www.e-itt.uz
I SON. 2024
277
АҲОЛИ ДАРОМАДЛАРИНИ ОШИРИШДА ҚИШЛОҚ ТАДБИРКОРЛИГИ
СУБЪЕКТЛАРИ ФАОЛИЯТИДАН ФОЙДАЛАНИШНИНГ ЎЗИГА ХОС ХУСУСИЯТЛАРИ
Мамажонова Саида Вахобжоновна
Гулистон давлат университети
Аннотация.
Қишлоқ аҳолисининг турмуш даражасини яхшилаш, қишлоқ
ҳудудларида аҳоли тадбиркорлигини ривожлантириш бугунги кунда амалга
оширилаётган давлат иқтисодий сиёсатининг устувор йўналишларидан бири
ҳисобланади. Шундан келиб чиққан ҳолда, мазкур мақолада қишлоқ аҳолиси турмуш
даражасини яхшилашда хўжалик юритишнинг самарали шакллари ҳисобланувчи фермер,
деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари фаолиятини яхшилаш масалалари муҳокама
қилинади.
Калит сўзлар:
қишлоқ хўжалиги, қишлоқ ҳудудлари, ердан фойдаланиш, тадбиркор,
фермер хўжалиги, кластер, деҳқон хўжалиги, аҳоли турмуш даражаси.
ОСОБЕННОСТИ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ СУБЪЕКТОВ СЕЛЬСКОГО
ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСТВА В ПОВЫШЕНИИ ДОХОДОВ НАСЕЛЕНИЯ
Мамаджонова Саида Вахобжоновна
Гулистонский государственный университет
Аннотация.
Повышение уровня жизни сельского населения, развитие
предпринимательства населения на селе является одним из приоритетов реализуемой
сегодня государственной экономической политики. Исходя из этого, в данной статье
будут рассмотрены вопросы совершенствования деятельности фермеров, крестьянских
хозяйств и приусадебных землевладельцев, которые считаются эффективными
формами хозяйствования в повышении уровня жизни сельского населения.
Ключевые слова:
сельское хозяйство, сельскте территории, землепользование,
предприниматель, фермерское хозяйство, кластер, крестьянское хозяйство, уровень
жизни населения.
DISTINCTIVE FEATURES OF THE USE OF THE ACTIVITIES OF THE SUBJECTS OF RURAL
ENTREPRENEURSHIP IN INCREASING THE INCOME OF THE POPULATION
Mamadzhanova Saida Vakhabzhonovna
Gulistan State University
Annotation.
Improving the standard of living of the rural population, the development of
entrepreneurship in rural areas is one of the priorities of the state economic policy being
implemented today. Based on this, this article will consider the issues of improving the activities
of farmers, peasant farms and household landowners, which are considered effective forms of
management in improving the standard of living of the rural population.
Keywords:
agriculture, rural areas, land use, entrepreneur, farming, cluster, peasant
farming, standard of living of the population.
UOʻK:
332.2.021.012.32
332.2.021.012.32
I SON – IYUL-AVGUST
277-283
www.e-itt.uz
I SON. 2024
278
Кириш.
Қишлоқ ху жалиги дуне даги энг муҳим тармоқлардан биридир, чунончи
инсонларни озиқ-овқат маҳсулотлари билан таъминлаш билан бир қаторда, иш
у ринларини яратиш ва аҳоли даромадларини оширишнинг муҳим манбаи бу лган
саноатни хомаше ресурслари билан ту ла-ту кис таъминлаи ди. Шу билан бир қаторда,
қишлоқ ху жалиги ва тадбиркорликни у заро уи ғунлаштириш орқали қишлоқ
ҳудудларида янги иш у ринларини яратиш орқали мазкур ҳудудларда истиқомат
қилувчи аҳолининг турмуш даражасини сезиларли даражада яхшилаш мумкин. Бундаи
у заро ҳамкорликнинг таъмин этилиши миллии ва глобал ку ламда иқтисодии
тараққие тга сезиларли даржада ҳисса қу шади.
Бугунги дуне да тадбиркорлар у зига хос хусусиятлари ва хавф-хатарлари туфаи ли
қишлоқ ху жалигида турли қии инчиликлар ва ту сиқларга дуч келишмоқда. Ушбу
мавзунинг аҳамияти самарали, рақобатбардош ва сифатли қишлоқ ху жалиги
тадбиркорлигини и у лга қу и иш заруриятида намое н бу лади.
Адабиётлар шарҳи.
Россиялик мутахассис Журавлева “қишлоқ ху жалигида тадбиркорликни
муваффақиятли ривожлантириш учун ушбу соҳадаги ишлаб чиқариш жарае нининг
у зига хос жиҳатлари билан белгиланувчи унинг хусусиятларини ҳисобга олиш лозим.
Бундаи жиҳатлар таркибига энг аввало қишлоқ ху жалиги тадбиркорлигининг ер билан
боғлиқлигини киритиш лозим”-деб ҳисоблаи ди (Журавлева, 2018). Тадқиқотчи А.
Абдувохидов
қишлоқ
ху жалигида
иқтисодии
у сишнинг
сифати
қишлоқ
тадбиркорлигини ривожлантиришга боғлиқ эканлигини таъкидлаи ди ва бу борада
деҳқон ва томорқа ер эгалари фаолиятини давлат томонидан қу ллаб-қувватлаш
заруриятига эътибор қаратади (Абдувохидов А. ва боқалар, 2023).
Тадқиқотчилардан
яна
бири
Ш.
Туробов
қишлоқ
тадбиркорлигини
ривожлантиришда оилавии тадбиркорлик ва шахсии томорқа ху жаликлари
фаолиятини кенгаи тириш масалаларига у з тадқиқотларида ту хталиб у тган (Туробов,
Фахриддинов, 2021).
Қишлоқ ае лларининг аксарият ҳолатларда расмии банд бу лмаслигини ҳисобга
олган ҳолда, тадқиқотчи З.Хусанова қишлоқ аҳолиси турмуш фаровонлигини
оширишда асосии урғуни ае ллар тадбиркорлигини ривожлантиришга қаратади
(Хусанова, 2021).
Маҳаллии мутахассислардан яна бири Ш. Холму минов қишлоқ тадбиркорлигини
ривожлантиришда қаи та ишлаш кластерларини ривожлантириш масалаларига у з
илмии изланишларида урғу бериб у тади (Холму минов, 2020).
Россиялик мутахассислардан яна бири З. Калугина қишлоқ тадбиркорлигини
ривожлантиришда ху жалик юритувчи тузилмалар у ртасида кооперация алоқаларини
ривожлантириш лозимлигини таъкидлаи ди (Калугина, 2016)
Бугунги кунда қишлоқ аҳолиси турмуш фаровонлигини яхшилаш, қишлоқ
тадбиркорлигини ривожлантириш борасида ку п сонли тадқиқотлар олиб
борилае тганлигига қарамасдан қишлоқ аҳоли турмуш фаровонлигини оширишда
тадбиркорлик тузилмаларининг у рни ва аҳамиятини очиб беришга қаратилган илмии
изланишларга жамиятимизда катта эҳтие ж сақланиб қолмоқда.
Тадқиқот методологияси.
Қишлоқ
аҳолиси
турмуш
фаровонлигини
оширишда
тадбиркорлик
тузилмаларининг у рнини кенгаи тиришг масалаларига қаратилган мазкур тадқиқот
ишида библиографик таҳлил, статистик кузатиш, таққослаш, маълумотларни
тизимлаштириш усулларидан фои даланилган.
www.e-itt.uz
I SON. 2024
279
Ta
ҳлил ва натижалар муҳокамаси.
Су нгги у н и илликлар ичида У збекистонда ижтимоии -иқтисодии тизим мулкии
муносабатларни тубдан у згартириш жарае нларига асосланган туб у згаришларни
бошидан кечирди: ислоҳотларнинг дастлабки даврларида мавжуд бу лган мулкнинг
эски шакл ва ку ринишлари у рнига янги мулк муносабатлари ва ху жалик юритиш
шакллари вужудга келди, бу у з навбатила мамлакатдаги ижтимоии -иқтисодии вазиятга
таъсир ку рсатмасдан қолмади.
1-расм. Қишлоқ хўжалиги умумий маҳсулотлари таркибида кичик бизнес ва
хусусий тадбиркорлик субъектларининг улуши (млрд.сўм)
Манба:
Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Статистика агентлиги
маълумотлари асосида муаллиф томонидан тузилган.
Қисқа муддатда хусусии лаштириш натижасида У збекистонда иқтисодие тнинг
нодавлат сектори шаклланди, унга мос келадиган бозор институтлари (акциядорлик
жамиятлари, қимматли қоғозлар бозори, институционал инвесторлар тизими, банклар,
суғурта компаниялари) ривожланди ва хусусии лаштирилган мулкка расмии мулк
ҳуқуқи қаи та тақсимланди (Бурханов, 2023).
Қишлоқ ху жалигида нодавлат сектори улушининг у сиб борае тганлигини кичик
бизнес ва хусусии тадбиркорлик субъектларининг ялпи қишлоқ ху жалиги
маҳсулотлари ишлаб чиқаришдаги улуши у сиб борае тганлигида ҳам ку ришимиз
мумкин (1-расм). Хусусан, кичик бизнес ва хусусии тадбиркорликнинг қишлоқ, у рмон ва
балиқчилик ху жалиги маҳсулот (хизмат)ларининг умумии ҳажми 2023 и илда 403974,4
млрд. су мни, 2022 и илнинг мос даврига нисбатан 103,6 % ни ташкил этган.
Республиканинг
қишлоқ,
у рмон
ва
балиқчилик
ху жалиги
маҳсулот
(хизмат)ларининг умумии ҳажмида кичик бизнес ва хусусии тадбиркорликнинг улуши
94,8 % ни ташкил этади, Ушбу ку рсаткични ҳудулар бу и ича таҳлил қилар эканмиз, жами
тармоққа нисбатан кичик бизнес ва хусусии тадбиркорликнинг юқори улушига
Қашқадаре (98,1%), Бухоро (97,2 %), Жиззах (97,0 %), Хоразм (96,3 %), Андижон (96,1%)
ва Навоии (96,0 %) вилоятларини келтиришимиз мумкин. ЯИМда бугунги кунда кичик
бизнес ва хусусии тадбиркорлик субъектларининг улуши 2023 и ил якунлари бу и ича
51,2 фоизни ташкил этишини ҳисобга олсак, қишлоқ ху жалигида бу ку рсаткич 94,8
фоизни ташкил этиши соҳада сезиларли силжишлар ку зга ташланае тганлигидан
далолат беради. Фермер ху жаликларининг самарали фаолияти қишлоқ ху жалиги
бозорларидаги вазиятни доимии у рганиб боришни тақозо қилади. Фермер ху жаликлари
маҳсулотини сотиш фаолияти бу и ича таҳлил натижаларидан маркетинг фаолияти
31900,4
46704,5
56926,6
67510,7
82957,2
101197,5
118011,4
152010,5
191759,2
219466,9
253238,2
304452,1
344134,5
403974,4
0
50000
100000
150000
200000
250000
300000
350000
400000
450000
2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023
www.e-itt.uz
I SON. 2024
280
тактика ва стратегиясини танлаб олиш ва уни амалга оширишда фои даланиш мумкин.
Маркетинг ва сотиш фаолиятининг у заро уи ғунлигини таъминлаш корхоналарнинг
муваффақиятли фаолият юритишиини ва маҳсулотни ишлаб чиқарувчидан якунии
истеъмолчига етказиб беришнинг самарали тизимини жории этишнинг гарови бу либ
хизмат қилади.
Аграр соҳанинг барқарор ривожланишини таъминлаш учун, давлат томонидан
тартибга солишга асосланган, мувозанатлашган нарх ва молия-кредит сие сатини
амалга оширишнинг иқтисодии механизми талаб этилади. Соҳани давлат томонидан
тартибга солиш вазифаларига, агросаноат ишлаб чиқаришини барқарор
ривожлантириш, қишлоқ ху жалиги ва бошқа тармоқлар у ртасида иқтисодии
мутанасобликни таъминлаш, фермер ху жаликларини аи ланма маблағлар билан
таъминлаш, қишлоқ ху жалиги ва саноат тармоқлари ходимлари даромадларини
тенглаштириш, маҳаллии товар ишлаб чиқарувчиларни қу ллаб-қувватлашлар киради.
Кеи инги и иллар давомида нархлар борасида таркиб топган номутаносибликларни
бартараф этиш муаммоси қишлоқ ху жалиги учун у та долзарб аҳамият касб этади.
Қишлоқ ху жалигининг бошқа тармоқлар билан у заро муносабатларидаги
номутаносиблик нафақат бозор механизми, балки бюджетдан молиялаштириш и у ли
билан ҳам таъмин этилиши лозим (Ахмаджонова, 2022).
Шу нарса ае нки, қишлоқ ху жалигининг у зига хослиги ва жаҳон молиявии -
иқтисодии инқирози шароитида ва жаҳонда озиқ-овқат танқислиги бу лган мураккаб
иқтисодии вазиятда бюджет дотациялари ва компенсацияларини сақлаб қолиш
мақсадга мувофиқдир. Шубҳасиз, дотациялаш тизимини такомиллаштириш талаб
этилади, чунки дотациялар ту лашнинг амалдаги тизими учун бир қатор камчиликлар
хос, хусусан, дотациялар у зининг манзиллигини и у қотган, даромадлиликка деярли
таъсир ку рсатмаи ди; фермер ху жаликлари ҳар доим ҳам ушбу пул маблағларини
мустақил ва самарали тарзда тасарруф эта олмаи ди, бу эса бозор муносабатларининг
ривожланишига ту сиқ бу лади, ушбу пул маблағлари аи рим ҳолларда бозордаги бошқа
шериклар фои дасига қишлоқ ху жалигидан олиб қу и илиши ҳам мумкин.
Иқтисодие тнинг аграр секторида таркибии у згаришлар ва диверсификациялаш,
шунингдек, ресурслардан оқилона фои даланиш борасида кенг ку ламли чора-
тадбирларнинг амалга оширилиши натижасида 2010-2021 и иллар мобаи нида қишлоқ
ху жалиги ишлаб чиқаришида у сишни у ртача 8 фоиз атрофида бу лишини таъминлади.
1- жадвал
Қишлоқ хўжалиги ривожланишининг асосий умумлашма кўрсаткичлари
(фоизда)
Манба:
Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Статистика агентлиги
маълумотлари асосида муаллиф томонидан тузилган.
Кўрсаткичлар
2019 й.
2020 й.
2021 й.
2022 й.
2023 й.
ЯИМда қишлоқ ху жалиги улуши
26,6
26,8
26,5
24,9
24,3
Қишлоқ ху жалиги маҳсулотлари ишлаб
чиқаришнинг у сиш суръатлари
103,1
102,9
104,0
103,6
104,1
Аҳоли жон бошига қишлоқ, у рмон ва
балиқчилик ху жалиги ҳажмининг у сиш
суръати
101,2
101,0
101,9
101,4
101,9
Қишлоқ ху жалиги маҳсулотлари
этиштириш ҳажмида чорвачилик
маҳсулотлари улушининг динамикаси
48,3
50,5
49,9
48,4
49,9
Қишлоқ ху жалиги маҳсулотлари
этиштириш ҳажмида деҳқончилик
маҳсулотлари улушининг динамикаси
48,3
49,5
50,1
51,6
50,1
www.e-itt.uz
I SON. 2024
281
Шу билан бирга, саноат ва хизматлар соҳасининг жадал ривожланиши натижасида
қишлоқ ху жалигининг ялпи ички маҳсулот (ЯИМ) даги улуши 2019 и илдаги 26,6
фоиздан 2023 и илда 24,3 фоизгача камаи ди. Қишлоқ ху жалиги ялпи маҳсулотининг
таркиби ҳам у згарди. Шу билан бир қаторда, аҳоли жон бошига нисбатан ишлаб
чиқарилае тган қишлоқ ху жалиги маҳсулотларининг ҳам и иллар давомида умумии у сиш
теденциясига эга эканлигини ку ришимиз мумкин (2-расм).
Давлат ва жамият ҳае тининг барча жабҳаларида амалга оширилае тган ислоҳотлар
мамлакатимизни жаҳон цивилизацияси етакчилари қаторига кириш и у лида тез ва
сифатли илгарилашини таъминлаи диган замонавии инновацион ғоялар, ишланмалар
ва технологияларга катта эътибор қаратишни талаб қилади.
2-расм. Ўзбекистон Республикаси аҳоли жон бошига қишлоқ, ўрмон ва
балиқчилик хўжалиги ҳажмининг ўсиш суръатлари йиллар бўйича динамикаси
Манба:
Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Статистика агентлиги
маълумотлари асосида муаллиф томонидан тузилган.
Бошқарув ва мулкчилик тузилмасининг жории ҳолати таҳлили бу и у налишда
катта муаммолар мавжудлиги ва трансформацияга муҳтожлигини ку рсатади. Буни
қишлоқ ху жалиги корхона ва ташкилотларида ишлаб чиқариш ҳажмидаги катта
тафоввутлар борлиги ҳам исботлаи ди. Чунончи, қишлоқ ху жалиги маҳсулотлари
умумии ҳажмининг 65,9 фоизи – деҳқон ху жаликларига, 29,2 фоизи – фермер
ху жаликларига, 4,9 фоизи – бошқа қишлоқ ху жалиги ташкилотларига ту ғри келишини
ку рсатмоқда. Шуниси аҳамиятлики, фермер ху жаликларига экин маи донларининг
умумии ҳажмининг 85,2 фоизи, деҳқон ху жаликларига эса 11,3 фоизи ту ғри келишига
қарамасдан, деҳқон ху жаликлари соҳа ишлаб чиқаришида салмоқли ҳиссага эга бу либ
қолмоқда (2 – жадвал).
2-жадвал
2023 йилда деҳқон (шахсий ёрдамчи) хўжаликларининг қишлоқ хўжалиги
маҳсулотларини ишлаб чиқаришда улуши, % да
Асосий қишлоқ
хўжалиги маҳсулотлари
Деҳқон (шахсий ёрдамчи)
хўжаликларининг улуши
Сут
92,8 %
Гу шт (тирик вазнда)
84,9 %
Картошка
69,9 %
Сабзавотлар
59,9 %
Тухум
60,5 %
Манба:
Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Статистика агентлиги маълумотлари
асосида муаллиф томонидан тузилган.
100,3
103,1
102,9
104
103,6
104,1
98,6
101,2
101
101,9
101,5
101,9
0
50
100
150
200
250
2018
2019
2020
2021
2022
2023
qishloq,o‘rmon va baliqchilik xo‘jaligining o‘sish sur'ati
aholi jon boshiga qishloq,o‘rmon va baliqchilik xo‘jaligining o‘sish sur'ati
www.e-itt.uz
I SON. 2024
282
Фермер ху жаликларининг нисбатан паст ку рсаткичларини қуи идаги муаммолар
билан асослаш мумкин: фермер ху жаликлари асосан давлат буюртмаси асосида
маҳсулот ишлаб чиқариши ва фои даланиш у з ихтие рида эмаслиги; фермер ху жаликлари
ерлари баъзи сабабларга ку ра осон олиб қу и илиши мумкин ва натижада фермерлар
ҳосилни ошириш учун узоқ муддатли сармоялар киритишмаи ди; баъзи қишлоқ
ху жалиги маҳсулотларига давлат буюртмаси ва нарх шаклланиш механизми бу турдаги
маҳсулотларни этиштиришни фои дасиз қилиб қу яди. Бундаи бир шароитда
фермерларни кластерларга бириктириш е ки бошқарув шаклини трансформациялаш
муҳим аҳамият касб этади.
Тармоқда фермер ху жаликларини кластерларга бириктириш ва янги
агрокластерларни ташкил қилиш тенденцияси кучаи моқда. Бу ишлаб чиқариш
самарадорлигини оширишда муҳим у рин тутади. Амалдаги қонунчилик бу и ича
агрокластерлар МЧЖ шаклида фаолият юритади ва қонунчиликда белгиланган
имте злардан фои даланадилар. Республикамизда агрокластерлар сони 2020 и илда 486
тадан 2021 и илда 665 тага ку паи ди. Қишлоқ ху жалиги кластерларига бириктирилган ер
маи донлари 2,2 млн. га дан ортди (Абдувохидов ва бошқ., 2023).
2021 и илда агрокластерлар асосии и у налишлари пахта хомаше си бу и ича 122 та,
бошоқли дон бу и ича 157 та, мева сабзавот бу и ича 146 тани ташкил этган ва 69,5 мингта
фермер ху жаликларини қамраб олган.
3-жадвал
Қишлоқ хўжалиги экинлари ҳосилдорлиги, 2023 йил, ц/га
Қишлоқ хўжалик
экинлар тури
Кластерлард
а
Барча қишлоқ хўжалиги
тоифаларида
Фарқ,
баробар
Шоли
60
31,6
1,90
Ғалла
64,1
45,1
1,42
Пахта
34,1
23,7
1,44
Манба:
Қишлоқ хўжалиги вазирлиги маълумотлари
Бу эса у з навбатида бу тоифа ташкилотларда ишлаб чиқариш ҳажми ва
унумдорлигини у сишига таъсир ку рсатган. Агрокластерларда қишлоқ ху жалиги
экинлари ҳосилдорлиги сезиларли даражада юқори. Энг катта фарқ шоли экин турида
бу либ, 1,9 баробарни ташкил этган. Бу агрокластерларни янада ривожлантириш
истиқболларини белгилаб беради.
Бинобарин, мазкур янги тузилма у тган жуда қисқа вақт ичида аграр соҳани
ҳаракатлантирувчи етакчи куч – “драи вер”ига аи ланди. Буни биргина пахтачиликда
ҳосилдорлик бир и илда у ртача 10 фоизга ошгани, пандемиянинг салбии таъсирига
қарамасдан, 1 миллиард долларлик мева-сабзавот экспорт қилингани ҳам яққол
тасдиқлаи ди.
Хулоса ва таклифлар.
Қишлоқ ху жалигининг аи рим тармоқларини давлат томонидан қу ллаб-қувватлаш
учун давлат бюджетидан дотациялар ажратиш ва бошқарув органлари орқали давлат
бюджетини ижро этишнинг белгиланган тартиби ва ҳамда улар у ртасида тузилган
келишувлар асосида амалга оширилади. Қишлоқ ху жалигида қишлоқ ишлаб чиқариш
инфратузилма корхоналарини ривожлантириш муаммоларини ҳал этиш учун фермер
ху жаликларига нисбатан протекционизмни рағбатлантириш, давлат томонидан
тартибга солиш ва у зини-у зи бошқаришнинг уи ғунлигига асосланган ҳолда амал
қилувчи иқтисодии механизм бу лиши талаб этилади. Бюджет ва кредит маблағларидан
фои даланишнинг устивор и у налишлари бу либ қишлоқ ху жалиги ва агросаноат
мажмуининг бошқа тармоқларини ривожлантиришнинг мақсадли дастурлари билан
www.e-itt.uz
I SON. 2024
283
боғлиқ бу лиши лозим.
Кооперативга асосланган қаи та ишловчи корхоналар кооперативга бирлашган
фермер ху жалиги қишлоқ ишлаб чиқариш фои дасини ку паи ишини таъмин этган ҳолда,
уларнинг маҳсулотларини адолатли нархларда сотиб олишлари мумкин. Бу солиққа
тортиш нуқтаи назаридан ҳам фои дали ҳисобланади.
Республикамизда қишлоқ ху жалик корхоналарининг ху жалик юритиш
шаклларидаги у згаришлар билан бир қаторда у заро манфаатдорлик асосида турли хил
корхоналар, бирлашмалари шаклларини таъминлаш зарур. Ерга эгалик қилиш ва ундан
фои даланиш масалалари борасида бир хил қолип бу лиши мумкин эмас. Мулкчилик
шакллари давлат мулкидан, хусусии мулккача бу лган оралиқда табақалашган бу лиши
мумкин ва улардан бирини эркин танлаш ҳуқуқини бериш талаб этилади.
Адабиётлар:
Abduvoxidov A., Kamilova S. (2023) Inson kapitali va iqtisodiyotning innovatsion
rivojlanishini tadqiq etishdagi yondashuvlar //Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil. – Т. 1. – №. 4. – С. 12-
21.
Абдувохидов А. (2022) и др. Қишлоқ хўжалигида иқтисодий ўсиш сифатини аниқлаш
ва унинг кўрсаткичлари таҳлили //Iqtisodiyot va taʼlim. – Т. 23. – №. 4. – С. 16-31.
Абдувохидов А., Расулов С. (2023) Суғориладиган ерлардан фойдаланишни
такомиллаштиришнинг устувор йўналишлари //Iqtisodiyot va taʼlim. – 2023. – Т. 24. – №. 4.
– С. 366-376.
Ахмаджонова Ё. Т., Ахмаджонова У. Т. (2022) Аграр тармоқни инновацион
ривожлантириш ва кластерлаш тизими //Current Issues of Bio Economics and Digitalization
in the Sustainable Development of Regions (Germany). – 2022. – С. 607-610.
Бурханов А. (2023) Сущность и особенности новых экономических отношений в
сельском хозяйстве //Economics and Innovative Technologies. – Т. 11. – №. 2. – С. 166-179.
Журавлева Ирина Игоревна (2018) Предпринимательство в сельском хозяйстве:
проблемы и перспективы развития // Бизнес-образование в экономике знаний. №1 (9).
URL: https://cyberleninka.ru/article/n/predprinimatelstvo-v-selskom-hozyaystve-problemy-i-
perspektivy-razvitiya
Калугина З. И. (2016) Сельское предпринимательство в современной России:
мимикрия старых и становление новых форм //Всероссийский экономический журнал
ЭКО. – №. 6 (504). – С. 78-98.
Туробов Шерзод Алишерович, Фахриддинов Бахриддин Фахриддин Ўғли (2021) Уй
хўжаликлари тадбиркорлигини ривожлантириш–қишлоқ хўжалиги тараққиёти гарови
сифатида
//
Экономика
и
финансы
(Узбекистан).
№4
(140).
URL:
https://cyberleninka.ru/article/n/uy-h-zhaliklari-tadbirkorligini-rivozhlantirish-ishlo-h-
zhaligi-tara-iyoti-garovi-sifatida
Холмўминов Ш. (2020) Қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқариш ва қайта
ишлаш кластерларини ташкил этиш асосида иш билан бандликни ошириш //Архив
научных исследований. – №. 30.
Хусанова З. (2021) Аёллар тадбиркорлиги механизмининг ижтимоий-иқтисодий
моҳияти //Iqtisodiyot va taʼlim. – №. 4. – С. 225-232.
