Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
410
QITUVCHILARDA FASILITATORLIK QOBILIYATINI
SHAKLLANTIRISH
Boymirzayeva Nafisaxon Baxodir qizi
Andijon davlat universiteti
Umumiy pedagogika kafedrasi
qituvchisi
Anotatsiya:
Maqolada fasilitatsiya va fasilitatorlik tushunchasi ochib berilgan.
Sifatli t limni rivojlantirishda
qituvchilarda fasilitatorlik qobiliyatlarini shakllantirish,
sifatli t limni tashkil etish texnologiyalari yoritib berilgan.
Abstract:
The article explains the concept of facilitation and facilitation. In the
development of quality education, the formation of facilitation skills of teachers, the
technologies of organization of quality education are highlighted.
Kalit s zlar:
fasilitatsiya, fasilitator, sifatli t
rivojlantirish, mahurat, xolislik, muloqot.
Key words:
facilitation, facilitator, quality education, responsibility, formation,
development, expertise, objectivity, communication.
KIRISH.
O zbekiston Respublikasining Prezidenti Shavkat Mirziyoyev ta lim
sifatini oshirish
Yangi O zbekiston taraqqiyotining yakkayu yagona to g ri yo li
ekanligini aytib o tdi va shu nuqtai nazardan 2023-yilni Insonga e tibor va sifatli ta lim
yili deb nomladi
Yusuf Xos Hojib bobomiz aytganlaridek
Zakovat bor joyda ulug lik
bo ladi, bilim bor joyda buyuklik bo ladi
Shuning uchun ushbu sohada boshlagan
islohotlarimizni davom ettirishimiz, ta lim dargohlariga borib, o qituvchi va murabbiylar
bilan ko proq muloqot qilib, sifatni oshirish bo yicha ular qo ygan masalalarni birgalikda
hal qilishimiz zarur deydi yurtboshimiz so zlagan nutqlarida.[1.] Shunday ekan biz ham
sifatli ta limni yo lga qo yishda o z hissamizni qo shmog imiz talab va takliflarimizni
bildrmog imiz joiz. Buning uchun umumiy o rta ta lim maktablarida ta lim berayotgan
o qituvchilarda fasilitatorlik qobiliyatlarini shakllantirish orqali erishishimiz mumkin.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODLAR.
Fasilitatsiya nima? Fasilitator
kim? Bularning zaminida qanday m no yashiringan? Fasilitatsiya bu maxsus boshqarish
uslubi hisoblanib, unda boshqaruv direktiv xususiyatga ega.
zini
zi boshqarish
tizimining
zini
zi boshqarish doirasidan tashqariga chiqmaydi. Bir s z bilan aytganda,
fasilitatsiya ham jarayon, ham harakat demakdir. Yuqori sifatli va samarali guruhlarning
zaro t sirini amalga oshirish, guruh hamkorligi va q shma faoliyatini tashkil etish
vositasidir.
Fasilitator kim? Bu atama ingliz tilidan olingan osonlashtirish
- bu guruh maqsadlariga samarali
erishishni t minlash uchun guruh tadbirini rejalashtiradigan, boshqaradigan va
boshqaradigan shaxs. U muhokamaning borishini, fikrlarning ravshanligini va barcha
ishtirokchilarning ishtirokini nazorat qiladi.[3]
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
411
Samarali b lishi uchun fasilitator xolislik va xolislikni saqlashi kerak. Bu faqat
tashqaridan kelgan odam bunday odam b lishi mumkin degani emas. Fasilitator uchun
asosiy narsa betaraf qolishdir. U
zining shaxsiy qarashlaridan, boshqa ishtirokchilar
beradi.
nalishni
belgilash va uning rivojlanishi mumkin b lgan muhitni yaratishdir. Shunday qilib, u
guruhga eng oqilona qarorlar va muvaffaqiyatli xulosaga kelishga yordam beradi.
T lim jarayonida t lim muassasalaridagi t lim sifati va rivojlanishining
samaradorligi fasilitatorning kasbiy mahorati va malakasiga bo liq. Fasilitatorlik
qobiliyatiga ega b lishda psixologik
zaro t sir qilish k nikmalari va samarali
muloqotni t minlash texnologiyalarini puxta egallashi muhim
rin tutadi.
NATIJALAR.
Sinfdagi t limni real dunyo bilan bo lash
quvchilarga
rganayotgan narsalarining ahamiyatini k rishga yordam beradi. Xuddi shunday,
dunyoni sinflarimizga olib kirish bola uchun qiziq va qaysidir m noda motivatsion kuch.
Masalan, ixtiyoriy mavzuni sinfdan tashqaridagi biror predmet yoki hodisaga qanday
aloqasi borligini sharhlab, qisqacha talqin orqali aniq tushunchalar berish
quvchilarning
tasavvurlarini boyitishga xizmat qiladi. Bolalarga nimani
rganishlari bilan birga nima
uchun kerakligini tushuntiring.
Hozirgi kunda t lim jarayonida
quvchilarni fanlarni
zlashtirishi ortida manfaat
borligini kuzatamiz. Misol uchun ota-onasidan q rqqani uchun, ustozi aytgani uchun yoki
imtixon topshirish uchun kabi qarashlar orqali fanlarni
rganishadi. Shunday holatlarni
hisobga olgan holda fasilitatsiya akademik mazmun bilan bir qatorda,
quvchilarni
rganishda yaxshiroq tanlov qilishlari uchun qanday
rganishni
rgatadi.
Bolalarni
qitish uslubiga tayanib keldik va bunda
qituvchining roli t kidlandi. Bugungi kunda esa t lim jarayonida fasilitatsiyaning roli
rganib chiqildi va bunda fasilitatsiya ishtirokchilarni
z t lim jarayoniga jalb qilish
qitish tushunchasi ostida
ishlamaydigan, aksincha,
quvchilar
zlari
rganishi uchun y l-y riq k rsatadigan,
m lum
oyalar haqida ularning fikrlarini shakllantirishni maqsad qilganlardir.
MUHOKAMA.
Pedagog fasilitatorning faoliyati
quvchilarning tashabbuskorligi,
mustaqil fikrlay olishi, nazariyani amaliyotga tadbiq eta olishlikni rivojlantiruvchi,
quv
jarayonidagi tengdoshlari davrasidagi muloqotni barqarorlashtirishda yordam beradigan
shaxs hisoblanadi.
Fasilitator quyidagi k nikmalarga ega b lishi kerak:
1.
quv mash ulotida muhokamani t
ri y nalishga y naltirish va qurish.
2.
Jamoaviy qarorlarning xilma xilligidan eng maqbul va t
ri, shuningdek,
muayyan vaziyatda samaralisini tanlash.
3.
z zimmasiga
olish.
4.
Talabalarning turli guruhlari, muammoli va qiyin bolalar bilan muloqot
qilish.
5.
Turli formatdagi suhbatlar, dialoglar, munozaralar qura olish va ularda
osongina harakatlana olish.
6.
Tarbiyaviy t sirning turli uslub va vositalarini q llash, ularni samarali
birlashtirish.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
412
7.
Jamiyat taraqqiyotining yangi ijtimoiy iqtisodiy sharoitlariga, t lim
sohasidagi siyosiy y nalishlarga oson moslashish.
8.
T lim muammolari va vazifalarini hal qilish jarayonida yuzaga keladigan
qiyinchiliklarni bartaraf etish.
9.
ularni boshqarish.
10.
quvchi talabalar bilan ochiq muloqot.
11.
Shaxsiy rivojlanishni ra batlantirish va ularning fazilatlarini, qobiliyatlarini
zgartirish, k nikmalarini rivojlantirish.
XULOSA.
Xulosa qilib aytganda, fasilitatsiya k p aqliy kuch talab qiladi. Demak,
muhokama va
oyalarning borishini kuzatish qiyin b ladi. Neytrallik ham muhimdir.
Shuning uchun, agar fasilitator natijadan manfaatdor b lsa yoki natijaning
muvaffaqiyatiga t sir qilishi mumkin b lgan k nikma, tajriba, m lumot va vakolatga
ega b lsa, boshqa nomzod va tashqi fasilitatorni k rib chiqish kerak.
quv jarayoni yaxshi
tishi uchun fasilitator, avvalo, kerakli natijani amalga
guruh jarayonining borishi rejasini tuzish, shuningdek, guruhga kerakli
natijaga yaqinlashishga eng yaxshi yordam beradigan texnika va vositalarni tanlash;
quyidagilarni t minlash uchun guruh dinamikasini nazorat qilish:
har kimning tegishli ishtiroki;
guruh
zolari
rtasida q llab-quvvatlash va
zaro tushunish;
har bir
oya, savol va taklifni k rib chiqish;
natija uchun yi ilish
zolarining birgalikdagi javobgarligi.
natijalar, ishtirokchilarning harakatlari va muammoli mavzular t
ri qayd
etilishi va k rib chiqilishini t minlash.
Adabiyotlar r yxati.
1.
-intizom va shaxsiy
javobgarlik - har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi b lishi kerak.
zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2016 yil yakunlari va 2017 yil istiqbollariga
ba ishlangan majlisidagi
zbekiston Respublikasi Prezidenti nutqi. Xalq s zi gazetasi,
2.
Mirziyoyev Sh.M.Erkin va farovon,demoqratik
zbekiston davlatini
birgalikda barpo etamiz.
zbekiston Respublikasi Prezidenti lavozimiga kirishish tantanali
marosimiga
ba ishlangan
Oliy
Majlis
palatalarining
q shma
majlisidagi
nutqi.Sh.M.Mirziyoev.-Toshkent:
zbekiston,2016.56 b.
3.
Turdieva N. S. Didactic conditions for the formation of attitudes
toward education as a value among primary school pupils //Middle European Scientific
Bulletin.
4.
quv q llanma T:
qituvchi.2004-yil
5.
7.N.Egamberdieva.Ijtimoiy pedagogika. Darslik.Alisher Navoiy nomidagi
UzMKN.T:2009-yil.
6.
Aganov I.G. K voprosu o formirovaniye kriticheskogo obrazovaniye.
7.
Nishonov A, Xaydarov B, Nuriddinov B. va boshqalar. Baholash metodlari.
quv metodik q llanma. T., 2003. 190 bet.
