MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
adpi.uz universaljurnal.uz
266
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA VAQT HAQIDAGI
TASAVVURLARNI UYG‘OTISH
Andijon davlat pedagogik instituti
Maktabgacha ta’lim yo‘nalishi talabasi
Xakimova Umidaxon
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15230613
Annotatsiya.
Mazkur maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarda vaqt haqidagi
tasavvurni shakllantirish ularning kundalik faoliyatini rejalashtirish, intizomli bo‘lish hamda
maktab ta’limiga tayyorlanishda muhim ahamiyatga ega ekanligi. Vaqtni anglash bolaning
tafakkuri va nutqining rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi yoritilib berilgan.
Kalit so‘zlar:
maktabgacha ta’lim, vaqt tushunchasi, vaqt birliklari, didaktik o‘yinlar,
interaktiv metodlar, pedagogik kuzatuv, soat va taqvim, bolaning tafakkuri, vaqtni rejalashtirish.
Bugungi kunda bu ta’lim sohasi davlat siyosati darajasiga ko‘tarilishi bejiz emas. Bu
borada davlatimiz tomonidan qabul qilingan qator farmon, qaror va farmoyishlar maktabgacha
ta’lim tizimini tubdan isloh qilishga yo‘naltirilganligi barchaning e’tiboridadir. O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining 2019 yil 8 maydagi PQ-4312-sonli “O‘zbekiston Respublikasi
maktabgacha ta’lim tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi”,“Ilk va maktabgacha
yoshdagi bolalar rivojlanishiga qo‘yiladigan davlat talablari” hamda “Ilk qadam” maktabgacha
ta’lim tashkilotining Davlat o‘quv dasturini amalda joriy etish kabi davlat hujjatlarida bu sohaga
oid masalalarni hal etish nazarda tutilgan.
Prezidentimiz Shavkat Miromonovich Mirziyoyev bu tizimni chuqur tahlil qilib, shu
paytgacha nazardan chetda bo‘lgan eng kichik jihatlarigacha e’tibor qaratdi. Bugungi kunda
maktabgacha ta’lim tashkilotlarining ta’lim dasturlari va o‘quv tarbiyaviy rejalariga qo‘yilgan
davlat talablarini takomillashtirish dolzarb masalaligicha qolayotganligi aniqlandi. Maktabgacha
yoshdagi bolalar uchun vaqt tushunchasi mavhum bo‘lib, uni anglash va o‘zlashtirish ko‘p vaqt va
to‘g‘ri yondashuvni talab etadi. Vaqtni to‘g‘ri idrok etish bolaning kundalik hayotini rejalashtirish,
tartib-intizomni saqlash va maktab ta’limiga tayyorgarlik ko‘rishda muhim rol o‘ynaydi. Shu
sababli, maktabgacha yoshdagi bolalarda vaqt haqidagi tasavvurni shakllantirish ta’lim
jarayonining muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.
Bolalarda vaqtni anglash qobiliyatining shakllanishi tafakkur, nutq va mantiqiy
fikrlashning rivojlanishiga yordam beradi. Vaqt tushunchasini o‘rgatish orqali bolalar: Kundalik
vaqt birliklarini (tong, kun, kechqurun, tun) farqlashni o‘rganadilar. Soat va taqvim kabi vaqtni
o‘lchash vositalaridan foydalanishni boshlaydilar. Vaqtni rejalashtirish va o‘z faoliyatini tartibga
solish ko‘nikmalariga ega bo‘ladilar.
Bolalarda vaqt tushunchasini shakllantirishda quyidagi usullardan foydalanish samarali
hisoblanadi:
1. Didaktik o‘yinlar: “Soatni top”, “Qaysi vaqt?”, “Taqvim o‘rganamiz” kabi o‘yinlar
yordamida bolalar vaqt birliklarini o‘rganadilar.
2. Interaktiv metodlar:
Soatlar, taqvimlar, ertaklar yordamida vaqt tushunchasini bolalarga yetkazish.Multfilmlar
va hikoyalarda vaqt o‘tishini ko‘rsatish orqali tushunishni mustahkamlash.
3. Pedagogik kuzatuv:
Bolalarning kun davomidagi faoliyatlarini kuzatib, vaqtni qanday idrok etayotganini
aniqlash.
4. So‘zli tushuntirish va suhbatlar:
Vaqt haqida oddiy suhbatlar olib borish, masalan, “Biz ertalab nima qilamiz?”,
“Tushlikdan keyin nima qilamiz?” kabi savollar yordamida bolalarni fikrlashga undash. Bolalarda
matematik tushunchalarni shakllantirishda bolaga alohida yaqindan yondashish ahamiyatga
egadir. Tarbiyachi guruh bilan ko‘pincha frontal ish olib boradi. Ushbu frontal ish yutuqlar bilan
MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
adpi.uz universaljurnal.uz
267
birga, kamchiliklarga ham egadir. Bolalarning faoliyati uchun bir xil sharoit
yaratilganligi va vazifani bajarish imkoniyatlari bolalarda har xil bo‘lganligi sababli materialning
o‘zlashtirilishi ham har xil bo‘ladi. Frontal yondashish bolalarning axborot xazinasini to‘liq
e’tiborga olishga imkoniyat bermaydi, chunki ular turli bilim qiziqishlariga, qobiliyatlariga va
layoqatlariga ega. yordam berish bilan qo`shib olib boriladi, bunga xatolarni tuzatish ham
qo`shiladi. Tarbiyachi bolalar bilan bajariladigan yakka va jamoa ishlari jarayonida xatolarni
tuzatishni amalga oshiradi
Maktabgacha yoshdagi bolalarda vaqt tushunchasini shakllantirish ularning tafakkuri va
intizomini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. O‘yin, interaktiv metodlar va pedagogik
yondashuvlar orqali bolalar vaqtni to‘g‘ri idrok etishni o‘rganadilar va kundalik hayotda uni
qo‘llay boshlaydilar. Vaqtni to‘g‘ri rejalashtirish ko‘nikmasi esa ularning kelgusidagi ta’lim
jarayoniga tayyorgarligini kuchaytiradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim vazirlar mahkamasining
“Maktabgacha ta’lim va tarbiyaning davlat standartini tasdiqlash to‘g‘risida” gi 802-sonli qarori
2020-yil.
2.
O‘zbekiston Respublikasi maktabgacha ta’lim tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish
konsepsiyasi PQ-4312-sonli 2019-yil
3.
O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi huzuridagi
maktabgacha ta’lim agentligining “Maktabgacha taʼlim agentligi tizimi xodimlari asosiy
lavozimlarining malaka tavsiflarini tasdiqlash toʻgʻrisida” gi 124-son buyrug‘i, 2023-yil
4.
O‘zbekiston Respublikasining yangi tahrirdagi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni
O‘RQ–637, 2020-yil
5.
Qodirova. N. R. MAKTABGACHA TALIM TASHKILOTLARI FAOLIYATINI
RAQAMLASHTIRISH //Science and innovation. – 2022. – Т. 1. – С. 109-111.
