4
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 7-SON, (YOʻITJ)
INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR TUSHUNCHASI VA
ULARNI AMALIYOTGA JORIY ETISH
Botirova Madina Istam qizi
Buxoro Davlat Pedagogika instituti TT-24 guruh talabasi
https://doi.org/
10.5281/zenodo.15826009
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:28-iyun 2025 yil
Ma’qullandi: 30-iyun 2025 yil
Nashr qilindi: 7-iyul 2025 yil
Zamonaviy davrda innovatsion texnologiyalar
juda tez rivojlanmoqda. Internet, sun'iy intellekt, katta
ma'lumotlar va boshqa texnologiyalar innovatsion
jarayonlarni
tezlashtiradi.
Ushbu
texnologiyalar
yordamida yangi mahsulotlar va xizmatlar yaratish,
shuningdek, mavjud jarayonlarni takomillashtirish
imkoniyatlari paydo bo'ladi.
KEY WORDS
Innovatsiya,
pedagogik
texnologiya, g’oya, samardorlik,
ijtimoiy, interfaol metod, o’qitish.
Ta'lim jarayonining yutug'i bu unung ta'sirchanligidadir. Ya'ni yangicha yondashuv, ta'limning
aniq yo'naltirilgan maqsadi va uning mohiyatini ochib berish usullari ta'limda eng dolzarb
masala hisoblanadi. Bugungi shiddatli va ilm fan ilgarilab borayotgan davrda ta'lim tizimida
eskicha yondashuvlardan voz kechish hamda yangilikka intilish, zamonaviy ta'limda yuqori va
innovatsion dars o'tish talablarini allaqachon kun tartibiga qo'ygan.
Bundan bir necha yil oldingi tariximizga nazar tashlaydigan bo'lsak, "innovatsiya" so'zi
ko'pchilik uchun notanish, tushunarsiz bir tushuncha bo'lgan. Biroq, asta-sekin bu so'zning
xorijdan kirib kelishi va tez-tez quloqqa chalinib turishi bilan, bu atamani qo'llay boshladik.
Tan olishimiz kerak, ma'lum muddat mamlakatimizda bu yo'nalishda amalga oshirilgan ishlar
qoniqarli darajada amalga oshmagan. Shu sababdan, davlatimiz rahbari o'z lavozimiga
kirishgan dastlabki yillardanoq, bu yo'ldagi dolzarb muammolarni hal qilishga qaratilgan
chora- tadbirlarni amalga oshirish uchun tegishli yo'nalishlarni belgilab berdi.
Bugungi innovatsion texnologiyalar hamda axborot kommunikatsiya vositalarining shiddat
bilan rivojlangan davrida yashayotgan ekanmiz, hayotimizda ularning o'rni ham kundan-
kunga oshib bormoqda. Shu bilan bir qatorda tan olib aytish kerakki, innovatsion
texnologiyalarning ta'limda tutgan o'rni ham oshib bormoqda va bu ta'lim sifatini
yaxshilashga, yoshlarning dunyoqarashi, fikrlash doirasini kengayishiga ham o'z hissasini
qo'shmoqda. Hozirgi kunda ta'lim jarayonida innovatsion texnologiyalar hamda metodlar
bilan ishlash dunyo bo'yicha keng tarqalmoqda va bu nafaqat ta'lim sohasida balki har
tomonlama yutuqlarga erishishning asosiy omili bo'lib kelmoqda.
Umuman olganda "Innovatsiyon texnologiya - bu o'zi nima? " degan savol tug'ilishi mumkin.
Innovatsiya - ingliz tilidan olingan bo'lib, "yangilik kiritish", "yangilik", texnologiya esa
yunoncha "texnos" - san'at, mahorat va "logos" - fan so'zlaridan olinib, innovatsion
texnologiya ta 'lim -tarbiya shakllari, metodlari va usullariga yangicha yondashish degan
ma'nolarni ifodalaydi.
Innovatsion texnologiyalar o'qitish jarayonida yuqori malakali, raqobatbardosh o'qituvchi
kadrlar tayyorlash, ularning kasbiy omilkorliklarini shakllantirish, metodik mahoratini
oshirish, o'qituvchi pedagoglarni zamonaviy pedagogik texnologiyalar bilan qurollantirish
omili bo'lib qolmoqda.
5
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 7-SON, (YOʻITJ)
Innovatsion texnologiyalar – bu yangi yoki takomillashtirilgan mahsulotlar, jarayonlar yoki
xizmatlar bo'lib, ular mavjud bo'lgan muammolarni hal qilish yoki yangi imkoniyatlar yaratish
maqsadida ishlab chiqiladi. Ushbu texnologiyalar ko'pincha ilmiy tadqiqotlar va tajribalar
asosida yaratiladi va ularning asosiy maqsadi samaradorlikni oshirish, xarajatlarni
kamaytirish va foydalanuvchilarga yangi imkoniyatlar taqdim etishdir.
Innovatsion texnologiyalarning asosiy xususiyatlari:
1. Yangi g'oyalar: Innovatsion texnologiyalar yangi g'oyalar va yondashuvlarni o'z ichiga oladi,
bu esa ularni boshqa texnologiyalardan ajratib turadi.
2. Raqobatbardoshlik: Innovatsion texnologiyalar kompaniyalar va tashkilotlarga
raqobatbardoshligini oshirishda yordam beradi.
3. Samaradorlik: Ular jarayonlarni optimallashtirish va resurslardan samarali foydalanishni
ta'minlaydi.
4. Ijtimoiy ta'sir: Innovatsion texnologiyalar ijtimoiy hayotga ham ta'sir ko'rsatadi, yangi ish
o'rinlari yaratish va hayot sifatini oshirishga yordam beradi.
Iqtisodiy va ijtimoiy ta'sir:
Innovatsion texnologiyalar iqtisodiy o'sishga, yangi ish o'rinlari yaratishga va ijtimoiy
muammolarni hal qilishga yordam beradi. Ular orqali ishlab chiqarish jarayonlari yanada
samarali va tejamkor bo'ladi, bu esa iqtisodiy barqarorlikni ta'minlaydi. Shuningdek,
innovatsion texnologiyalar ijtimoiy xizmatlar sifatini oshirishda ham muhim rol o'ynaydi.
Ta'lim jarayonida o'quvchi - talaba asosiy figuraga aylanadi. Shuning uchun oliy o'quv
yurtlarida malakali kasb egalarini tayyorlashda zamonaviy o'qitish metodlarini-interfaol
metodlar, innovatsion texnologiyalarning o'rni va roli benihoyat kattadir. Pedagogik
texnologiya va pedagog mahoratiga oid bilim, tajriba va interaktiv metodlar o'quvchi-
talabalarni bilimli, yetuk malakaga ega bo'lishlarini ta'minlaydi. Shuni ham aytib o'tish
kerakki, so'nggi besh yillik islohotlar natijasida respublikada ta'lim sifati va qamrovini
oshirish hamda rivojlantirish, kadrlar tayyorlash tizimining iqtisodiyot ehtiyojlariga
moslashuvchanligini ta'minlash, ilmiy-innovatsion faoliyatni har tomonlama qo'llab-
quvvatlash va rivojlantirish, mamlakatning innovatsion salohiyatini shakllantirish va yanada
takomillashtirish uchun qulay shart-sharoitlar yaratish bo'yicha samarali mexanizmlarni
ishlab chiqishga qaratilgan normativ-huquqiy asoslar ishlab chiqildi va tubdan yangilandi.
Xususan, O'zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari bilan O'zbekiston
Respublikasini 2019-2021-yillarda innovatsion rivojlantirish strategiyasi, O'zbekiston
Respublikasi oliy ta'lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi, Ilm-fanni 2030-
yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi, "Raqamli O'zbekiston-2030" strategiyasi, O'zbekiston
Respublikasi Xalq ta'limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi, O'zbekiston
Respublikasi qishloq xo'jaligini rivojlantirishning 2020-2030-yillarga mo'ljallangan
strategiyasi, 2022-2026-yillarga mo'ljallangan Yangi O'zbekistonning taraqqiyot strategiyasi
tasdiqlandi. Shuningdek, "Ilm-fan va ilmiy faoliyat to'g'risida", "Innovatsion faoliyat
to'g'risida", "Ta'lim to'g'risida"gi qonunlari qabul qilindi.
Ta'lim sohasida olib borilayotgan har qanday islohotlar, qabul qilinayotgan qonunlar va
qarorlarning asosiy maqsadi yurt kelajagi uchun yetuk kadrlarni tayyorlash va ularning ongini
har tomonlama rivojlantirish hamda kelajakda ulkan yutuqlarga erishish maqsadi yotadi.
Bugungi kunda yoshlar bilim olishi, uni rivojlantirishi uchun tatbiq qilinayotgan har qanday
innovatsion texnologiyalar, qulayliklardan oqilona foydalanish har bir yosh avlod uchun katta
imkoniyatdir.
Innovatsion texnologiyalarni dars jarayonlarida tatbiq etilishida avvalo pedagoglar ta'limning
berishning zamonaviy va yangi usullaridan keng foydalanishlari zarur. Jumladan, hozirgi
kunda jahon ta'lim tizimida kreativ fikrlashni kuchaytirish va yangi texnik fikrlashni
izlashning nazariy asoslari va uslubiy vositalarining rivojlanishi yo'nalishi paydo bo'ldi. Bu
shuni ko'rsatadiki, ijodkorlikning ilmiy asoslarini rivojlantirish, kreativ jarayonni kuchaytirish
usullarini ishlab chiqish, innovatsion ta'lim metodlarini o'rgatish, ilmiy, loyihalash va
6
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 7-SON, (YOʻITJ)
konstruktorlik va texnologik tashkilotlarda, korxonalar va universitetlarda ijod uchun qulay
sharoitlar yaratish dolzarb ehtiyojga aylandi. Zamonaviy ta'lim va innovatsion texnologiyalar
talabalar va yetishib chiqadigan mutaxassisning kelajakdagi kasbiy faoliyatida muvaffaqiyat
qozonish imkoniyatini yaratishini ta'minlaydi. Bunda ta'lim jarayonida zarur bilim va
ko'nikmalar, kasbiy munosabat, faoliyatning ayrim turlariga va uning tuzilishiga tayyorlik
to'plami shakllanadi. Innovatsion texnologiyalar asosidagi ta'lim ma'lum qobiliyatlarning
rivojlanish darajasini belgilaydi va hatto mutaxassisning individualligi yoki shaxsiy
xususiyatlarini to'g'rilaydi va shakllantiradi.
Bugun yurtimiz aholisining 60% ini yoshlar tashkil etadi. Bu yoshlarning yurtimiz kelajagi
yo'lida erishgan yuruqlari ham oz emas, albatta. Ko'rishimiz mumkinki, sport yo'nalishida,
iqtisodiyotda, ta'lim, texnalogiya kabi ko'plab soha va tarmoqlarda erishilayotgan
yutuqlarning barchasi, avvalambor, yoshlarning vatanparvarlik ruhida intilishi, qiziqishlari
hamda yaratilayotgan ko'plab imkoniyatlar sabab amalga oshmoqda.
Ma’lumki, mustaqil davlatimizning har bir o’quvchi va talabasi jahon andozalariga mos
ravishda tayyorlanishi zarur. Yoshlarning puxta bilim olishi xamda zamonaviy soxalardan fan
asoslarini chuqur egallashlari birinchi navbatda ta’lim berish samaradorligiga bog’liq.
Uzluksiz ta’lim jarayonida demokratik tamoyillarning amal qilishi o’quvchilarning aql-
idrokiga ishonch, ularning mustakil fikrlashiga imkon yaratish sinf va sinfdan tashqari
faoliyatidagi ijodkorligi va tashabbuskorligini rag’batlantirish tarzida namoyon bo’ladi.
Yuqoridagi fazilatlarning o’quvchi shaxsida namoyon bo’lishi uchun ta’lim tizimimizga
insonparvarlik va demokratiya g’oyalariga asoslangan yangi pedagogik texnologiyalar joriy
etilmoqda.
Zamonaviy ta’limni tashkil etishda qo’yiladigan muhim talablardan biri ortiqcha ruhiy va
jismoniy kuch sarf etmay, qisqa vaqt ichida yuksak natijalarga erishishdir. Qisqa vaqt orasida
muayyan nazariy bilimlarni o’quvchilarga yetkazib berish, ulardan ma’lum faoliyat yuzasidan
ko’nikma va malakalarini hosil qilish, shuningdek, o’quvchilar faoliyatini nazorat qilish, ular
tomonidan egallangan bilim, ko’nikma hamda malakalar darajasini baholash o’qituvchidan
yuksak pedagogik mahorat hamda ta’lim jarayoniga nisbatan yangicha yondashuvni talab
etadi. Pedagogik texnologiya o’z mohiyatiga ko’ra subyektiv xususiyatga ega, ya’ni, har bir
pedagog ta’lim va tarbiya jarayonini o’z imkoniyati, kasbiy mahoratidan kelib chiqqan holda
ijodiy tashkil etishi lozim.
Qanday shakl, metod va vositalar yordamida tashkil etilishidan qat’iy nazar pedagogik
texnologiyalar:
• pedagogik faoliyat (ta’lim-tarbiya jarayonining) samaradorligini oshirishi;
• o’qituvchi va o’quvchilar o’rtasida o’zaro hamkorlikni qaror toptirishi;
• o’quvchilar tomonidan o’quv predmetlari bo’yicha puxta bilimlarning egallanishini
ta’minlashi;
• o’quvchilarda mustaqil, erkin va ijodiy fikrlash ko’nikmalarini shakllantirishi;
• o’quvchilarining o’z imkoniyatlarini ro’yobga chiqara olishlari uchun zarur shart-
sharoitlarni yaratishi;
• pedagogik jarayonda demokratik va insonparvarlik g’oyalarining ustivorligiga erishishni
kafolatlashi zarur.
Hozirgi kunda ta’lim jarayonida innovatsion texnologiyalar, pedagogik va axborot
texnologiyalarini o’quv jarayonida qo’llashga bo’lgan qiziqish, e’tibor kundan-kunga kuchayib
bormoqda, bunday bo’lishining sabablaridan biri, shu vaqtgacha an’anaviy talimda
o’quvchilarni faqat tayyor bilimlarni egallashga o’rgatilgan bo’lsa, zamonaviy texnologiyalar
ularni egallayotgan bilimlarini o’zlari qidirib topishlariga, mustaqil o’rganib, tahlil qilishlariga,
hatto xulosalarni ham o’zlari keltirib chiqarishlariga o’rgatadi. O’qituvchi bu jarayonda
shaxsni rivojlanishi, shakllanishi, bilim olishi va tarbiyalanishiga sharoit yaratadi va shu bilan
bir qatorda boshqaruvchilik, yo’naltiruvchilik funksiyasini bajaradi. Talim jarayonida o’quvchi
asosiy figuraga aylanadi.
7
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 7-SON, (YOʻITJ)
Pedagogik texnologiya va pedagog mahoratiga oid bilim, tajriba va interaktiv metodlar
o’quvchilarni bilimli, yetuk malakaga ega bo’lishlarini ta’minlaydi.
Innovatsion texnologiyalar pedagogik jarayon hamda o’qituvchi va o’quvchi faoliyatiga
yangilik, o’zgarishlar kiritish bo’lib, uni amalga oshirishda asosan interaktiv metodlardan
to’liq foydalaniladi. Interaktiv metodlar bu jamoa bo’lib fikrlash deb yuritiladi, yani pedagogik
ta’sir etish usullari bo’lib talim mazmunining tarkibiy qismi hisoblanadi.
Xulosa qilib aytganda, zamon rivojlanishi bilan hayotning barcha sohalarida, xususan
pedagogika ya’ni o’qitish va ta’lim jarayonida ham ko’pgina yangiliklar vujudga keladi. Va har
bir qilingan islohot kelajakni yanada muvaffqqiyatli yanada ishonchli qilib ta’minlashga
yordam beradi. Ayniqsa o’qitish jarayonidagi islohotlar, innovatsion texnologiyalar yosh
avlodni tezkorlik bilan samarali bilim olishlarini ta’minlab beradi va bu ko’pgina davlatlar
xususan mamlakatimiz O’zbekiston tajribasida ham o’z isbotini topib kelmoqda. Innovatsion
texnologiyalar zamonaviy jamiyatda muhim ahamiyatga ega. Ular yangi imkoniyatlar yaratish,
iqtisodiy o'sishni ta'minlash va ijtimoiy muammolarni hal qilishda muhim rol o'ynaydi.
Innovatsion texnologiyalarni rivojlantirish va ularni samarali qo'llash orqali biz kelajakda
yanada barqaror va rivojlangan jamiyatga erishishimiz mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1. Azizxujayeva N.N. Pedagogik texnologiya va pedagogik maxorat. T.:TDPU, 2003. – 51 b
2. Ishmuxamedov R.J. Innovasion texnologiyalar yordamida ta’lim samaradorligini oshirish
yoʻllari. T.: TDPU, 2004. – 42 b
3. Ochilova G.O., Musaxanova G.O. Pedagogik maxorat. Toshkent. TDIU, 2007 yil. – 86 b
