Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
158
TARBIYA JARAYONI, MAZMUNI VA JAMIYATDAGI AHAMIYATI
Odasheva Feruzaxon Mirzabaxramovna
ADU Umumiy pedagogika kafedrasi
qituvchisi
.
Annatatsiya:
Mazkur maqolada tarbiya tushunchasining mazmun va mohiyati
ochib berilgan. Jumladan, jamiyat rivojlanishida tarbiyaning
ziga xos jihatlari ilmiy
nuqtai nazardan tahlil etilgan. Shuningdek, tarbiya jarayonining jamiyat taraqqiyotiga
t siri badiiy jihatdan yoritib berilgan. Shuningdek, tarbiyaning ijtimoiy hayotga t siri
talqin qilingan.Tarbiyaning inson hayotidagi ahamiyati,shaxsni kamol topishida
Kalit s z:
Tarbiya, moddiy
-tuy ulari,
jamoatchilik , ijtimoiy.
:
Tarbiya har qanday jamiyat va har qanday mamlakat hayotida hal qiluvchi ahamiyat
tarlicha
tishtirishni ajdodlari darajasida, ulardan ham yaxshiroq ishlab chiqara
Tarbiya
shakllantirishga qaratilgan amaliy pedagogik jarayon; insonning jamiyatda yashashi uchun
Tarbiya jarayoni shaxsni maqsadga muvofiq takomillashtirish uchun uyushtiriladi va
tarbiyalanuvchining shaxsiga muntazam va tizimli t sir etish imkoniyatini beradi. Tarbiya
jarayoni
zaro bo liq ikki faoliyatni -
qituvchi va
quvchi faoliyatini
z ichiga oladi.
Tarbiya jarayonida
quvchining ongi shakllana boradi, his-tuy ulari va turli qobiliyatlari
rivojlanadi,
oyaviy, axloqiy, irodaviy, estetik xislatlari shakllanadi, tabiatga, jamiyatga
ilmiy qarashlar tizimi tarkib topadi, jismoniy kuch-quvvatlari mustahkamlanadi. Tarbiya
jarayonida
quvchida jamiyatning shaxsga q yadigan axloqiy talablariga muvofiq
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
159
keladigan xulqiy malaka va odatlar hosil qilinadi. Bunga erishish uchun
quvchining
ongiga (t lim jarayonida) , hissiyotiga (darsda va turli sinfdan tashqari ishlarda), irodasiga
(faoliyatni uyushtirish, xulqni idora qilish jarayonida) tizimli va muntazam t sir etib
chetta qolsa, maqsadga erishish qiyinlashadi.
Tarbiyaning birinchi xususiyati uning k p qirrali jarayon ekanligi b lib unda
maktab, oila, bolalar va
smirlar tashkilotlari, mahalla, keng jamoatchilik, kino-teatr,
Tarbiyaning yana bir xususiyati uning uzoq muddat davom etishidir.
zamonida hukmron kommunistik mafkura tarbiyaga sinfiy va partiyaviy hodisa sifatida
yondashishni talab etgan. Shuning uchun ham sinfiy jamiyatda tarbiya faqat sinfiy
-biriga qarama-qarshi turadi degan
baho berildi, bu jarayonda irsiy va biologik xususiyatlar deyarli xisobga olinmadi.
berilmaslik xususiyatlarining hisobga olinmasligi tarbiyaviy tadbirlarga mahliyo
kamchiliklarning ildizi, asosan, mana shu yondashuv tarziga borib taqaladi.
-partiyaviy yondashuvdan voz kechildi. Tarbiyaning
Hayot olamida, shubhasiz, tarbiya singari insoniyatga t sirli narsa y qdir. Shu
sababdan qadimdan mashhur donishmandlar tarbiya t
risida qimmatli fikrlarni yozib
qoldirganlar. Yoshlar tarbiyasi, ularni ilmli va har tomonlama etuk qilib voyaga etkazish
barcha zamonlarda muhim vazifa hisoblangan. Mutafakkirlarimiz tomonidan yozib
qoldirilgan bunday nodir asarlar
sib kelayotgan yosh avlodni salbiy illatlardan asrab,
axloqan pok, haqiqiy inson b lib etishishlariga undagan.
-
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
160
-
shular jumlasidandir. Ushbu nodir asarlarda avval axloq-tarbiyaga oid biror s z va
tushunchani izohlab, keyin unga
quvchi amal qilish uchun naqliy va axloqiy dalillar
keltiradi. Umuman ularning mazmun-mundarijasi, ularda ilgari surilgan il or
oyalar
bugungi kunda ham
z ahamiyatini y qotmagan. Xitoy donishmandi Syun-Szi
lashadi. Katta b lganlarida esa turli qiliqlar
qilishadi. Bu
z
degan fikrni bildiradi.
Tarbiya borasida S diy Sheroziy shunday misralarni bitgan:
Minbarning poyida tursa ham eshak,
Tarbiya yuqmaydi, b lmaydi odam.
Tarbiya k rmayin ul aysa kishi.
Eshak b lib qolur yuzga kirsa ham.
Tarbiyaga e'tiborsizlikning oqibati nimalarga olib kelishini
z vaqtida Abdulla
yomonlar, beboshlar,
rilar, giyohvandlar va nashavandlar... kecha tarbiyalariga e'tibor
lishi,
baxtli b lib izzat-hurmat topishi, jahongir b lishi, zaif b lib xorlikka tushishi, faqirlik
jomasini kiyib, baxtsizlik yukini tortib e'tibordan qolishi,
zgalarga tobe va qul, asir
b lishi bolalikdan
z ota-onalaridan olgan tarbiyalariga bo liq. Bolalar axloqiy tarbiyani
muhitdan oladilar, boshqacha qilib aytganda, bolalar suvga
xshaydi, suv idishning
shaklini olganidek, bolalar ham muhitning odob-
Alixont ra So
iz insonga emas,
barcha jonlik mavjudotlarda t lim-tarbiya t siri k z oldimizda k rilib, buning natijalari
butun dunyoga tarqalib turmoqda.
qitish- rgatish buyon tursin, suhbat
zi ham,
suhbatdoshlarga
t bilan suvdek tez
tadi. Shuning uchun ham har kimga, suhbat
y
M lumki, ulu mutafakkir Abu Ali ibn Sino merosida ilm va axloq uy unligi
masalasi alohida
k
k nikmalar bilan tu ilmasligi qayd etiladi. Bunday xususiyatlar odamning ijtimoiy
hayotida sekin-asta shaxsiy va
zgalar tajribasi, avvalgi ajdodlar an'analari, t lim-tarbiya
zgalarning t siri ostida shakllanadi. SHaxs kamolotida ijobiy fazilat va odatlarni qaror
toptirish qanchalik qiyin va mushkul b lsa, m naviy qiyofaga yopishib olgan salbiy jihat
va odatlardan xalos b lish shunchalik murakkabdir. Alloma nazdida bolalar tarbiyasini
barvaqt boshlagan m
inlari barqaror b lgan, uning tili t
ri, ravon
gapirish va quloqlari tinglash va
zgalar s zlarini qabul qilish hamda
rganilayotgan
narsaga (tabiiy) moyillik paytdan boshlab uni ilmlar va axloq-odob (asoslari)ga
rgatib
lum b lmoqdaki, hamma vaqt tarbiyada
butun ish nafaqat ota-onalarga, balki g zal axloq va ilmiy salohiyatga ega b lgan ustoz-
muallimlarning s y-harakatiga ham bevosita bo liq. Bunda ishni tashkil qilish
shakllarinigina emas, ayni paytda, ishlashni t
ri y lga q yish shartlarini bilish ham
muhimdir.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
161
Xulosa qilib aytkanda,faqatgina bor kishi uchun emas ,insoniyat uchun tarbiyadan
-Szi "Chaqaloqlar bir xil
yi
nodagi
limni tarbiyadan,tarbiyani
t
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
zbekiston Respublikasining "T
isida"gi Qonuni// "Barkamol
avlod
zbekiston taraqkiyotining poydevori" kitobida. -T.: Sharq, 1997. B. 20-29 b.
2.
zbekiston Respublikasining "Kadrlar tayyorlash milliy dasturi"//
"Barkamol avlod
zbekiston taraqqiyotining poydevori" kitobida. - T.:
Sharq, 1997. B.31-61.
3. Karimov I.A.
zbekistonning
z istiqlol va taraqqiyot y li.
T.:
zbekiston, 1992.
71 b.
4.Ziyo.uz
