“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
471
INTERNET VA VIRTUAL O‘YINLAR UMR O‘G`RISI
Andijon davlat pedagogika
insituti Tarbiya yo‘nalishi sirtqi ta`lim
1-bosqich 101-guruh talabasi
Toshboyeva Sarvirnoz
Anotatsiya:
Ushbu tezisda Internet va virtul o‘yinlar bolaligimiz vaqtimizni
o‘zlashtirib o‘ziga qaram qilib qo‘ygani ko‘p yoshlarni ruhiy psixolagik va moddiy taraflama
tushkunlik va hattoki o‘liga ham olib keladigan holatlari haqida o‘z fikir va mulohazalarim
yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
Virtual o‘yinlar, internet, telegram, yutub, pubji,kontr, instagram
feybook, X bet.
Xozirgi tez rivojlanib borayotgan zamonda hamma sohalar kabi internet olami ham
juda rivojlanib uning turlari va unga bog`liq atamalar ham ko‘payib bormoqda. O‘zi
internetni bizda rivojlanib ommalashib bizni hayotimiz mazmuni va hayotimizni vaqtimizni
og`irlab hayotimizdagi biz uchun juda muhim va quvonchli voqealarni ham virtual o‘yinlaru
internet tarmog`ida o‘tirish bilan o‘tkazib yuboryapti . Bir eslab ko‘ring internet, telefon
,planshet va boshqa zamonaviy gadjetlar bo‘lmagan bollalik paytlarimizni bir eslaylik u
damlarni o‘zgacha gashtibor edi ertalab turib yuzini yuvmasdan ham avval telefon ko‘rish
bo‘lmasdi uni o‘rniga turib unga ketkazadigan vaqni boshqa o‘zimiz uchun foydali
kelajagimiz uchun hich yo‘ sog`lig`im uchun yaxshi mashg`ulotlar bilan shug`ullanardik
misol uchun ukalarim ertalabdan o‘zimizning mahallada toza havoda yugurishardi, mashq
qilishardi shu bilan organizmini chiniqtirib salomatligi uchun foydakli toza havodan to‘yib
nafas olardi shu uchun ham u paytlarda hozirgi chalik ko‘p kasallanishlar insonni kasallik
bilan kurashuvchi immuniteti yaxshi bo‘lardi . Shu oddiygina mashg`ulot ham biz uchun juda
foydali. Oldingi bolalarning o‘yinlarini aytmaysizmi juda maroqli bolani epchil, chaqqon,
hozir javob va sog`lom qiladi bu oyinlarimiz; arqondasakrash, o‘n besh o‘yini , to‘ptosh ,
quvlashmachoq , berkinmachoq biz bu o‘yinlarni o‘ynab katta bo‘ldik . Lekin xozirchi
ko‘chaga chiqingga birorta berkinmachoq o‘ynagan bolani ko‘rasizmi yo‘q hammani qo‘lida
telefon telegram, yutub,instagram , feysbok va xar –hil turdagi virtual o‘yinlar ; masalan
Pubji, X bet , kontr va hakazolar. Biz shunchalar internet virnual o‘yinlarga berildikki
mukkamizdan kettikki va hatto o‘zimiz yaratgan virtuallikni quliga aylanib qoldik vaholanki
u bizni emas biz uni boshqarishimiz kerak chunki biz o‘ngli mavjudodlar yetuk bilimdon
insonlarmiz biz yaratdik shu narsalarni o‘zimiz uni quli bo‘lib qolishimiz juda ham ayanchli.
Biz uzog`gamas o‘zimizga bir nazar solaylik qachon oxirgi marta farzandingiz bilan biror
o‘yin o‘ynadngiz yoki unga ertak o‘qib berdingiz yo u bilan ertak sahnalashtirib o‘ynadingiz
eslab ko‘ringa . Bizbu o‘yinlarni o‘ynashga vaqtimiz yo‘q biz telegram , yutub , instagramda
mazza qilib kulguli yoki qiziqarli video ko‘rishimiz kerak . Shu uchun ham farzandlarimiz
ham telefonga mukkasidan ketib uni quli bo‘lib o‘rgatilgan zo‘mbilarga aylanib qolyapti .
O‘zimiz shunga majbur qilyapmiz bola qachon qarasa ota onasini qo‘`lida telefon ona deb
borsa dadangga bor dada esa qara bolaga deb tursa bola ham bu telefon juda qiziqarli zo‘r
narsa yomon bo‘lsa ota onam bunchalar qiziqmasdi deydida shu uchun ham aytadi ota ona
bola uchun ideal bola ularga qarab andoza oladi. Bolangizni so‘kib urishishdan avval aybni
o‘zingizdan qidiring bu nima uchun bunday bo‘ldi qayerda hato qildim tarbiyani qayeri hato
deb o‘ylab hatoni tog`irlashga harakat qilib koring. Albatta ijobiy natija olasiz masalan bir
hafta telefonni ishlatmay qo‘lingizga kitob olib farzandingiz oldida kitob o‘qib o‘tiringchi
nima bo‘lishini ko‘rasiz ikkinchi kundayoq farzandiz ham o‘sha kitobni o‘qishni
“Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning
salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy
anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun.
Andijon davlat pedagogika instituti
universaljurnal.uz
472
hohlyotganini nima haqida ekanini so‘ray boshlaydi va yonizga o‘tirib o‘qib bersez eshitib
yana o‘qib berishimizni so‘raydi. Ko‘rinib turibdiki hamma narsa biz ota onalar qo‘lida
yoshligidan u bilan shug`ullanib tarbiyasiga ahamiyat bermasak hali aytgan zo‘mbilarni
yaratib qo‘yamiz. O‘sha tarbiyamiz oqsab e`tiborsiz bo‘lgan bolalarimiz tarbiyasi ahloqi va
hayotini bir o‘ylab atrofga bir qarab fikirlab ko‘raylikchi o‘sha inernetni quliga aylangan
ota onani farzandi ham shu yo‘lda bo‘ladida keyin bu bolani hayotid nima kechadi uni
kelajagi nima bo‘ladi bir o‘ylang bu bola virtual o‘yinlarga mukkasidan ketib unga qaram
bo‘lib qoladi u siz hayotini tasavvur qilaolmaydigan tursa ham yursa ham o‘tirsa ham faqat
virtual o‘yinda yurgandek bo‘lib qoladi. Unga boshqa narsani umuman qizig`i yo‘q o‘qish
bilim olish , do‘st ortirish , ota onaga mehr degan hissiyotlar o‘rnini faqat o‘sha o‘yindagi
vahshi obrazlar va undagi g`alabaga bo‘lgan qiziqish egallaydi.
Hozirda bu o‘yinlar tufayli nechta oiladagi ota onalar va farzdlari ham ruhan, ma`nan
jismonan ham moddiy taraflama aziyyat chekadi .
Bu o‘yinlarni aksaryati pul mablag`iga o‘ynaladi bolani qiziqtirish uchun ko‘p
miqdordagi pulni taklif qilib u bu summani eshitib yoki ko‘rib uni rad eta olmas darajadagi
ko‘p summa unda buncha pul nima uchun osongina berildi deb o‘yalab o‘tirgisi yo‘q ha
mayli bir marta o‘ynab ko‘ray hich nima yoqotmayman yutib qaytib o‘ynamayman deb bu
o‘yin domiga tushib qoladi . Birinchi o‘ynaganida katta yutuq oladi, yana ham ko‘proq
yutishni hohlab qoladi, shu tariqa o‘zi ham bilmagan holda qancha yutib qancha
yutqazganini o‘sha pullarini qaytarib yutib olish uchun o‘ynaydi keyin shu bilan nechta
nechta insonlarni bilaman hattoki yashab turgan uyini sotib berishga ham to‘g`ri kelgan
joylarini. Va hattoki o‘lim bilan tugaganlari ham bor. Bu o‘yinda juda katta miqdordagi pulni
yutqazib qo‘yib ota onasidan qo‘rqib o‘zini osib o‘ldirishga ham olib kelganini guvohi
bo‘ldik. Bu virtual o‘yinlarning oxiri yaxshilik bilan tugamasligi aniq diniy tarafdan
qaraydigan bo‘lsak ham bu pullar bu o‘yinlar harom hisoblanadi demak bu ishni qilgan inson
ham yaxshi ish qilmagan. Biz bu virtual o‘yinlarni tag tomiri bilan sug`urib tashlolmimiz
inernetni ham ko‘rma diyolmimiz hamma narsani me`yyori ozi yaxshi va bu internetni ham
yaxshi taraflari ham bor kim qanday foydalanishiga bog`liq albatta yaxshi niyyatda
foydalansa yaxshilik keladi yomonlik albatta yomonlikka olib keladi . Hulosa qilib shuni
aytishimiz mumkunki har qanday narsa o‘zimizni qo‘limizda inson yaxshilikni yani yaxshi
hayoni ham yomonini ham o‘zi yaratadi hammasi o‘zimizni qo‘limizda . Avvalo farzand
tarbiyasiga juda katta e`tibor berishimiz kerak ular nihol biz uni qanday parvarish qilsak
shunday o‘sadi qaysi tarafga egsak shu tarafga qarab o‘sadi shunday ekan farzandlarimizga
to‘g`ri tarbiya beraylik ularni bilimli, aqilli, odobli mehnatkash va vatanini sevuchi mard
jasur qilib tarbiyalash vataniga munosib farzand bo‘lishi bizni qo‘limizda .
Aziz ota onalar bir kunda hich bo‘lmasa bir ikki soatini farzandimizga ajrataylik keyin
afsus qilmaslik uchun .
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Maktab hayoti jurnali 2003
2. Xaydarov F.I., Xalilova N. “Umumiy psixologiya ”. T.: “Fan va texnalogiyalar ”
mazkazining bosmaxonasi : 2009
3. Davletshin M.G., Mavlonov M.M, To‘ychiyeva S.M. “Yosh va pedagogik
psixologiya” T.TDPU, 2009.
4.Www ziyouz. com. Kutubxonasi.
5.cyberlenika. ru
