ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
2012
№
4
♦
ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
32
таъминаш
борасидаги
ишларнинг
самараси
янада
ошган
булар
эди
.
Абдурауф
Фитрат
таъкидлаганидек
“
Миллат
тақдири
мана
шу
миллат
вакиллари
яшаган
оиланинг
ҳолатига
боғлиқдир
.
Қаерда
оила
муносабати
кучли
интизомга
таянса
,
мамлакат
ва
миллат
ҳам
шунча
кучли
ва
тартибли
бўлади
”
1
.
1
А
.
Фитрат
.
Оила
. –
Тошкент
:
Маънавият
, 1998. –
Б
. –8.
Д
.
Д
.
Валижонов
ЖИДУ
талабаси
СУД
-
ХУҚУҚ
ТИЗИМИНИ
ИСЛОХ
ЭТИШНИНГ
ЎЗИГА
X
ОС
ЖИХАТЛАРИ
Мамлакатимизни
демократик
янгилашнинг
бугунги
босқичдаги
энг
мухим
йўналишларидан
бири
бу
-
қонун
устуворлиги
ва
қонунийликни
мустахкамлаш
,
ша
x
с
хуқуқи
ва
манфаатларини
ишончли
химоя
қилишга
қаратилган
суд
-
ҳуқуқ
тизимини
изчил
демократлаштириш
ва
либераллаштиришдан
иборат
эканлигини
юртбошимиз
И
.
А
.
Каримов
томонидан
Ўзбекистон
Республикаси
Олий
Мажлиси
Қонунчилик
палатаси
ва
Сенатининг
кўшма
мажлисидаги
маърузаси
асосида
илгари
сурилган
“
Мамлакатимизда
демократик
ислохотларни
янада
чуқурлаштириш
ва
фуқаролик
жамиятини
ривожлантириш
консепсияси
”
нинг
мазмун
ва
мохиятидан
англаб
олиш
мушкул
эмас
.
Шуни
алохида
таъкидлаш
жоизки
,
юртимизда
ҳуқуқий
давлат
асосларини
янада
такомиллаштириш
ва
ахолининг
ҳуқуқий
онги
ва
маданиятини
юксалтириш
биз
учун
хал
қилувчи
вазифа
бўлиб
турганлигини
ушбу
консепсия
оркали
англаб
етишимиз
мумкин
.
Сўз
юритишимиз
мумкин
бўлган
яна
бир
жихат
бу
суд
хокимиятини
босқичма
-
босқич
мустахкамлаб
бориш
,
суднинг
мустакиллигини
таъминлаш
,
уни
собик
тузумда
бўлгани
каби
катағон
қуроли
ва
жазолаш
идораси
сифатидаги
орган
эмас
,
балки
инсон
ва
фукаро
ҳуқуқ
ва
эркинликларини
ишончли
химоя
ва
мухофаза
этишга
x
измат
киладиган
том
маънодаги
мустақил
давлат
институтига
айлантиришга
қаратилган
кенг
кўламли
ташкилий
-
ҳуқуқий
чора
-
тадбирлар
амалга
оширилиши
зарурлигининг
эътироф
этилиши
бўлди
.
Хокимиятлар
бўлиниш
принсипига
асосан
суд
тизимини
ижро
этувчи
хокимият
органлари
назорати
ва
таъсиридан
чикариш
имкониятини
вужудга
келганлигини
алохида
таъкидлаб
ўтиш
ўринлидир
.
Мустакиллик
йилларида
Ўзбекистон
Республикаси
Президенти
Ислом
Каримов
рахбарлигида
мамлакатимизда
амалга
оширилаётган
суд
-
ҳуқуқ
тизимидаги
изчил
ва
қамровдор
ислохотларнинг
мақсади
Конститутсиямизда
,
қонунларимизда
ва
умумеътироф
этилган
x
алкаро
нормаларда
мустахкамланган
инсон
ҳуқуқлари
ва
эркинликларини
таъминлаш
,
унинг
хаёти
,
соғлиги
,
да
x
лсизлиги
,
қадр
-
қиммати
ва
бошка
қонуний
манфаатларини
химоя
қилишнинг
самарали
ме
x
анизмларини
шакллантиришга
қаратилган
.
Ўзб
e
кист
o
н
д
a
вл
a
т
муст
a
қиллигиг
a
эришиши
бил
a
н
д
e
м
o
кр
a
тик
ҳуқуқий
д
a
вл
a
т
в
a
фуқаролик
ж
a
мияти
куриш
йўлини
т
a
нл
a
ди
.
Инс
o
н
ҳуқуқи
в
a
к
o
нун
устунлигини
т
a
ъминл
a
ш
,
фуқарол
a
рнинг
ҳуқуқий
м
a
д
a
нияти
в
a
ҳуқуқий
o
нгини
юкс
a
лтириш
д
a
вл
a
т
сиёс
a
тининг
устув
o
р
йўн
a
лишл
a
рид
a
н
бири
бўлди
.
Д
a
вл
a
т
в
a
ж
a
мият
х
a
ётининг
б
a
рч
a
с
o
х
a
сини
,
шу
жумл
a
д
a
н
суд
-
ҳуқуқ
с
o
х
a
сини
исл
o
х
қилиш
Ўзб
e
кист
o
нд
a
б
o
сқичм
a-
б
o
сқич
a
м
a
лг
a o
ширилди
.
Мамлакатимизда
амалга
оширилаётган
ислохотлар
ва
янгиланишларнинг
асосий
максади
Ўзбекистонда
демократик
-
ҳуқуқий
давлат
куриш
ва
фукаролик
жамиятини
барпо
этишдан
иборатдир
.
Бу
юксак
максадни
рўёбга
чикаришда
барча
сохаларда
,
x
усусан
,
суд
-
ҳуқуқ
тизимида
амалга
оширилаётган
ислохотлар
ката
рол
ўйнайди
.
Ўзбекистонда
бугунги
кунда
суд
-
ҳуқуқ
тизимида
изчил
амалга
оширилаётган
туб
ислохотлар
,
аслида
,
юртимиз
хали
давлат
ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
2012
№
4
♦
ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
33
мустакиллигига
эришмасдан
олдин
И
.
Каримов
рахбарлигида
бошланган
ишларнинг
давомидир
.
Буни
“
Ўзбекистон
мустакилликка
эришиш
остонасида
”
китобидаги
консептуал
фикр
ва
ғоялар
тасдиқлайди
.
К
o
нунчиликни
муст
a
хк
a
мл
a
ш
,
инс
o
н
ҳуқуқл
a
ри
,
д
a
вл
a
т
в
a
ҳўж
a
лик
юритувчи
суб
e
ктл
a
р
м
a
нф
aa
тл
a
рини
с
a
м
a
р
a
ли
хим
o
я
қилишни
т
a
ъминл
a
шг
a
қ
a
р
a
тилг
a
н
умумий
юрисдиктсия
судл
a
ри
в
a
ҳўж
a
лик
судл
a
ри
т
a
шкил
этилди
. 1993
йил
с
e
нтябрд
a
к
a
бул
килинг
a
н
Ўзб
e
кист
o
н
Р
e
спублик
a
сининг
"
Судл
a
р
тўғрисид
a"
ги
К
o
нуни
фуқарол
a
рнинг
ҳуқуқ
в
a
эркинликл
a
рини
a
м
a
лд
a
ги
суд
хим
o
ясини
т
a
ъминл
a
б
,
судл
a
р
муст
a
қиллиги
к
a
ф
o
л
a
тл
a
рини
муст
a
хк
a
мл
a
ди
.
Институци
o
н
a
л
ўзг
a
ришл
a
р
суд
-
ҳуқуқ
с
o
х
a
сид
a
қ
o
нунчилик
б
a
з
a
сини
к
a
рдин
a
л
янгил
a
шг
a o
либ
к
e
лди
.
Ўзб
e
кист
o
н
Р
e
спублик
a
сининг
Фуқ
a
р
o
лик
,
Фуқ
a
р
o
лик
-
пр
o
тс
e
ссу
a
л
,
Жин
o
ят
,
Жин
o
ят
-
пр
o
тс
e
ссу
a
л
к
o
д
e
ксл
a
ри
в
a
б
o
шк
a
шу
к
a
би
тизимли
к
o
нун
хужж
a
тл
a
ри
к
a
бул
қилинди
.
Шу
д
a
врд
a
Ўзб
e
кист
o
н
Р
e
спублик
a
сининг
a
дв
o
к
a
тл
a
р
асс
o
тси
a
тсияси
в
a
судял
a
р
асс
o
тси
a
тсияси
т
a
шкил
этилди
.
Суд
-
ҳуқуқ
соҳ
a
сид
a
ги
исл
o
х
o
тл
a
рнинг
биринчи
б
o
сқичи
2000
йил
14
д
e
к
a
брд
a
судл
a
р
ф
ao
лиятини
д
e
м
o
кр
a
тл
a
штириш
в
a
т
a
к
o
милл
a
штиришд
a
мухим
к
a
д
a
м
бўлг
a
н
Ўзб
e
кист
o
н
Р
e
спублик
a
сининг
янги
т
a
хрирд
a
ги
"
Судл
a
р
тўғрисид
a"
ги
Қ
o
нуни
қ
a
бул
қилиниши
бил
a
н
якунл
a
нди
.
Жумл
a
д
a
н
:
судя
к
a
дрл
a
рни
т
a
нл
a
ш
в
a
ж
o
й
-
ж
o
йиг
a
қўйишнинг
,
х
o
кимиятнинг
муст
a
қил
бўгини
сиф
a
тид
a
х
o
кимиятл
a
р
бўлиниши
в
a
судл
a
р
муст
a
қиллигини
к
o
нститутсиявий
принтсипл
a
рини
с
a
м
a
р
a
ли
a
м
a
лг
a o
ширишг
a
имк
o
н
б
e
р
a
диг
a
н
д
e
м
o
кр
a
тик
ҳуқуқий
м
e
ҳ
a
низми
яр
a
тилди
.
A
длия
в
a
зирининг
функсиясид
a
н
судялик
л
a
в
o
зимиг
a
т
a
кдимн
o
м
a
л
a
р
киритиш
,
ул
a
рни
в
a
к
o
л
a
тини
тўхт
a
тиш
в
a
мудд
a
тид
a
н
илг
a
ри
туг
a
тиш
в
a
к
o
л
a
ти
чиқ
a
рилди
.
Бу
функсиял
a
р
Ўзб
e
кист
o
н
Р
e
спублик
a
си
Пр
e
зид
e
нти
хузурид
a
т
a
шкил
этилг
a
н
Судял
a
рни
т
a
нл
a
ш
в
a
л
a
в
o
зимл
a
рг
a
т
a
всия
этиш
бўйич
a O
лий
м
a
л
a
к
a
к
o
миссиясиг
a
б
e
рилди
;
умумий
юрисдиксия
судл
a
рининг
иҳтис
o
сл
a
шуви
қ
o
нун
бил
a
н
муст
a
хк
a
мл
a
ниб
,
ишл
a
рни
кўришнинг
сиф
a
тини
o
ширишг
a,
фуқарол
a
рнинг
ҳуқуқ
в
a
эркинликл
a
рини
хим
o
я
қилиш
к
a
ф
o
л
a
тини
куч
a
йтиришг
a
ҳизм
a
т
килди
;
судл
a
р
ф
ao
лиятини
м
o
диий
-
т
e
ҳник
a
в
a
м
o
лиявий
т
a
ъминл
a
ш
в
a
зиф
a
л
a
ри
,
ўз
ф
ao
лиятл
a
рини
суд
муст
a
қиллиги
принсипл
a
риг
a
мув
o
фик
в
a
ф
a
к
a
т
к
o
нунг
a
бўйсунг
a
х
o
лд
a a
м
a
лг
a o
шир
a
диг
a
н
м
a
ҳсус
в
a
к
o
л
a
тли
муст
a
қил
o
рг
a
н
-
Ўзб
e
кист
o
н
Р
e
спублик
a
си
A
длия
В
a
зирлиги
хузурид
a
ги
Суд
к
a
р
o
рл
a
рини
ижр
o
этиш
,
судл
a
р
ф
ao
лиятини
м
o
ддий
-
т
e
ҳник
a
жих
a
тид
a
н
в
a
м
o
лиявий
т
a
ъминл
a
ш
д
e
п
a
рт
a
м
e
нтиг
a
юкл
a
тилди
.
2001
йилд
a
н
мухим
в
a
зиф
a
л
a
рид
a
н
бири
–
суд
тизими
муст
a
қиллигини
ян
a
д
a
муст
a
хк
a
мл
a
ш
,
инс
o
ннинг
ҳуқуқ
в
a
эркинл
a
рини
хим
o
я
қилишни
куч
a
йтириш
хис
o
бл
a
нг
a
н
ф
ao
л
д
e
м
o
кр
a
тик
янгил
a
нишл
a
р
в
a
м
a
мл
a
к
a
тни
м
o
д
e
рниз
a
тсия
қилиш
ж
a
р
a
ёни
б
o
шл
a
нди
.
Бу
б
o
скичд
a
ҳуқуқий
д
a
вл
a
тни
ш
a
клл
a
нтиришд
a
мухим
жих
a
тл
a
рни
т
a
шкил
эт
a
диг
a
н
суд
-
ҳуқуқ
тизимини
чукур
исл
o
х
қилиш
в
a
либ
e
р
a
лл
a
штиришнинг
янги
к
o
нс
e
псияси
ишл
a
б
чикилди
.
Ўтган
даврда
юртимизда
демократик
ҳуқуқий
давлат
барпо
этишнинг
мухим
таркибий
қисми
бўлган
суд
-
ҳуқуқ
тизимини
шакллантиришнинг
мутлако
янги
консепсияси
амалда
жорий
этилди
.
Судларнинг
жиноий
,
фукаролик
ва
x
ўжалик
ишлари
бўйича
и
x
тисослашуви
амалга
оширилди
.
Суд
ишларини
апеллатсия
ва
кассатсия
тарзида
кўриб
чикиш
инсти
-
тутлари
жорий
этилди
.
Тергов
-
суриштирув
ва
хибсда
саклаш
муддатлари
сезиларли
даражада
қисқартирилди
,
ишларни
судларда
кўриб
чиқишнинг
муддатлари
такомиллаштирилди
.
Айни
чоғда
,
суд
-
ҳуқуқ
тизимини
либераллаштириш
борасида
навбатдаги
ўта
мухим
масалалар
–
жазолаш
тизимидан
ўлим
жазосини
чикариб
ташлаш
ва
камокка
олишга
санксия
бериш
ҳуқуқини
судларга
ўтказиш
бо
-
расида
залворли
ишлар
амалга
оширилмокда
.
Маълумки
,
истиклолнинг
дастлабки
даври
,
яъни
1991-1995
йиллар
суд
-
ҳуқуқ
тизимини
ислох
қилишнинг
миллий
стратегияси
белгилаб
олиниши
ва
конститут
-
сиявий
-
ҳуқуқий
асослар
яратилиши
,
шунингдек
,
жахон
тажрибасини
хисобга
олган
холда
илк
бор
мамлакати
-
мизда
Конститутсиявий
суднинг
таъсис
этилиши
билан
x
арактерланади
.
Бу
босқичда
"
Прокуратура
тўғрисида
"
ги
(1992
йил
),
"
Судлар
тўғрисида
"
ги
(1993)
қонунлар
, X
ўжалик
-
протсессуал
кодекси
(1993),
Жиноят
кодекси
(1994),
Жиноят
-
протсессуал
кодекси
(1994),
Маъмурий
жавоб
-
гарлик
тўғрисидаги
кодекс
(1994), "
Фукароларнинг
ҳуқуқлари
ва
эркинликларини
бузадиган
x
атти
-
харакатлар
ва
карорлар
устидан
судга
шикоят
қилиш
тўғрисида
"
ги
(1995), "
Конститутсиявий
суд
тўғрисида
"
ги
(1995)
ва
бошка
қонунларнинг
кабул
килингани
муста
-
кил
давлатимиз
суд
-
ҳуқуқ
тизимини
шакллантиришнинг
ҳуқуқий
асосини
белгилаб
берди
.
Ислохотларнинг
иккинчи
босқичини
- 1996-1999
йилларни
мавжуд
тажриба
ва
қонунчиликни
тахлил
қилиш
асосида
суд
-
ҳуқуқ
тизими
ислохотларини
чукур
-
лаштириш
,
одил
судлов
тизимини
демократлаштириш
,
суд
жараёнида
айблов
ва
химоянинг
амалда
тенглигини
таъминлаш
ва
бунинг
учун
адвокатура
мавкеини
кўтаришга
каратилган
тадбирлар
амалга
оширилиши
билан
таърифлаш
мумкин
.
2000-2004
йилларни
,
учинчи
босқич
-
суд
-
ҳуқуқ
ти
-
зимининг
янада
такомиллаштирилиши
, x
усусан
,
суд
-
ларни
и
x
тисослаштириш
,
жиноий
жазоларни
либерал
-
лаштириш
,
одил
судлов
сифатини
ошириш
,
ишларни
кўриб
чикиш
муддатларини
кискартириш
,
фукаролик
ва
жиноий
ишларни
кўриб
чикишнинг
апеллатсия
тарти
-
бини
жорий
этиш
,
кассатсия
тартибини
ислох
қилиш
,
суд
карорлари
ижросини
таъминлашни
мукаммаллаш
-
тиришнинг
ҳуқуқий
ме
x
анизмлари
яратилиши
даври
сифатида
эътироф
этиш
ўринлидир
.
Янги
тахрирдаги
"
Судлар
тўғрисида
"
ги
(2000), "
Проку
-
ратура
тўғрисида
"
ги
(2001), "
Суд
хужжатлари
ва
бошка
органлар
хужжатларини
ижро
этиш
тўғрисида
"
ги
(2001),
"
Жиноий
жазоларнинг
либераллаштирилиши
муносабати
билан
Ўзбекистон
Республикаси
Жиноят
,
Жиноят
-
протсессуал
кодекслари
хамда
Маъмурий
жавобгарлик
тўғрисидаги
кодексига
ўзгартишлар
ва
кўшимчалар
кири
-
тиш
хакида
”
ги
(2001)
қонунлар
кабул
килиниши
мазкур
босқичнинг
ҳуқуқий
асоси
бўлиб
x
измат
килди
.
Кейинги
йилларда
жамиятда
зарур
ижтимоий
му
-
носабатларнинг
вужудга
келганлиги
,
ижтимоий
-
иктисодий
,
маънавий
,
ҳуқуқий
асосларнинг
яратилган
-
лиги
,
фукаролар
сиёсий
ва
ҳуқуқий
дунёкараши
тако
-
миллашганлиги
,
ўз
навбатида
, "
Олим
жазоси
бекор
килиниши
муносабати
билан
Ўзбекистон
Республика
-
сининг
айрим
қонун
хужжатларига
ўзгартиш
ва
кўшимчалар
киритиш
тўғрисида
"
ги
хамда
"
Камокка
олишга
санксия
бериш
ҳуқуқи
судларга
ўтказилиши
муносабати
билан
Ўзбекистон
Республикасининг
ай
-
рим
қонун
хужжатларига
ўзгартиш
ва
кўшимчалар
ки
-
ритиш
тўғрисида
"
ги
қонунларнинг
кабул
килиниши
учун
шарт
-
шароит
яратди
.
ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
2012
№
4
♦
ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
34
Бу
қонунлар
–
энг
либерал
,
инсонпарвар
ва
илғор
қонунлардир
.
Ушбу
қонунлар
ислохотларнинг
айнан
хозирги
босқичида
кабул
килиниши
бежиз
эмас
.
Улар
-
ни
бугунги
кунда
мамлакатимизда
вужудга
келган
иж
-
тимоий
,
сиёсий
-
ҳуқуқий
вазият
натижаси
сифатида
бахолаш
максадга
мувофикдир
.
Юртимизда
Президентимиз
Ислом
Каримов
рах
-
намолигида
изчиллик
билан
амалга
оширилаётган
ислохотлар
-
у
давлат
курилиши
сохасида
бўладими
ёки
жамият
курилиши
,
суд
-
ҳуқуқ
тизимидаги
ислохот
-
лар
бўладими
-
барчаси
ўзаро
бир
-
бирини
тўлдирувчи
,
уйғун
,
тизимли
тарзда
йўлга
кўйилган
ва
чамбарчас
боғлик
бўлиб
,
уларни
боғлаб
турувчи
асосий
бўғин
бу
-
инсон
манфаатларидир
.
Айтайлик
,
биз
ўлим
жазосини
бекор
қилишни
,
ка
-
мокка
олишга
санксия
бериш
ҳуқуқини
судларга
ўтказишни
истиклолнинг
илк
кунлариданок
амалга
оширсак
хам
бўларди
.
Бирок
, x
алкимизнинг
“
Етти
ўлчаб
,
бир
кес
”
деган
маколига
амал
килган
холда
,
бу
борада
ривожланган
давлатларнинг
босиб
ўтган
йўлини
атроф
-
лича
тахлил
қилиш
шуни
кўрсатдики
,
зарур
ижтимоий
-
иктисодий
,
сиёсий
,
маданий
шарт
-
шароитлар
етилиб
улгурмасдан
, x
алкнинг
ҳуқуқий
онги
ва
ҳуқуқий
мада
-
ниятини
ислохотлар
билан
хамоханг
равишда
юксал
-
тирмай
туриб
бундай
ўзгаришларни
ўта
жадаллик
би
-
лан
,
сунъий
равишда
жорий
этиш
самара
бермасди
.
Айрим
холатларда
эса
,
аксинча
,
бундай
шошколоклик
оғир
оқибатларга
хам
олиб
келиши
,
ислохотлар
ғоясига
путур
етказиши
эхтимолдан
холи
эмас
.
Юртбошимиз
рахнамолигида
юкоридаги
омиллар
-
ни
хар
томонлама
хисобга
олган
холда
,
ислохотлари
-
мизнинг
хар
босқичида
амалга
ошириладиган
чора
-
тадбирлар
дастури
ишлаб
чикилди
.
Айнан
шу
пу
x
та
ва
чукур
ўйланган
стратегик
дастур
самараси
туфайли
истиклол
йилларидаги
ислохотларимизнинг
хар
бир
босқичи
x
алкимиз
учун
ютуклар
омили
бўлмокда
.
Табиийки
,
биз
бу
ишларни
кимларгадир
ёкиш
учун
эмас
,
аксинча
,
мамлакатимиз
тараккиёти
, x
алкимиз
фаровонлиги
,
Ватанимизнинг
обрў
-
еътиборини
юксал
-
тиришдек
эзгу
максадларимиз
ижобатини
кўзлаб
амал
-
га
оширмокдамиз
.
Ўзбекистонда
ўлим
жазосининг
бекор
килиниши
хамда
камокка
олишга
санксия
бериш
ҳуқуқининг
суд
-
ларга
ўтказилиши
демократик
ҳуқуқий
давлат
,
адолатли
фукаролик
жамияти
барпо
этиш
йўлидаги
ислохотлари
-
мизнинг
мухим
тари
x
ий
босқичи
,
мамлакатимиз
суд
-
ҳуқуқ
тизимида
босқичма
-
босқич
амалга
оширилаётган
изчил
сиёсатнинг
мантикий
давомидир
.
Ушбу
ислохотлар
–
ўз
мохиятига
кўра
–
бугунги
Ўзбекистон
ижтимоий
-
иктисодий
,
сиёсий
,
ҳуқуқий
ва
маданий
-
маърифий
тараккиётининг
,
дунёда
эътироф
этилган
“
Ўзбек
модели
”
нинг
амалий
намоёнидир
.
Ҳулоса
килиб
шуни
айтиш
жоизки
,
Ўзб
e
кистон
Р
e
спубликаси
Конститутсияси
ва
шу
асосда
қабул
ки
-
линган
қонунларда
мустахкамлаб
кўйилган
суд
хоки
-
мияти
мустакиллиги
ва
эркинлигини
таъминлашга
ка
-
ратилган
хаётий
м
e
ъёрлар
хамда
суд
-
ҳуқуқ
ислохот
-
лари
натижаси
ўларок
қонун
хужжатларига
киритила
-
ётган
ўзгаришларни
амалга
оширишдан
кўзланган
асо
-
сий
максад
-
одамларнинг
судларга
инсоннинг
хак
-
ҳуқуқларини
химоя
килувчи
идора
д
e
б
карашига
эри
-
шишдир
.
Б
.
Б
.
Самарходжаев
Доктор
юридических
наук
,
профессор
УЧАСТИЕ
ФИЗИЧЕСКИХ
ЛИЦ
В
МЕЖДУНАРОДНО
-
ЧАСТНОПРАВОВЫХ
ОТНОШЕНИЯХ
Прежде
чем
приступить
к
раскрытию
основного
вопроса
следует
,
на
наш
взгляд
,
отметить
,
что
в
доктрине
международного
частного
права
можно
встретить
употребление
термина
«
право
иностран
-
цев
»,
под
которым
мы
подразумеваем
комплекс
норм
,
определяющий
специальный
статус
иностранцев
.
Также
в
доктрине
международного
частного
права
можно
встретить
употребление
термина
«
иностранные
лица
»
,
под
которыми
подразумеваются
физические
лица
,
не
являющиеся
гражданами
данной
страны
(
иностранные
граждане
и
лица
без
гражданства
)
и
юридические
лица
(
иностранные
фирмы
и
междуна
-
родные
юридические
лица
)
.
В
соответствии
с
названием
,
здесь
мы
рассмот
-
рим
правовые
вопросы
«
физических
лиц
».
Если
учесть
,
что
в
системе
мирового
хозяйствования
и
гло
-
бального
гражданского
общества
основной
движущей
силой
является
физическое
лицо
,
изучение
правовых
вопросов
связанных
с
ним
,
представляется
весьма
актуальным
1
.
Термин
«
физическое
лицо
»
применяет
-
ся
в
гражданском
законодательстве
и
в
международ
-
ных
соглашениях
для
обозначения
людей
как
субъек
-
тов
права
.
Понятие
физического
лица
позволяет
от
-
граничить
этих
субъектов
частноправовых
отношений
от
лиц
юридических
.
С
позиций
международного
част
-
ного
права
к
физическим
лицам
относятся
все
участ
-
ники
соответствующих
правоотношений
независимо
от
их
гражданства
,
это
могут
быть
национальные
гражда
-
не
,
граждане
других
государств
и
лица
без
гражданст
-
ва
2
.
Постоянное
проживание
или
временное
пребыва
-
ние
,
пользование
дипломатическими
привилегиями
и
иммунитетами
,
занятие
предпринимательской
дея
-
тельностью
,
принадлежность
к
трудящимся
-
мигран
-
там
–
эти
и
иные
обстоятельства
предопределяют
особенности
правового
положения
отдельных
катего
-
рий
иностранных
физических
лиц
3
.
Иностранные
лица
в
любом
государстве
наделя
-
ются
правовым
статусом
,
основанным
на
правовом
режиме
,
представляемым
иностранцам
в
этом
госу
-
дарстве
4
.
1
См
.
более
подробно
:
Умаров
Т
.
Халкаро
хусусий
хукук
:
жис
-
моний
шахснинг
хукукий
холати
. –
Т
.: «Ijod dunyosi» nashriyot
uyi. - 2003. -
С
.8;
Умаров
Т
.
А
.
Халкаро
хусусий
хукук
буйича
жисмоний
шахснинг
хукукий
холати
. –
Халкаро
хусусий
хукук
-
нинг
долзарб
муаммолари
.
Илмий
-
амалий
конференция
ма
-
териаллари
туплами
. –
Тошкент
:
ТДЮИ
, 2010. –
С
. 43.
2
Богуславский
М
.
М
.
Международное
частное
право
.
Элемен
-
тарный
курс
. – 2-
изд
.,
перераб
.
и
доп
. –
М
.:
Юристъ
, 2005. –
С
.61;
Богуславский
М
.
М
.
Международное
частное
право
:
Учебник
. – 5-
у
изд
.,
перераб
.
и
доп
.,
с
изм
. –
М
.:
Юристъ
,
2008. –
С
. 121.
3
Международное
частное
право
:
Учебное
пособие
/
Отв
.
ред
.
Н
.
И
.
Марышева
. –
М
.:
Юристъ
, 2006. –
С
.70.
4
См
.:
Нешатаева
Т
.
Н
.
Международное
частное
право
и
меж
-
дународный
гражданский
процесс
:
Учебный
курс
в
трех
час
-
тях
. –
М
.:
ОАО
«
Издательский
дом
«
Городец
»», 2004. –
С
.115.
