Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 4-son May 2025
150
ZAMONAVIY AXLOQIY TARBIYANING YUTUQLARI VA
KAMCHILIKLARI
Shahrisabz davlat pedagogika instituti Falsafa fani o’qituvchisi
Ochilov Abrorxon
Shahrisabz davlat pedagogika instituti 1-kurs talabasi
Ivatova Shirin Hasan qizi
Annotatsiya: Mazkur maqolada zamonaviy jamiyatda axloqiy tarbiya
tizimining shakllanishi, rivojlanishi va duch kelayotgan muammolari chuqur tahlil
qilinadi. Axloqiy tarbiyada erishilgan yutuqlar, xususan texnologik taraqqiyot,
interaktiv metodlar, ijtimoiy faollik va global axloqiy qadriyatlarning joriy etilishi
muhim o‘rin egallaydi. Shu bilan birga, zamonaviy axloqiy tarbiyada
kuzatilayotgan kamchiliklar – ijtimoiy tarmoqlarning salbiy ta’siri, qadriyatlar
inqirozi va madaniyatsizlik xavfi ham yoritilgan. Maqolada tarbiyani samarali olib
borish uchun milliy va global yondashuvlarning uyg‘unligi zarurligi ta’kidlanadi.
Kalit so‘zlar: axloqiy tarbiya, zamonaviy jamiyat, texnologik vositalar,
qadriyatlar, ijtimoiy media, an’anaviy tarbiya, yoshlar, ongli fuqarolik,
madaniyat, ma’naviyat.
Abstract: This article provides an in-depth analysis of the formation,
development and problems of the moral education system in modern society. The
achievements in moral education, in particular technological progress, interactive
methods, social activism and the introduction of global moral values, play an
important role. At the same time, the shortcomings observed in modern moral
education - the negative impact of social networks, the crisis of values and the
danger of apathy - are also highlighted. The article emphasizes the need for a
combination of national and global approaches for effective education.
Keywords: moral education, modern society, technological tools, values,
social media, traditional education, youth, conscious citizenship, culture,
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 4-son May 2025
151
spirituality.
Абстрактный: В статье дается глубокий анализ становления,
развития и проблем, с которыми сталкивается система нравственного
воспитания в современном обществе. Важную роль играют достижения в
области нравственного воспитания, в частности, технологические
достижения, интерактивные методы, общественная активность и
внедрение глобальных моральных ценностей. В то же время
подчеркиваются и недостатки, наблюдаемые в современном нравственном
воспитании: негативное влияние социальных сетей, кризис ценностей,
опасность апатии. В статье подчеркивается необходимость сочетания
национальных и глобальных подходов к эффективному образованию.
Ключевые слова: нравственное воспитание, современное общество,
технологические инструменты, ценности, социальные сети, традиционное
образование, молодежь, осознаннаягражданственность, культура, духов.
Kirish:
Axloqiy tarbiya jamiyatning madaniy, ma’naviy va ijtimoiy
barqarorligini ta’minlovchi muhim omillardandir. Har bir davlat taraqqiyotida
inson kapitalining axloqiy-ruhiy holati alohida ahamiyat kasb etadi. Hozirgi
globallashuv davrida texnologiya, ochiq informatsion makon va yangi turmush
tarzining kirib kelishi natijasida axloqiy tarbiyada o‘ziga xos yutuqlar va
murakkabliklar vujudga kelmoqda. Tarbiya tizimi doimo yangilanib borishi kerak
bo‘lgan ijtimoiy institut sifatida zamonaviy sharoitda yangi yondashuvlar va
mexanizmlarni talab qilmoqda.
Zamonaviy axloqiy tarbiyaning yutuqlari
1. Axborot texnologiyalarining integratsiyasi
Onlayn darslar, vebinarlar, mobil ilovalar orqali axloqiy-psixologik bilimlar
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 4-son May 2025
152
yetkazilishi kengaygan. Masalan, “Coursera” va “Khan Academy”da axloqiy
tanlovlar, insoniy qadriyatlar haqida darslar mavjud.
O‘zbekistonda “Milliy kontent” loyihalari doirasida bolalar uchun tarbiyaviy
multfilmlar (masalan, “Do‘stlik”, “Halollik sirlari”) ishlab chiqilmoqda.
2. Ta’lim va tarbiyaning uyg‘unligi
Yangi o‘quv dasturlarida (masalan, O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi
vazirligi tomonidan tasdiqlangan 2023-yilgi model dasturda) “axloqiy-ruhiy
rivojlanish” bloklari kiritilgan.
O‘quvchilarda fuqarolik, mas’uliyat, empatiya, adolat kabi qadriyatlar darslar
jarayonida shakllantirilmoqda.
3. Yoshlar ijtimoiy faolligining oshishi
Yoshlar ittifoqi, “Mehr-oqibat”, “Yashil maktab” kabi loyihalarda qatnashish
orqali yoshlar ekologik, axloqiy va madaniy ongga ega bo‘lib bormoqda.
Statistika: 2023-yilda O‘zbekistonda volontyorlik asosida 1,2 million yosh faol
ishtirok etgan (Manba: Yoshlar ishlari agentligi).
4. Ota-ona va maktab hamkorligi
“Oila maktab bilan hamkorlikda” dasturi orqali ota-onalar uchun maxsus
tarbiyaviy seminar va treninglar yo‘lga qo‘yilgan.
Oilada axloqiy namuna ko‘rsatish orqali bolalar tarbiyasiga ijobiy ta’sir
ko‘rsatilmoqda.
Zamonaviy axloqiy tarbiyaning kamchiliklari
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 4-son May 2025
153
1. Ijtimoiy tarmoqlar va ommaviy madaniyat bosimi
TikTok, Instagram, YouTube kabi platformalarda yoshlar orasida mashhur bo‘lgan
ayrim kontentlar axloqiy qadriyatlarga zid bo‘lgan hodisalarni targ‘ib qilmoqda.
Bu yoshlar orasida istehzoli nutq, hurmatsizlik, iste’molchilik kabi illatlarning
kuchayishiga olib kelmoqda.
2. Milliy qadriyatlarning eskilik sifatida qaralishi
Ba’zi yoshlar o‘z madaniyati va an’anaviy tarbiyasini zamonaviylikka zid deb
baholamoqda.
Natijada
ota-onaga
hurmat,
mehr-oqibat,
sabr-toqat
kabi
qadriyatlar
sustlashmoqda.
3. Axloqiy mezonlar va qonun o‘rtasidagi tafovut
Huquqiy javobgarlik mavjud bo‘lsa-da, har doim axloqiy me’yorlar bilan uyg‘un
bo‘lmasligi muammolar keltirib chiqarmoqda.
Masalan, noqonuniy bo‘lmagan, ammo jamiyatda axloqan yomon qaraluvchi
holatlar yoshlarda chalkashlik uyg‘otmoqda.
4. Axloqiy tarbiyaning yagona strategiyasining yo‘qligi
Turli maktablarda tarbiya uslublari farqli, ba’zan qarama-qarshi bo‘lmoqda. Bu esa
axloqiy qadriyatlar birligini buzadi.
Aholining farqli ijtimoiy guruhlari uchun moslashtirilgan tarbiya usullariga ehtiyoj
bor
Xulosa va takliflar:
Zamonaviy axloqiy tarbiya tizimi yangicha yondashuvlarga, texnologik
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 4-son May 2025
154
imkoniyatlarga va ochiq axborot maydoniga asoslangan holda rivojlanmoqda.
Biroq bu rivojlanish bilan birga axloqiy qadriyatlarga putur yetkazuvchi omillar
ham kuchaymoqda. Shunday ekan, quyidagi takliflarni ilgari surish maqsadga
muvofiq:
Axloqiy tarbiyaga doir yagona davlat strategiyasi
ishlab chiqilishi zarur.
Ijtimoiy tarmoqlarda axloqiy qadriyatlarni targ‘ib qiluvchi kontent
lar
yaratish va ommalashtirish lozim.
Ota-onalar va pedagoglar uchun malaka oshirish kurslarida
axloqiy tarbiya
komponentlari alohida o‘rin tutishi kerak.
Tarbiyaviy filmlar, teatrlar, adabiyotlar orqali
bolalar ongiga qadriyatlarni
singdirish muhim.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati
1.
Karimov I.A.
Yuksak ma'naviyat – yengilmas kuch
. – Toshkent:
“Ma’naviyat”, 2008.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PQ–81-
son qarori: “2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning
taraqqiyot strategiyasi”.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi.
Umumta’lim maktablari
uchun axloqiy tarbiya konsepsiyasi
, 2023-yil.
4.
A’lamov B., Yusupov M.
Pedagogik texnologiyalar va tarbiya metodlari
. –
Toshkent: TDPU nashriyoti, 2019.
5.
Abdullayeva M.
Axloqiy tarbiya metodikasi
. – Toshkent: “Fan va
texnologiya”, 2020.
6.
UNESCO (2021).
Education for Sustainable Development: A roadmap
.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 4-son May 2025
155
7.
O‘zbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligi (2023).
Yoshlar
volontyorlik harakati haqida hisobot
.
8.
Alijanova M. “Globallashuv sharoitida axloqiy tarbiyaning dolzarb
muammolari”. //
Pedagogika va psixologiya
jurnali, 2021, №4, 34–38-
betlar.
9.
Hasanov J. “Zamonaviy axloqiy tarbiyada oilaning o‘rni”. //
Ma’naviyat
jurnali, 2022, №2.
10.
Khan
Academy.
Ethics
and
moral
philosophy
courses
–
