Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 237
AL BUHORIY HADIS ILMINING SULTONI
Namangan viloyati tarixi va madaniyati
davlat muzeyi Katta ilmiy hodimi
Valiyeva Hadiy
“Agar keyingilarda Imom Buhoriyni maqtash eshiklari ochiladigan bo`lsa uning
madhiga qog`ozlar etmas nafaslar toqat qila olmay qolur. Zero u bamisoli sohili
bo`lmagan dengizdir.”
HOFIZ IBN HAJAR ASQALONIY
Buyuk mutafakkir allomalarimizning jahon svilizatsiyasiga qo’shgan o’rni haqida
so’z yuritar ekanmiz eng avvalo musulmon olamida Muhaddislar sultoni deya e’tirof
etilgan buyuk bobomiz imom al-Buhoriy nomlarini hurmat ila tilga olamiz.
Bu muborak imomni to’liq ismlari Abu Abdulloh ibn abdul Hasan Ismoil ibn
Ibrohim ibn al-Mug’iyra ibn Bardizba Jo’fiy al-Buxoriy hijriy 109 va milodiy 809 yilning
shavvol oyiga o’n uch kun qolganda juma kunida Xartang qishlog‘ida dunyoga kelganlar.
Islom olamining yirik mutafakkiri, buyuk muhaddis. Muhaddislar imomi, hadis ilmining
sultoni deb ham e’tirof etilganlar.16 yoshlarida onalari va akalari bilan haj safariga
boradilar va o’sha yerda qolib ketadilar.Imom Buhoriy juda parhezkor va Rasulullohning
hadislarini ulug’laydigan zot edilar. Barcha hadislarni tahorat va poklik holidagina rivoyat
qilganlar.Imom Buxoriy umrlari bo‘yi hadislarni to‘plash va tizimga solish bilan
shug‘ullanganlar, ularni sahih (to‘g‘ri, ishonchli) va g‘ayri sahih (xato, zaif)ga ajratgan.
Imom Buxoriy jami 600 mingga yaqin hadis to‘plaganlar, shundan 100 ming «sahih» va
200 ming «g‘ayri sahih» hadisni yoddan bilganlar.Buxoriy 20 dan ortiq kitob tasnif etgan.
Ulardan ayrimlari bizgacha yetib kelgan. Buxoriyning «Al-Jomi’ as-sahih» («Ishonchli
to‘plam») deb nomlangan 4 jild dan iborat hadislar to‘plami islom olamidagi boshqa
muhaddislar tuzgan hadis to‘plamlari orasida eng ishonarli va mukammalidir. Asar bir
qancha xorijiy tillarga tarjima qilingan. Buxoriy yaratgan «Al-Adab al-mufrad» («Adab
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 238
durdonalari») asari katta tarbiyaviy ahamiyatga molik benazir to‘plamdir.shuningdek «Al-
Jomi’ al-kabiyr» («Katta tayanch»), «Xalq af’ol al-ibod», («Alloh bandalari ishlarining
tabiati»), «Al-Musnad al-kabiyr» («Katta tayanch»), «At-tafsir al-kabiyr» («Katta tafsir»),
«Kitob al-hiba» («Xayr-ehson haqida kitob») va boshqa asarlarning ba’zilari bizgacha
yetib kelmagan.Buxoriyning boshqa asarlari orasida «Tafsir al-Qur’on» («Qur’on tafsiri»)
kitobini ham alohida ta’kidlash kerak. Buxoriy asarlari musulmon dunyosining barcha
madrasalarda payg‘ambarimiz sollolohu alayhi vasallamning sunnatlari bo‘yicha asosiy
darslik sifatida qo‘llanma hisoblanadi. Bu es yurtimiz allomarining jahon svilizatsiyasiga
qanchalar ulkan hissa qo’shganligini yana bir ochiq isboti deya olamiz.
Al Buhoriy juda parhezkor va Rasulullohning hadislarini ulug’laydigan zot edilar.
Barcha hadislarni tahorat va poklik holidagina rivoyat qilganlar.Imom Buxoriy umrlari
bo‘yi hadislarni to‘plash va tizimga solish bilan shug‘ullanganlar, ularni sahih (to‘g‘ri,
ishonchli) va g‘ayri sahih (xato, zaif)ga ajratgan. Imom Buxoriy jami 600 mingga yaqin
hadis to‘plaganlar, shundan 100 ming «sahih» va 200 ming «g‘ayri sahih» hadisni yoddan
bilganlar.Buxoriy 20 dan ortiq kitob tasnif etgan. Ulardan ayrimlari bizgacha yetib kelgan.
Buxoriyning «Al-Jomi’ as-sahih» deb nomlangan 4 jild dan iborat hadislar to‘plami islom
olamidagi boshqa muhaddislar tuzgan hadis to‘plamlari orasida eng ishonarli va
mukammalidir. Asar bir qancha xorijiy tillarga tarjima qilingan. Buxoriy yaratgan «Al-
Adab al-mufrad» asari katta tarbiyaviy ahamiyatga molik benazir to‘plamdir.shuningdek
«Al-Jomi’ al-kabiyr» , «Xalq af’ol al-ibod», , «Al-Musnad al-kabiyr» , «At-tafsir al-
kabiyr» , «Kitob al-hiba» va boshqa asarlarning ba’zilari bizgacha yetib
kelmagan.Buxoriyning boshqa asarlari orasida «Tafsir al-Qur’on» kitobini ham alohida
ta’kidlash kerak. Buxoriy asarlari musulmon dunyosining barcha madrasalarda
payg‘ambarimiz sollolohu alayhi vasallamning sunnatlari bo‘yicha asosiy darslik sifatida
qo‘llanma hisoblanadi
Yuqoridagilarda hulosa qilib shuni takidlash kerakki. Dunyoda hech bir narsa
tasodifan paydo bo’lgan emas albatta qandaydir bir asos bo’ladi. Biz bugungi yoshlar shuni
faxr va iftxor bilan ayta olamizki, dunyo svilizatsiyasini asosini bizni ajdodlarimiz tashkil
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 239
qilgan. Biz ulardan o’rnak olishimiz va ulardek buyuk zot bo’lishga harakat qilishimiz
lozimdir.
Shuningdek yurtimizda ham bu sohaga juda katta e’tibor berildi va juda katta
islohotlar bo’lib o’tdi. Mustqillikning ilk kunlaridanoq mamlakatimizda azaliy va avvaliy
milliy qadryatlarlarimizga, qadimiy madaniy obidalarimizning ta’mirlashga va buyuk
allomalarimizning nomlari qayta tiklandi. Yurtimizning bir qator viloyatlarida o’tgan yillar
davomida yashab ijod qilgan allomalar va muqaddas ziyoratgoh va qadamjolar obod etildi.
Buhoroda ,,Mir arab” oily madrasasi, Samarqandda, Hadis ilmi maktabi” Toshkentda ,,
Islom akademiyasi” ning barpo qilinishi ham yaqqol misol bo’la oladi.
Buyuk mutafakkir allomalarimizning jahon svilizatsiyasiga qo’shgan o’rni haqida
so’z yuritar ekanmiz eng avvalo musulmon olamida Muhaddislar sultoni deya e’tirof
etilgan buyuk bobomiz imom al-Buhoriy nomlarini hurmat ila tilga olamiz.
Yuqoridagilarda hulosa qilib shuni takidlash kerakki. Dunyoda hech bir narsa
tasodifan paydo bo’lgan emas albatta qandaydir bir asos bo’ladi. Biz bugungi yoshlar shuni
faxr va iftxor bilan ayta olamizki, dunyo svilizatsiyasini asosini bizni ajdodlarimiz tashkil
qilgan. Biz ulardan o’rnak olishimiz va ulardek buyuk zot bo’lishga harakat qilishimiz
lozimdir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. www.google.co.uz
2. www.ziyonet.uz
3. www.pedagog.uz
4. www.edu.uz
5. www.lex.uz
