Shuning uchun yosh avlod
tarbiyasini takaomillashtirish masalasi doimiy ravishda dolzarbligi bilan muhim ahamiyat
kasb etadi. Bu masalani yuksaltirish oila va maktab hamkorligida amalga oshirilsa yanada
samarali bo
ʼ
ladi. Oila va maktab hamkorligi tizimini yo
ʼ
lga qo
ʼ
yishda har bir o
ʼ
qituvchi
birinchi navbatda oilaning o
ʼ
ziga xos xususiyatlarini diqqat markazidan qochirmasligi kerak.
Buning uchun oilaga berilgan ta
ʼ
rifga e
ʼ
tiborni qaratish maqsadga muvofiqdir.
Oila – odamlarning tabiiy iqtisodiy, huquqiy, ma
ʼ
naviy munosabatlariga asoslangan
ijtimoiy birligidir.
Demak, oila bir ma
ʼ
naviy tizimligi bilan xarakterlanar ekan, biz ham unga
uyg
ʼ
unlashtirilgan hamkorlikni taklif etishimiz foydadan holi bo
ʼ
lmaydi. Ma
ʼ
lumki, oila
asosan milliy tarbiyaga suyangan holda o
ʼ
z a
ʼ
zolarinining ongi va tafakkurini rivojlantirib,
tarbiyalab boradi. Shuning uchun ham bu hamkorlik tizimida quyidagilarga e
ʼ
tiborni
qaratishni maqsadga muvofiq, deb hisoblaymiz. Bular:
– ota-bobolarimizning turmush tarzi;
– milliy qadriyatlar;
– milliy urf-odatlar;
– milliy-ma
ʼ
naviy boyliklar;
– milliy madaniyat;
– milliy g
ʼ
urur;
– milliy iftixorlar;
– milliy ong;
– milliy psixologiya kabilar.
Biz boshlang
ʼ
ich sinf o
ʼ
quvchilari faoliyatida yuqorida sanab o
ʼ
tilgan jihatlarini tarkib
toptirishimiz uchun ta
ʼ
lim-tarbiya jarayoniga oila va maktab hamkorligi asosida o
ʼ
quvchilar
ongi va tafakkurini rivojlantirish mumkin.
Bugungi kun boshlang
ʼ
ich sinf o
ʼ
quvchilarini bilimli, salohiyatli, iqtidorli qilib
tarbiyalashda ongi va tafakkurini rivojlantirish kerak. Bunday xislatlarni rivojlantirish uchun
oila va maktabning hamkorligi beqiyos ahamiyatga ega. Maktab bilan oila o
ʼ
rtasidagi
mukammal tarzda tuzilgan hamkorlik, boshlang
ʼ
ich sinf o
ʼ
quvchilarini ongi va tafakkurini
rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etishini e
ʼ
tiborga olgan pedagogik jamoa har bir ota-
onalarni pedagogik bilimlar bilan qurollantirishi mazkur tizim faoliyatiga ijobiy ta
ʼ
sir etadi.
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
239
Shuning uchun ham pedagoglar, ota-onalarga bola tarbiyasida nimalarga e
ʼ
tibor
qaratishi kerakligi borasida pedagogik tavsiyalar berib borishi bu tizimning samarali ish
yuritishiga zamin tayyorlaydi.
Ota-onalar bolalar psixologiyasini bilishadimi? Ota-onalar o
ʼ
z bolalarining mayli,
qiziqishi, ehtiyojlari bilan qiziqib ko
ʼ
rishganmi?
Maktab o
ʼ
qituvchisidan o
ʼ
z bolasi to
ʼ
g
ʼ
risida ma
ʼ
lumotlar olib turganmi? Har bir ota-
ona boshlang
ʼ
ich sinf o
ʼ
qituvchisi o
ʼ
tkazgan tadbirlarda faol ishtirok etganmi? - degan
savollarga to
ʼ
liq javob bera oladigan tarzda bu jarayon ishtirokchisi bo
ʼ
lsagina, shunda biz
oiladan mukammal tarbiyali o
ʼ
g
ʼ
il qizlar yetishib chiqadi, degan xulosaga kelishimiz
mumkin.
А
ks holda, esa tarbiyasi og
ʼ
ir bolalarni ham uchratishimizga to
ʼ
g
ʼ
ri kelib qoladi.
Bunday holat boshlang
ʼ
ich sinf o
ʼ
qituvchilariga alohida mas
ʼ
uliyat yuklaydi.Shuni ta
ʼ
kidlash
kerakki, bu rivoyat orqali oilada bolalarni milliy tarbiya mezonlari asosida tarbiyalash
mumkin. Shu o
ʼ
rinda shuni ta
ʼ
kidlash kerakki, bu hikoya orqali ona o
ʼ
z qizini ertangi kuni
haqida qayg
ʼ
urib o
ʼ
z farzandini oilaga tayyorlash bilan birga yosh qizini oilaga bo
ʼ
lgan
munosabati ongi va tafakkurida rivojlantirmoqda. Jumladan ona qiziga:
– tushuntirish;
– namuna ko
ʼ
rsatish;
– odatlantirish;
– iltimos qilish;
– tilak-istak bildirish;
– yolvorish, iltijo qilish;
– maslahat berish;
– ko
ʼ
ndirish;
– undash;
– uzr so
ʼ
rash kabi tushunchalarni qizi ongi va tafakurida shakllantirmoqdalar.
Bundan tashqari, insonni axloqiy tarbiyalashda eng kuchli tarbiyaviy vosita sifatida:
– o
ʼ
git-nasihatlar;
– ibrat ko
ʼ
rsatish;
– ma
ʼ
qullash va maqtash;
– mukofotlash kabilardan foydalanilsa samarali natijalar berishi kuzatishlardan
ma
ʼ
lum.
Maktab va oila hamkorligining yaxshi yo
ʼ
lga qo
ʼ
yilishi o
ʼ
qituvchilarga:
– o
ʼ
quvchining maktabga kelishida;
– o
ʼ
quvchining yaxshi o
ʼ
qishida;
– o
ʼ
quvchining tarbiyasida;
– o
ʼ
quvchining darslarni yaxshi o
ʼ
zlashtirib faol ishtirokchiga aylanishida oila bilan
hamkorlik o
ʼ
qituvchiga qulayliklar yaratadi va o
ʼ
quvchi bilan ishlashda o
ʼ
qituvchi
qiynalmaydi.
Maktab va oila hamkorligining yaxshi yo
ʼ
lga qo
ʼ
yilishi ota-onalarga:
– farzandlari yaxshi o
ʼ
qishini;
– ya
ʼ
ni qarovsiz qolmasligini;
– mustaqil aqlli, dono fikrlashlarida ota-onalarga qulayliklar yaratadi.
Demak, bunday tizim yo avlodning ongi va tafakkurining rivojlanishiga ijobiy ta
ʼ
sir
etadi. Shuning uchun ham maktab va oila hamkorligini uzluksiz ravishda yo
ʼ
lga qo
ʼ
yish
maqsadga muvofiqdir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. O
ʼ
zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–2026 yillarga mo
ʼ
ljallangan Yangi
O
ʼ
zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to
ʼ
g
ʼ
risida”gi 2022 yil 28 yanvardagi PF-60- son
Farmoni.
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
240
2. O
ʼ
zbekiston Respublikasi Prezidentining “Oila va xotin-qizlar bilan ishlash, mahalla
va nuroniylarni qo
ʼ
llab-quvvatlash tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to
ʼ
g
ʼ
risida”
2022 yil 1 martdagi PF-81-son Farmoni.
3. O
ʼ
zbekiston Respublikasi Prezidentining “Oila va xotin-qizlar davlat qo
ʼ
mitasi
faoliyatini tashkil etish to
ʼ
g
ʼ
risida” 2022 yil 1 martdagi PQ-146-son qarori.
4. O
ʼ
zbekiston Respublikasi Prezidentining “Oila va xotin-qizlarni tizimli
qo
ʼ
llabquvvatlashga doir ishlarni yanada jadallashtirish chora-tadbirlari to
ʼ
g
ʼ
risida”gi 2022
yil 7 martdagi PF-87-son Farmoni.
5. Musurmanova O. Oila jamiyat tayanchi: Monografiya /O.Musurmanova. –
Toshkent: Yoshlar nashriyot uyi, 2019. – 252 b.
