СУД
ТИЗИМИ
♦
COURT SYSTEM
♦
СУДЕБНАЯ
СИСТЕМА
2007
№
4
♦
ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
90
ҳайъати
розилигисиз
маъмурий
жавобгарликка
торти
-
лиши
ҳам
мумкин
эмас
("
Судлар
тўғрисида
"
ги
Ўзбе
-
кистон
Республикаси
Қонунининг
70-
моддаси
).
Шундай
қилиб
,
судьяларнинг
"
Судлар
тўғрисида
"
ги
Ўзбекистон
Республикаси
Қонуни
билан
белгилаб
бе
-
рилган
мақоми
ўзида
ҳар
бир
фуқаронинг
адолатли
ва
мустақил
одил
судловга
бўлган
ҳуқуқининг
кафолати
сифатида
намоён
бўлаётган
судьяларнинг
мустақил
-
лиги
принципини
(
Фуқаролик
ва
сиёсий
ҳуқуқлар
тўғрисидаги
халқаро
пактнинг
14-
моддаси
ҳамда
Инсон
ҳуқуқларини
ва
асосий
эркинликларни
ҳимоя
этиш
тўғрисидаги
Европа
конвенциясининг
6-
моддаси
)
амалга
ошириш
борасида
демократик
давлатлар
то
-
монидан
тўпланган
бор
ижобий
тажрибани
мужассам
эта
олди
деб
айтишга
тўла
асос
бор
.
Резюме
В
вводной
части
статьи
автор
характеризует
прин
-
цип
разделения
властей
и
его
место
в
Конституции
Республики
Узбекистан
.
В
основной
части
статьи
автор
всесторонне
рассмат
-
риваются
судебная
система
и
принцип
ее
независимости
.
В
заключении
автор
приходит
к
выводу
,
что
следу
-
ет
еще
более
либерализировать
судебную
власть
в
направлении
обеспечения
ее
независимости
.
Abstract
In the introductory part of the article the author charac-
terizes a principle of division of authorities and its place in
the Constitution of Republic Uzbekistan.
In the basic part of the article the judicial system and
a principle of its independence are comprehensively
considered.
In the conclusion the author comes to opinion that fol-
lows even more liberalization of judicial authority in a di-
rection of maintenance of its independence.
С
.
Н
.
Мамадиев
ТДЮИ
тадқиқотчиси
СУДГАЧА
БЎЛГАН
БОСҚИЧДА
ШИКОЯТ
ҚИЛИШ
ТАРТИБИ
ЮЗАСИДАН
АЙРИМ
МАСАЛАЛАР
Бугунги
кунда
аксарият
илғор
демократик
давлат
-
лар
жиноят
-
процессуал
қонунчилигини
диққат
билан
таҳлил
қилар
эканмиз
,
уларда
судгача
бўлган
босқичда
суриштирувчи
,
терговчи
ва
прокурорнинг
хатти
-
ҳаракатлари
ва
қарорлари
устидан
шикоят
қилиш
тар
-
тибини
белгилаб
берувчи
муайян
тартиб
мавжудлиги
-
ни
кузатишимиз
мумкин
.
Хусусан
,
айрим
МДҲ
давлат
-
лари
(
Россия
Федерацияси
ЖПКси
5-
бўлими
ҳамда
Белоруссия
Республикаси
ЖПКси
5-
бўлими
"
Илтимос
-
нома
ва
шикоятлар
",
Қозоғистон
Республикаси
ЖПКси
13-
боби
"
Жиноят
иши
юритувини
амалга
оширувчи
давлат
органлари
ва
мансабдор
шахслар
ҳаракатлари
ва
қарорлари
бўйича
илтимоснома
ва
шикоятлар
",
Молдова
ЖПК
3-
боби
эса
"
Жиноят
суд
иш
юритувида
ариза
ва
шикоятлар
"
деб
номланади
)
жиноят
-
процессуал
қонунларида
ҳам
жиноят
процесси
босқич
-
ларида
жиноий
таъқибни
амалга
оширувчи
орган
ман
-
сабдор
шахслари
устидан
шикоят
бериш
ҳуқуқини
мус
-
таҳкамловчи
ҳамда
ушбу
ҳуқуқни
амалга
ошириш
ме
-
ханизмини
кафолатловчи
алоҳида
бўлим
ва
боблар
даражасида
тартибга
солинган
.
Шу
ўринда
таъкидлаб
ўтиш
лозимки
,
Республикамиз
Жиноят
-
процессуал
кодексида
мазкур
масалага
доир
алоҳида
боб
ёки
бўлим
мавжуд
эмас
.
Жиноят
-
процессуал
кодексимиз
-
нинг
27–
моддасида
ушбу
институт
жиноят
-
процессининг
принципи
сифатида
умумий
тарзда
мус
-
таҳкамланган
бўлса
,
ЖПК
Махсус
қисмининг
358-
моддаси
ҳам
шикоятларнинг
маъмурий
тарзда
кимга
тақдим
этилиши
мумкинлигини
мустаҳкамлаш
билан
чекланади
.
Ҳолбуки
,
юқорида
таъкидлаганимиздек
,
ушбу
институт
кенг
мазмунли
бўлиб
,
уни
алоҳида
мод
-
да
доирасида
тартибга
солишнинг
имкони
йўқ
.
Шу
жиҳатдан
олиб
қараганда
,
ЎзР
ЖПКда
шикоят
бериш
шакли
,
муддатлари
,
шикоят
беришнинг
процессуал
оқибатлари
,
прокурор
ва
судьяга
шикоят
бериш
тарти
-
би
,
шикоятни
прокурор
ёки
судья
томонидан
кўриб
чиқиш
муддати
ҳамда
тартиби
,
шикоятни
текшириш
ва
ҳал
қилиш
,
уни
кўриб
чиқиш
натижалари
бўйича
проку
-
рор
таъсири
шакллари
,
шикоятни
суд
мажлисида
кўриб
чиқиш
тартиби
,
шикоятнинг
кўрилиши
натижаси
-
да
қабул
қилинувчи
қарорлар
ёки
бир
сўз
билан
айт
-
ганда
шикоят
беришнинг
аниқ
бир
механизми
мавжуд
эмас
.
Шу
ўринда
яна
бир
карра
эътироф
этиб
ўтишимиз
лозимки
,
миллий
қонунчилигимизга
дастлаб
-
ки
тергов
босқичида
суд
назоратини
жорий
этиш
дол
-
зарб
аҳамият
касб
этади
.
Зотан
,
ушбу
институт
ал
-
лақачон
аксарият
дунё
давлатлари
жиноят
-
процессуал
қонунларида
муҳим
демократик
принцип
сифатида
мустаҳкамланган
.
Шу
маънода
судгача
бўлган
босқич
-
да
жиноий
таъқибни
амалга
оширувчи
орган
ва
ман
-
сабдор
шахслар
хатти
-
ҳаракатлари
ва
қарорлари
ус
-
тидан
судга
шикоят
қилиш
тартибининг
жорий
этилиши
инсон
ҳуқуқ
ва
эркинликларини
кафолотловчи
муҳим
мезон
бўлиб
хизмат
қилиши
пировардида
жиноят
-
процессуал
қонунимизни
конституциямизнинг
44-
СУД
ТИЗИМИ
♦
COURT SYSTEM
♦
СУДЕБНАЯ
СИСТЕМА
2007
№
4
♦
ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
91
моддаси
билан
уйғунлигини
таъминлар
эди
.
Шуларни
ҳисобга
олиб
,
жиноят
-
процессуал
қонунимиздаги
ушбу
камчиликларни
бартараф
этиш
мақсадида
"
Ўзбекистон
Республикаси
Жиноят
-
процессуал
кодексига
ўзгартиш
ва
қўшимчалар
киритиш
тўғрисида
"
ги
Қонун
лойиҳаси
ишлаб
чиқдик
(
лойиҳанинг
тўлиқ
матни
диссертация
иловасида
тақдим
этилган
).
Ушбу
қонун
лойиҳасида
ЎзР
ЖПКга
"
Суриштирувчи
,
терговчи
,
прокурор
ва
суд
-
нинг
ҳаракатлари
ҳамда
қарорлари
устидан
шикоят
қилиш
"
деб
номланган
алоҳида
боб
ишлаб
чиқилган
.
Ушбу
бобда
юқорида
кўрсатиб
ўтилган
камчиликлар
бартараф
этилган
ҳамда
судгача
босқичларда
шикоят
қилиш
институти
мукаммал
таҳрирда
баён
этилган
.
Юқоридагилар
асосида
судгача
бўлган
босқичда
суриштирувчи
,
терговчи
ва
прокурор
харакатлари
ва
қарорлари
устидан
шикоят
қилиш
институтининг
асо
-
сий
ва
муҳим
жиҳатларини
кўриб
чиқсак
:
Шикоят
бериш
шакли
.
Шикоят
оғзаки
ёки
ёзма
тар
-
зда
берилиши
мумкин
.
Тергов
амалиётида
жиноят
иши
бўйича
иш
юритишда
жиноят
процесси
иштирокчилари
ўз
ҳуқуқлари
ва
қонуний
манфаатларининг
чекланиши
хусусида
ёзма
ариза
билан
мурожаат
этиш
ҳоллари
учрайди
.
Юридик
адабиётларда
аҳолининг
умумий
саводхонлиги
шароитида
фақат
ёзма
шикоятлар
про
-
цессуал
оқибатларга
сабаб
бўлиши
ҳақидаги
қоида
белгилаб
қўйилса
,
мақсадга
мувофиқ
бўлиши
қайд
этилган
1
.
Ўзбекистон
Республикасининг
жиноят
-
процессуал
қонун
ҳужжатларида
, "
Фуқароларнинг
ҳуқуқлари
ва
эркинликларини
бузадиган
хатти
-
ҳаракатлар
ва
қарор
-
лар
устидан
судга
шикоят
қилиш
тўғрисида
"
ги
, "
Фуқа
-
роларнинг
мурожаатлари
тўғрисида
"
ги
қонунларида
судга
шикоят
қилишнинг
мажбурий
ёзма
шакли
ҳақида
талаблар
мавжуд
эмас
.
Бироқ
,
жиноят
процесси
ишти
-
рокчиларининг
шикоятларини
кўриб
чиқишнинг
сама
-
радорлигини
ошириш
мақсадида
,
шикоят
бевосита
судга
берилган
ҳолда
,
у
(
шикоят
),
бизнингча
,
ёзма
шаклда
бўлиши
мақсадга
мувофиқ
.
Юридик
адабиётларда
судга
берилган
шикоят
қан
-
дай
реквизитларга
эга
бўлиши
лозимлиги
ҳақидаги
фикр
илгари
сурилган
2
.
Жумладан
,
шикоятда
қуйида
-
гилар
кўрсатилиши
лозим
:
шикоят
берилаётган
суд
-
нинг
номи
;
шикоят
берувчининг
фамилияси
,
исми
ва
отасининг
исми
,
унинг
яшаш
ёки
иш
жойи
;
ҳаракатлари
(
қарорлари
)
устидан
арз
қилинаётган
орган
(
шахс
)
но
-
ми
(
фамилияси
,
исми
,
отасининг
исми
ҳамда
лавози
-
ми
),
бу
ҳаракатлар
(
қарорлар
)
содир
этилган
(
чиқарил
-
ган
)
вақт
;
аризачи
мансабдор
шахснинг
ҳаракатлари
(
қарорлари
)
ни
нотўғри
,
ўз
ҳуқуқлари
ва
манфаатлари
-
ни
камситувчи
деб
ҳисоблашининг
сабаблари
;
ариза
-
чининг
талаблари
;
илова
қилинаётган
ҳужжатлар
рўйхати
.
Ўзбекистон
Республикасининг
"
Фуқаролар
-
нинг
мурожаатлари
тўғрисида
"
ги
қонунининг
6-
моддаси
эса
,
юқоридагилар
қаторида
ёзма
мурожаатларда
му
-
рожаат
этувчининг
имзоси
бўлиши
лозимлиги
ҳам
1
Ратнер
Л
.
И
.
Об
усилении
гарантии
своевременного
и
пра
-
вильного
разрешения
жалоб
трудящихся
//
Советское
госу
-
дарство
и
право
. 1959.
№
9.
С
.56–57.
2
Жидков
В
.
Г
.,
Ярцев
Г
.
В
.
Судебный
контроль
за
законностью
и
обоснованностью
ареста
:
Научно
-
практическое
пособие
.
Саратов
, 1998. 6-
б
.
кўзда
тутилган
.
Юқоридаги
каби
реквизитлар
аниқ
рўйхатининг
бел
-
гиланишига
қонуннинг
бузилиши
,
унинг
сабаблари
ва
омилларини
ўз
вақтида
тўлиқ
бартараф
этиш
кафола
-
ти
сифатида
қаралиши
лозим
.
Шикоят
қилиш
конституциявий
ҳуқуқини
амалга
ошириш
натижасида
фуқаронинг
шикояти
асосли
бўлган
ҳолдагина
унинг
ўз
ҳуқуқларини
ҳимоя
қилиш
борасидаги
манфаати
қаноатлантирилиши
мумкин
,
деган
фикр
3
ҳам
мавжуд
.
Албатта
,
асосли
шикоятни
кўриб
чиқиш
айрим
ҳолларда
фақат
қонуннинг
бузи
-
лиши
кўрсатилган
шикоятни
кўриб
чиқишга
қараганда
енгилроқ
.
Айни
дамда
,
прокурор
ёки
судья
ҳар
қандай
шикоятни
текширишни
унда
келтирилган
фактларни
кўриб
чиқишдан
эмас
,
балки
қонуннинг
бузилиши
амалда
юз
берган
ёки
юз
бермаганини
аниқлашдан
бошлайди
.
Боз
устига
,
аризачи
келтирган
далиллар
доим
ҳам
ишончли
бўлавермайди
,
амалда
юз
берган
воқеани
холисона
акс
эттирмайди
.
Шу
маънода
биз
шахсий
,
ижтимоий
зарарли
ёки
қонунга
,
шунингдек
,
бошқа
фуқароларнинг
ҳуқуқларига
зид
бўлган
манфа
-
атлар
ёхуд
айрим
кишиларнинг
ўз
ҳуқуқлари
мазмуни
ҳақидаги
янглиш
тасаввурлари
билан
боғлиқ
бўлган
шикоятлар
қаноатлантирилиши
мумкин
эмас
,
деган
фикрга
4
қўшиламиз
.
Бинобарин
,
шикоят
кўриб
чиқишга
қабул
қилиниши
учун
унда
устидан
арз
қилинаётган
қонунбузарликнинг
исботи
(
асослари
,
далиллари
)
кўрсатилиши
шарт
эмас
ва
бу
судгача
иш
юритишда
шикоят
қилиш
эркинлиги
-
нинг
кафолати
ҳисобланади
.
Юридик
адабиётларда
бу
қоида
кўпгина
муаллифлар
томонидан
қўллаб
-
қувватланади
5
.
Биз
ҳам
ушбу
нуқтаи
назарни
тўла
маъқуллаймиз
.
Шикоят
бериш
муддатлари
.
Амалдаги
ЎзР
ЖПК
таҳлили
апелляция
ва
кассация
тартибида
иш
юритиш
-
дан
ташқари
(
ЖПК
497
4
, 500-
моддалари
)
бошқа
ҳолат
-
ларда
шикоят
бериш
муддати
хусусидаги
масалага
ой
-
динлик
киритмаслигини
тасдиқлайди
.
Масалан
,
жиноят
-
процессуал
қонунчиликда
жиноят
ишини
тугатиш
тўғрисидаги
қарор
устидан
шикоят
бериш
муддати
бел
-
гиланмаган
(
ЎзР
ЖПК
374-
моддаси
тўртинчи
қисми
).
МДҲ
таркибига
кирувчи
баъзи
давлатлар
жиноят
-
процессуал
қонунчилигида
бу
муддат
аниқ
белгилаб
қўйилган
6
.
Асосан
бу
муддат
уч
-
беш
суткани
ташкил
3
Карасева
М
.
В
.
Конституционное
право
граждан
СССР
на
обжалование
:
Дис
. ...
канд
.
юрид
.
наук
.
Воронеж
, 1986.
С
.107.
4
Абельдинов
А
.
К
.
Работа
государственных
органов
и
обще
-
ственных
организаций
с
обращениями
граждан
:
Дис
. ...
канд
.
юрид
.
наук
.
М
., 1991.
С
.121.
5
Будников
В
.
Л
.
Обжалование
действий
и
решений
должност
-
ных
лиц
в
уголовном
судопроизводстве
:
Дис
. ...
канд
.
юрид
.
наук
.
М
., 1984.
С
.48;
Лебедев
В
.
М
.
Судебная
власть
на
защи
-
те
конституционного
права
граждан
на
свободу
и
личную
неприкосновенность
в
уголовном
процессе
:
Дис
. ...
канд
.
юрид
.
наук
.
М
., 1998.
С
.102.
6
Смирнов
А
.
В
.,
Калиновский
К
.
Б
.
Комментарий
к
Уголовному
-
процессуальному
кодексу
Российиской
Федерации
.
Поста
-
тейный
/
Под
общ
.
ред
.
А
.
В
.
Смирнова
. 2-
е
изд
.,
доп
.
и
пере
-
раб
.
СПб
.:
Питер
, 2004.
С
.332;
Уголовно
-
процессуальный
кодекс
Республики
Молдова
.
2003.
С
.154;
Уголовно
-
процессуальный
кодекс
Республики
Беларусь
. 1999.
С
.102;
Уголовно
-
процессуальный
кодекс
Республики
Киргизии
.
Биш
-
кек
, 1999.
С
.33.
СУД
ТИЗИМИ
♦
COURT SYSTEM
♦
СУДЕБНАЯ
СИСТЕМА
2007
№
4
♦
ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
92
қилади
.
Беш
суткалик
муддат
ижро
этилиши
мумкин
бўлмаган
(
қонуний
кучга
кирмайдиган
)
қарорнинг
юри
-
дик
кучига
ёки
фақат
иш
якунидан
манфаатдор
шахс
-
лар
томонидан
шикоят
қилишнинг
процессуал
оқибат
-
ларига
нисбатан
татбиқ
этиладими
?
деган
савол
туғи
-
лади
(
шикоят
бериш
муддати
тугаганидан
сўнг
шикоят
кўриб
чиқиш
учун
қабул
қилинмайди
).
ЎзР
ЖПКнинг
жиноят
ишларини
дастлабки
тергов
,
ишни
судда
кўришга
тайёрлаш
ва
ишни
судда
кўриш
босқичларида
тугатиш
тартибини
белгиловчи
норма
-
ларининг
қиёсий
таҳлили
жиноят
ишини
тугатиш
тўғрисидаги
қарорни
ижро
этишга
фақат
у
кучга
кирган
,
яъни
унинг
устидан
шикоят
бериш
масаласи
қонуний
йўл
билан
ҳал
қилинган
пайтдан
эътиборан
кириши
-
лиши
лозим
,
деган
хулосага
келиш
имконини
беради
.
Муддатнинг
мақсад
ва
вазифасини
иш
якунидан
манфаатдор
шахсларнинг
ҳуқуқларини
муҳофаза
қи
-
лиш
воситаси
сифатида
тушунишдан
1
келиб
чиқиб
ва
шикоятни
жиноят
процесси
манфаатдор
иштирокчила
-
рининг
ҳуқуқлари
ва
қонуний
манфаатларини
ҳимоя
қилишнинг
ҳуқуқий
воситаси
деб
таърифлаб
,
шикоят
бериш
муддатини
белгиламай
,
уларни
шикоятдан
ўз
ҳуқуқлари
ва
қонуний
манфаатларини
ҳимоя
қилиш
учун
фойдаланиш
имкониятидан
маҳрум
этиш
тўғри
бўлмайди
.
Фикримизча
,
қонун
чиқарувчи
жиноят
ишини
тугатиш
тўғрисидаги
қарор
(
ва
умуман
,
бошқа
ҳолат
-
лар
бўйича
ҳам
)
устидан
шикоят
бериш
муддатини
назарда
тутмай
,
манфаатдор
шахсларнинг
ўз
ҳуқуқла
-
ри
ва
қонуний
манфаатларини
ҳимоя
қилишларини
мураккаблаштириш
баробарида
судгача
иш
юритишни
самарали
ўтишини
катта
хавф
остига
солиб
қўяди
(
яъни
шикоят
қилиш
муддатининг
аниқ
белгиланмаган
-
лиги
шикоят
қилиш
ҳуқуқи
субъектларига
хоҳлаган
вақ
-
тда
шикоят
қилиш
имкониятини
яратиб
беради
.
Бу
эса
,
ўз
навбатида
,
оқилона
муддатда
берилмаган
ёки
анча
кеч
берилган
шикоятларни
кўриб
чиқиш
ва
улар
юза
-
сидан
тегишли
қарор
қабул
қилишни
нафақат
қийин
-
лаштириши
,
балки
деярли
охирига
етиб
қолган
даст
-
лабки
терговга
ҳалақит
бериши
мумкин
).
Жиноят
иши
-
ни
тугатиш
тўғрисидаги
қарор
устидан
шикоят
бериш
муддатининг
белгиланмаслиги
у
прокурор
томонидан
тасдиқланганидан
кейин
дарҳол
қонуний
кучга
кири
-
шини
англатади
ва
бу
,
манфаатдор
шахсларнинг
ши
-
коят
бериш
имкониятини
истисно
этади
.
Шундай
қилиб
,
бизнинг
фикримизча
,
агарда
жиноят
ишини
тугатиш
тўғрисидаги
қарор
унинг
устидан
шико
-
ят
бериш
муддати
жиноят
-
процессуал
қонунчиликда
ўз
ифодасини
топадиган
бўлса
,
шикоят
берилиши
то
у
ҳал
қилингунга
қадар
устидан
шикоят
билан
арз
қили
-
наётган
ҳаракат
ёки
қарорнинг
ижро
этилишини
тўхтатиб
турмайди
,
бундай
тартиб
тегишинча
суриш
-
тирувчи
,
терговчи
,
прокурор
ва
судья
томонидан
лозим
деб
топилган
ёки
ЖПКда
алоҳида
назарда
тутилган
ҳоллар
бундан
мустасно
.
Башарти
жиноят
-
процессуал
қонунчиликда
шикоят
бериш
муддати
белгиланар
экан
,
шикоят
беришнинг
муддати
қачондан
бошлаб
ҳисобланиши
кераклиги
1
Летучих
В
.
И
.
Конституционный
принцип
обжалования
в
до
-
судебных
стадиях
советского
уголовного
процесса
.
Омск
,
1981.
С
.55.
тўғрисидаги
масала
ҳам
ҳал
қилиниши
мақсадга
му
-
вофиқ
.
Хусусан
,
бугунги
кунда
жиноят
-
процессуал
ҳуқуқи
назариясида
шикоят
қилиш
ҳуқуқини
берувчи
муддат
қарор
чиқарилган
пайтдан
,
уни
прокурор
тас
-
диқлаган
пайтдан
,
манфаатдор
шахслар
иш
тугатилга
-
ни
ҳақида
хабардор
этилган
пайтдан
ёинки
манфаат
-
дор
шахслар
қарор
билан
таништирилган
пайтдан
эътиборан
бошланиши
тўғрисида
мулоҳазалар
баён
этилган
.
Айрим
муаллифлар
2
қонунга
асосланиб
,
қарор
ус
-
тидан
шикоят
бериш
муддатини
у
ҳақда
хабарнома
кимга
юборилган
бўлса
,
шу
шахс
бу
хабарномани
ол
-
ган
санадан
эътиборан
ҳисоблаш
лозим
,
деган
фикрни
ҳимоя
қиладилар
.
Масалан
,
манфаатдор
шахслар
ха
-
бардор
этилганидан
сўнг
,
агар
қонунда
кўрсатилган
муддат
мобайнида
шикоят
тушмаган
бўлса
,
жиноят
ишини
тугатиш
тўғрисидаги
қарор
ҳақида
хабардор
этилган
шахс
унга
рози
деган
хулосага
келинади
ва
қарор
ижро
этилиши
мумкин
.
Бизнингча
,
бу
ёндашувни
тўғри
деб
бўлмайди
.
Манфаатдор
шахсларга
жиноят
иши
тугатилгани
ҳақида
хабар
кўпинча
почта
орқали
юборилади
.
Почта
хат
-
хабарларни
доим
ҳам
ўз
вақтида
етказиб
беришга
қодир
эмаслиги
муддатларни
ҳисоблашни
қийинлаш
-
тиради
.
Бундан
ташқари
,
манфаатдор
шахс
шикоят
бериш
учун
жиноят
ишининг
тугатилгани
ва
жиноят
ишини
тугатиш
асосларини
(
ЎзР
ЖПК
374-
моддаси
иккинчи
қисмининг
3-
банди
)
билиши
лозим
.
Манфаат
-
дор
шахс
жиноят
ишини
тугатиш
асосларини
билиши
-
ни
бу
ҳақда
қарорга
қўйилган
имзо
ёки
белги
тасдиқ
-
лаши
мумкин
.
Шу
боис
биз
муаллифларнинг
3
шикоят
бериш
муддатини
ҳисоблаш
манфаатдор
шахс
жиноят
ишини
тугатиш
тўғрисидаги
қарор
билан
таништирил
-
ган
пайтдан
бошланади
,
деган
фикрига
қўшиламиз
.
Жиноят
ишини
тугатиш
тўғрисидаги
қарор
ус
-
тидан
шикоят
беришнинг
процессуал
оқибатлари
.
Жиноят
-
процессуал
қонунчиликда
шикоятни
кўриб
чиқиш
муддатининг
процессуал
оқибати
назарда
ту
-
тилмаган
.
Яъни
шикоятни
кўриб
чиқиш
муддати
мо
-
байнида
қарор
қонуний
кучга
кирганда
келиб
чиқадиган
ҳуқуқий
оқибатлар
вужудга
келадими
ёки
аксинча
,
ши
-
коят
берилиши
то
у
ҳал
қилингунга
қадар
устидан
арз
қилинган
ҳаракатнинг
бажарилиши
тўхтатиб
турилиши
-
га
сабаб
бўлмайдими
?
Бизнинг
назаримизда
,
жиноят
ишини
тугатиш
тўғрисидаги
қарорга
нисбатан
ЎзР
ЖПКнинг
497
6
-
моддаси
биринчи
қисмида
назарда
тутилган
"
апелля
-
ция
шикояти
берилиши
ёки
апелляция
протести
бил
-
дирилиши
ҳукмни
ижро
этишни
тўхтатиб
туради
",
деган
қоидани
татбиқ
этиш
мумкин
.
Яъни
жиноят
ишини
туга
-
тиш
тўғрисидаги
қарор
устидан
шикоят
берилиши
бу
қарорнинг
ижро
этилиши
тўхтатиб
турилишига
сабаб
2
Бутылин
В
.
Н
.
Рассмотрение
жалоб
граждан
на
действия
работников
органов
внутренних
дел
,
ущемляющих
права
и
законные
интересы
граждан
.
М
., 1992.
С
.19;
Научно
-
практический
комментарий
к
Уголовно
-
процессуальному
ко
-
дексу
РСФСР
.
М
., 1996.
С
.292.
3
Летучих
В
.
И
.
Конституционный
принцип
…
С
.56.
СУД
ТИЗИМИ
♦
COURT SYSTEM
♦
СУДЕБНАЯ
СИСТЕМА
2007
№
4
♦
ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
93
бўлади
.
Айрим
муаллифлар
1
ҳам
шу
фикрни
илгари
сурган
.
Аммо
шу
ўринда
масаланинг
яна
бир
жиҳатига
эътибор
қаратиш
лозимки
,
ушбу
қоиданинг
амалда
татбиқ
этилиши
бир
томондан
фуқароларнинг
ҳуқуқ
ва
қонуний
манфаатларини
таъминлашга
хизмат
қилса
,
бошқа
томондан
дастлабки
тергов
муддати
(3
ой
)
нинг
ўринсиз
чўзилишига
сабаб
бўлиши
мумкин
.
Шу
маъно
-
да
ушбу
салбий
ҳолатнинг
юзага
келишини
олдини
олиш
мақсадида
шикоятни
кўришнинг
қисқартирилган
муддатларини
(
фикримизча
,
фуқароларнинг
бундай
шикоятлари
судлар
томонидан
уч
кунлик
муддатда
,
агарда
қўшимча
ўрганишларни
талаб
этса
,
беш
кун
ичида
кўриб
чиқилиши
лозим
)
жорий
этиш
мақсадга
мувофиқ
деб
ўйлаймиз
.
Резюме
В
вводной
части
статьи
автор
характеризует
пода
-
чу
жалобы
на
досудебном
этапе
на
решения
прокуро
-
ра
,
следователя
и
дознавателя
.
В
основной
части
рассматриваются
виды
и
спосо
-
бы
подачи
жалобы
на
досудебном
этапе
в
разных
странах
.
В
заключении
автор
дает
свои
предложения
по
со
-
вершенствованию
уголовно
-
процессуального
законо
-
дательства
в
данной
области
.
Abstract
In the introductory part of the article the author charac-
terizes submission of the complaint at a pre-judicial stage
on decisions of the public prosecutor, the inspector and
the investigator.
In the basic part kinds and ways of submission of the
complaint at a pre-judicial stage in the different countries
are considered.
In the conclusion the author gives the offers on perfec-
tion of criminally-remedial legislation in the given area.
1
Миньковский
Г
.
М
.
Научно
-
практический
комментарий
к
УПК
РСФСР
.
М
., 1970.
С
.19;
Будников
В
.
Л
.
Обжалование
действий
и
решений
следователя
.
Волгоград
, 1990.
С
.51.
Ғ
.
Т
.
Ҳакимов
ТДЮИ
тадқиқотчиси
ЎЗБЕКИСТОН
РЕСПУБЛИКАСИДА
МАЪМУРИЙ
ЮСТИЦИЯНИНГ
МАЪМУРИЙ
-
ПРОЦЕССУАЛ
ҲУҚУҚДА
ТУТГАН
ЎРНИ
Ҳуқуқ
тармоғи
ва
унга
мувофиқ
бўлган
қонунчилик
-
нинг
тармоғи
мавжуд
бўлиши
учун
бошқа
ҳуқуқ
тармоқ
-
ларидан
мустақил
бўлган
ва
ихтисослашган
,
тартибга
солиш
предметига
,
мантиқий
тизимга
эга
бўлган
ҳуқуқий
нормалар
мажмуи
мавжуд
бўлиши
талаб
этилади
.
Маълумки
,
қонунчиликнинг
ҳар
қандай
тармоғини
муайян
турдаги
ижтимоий
муносабатларни
тартибга
солишга
қаратилган
ва
мазмунини
тегишли
ҳуқуқий
нормалар
ташкил
этадиган
,
ихтисослашган
ҳамда
нис
-
батан
мустақил
бўлган
норматив
-
ҳуқуқий
актларнинг
тизими
ташкил
этади
2
.
Ҳуқуқ
тармоғининг
ва
унга
мувофиқ
бўлган
қонун
-
чилик
тармоғининг
ҳуқуқий
белгиси
бўлиб
ушбу
тармоқ
ҳуқуқий
асосларини
бир
тизимга
келтирган
,
яъни
ко
-
декслаштирилган
норматив
ҳуқуқий
акт
ёки
ҳеч
бўлма
-
ганда
,
шундай
нормаларни
ўзида
жамлаган
ҳуқуқий
актларнинг
йиғиндиси
ҳисобланади
.
Ушбу
мезонлар
-
дан
келиб
чиқиб
шуни
айтиш
мумкинки
,
бугунги
кунда
мамлакатимизда
маъмурий
-
процессуал
ҳуқуқ
тармоғи
мустақил
ҳуқуқ
тармоғи
ҳамда
қонунчилик
тармоғи
си
-
фатида
шаклланганича
йўқ
.
Шуни
алоҳида
таъкидлаш
лозимки
, "
маъмурий
юс
-
тиция
"
ва
у
билан
боғлиқ
бўлган
"
маъмурий
процесс
"
тушунчасига
таъриф
беришда
олимлар
бир
тўхтамга
келганлари
йўқ
.
Айнан
"
маъмурий
процесс
"
тушунчаси
-
га
назарий
жиҳатдан
ойдинлик
киритиш
амалдаги
маъмурий
-
процессуал
фаолиятни
ҳамда
ушбу
фаоли
-
ят
устидан
суд
контролини
амалга
оширишни
янада
яққолроқ
тушуниш
имконини
беради
.
Маъмурий
процесс
юридик
процесснинг
алоҳида
тури
бўлиб
3
,
у
учун
масалан
,
Д
.
Н
.
Бахрахнинг
фикри
-
ча
,
қуйидаги
умумий
хусусиятлар
хосдир
:
1)
процесснинг
босқичма
-
босқич
давом
этиши
,
яъни
ўзаро
бир
-
бири
билан
боғлиқ
бўлган
,
кетма
-
кетликда
амалга
ошириладиган
қарорлар
қабул
қилиш
,
ҳужжат
-
лар
имзолаш
каби
ҳаракатлардан
иборат
тизимнинг
мавжудлиги
;
2)
фаолиятнинг
аниқ
мақсад
ва
тамойиллар
асоси
-
да
амалга
оширилиши
;
3)
процессуал
муносабатлар
субъектларининг
ҳуқуқий
мақоми
ва
уларнинг
доираси
;
4)
ҳуқуқий
масалаларни
ҳал
этиш
учун
тегишли
ҳо
-
кимий
актларни
қабул
қилиш
ва
уларни
тегишли
тар
-
тибда
расмийлаштириш
;
5)
процессуал
ҳаракатларни
муайян
муддатларда
2
Кононов
П
.
И
.
Современное
состояние
и
вопросы
кодифика
-
ции
административно
-
процессуального
законодательства
//
Журнал
российского
права
. 2001.
№
7.
С
.28.
3
Ҳуқуқий
тартибга
солишда
процесснинг
роли
ва
аҳамияти
тўғрисида
батафсилроқ
қаранг
:
Сорокин
В
.
Д
.
Правовое
регу
-
лирование
:
предмет
,
метод
,
процесс
//
Правоведение
. 2000.
№
4.
С
.44–45;
Теория
юридического
процесса
/
Под
ред
.
Гор
-
шенева
В
.
М
.
Харьков
, 1985.
С
.51–64;
Панова
И
.
В
.
Юридиче
-
ский
процесс
.
Саратов
, 1998.
С
.6–9;
Кононов
П
.
И
.
Админист
-
ративный
процесс
:
подходы
к
определению
понятия
и
струк
-
туры
//
Государство
и
право
. 2001.
№
6.
С
.17;
Якимов
А
.
Ю
.
Административно
-
юрисдикционное
производство
//
Государ
-
ство
и
право
. 1999.
№
3.
С
.6;
Воронков
А
.
В
.
Понятия
и
инсти
-
туты
административного
права
:
Учебное
пособие
.
СПб
., 2002.
С
. 160–174;
ва
б
.
