MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
adpi.uz universaljurnal.uz
94
VVV MODELI ORQALI TALABALARNI QO’L MEHNATIGA O’RGATISHNI
TAKOMILLASHTIRISH. (VIZUALIZATSIYA, O'ZARO TA'SIR, TEKSHIRISH)
Andijon davlat pedagogika instituti dotsenti,
pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD)
Abdullajonova Dildoraxon Rustamjonovna
Gmail:a.r.dildora@gmail.com
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15226671
Annotatsiya:
Ushbu maqolada
Oliy taʼlim muassasalarida VVV (Visualization,
Interaction, Verification) modelidan foydalanish, taʼlim sifati va talabalarning faolligini oshirish,
loyihalardan foydalanishda talabalarga muhim ko'nikmalar va ishonchni rivojlantirish orqali
haqiqiy dunyo ish muhitiga tayyorlanish, aqliy-intellektual salohiyatini yuksaltirish,
mashg’ulotlarga kreativ yondashuv qobiliyati, vaziyatlarni to’g’ri baholash, tez fahmlilik,
muammolarga interaktiv yondoshishga, hayotiy ko‘nikmalarni shakllantirishga e’tibor qaratilgan.
Kalit so’zlar
:
muhim ko'nikmalar, raqamli ma'lumotlar, interaktiv va immersive.
Zamon talabidan kelib chiqib, jismonan sog‘lom va ma’nan yetuk barkamol avlodni
tarbiyalash ustuvor vazifa etib belgilangan. Yangi O’zbekistonimizda olib borilayotgan oqilona
siyosat, ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot, globallashuv muhiti, cheksiz axborotlar oqimi davri voyaga
yetib kelayotgan yosh avlodning har tomonlama yetuk va barkamol qilib tarbiyalash davrning eng
ustuvor masalalaridan biriga aylangan. Respublikamizda ta’lim-tarbiya tizimini takomillashtirish
va barkamol avlodni tarbiyalash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishi darajasiga
ko‘tarildi.Hozirgi kunda texnologiyaning rivojlanishi ta'lim jarayoniga jiddiy ta'sir ko‘rsatmoqda.
Oliy taʼlim muassasalarida VVV (Visualization, Interaction, Verification) modelidan
foydalanish taʼlim sifati va talabalarning faolligini oshirish uchun zarur. Bu talabalarning o'quv
jarayonida faol ishtirok etishiga, materialni o'zlashtirishga va amaliy ko'nikmalarni yana ham
takomillashtirishga yordam beradi. Oliy taʼlimda VVV modelidan foydalanishning asosiy
sabablari.Talabalarning motivatsiyasining oshishi: o‘quv jarayonining interaktiv va vizual
elementlari jarayonni yanada qiziqarli qiladi, bu esa talabalarning o‘quv jarayonidagi qiziqishi
hamda faolligini oshirishga yordam beradi.VVV modelini joriy etishning afzalliklari.Real hayotga
tayyorgarlik: VVV modeli doirasida amaliy topshiriqlar va loyihalardan foydalanish talabalarga
muhim ko'nikmalar va ishonchni rivojlantirish orqali haqiqiy dunyo ish muhitiga tayyorlanish,
aqliy-intellektual salohiyatini yuksaltirish, mashg’ulotlarga kreativ yondashuv qobiliyati,
vaziyatlarni to’g’ri baholash, tez fahmlilik, muammolarga interaktiv yondoshishga, hayotiy
ko‘nikmalarni shakllantirishga yordam beradi. Vvv modelidan foydalangan holda qo'l mehnatiga
o'rgaitishni yaxshilash uchun ko'nikmalarni rivojlantirishda samaradorlikni ko'rsatgan AR va VR
kabi immersiv texnologiyalaridan ta’limda interaktiv va samarali o‘qish tajribalarini yaratish
uchun foydalaniladi. Bu texnologiyalar talabalarga yangi muhitlarga kirish imkonini beradi,
ularning qiziqishini oshiradi va bilimlarni samarali ravishda o‘zlashtirishga yordam beradi. AR va
VR texnologiyalarining foydalari.
Augmented Reality (AR), ya'ni kengaytirilgan haqiqat, Real hayotga va uni muhitiga
raqamli ma'lumotlar va tasvirlarni qo'shish orqali foydalanuvchilarga interaktiv tajriba taqdim
etadigan texnologiyadir. AR texnologiyasi ko'plab sohalarda, jumladan, ta'lim, sog'liqni saqlash,
marketing va o'yinlarda qo'llaniladi. AR texnologiyasining asosiy xususiyatlari, afzalliklari va
ta'limda qo'llanilishi .
AR Texnologiyasining asosiy xususiyatlari.
1.
Haqiqiy va raqamli elementlar: AR texnologiyasi haqiqiy muhitga raqamli
tasvirlar, grafikalar yoki ma'lumotlarni qo'shadi. Bu foydalanuvchilarga haqiqiy va raqamli
dunyo o'rtasida o'zaro aloqada bo'lish imkonini beradi.
MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
adpi.uz universaljurnal.uz
95
2.
Interaktivlik: Foydalanuvchilar AR ilovalari orqali muhit bilan o'zaro
aloqada bo'lishlari mumkin. Masalan, foydalanuvchilar raqamli ob'ektlarni
harakatlantirish, ularga yaqinlashish yoki ularni o'zgartirish imkoniyatiga ega.
3.
Real Vaqt: AR tizimlari ko'pincha real vaqt rejimida ishlaydi, bu esa
foydalanuvchilarga haqiqiy muhitda o'zgarishlarni ko'rish imkonini beradi.
AR Texnologiyasining afzalliklari
O'qitish va o'rganish: AR ta'limda interaktiv va ko'rinadigan materiallar taqdim
etish orqali talabalarning qiziqishini oshiradi. Masalan, biologiya darsida 3D modellar
yordamida organlarni ko'rsatish.
Tajribaviy o'rganish: AR texnologiyasi o'quvchilarga nazariy bilimlarni amaliyotda
qo'llash imkonini beradi. Bu, masalan, muhandislik yoki tibbiyot sohalarida juda foydali.
Qiziqarli tajriba: AR ilovalari o'quv jarayonini qiziqarli va interaktiv qiladi, bu esa
talabalarning diqqatini jalb qiladi va o'rganish jarayonini samarali qiladi.
Ta'limda AR texnologiyasining qo'llanilishi.
1.
Interaktiv darsliklar: AR darsliklar talabalarga kitobdagi tasvirlarni ko'rish
va ularga interaktiv elementlar qo'shish imkonini beradi. Masalan, talabalar kitobni skaner
qilib, 3D modellarni ko'rishlari mumkin.
2.
Simulyatsiyalar: AR yordamida talabalar turli xil simulyatsiyalarni
o'tkazishlari mumkin. Masalan, kimyo darsida kimyoviy reaksiyalarni ko'rsatish.
3.
O'yinlar va o'qitish: AR o'yinlari talabalarga o'rganish jarayonini qiziqarli
va o'zaro aloqada bo'lish imkonini beradi. Bu, masalan, tarixiy joylarni o'rganish yoki
matematik masalalarni hal qilishda qo'llanilishi mumkin.
Xulosa. AR texnologiyasi ta'lim jarayonini yanada interaktiv va qiziqarli qilish uchun kuchli
vosita hisoblanadi. U talabalarga nazariy bilimlarni amaliyotda qo'llash imkonini beradi va
o'rganish jarayonini samarali qiladi. AR texnologiyasining rivojlanishi bilan, uning ta'lim
sohasidagi qo'llanilishi yanada kengayishi kutilmoqda.Virtual Reality (VR), ya'ni virtual haqiqat,
foydalanuvchilarga to'liq immersiv tajriba taqdim etadigan texnologiyadir. VR texnologiyasi
foydalanuvchini virtual muhitga joylashtiradi, bu esa ularga haqiqiy dunyodan ajralib, raqamli
muhitda harakat qilish imkonini beradi. VR ko'plab sohalarda, jumladan, ta'lim, o'yinlar, sog'liqni
saqlash, arxitektura va boshqa ko'plab sohalarda qo'llaniladi.
VR texnologiyasining asosiy xususiyatlari.Immersiv Tajriba: VR foydalanuvchilarni to'liq
virtual muhitga joylashtiradi, bu esa ularning haqiqiy dunyodan ajralishini ta'minlaydi.
Foydalanuvchilar VR ko'zoynaklari yoki boshqaruv qurilmalari yordamida virtual muhitda harakat
qilishlari mumkin.
Interaktivlik: VR muhitida foydalanuvchilar virtual obyektlar bilan o'zaro aloqada bo'lishlari
mumkin. Bu, masalan, obyektlarni ushlash, harakatlantirish yoki o'zgarishlar kiritish imkoniyatini
beradi.
Real vaqt: VR tizimlari ko'pincha real vaqt rejimida ishlaydi, bu esa foydalanuvchilarga
virtual muhitda tezkor va dinamik o'zgarishlarni ko'rish imkonini beradi.
VR texnologiyasining afzalliklari.Tajribaviy o'rganish: VR ta'limda talabalarga nazariy
bilimlarni amaliyotda qo'llash imkonini beradi. Masalan, tibbiyot talabalariga jarrohlik
amaliyotlarini virtual muhitda o'tkazish.
Qiziqarli tajriba: VR o'quv jarayonini qiziqarli va interaktiv qiladi, bu esa talabalarning
diqqatini jalb qiladi va o'rganish jarayonini samarali qiladi.
Xavfsiz o'rganish: VR yordamida talabalar xavfli vaziyatlarni simulyatsiya
qilishlari mumkin, masalan, avariya holatlari yoki murakkab loyiha amaliyotlari, bu esa
haqiqiy hayotda xavf tug'dirmaydi.
VR texnologiyasi ta'lim jarayonini yanada interaktiv va immersiv qilish uchun kuchli vosita
hisoblanadi. U talabalarga nazariy bilimlarni amaliyotda qo'llash imkonini beradi va o'rganish
jarayonini samarali qiladi. VR texnologiyasining rivojlanishi bilan, uning ta'lim sohasidagi
qo'llanilishi yanada kengayishi kutilmoqda.
MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
adpi.uz universaljurnal.uz
96
Talabalarni VVV modeli orqali qo'l mehnatiga o'rgatishni sezilarli
darajada yaxshilanishi mumkin, bu esa ko'nikmalarni yaxshiroq egallashga va real sharoitlarda
qo'llashga olib keladi.
VVV (Visualization, Interaction, Verification) modelidan foydalangan holda talabalarni qo‘l
mehnatiga tayyorlashni takomillashtirish mashg‘ulotlar samaradorligini va malakalarni egallash
sifatini sezilarli darajada oshirishi mumkin. Ushbu modelni amalga oshirish uchun bir nechta
asosiy strategiyalar:
Vizualizatsiya
• Multimediadan foydalanish: qo'lda ishlov berish jarayonlari va usullarini namoyish qilish
uchun videolar, animatsiyalar va infografikalarni birlashtiring. Bu talabalarga topshiriqlarni
qanday bajarish kerakligini yaxshiroq tushunishga yordam beradi.
• Jarayonni modellashtirish: 3D modellashtirish va virtual haqiqatdan (VR) o‘quvchilar
xavfsiz muhitda ko‘nikmalarni tasavvur qilishlari va amaliyotda qo‘llashlari mumkin bo‘lgan
interaktiv o‘quv muhitlarini yaratish uchun foydalanadi.• Amaliy mashg‘ulotlar: Talabalarni asbob
va materiallar bilan bevosita muloqot qilishlari mumkin bo‘lgan laboratoriya va amaliy
mashg‘ulotlarni tashkil qilish. Bu vosita mahoratini va o'ziga ishonchni rivojlantirishga yordam
beradi.
• Guruhda ishlash: jamoaviy ish va muammolarni hamkorlikda hal qilishga undash. Bu
nafaqat hamkorlik ko'nikmalarini rivojlantiradi, balki o'quvchilarga bir-biridan o'rganish imkonini
beradi.
• Ko'nikmalarni baholash: Materialni o'zlashtirishni baholash uchun muntazam baholash va
testlar. Bu nazariy va amaliy vazifalarni o'z ichiga olishi mumkin.
• Fikr-mulohaza: Talabalarga o‘zlarining kuchli va zaif tomonlarini tushunish va o‘quv
jarayonini moslashtirish uchun o‘qituvchilar va murabbiylardan konstruktiv fikr-mulohazalarni
taqdim etish.
• Texnologiya integratsiyasi: Interfaol darsliklar va ko'rsatmalar yaratish uchun
kengaytirilgan haqiqat (AR) kabi zamonaviy texnologiyalardan foydalanish.
• Mehnatni muhofaza qilish: Talabalarn qo'l mehnatini bajarishda qoidalar va qoidalarga
rioya qilish muhimligini tushunishlari uchun o'quv dasturiga xavfsizlik jihatlarini kiriting.
Talabalarni qo‘l mehnatiga o’rgatishni takomillashtirishda VVV modelidan foydalanish
yanada samarali va qiziqarli o‘quv muhitini yaratadi. Bu nafaqat ta'lim sifatini oshiradi, balki
talabalarning kelajakdagi kasbiy faoliyatida qo'llashi mumkin bo'lgan zarur amaliy ko'nikmalarni
shakllantirishga yordam beradi.
VVV модели (Volume, Velocity, Variety) асосида qo‘l mehnatiga o’rgatish методикаси,
асосан, маълумотларни бошқариш ва таҳлил қилишда, шунингдек, таълим соҳаларида
самарадорликни ошириш учун қўлланилади. Bu metodika ma’lumotlarning hajmi, ularning
tezligi va turli xilligini hisobga oladi.
1. Xajm (Volume)
Ma’lumotlarni yig‘ish: Ko‘p miqdordagi ma’lumotlarni to‘plash uchun
samarali usullarni ishlab chiqish. Bu, masalan, onlayn so‘rovlar, anketalar yoki
avtomatlashtirilgan ma’lumot yig‘ish tizimlari orqali amalga oshirilishi mumkin.
Ma’lumotlarni saqlash: Ma’lumotlarni samarali saqlash uchun zamonaviy
ma’lumot bazalarini tez va oson topish imkonini beradi.
2. Tezlik (Velocity)
Ma’lumotlarni tez tahlil qilish: Real vaqtda ma’lumotlarni tahlil qilish uchun
zamonaviy analitik vositalardan foydalanish. Bu, masalan, biznes tahlili, statistik tahlil
yoki ma’lumotlarni vizualizatsiya qilish vositalari bo‘lishi mumkin.
Tezkor qaror qabul qilish: Tezkor ma’lumotlarga asoslangan qaror qabul qilish
mexanizmlarini joriy etish. Bu, jamoa a’zolarining tezkor va samarali qarorlar qabul
qilishini ta’minlaydi.
3. Turli xillik (Variety)
MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
adpi.uz universaljurnal.uz
97
Ma’lumotlarning turli manbalari: Turli xil ma’lumot manbalarini
(strukturalangan, strukturalanmagan, tekst, video va boshqalar) birlashtirish. Bu,
ma’lumotlarning keng spektrini tahlil qilish imkonini beradi.
Ijodiy yondashuv: Turli xil ma’lumotlarni integratsiya qilish va ulardan yangi
bilimlar olish uchun ijodiy yondashuvlarni qo‘llash. Bu, masalan, kross-dissiplinar
tadqiqotlar yoki innovatsion loyihalarni rivojlantirish orqali amalga oshirilishi mumkin.
VVV modeli (Volume, Velocity, Variety) asosida rivojlantirish metodikasi, ma’lumotlarni
samarali boshqarish va tahlil qilish, shuningdek, ta’lim va biznes sohalarida samaradorlikni
oshirish uchun muhimdir. Bu metodika, ma’lumotlarning xajmi, tezligi va turli xilligini hisobga
olib, zamonaviy talablarga javob beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.“O’zbekiston-2030” strategiyasi https://uza.uz/uz/posts/.
2.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Qarori, 27.07.2017 yildagi PQ-3151-son.
3.O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 31.12.2019 sanadagi “Uzluksiz
ma’naviy tarbiya konsepsiyasini tasdiqlash va uni amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi
1059-son qarori. https://lex.uz/uz/docs/4676839
4.Kamoljon BOLLIYEV, Asliddin AMANOV, Uzluksiz ta’lim jarayonida texnologiya fani
o‘qituvchisining kasbiy kompetensiyasini takomillashtirish “xalq ta’limi” ilmiy-metodik jurnali.
46-50 b.2025. № 1.
5. Kasbiy kompetentlik tushunchasi va uning elektron ta’lim muhitida rivojlantirish
zaruriyati. Abdullayev Zafar, Muzaraimov Sardorbek. «қишлоқ ва сув хўжалигининг
замонавий муаммолари» мавзусидаги анъанавий XXII – ёш олимлар, www.tiiame.uz
магистрантлар ва иқтидорли талабаларнинг илмий-амалий анжумани. Тошкент - 2023 йил
www.tiiame.uz.
6. NamDU Ilmiy Axborotnomasi 2025-2-son. Esаnоvа Sаrvinоz Uktаmоvnа, Tаngirоvа
Ruhshоnа. Tаlаbаlаrdа xаlq hunаrmаndchiligigа оid kоmpetensiyаlаrni shаkllаntirish.689-691 B.
7. NamDU Ilmiy Axborotnomasi 2025-2-son. Арт- педагогика как интеграция искусства
и образования. Хайдаров Холбек Хайдар угли.681-684.B
https://www.researchgate.net/.
www.pubedu.uz.
www.tiiame.uz.
