www.e-itt.uz
III SON. 2024
72
ESG TAMOYILLARINING KORXONALARNING UZOQ MUDDATLI
BARQARORLIGINI TA’MINLASHDAGI O‘RNI
Nuritdinov Bahtiyoriddin Salohiddinovich
“U-ENTER” innovatsion tadbirkorlik markazi
ORCID: 0009-0006-1958-2663
Annotatsiya.
Ushbu maqola ESG tamoyillarining korxonalarning uzoq muddatli
barqarorligini ta’minlashdagi o‘rnini o‘rganishga bag‘ishlanadi. ESG tamoyillari ekologik,
ijtimoiy va boshqaruv sohalaridagi mas'uliyatlarni korxonalarning biznes faoliyatida
amaliyotlarga tatbiq etish orqali nafaqat jamiyat va atrof-muhitga foyda keltirish, balki
korxonaning uzoq muddatli rivojlanishini va barqarorligini ham ta'minlashga yordam beradi.
Maqolada ESG tamoyillarining asosiy elementlari, ularning korxonalarning iqtisodiy
samaradorligi va obro‘siga ta'siri hamda bu tamoyillarni muvaffaqiyatli amalga oshirgan
kompaniyalar misolida tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
ESG tamoyillari, korxona, ekologik va ijtimoiy mas'uliyat, boshqaruv,
barqaror biznes strategiya, iqtisodiy samaradorlik, integratsiya, investitsiya.
РОЛЬ ПРИНЦИПОВ ESG В ОБЕСПЕЧЕНИИ ДОЛГОСРОЧНОЙ
УСТОЙЧИВОСТИ ПРЕДПРИЯТИЙ
Нуритдинов Бахтиёриддин Салахиддинович
Центр инновационного предпринимательства “U-ENTER
Аннотация.
Данная статья посвящена исследованию роли принципов ESG в
обеспечении долгосрочной устойчивости предприятий. Принципы ESG помогают
обеспечить долгосрочное развитие и стабильность предприятия не только на благо
общества и окружающей среды, но также обеспечить долгосрочное развитие и
стабильность предприятия путем применения обязанностей в области окружающей
среды, социальной сферы и управления. сфер практики хозяйственной деятельности
предприятий. В статье анализируются основные элементы принципов ESG, их влияние
на экономическую эффективность и репутацию предприятий, а также приводятся
примеры компаний, успешно внедривших эти принципы.
Ключевые слова:
принципы ESG, предприятие, экологическая и социальная
ответственность, менеджмент, стратегия устойчивого бизнеса, экономическая
эффективность, интеграция, инвестиции.
UOʻK: 345.447
72-78
www.e-itt.uz
III SON. 2024
73
THE ROLE OF ESG PRINCIPLES IN ENSURING THE LONG-TERM
SUSTAINABILITY OF ENTERPRISES
Nuritdinov Bahtiyoriddin Salohiddinovich
“U-ENTER” Entrepreneurship innovation center
Abstract.
This article is devoted to studying the role of ESG principles in ensuring the long-
term sustainability of enterprises. ESG principles help to ensure the long-term development and
sustainability of the enterprise by implementing responsibilities in the areas of environmental,
social and governance into the business practices of enterprises, not only to benefit society and the
environment, but also to ensure the long-term development and sustainability of the enterprise.
The article analyzes the main elements of ESG principles, their impact on the economic efficiency
and reputation of enterprises and the examples of companies that have successfully implemented
these principles.
Key words:
ESG principles, enterprise, environmental and social responsibility,
management, sustainable business strategy, economic efficiency, integration, investment.
Kirish.
Bugungi kunda korxonalar faqat moliyaviy muvaffaqiyatga erishish bilan cheklanmaydi.
Ularning uzoq muddatli barqarorligi va ijtimoiy javobgarligi ham muhim omillardan biriga
aylangan. Ayniqsa, atrof-muhit (Environmental), ijtimoiy (Social) va boshqaruv (Governance)
tamoyillari — ESG — kompaniyalar uchun yangi strategik yondashuv sifatida ajralmas
ahamiyat kasb etmoqda. ESG tamoyillari, nafaqat ekologik barqarorlik, balki jamiyat va
boshqaruv tizimlaridagi halollik, shaffoflik va adolatga asoslangan yondashuvni ham o‘z ichiga
oladi. Shu bilan birga, ESG tamoyillarining korxonalarning uzoq muddatli barqarorligini
ta'minlashdagi roli bugungi global iqtisodiyotda tobora muhim bo‘lib bormoqda. Bu
tamoyillarni qabul qilish nafaqat korxonalarning raqobatbardoshligini oshiradi, balki
investorlar va boshqa manfaatdor tomonlar tomonidan yuqori baholanadigan ijtimoiy
mas'uliyatli korxona imidjini yaratishga yordam beradi. ESG amaliyotlari orqali korxonalar o‘z
faoliyatini ekologik, ijtimoiy va boshqaruv me'yorlariga mos ravishda tashkil etish orqali, uzoq
muddatda iqtisodiy barqarorlikka erishishi mumkin (Kotsantonis & other, 2020).
Adabiyotlar sharhi.
Ko‘plab ilmiy tadqiqotlar ESG tamoyillarining korxonalar faoliyatiga qanday ta’sir
qilishini o‘rganishga qaratilgan. ESG tamoyillarining eng asosiy xususiyatlaridan biri —
ijtimoiy, ekologik va boshqaruv jihatlari orqali tashkilotlarning uzoq muddatli muvaffaqiyatini
ta'minlashga yordam berishidir. Shunday qilib, Eccles va Klimenko (2021) o‘z maqolalarida ESG
tamoyillarining korporativ boshqaruv va moliyaviy barqarorlikka bo‘lgan ta'sirini tahlil qilgan
va ESG tamoyillarini integratsiyalashning korxonalar uchun qanday moliyaviy foyda
keltirishini ko‘rsatgan. Bu tahlil ESGning iqtisodiy va ijtimoiy jihatlaridan foydalanish orqali
tashkilotlar o‘z manfaatlarini qanday himoya qilishlari mumkinligini o‘rgatadi[2]. Shuningdek,
Sullivan va Mackenzie (2022) o‘z tadqiqotlarida ESG ma'lumotlarining investitsiya qarorlariga
qanday ta’sir qilishi, ESGni hisobga olish orqali investitsiya risklarini kamaytirish va uzoq
muddatli rentabellikni ta'minlash haqida fikr yuritgan. Ular ESG ma'lumotlarini tahlil qilish
orqali, korxonalar nafaqat ijtimoiy mas'uliyatni o‘z zimmalariga olishlari, balki barqaror
o‘sishni ta'minlashlari mumkinligi haqida muhim xulosalar chiqarishgan. Bir qator adabiyotlar
ESG tamoyillarining korporativ ijtimoiy mas'uliyat (CSR) bilan bog‘liqligini ko‘rsatadi. Grewal,
Hauptmann, va Serafeim (2021) ESG tamoyillarining CSR bilan qanday bog‘lanishini o‘rganib
chiqqan. Ular ESG va CSR o‘rtasidagi farqlarni va o‘zaro aloqalarni aniqlashga harakat qilishgan.
Ularning tahliliga ko‘ra, CSR faqat ijtimoiy mas'uliyatni anglatadi, ESG esa kompaniyaning
barqaror rivojlanishining barcha jihatlarini (ekologik, ijtimoiy, boshqaruv) o‘z ichiga oladi. Bu
www.e-itt.uz
III SON. 2024
74
nuqtai nazardan, ESG tamoyillari nafaqat ijtimoiy mas'uliyatni o‘z ichiga olgan holda, balki
ekologik va boshqaruv bilan ham uyg‘unlashtirilgan strategiyalarni taqdim etadi (Grewal &
other, 2021).
Bir nechta ilmiy tadqiqotlar ESG tamoyillarining korxonalar moliyaviy ko‘rsatkichlariga
bo‘lgan ta’sirini o‘rganishga bag‘ishlangan. Lins, Servaes va Tamayo (2022) o‘zlarining
tadqiqotida ijtimoiy kapital, ishonch va ESG faoliyatining korxonalar uchun uzoq muddatli
moliyaviy muvaffaqiyatga qanday ta’sir qilishini aniqlashga harakat qilishgan. Ular ESGni amal
qilish orqali kompaniyalar iqtisodiy jihatdan barqaror bo‘lishini ta'minlashlari mumkinligini
ko‘rsatgan. Harrison va Allen (2023) esa ESG tamoyillarining banklar va moliyaviy
tashkilotlarga ta’sirini tahlil qilishgan. Ularning fikriga ko‘ra, ESGga asoslangan investitsiyalar
tez o‘sayotgan va yangi moliyaviy mahsulotlar yaratishga yordam beradi, bu esa o‘z navbatida
moliyaviy barqarorlikni oshiradi. ESG ma'lumotlarini moliyaviy baholashda qo‘llash orqali
investorlar tashkilotlar haqida yaxshiroq qarorlar qabul qilishlari mumkin.
O‘zbekiston sharoitida ESG tamoyillarini tatbiq etishning ahamiyati, ayniqsa, sustainable
investing (barqaror investitsiyalar) sohasida yuksalmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy
Banki tomonidan chiqarilgan hisobotda ESG tamoyillarining moliyaviy sektorda integratsiyasi
muhim jihat sifatida ko‘rib chiqilgan. O‘zbekistonning moliyaviy tizimi ESG tamoyillariga
asoslangan investitsiya qarorlarini ko‘proq qabul qilishni boshladi, chunki bunday qarorlar
uzoq muddatli barqaror o‘sish va iqtisodiy o‘sish uchun zarur hisoblanadi.
BMT tomonidan chiqarilgan Barqaror Taraqqiyot Maqsadlari (SDGs) hisobotida ESG
tamoyillarining global miqyosda qo‘llanilishi va O‘zbekistonda ularning amalga oshirilishi
haqida so‘z yuritiladi. BMT, ESG tamoyillarini amalga oshirish orqali korxonalar nafaqat
ijtimoiy mas'uliyatni, balki atrof-muhitni saqlash va iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash kabi
muhim maqsadlarga ham erishishi mumkinligini ta'kidlaydi. O‘zbekiston, ayniqsa, ekologik va
ijtimoiy sohalarda ESGga oid qo‘llanmalarni joriy etishni boshladi.
Tahlil va natijalar muhokamasi.
ESG tamoyillarining ta'sirini baholashda bir nechta asosiy nuqtalar mavjud. Tabiiy
resurslarni oqilona boshqarish va ekologik zararni kamaytirish nafaqat atrof-muhitga, balki
korxonaning iqtisodiy barqarorligiga ham ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Tabiatni asrash va karbon
izini kamaytirish dasturlari:resurslarni tejash, energiya sarfini kamaytirish, atrof-muhitga
zararli chiqindilarni kamaytirishdir.
Ijtimoiy mas'uliyatni bajarish orqali korxonalar xodimlarining mahsuldorligini oshiradi,
mijozlarning ishonchini qozonadi va jamiyat bilan ijobiy aloqalarni o'rnatadi (Barton &
Wiseman, 2014). ESG tamoyillari asosida ijtimoiy mas'uliyatning bir necha jihatlarini inobatga
olish kerak:hodimlar uchun xavfsiz va sog'lom ish sharoitlarini yaratish, xodimlarni teng
imkoniyatlar bilan ta'minlash, jamiyatni qo'llab-quvvatlash va ijtimoiy dasturlarda ishtirok
etish.
Yaxshi boshqaruv tizimlari va to'g'ri qarorlar qabul qilish korxonaning uzoq muddatli
muvaffaqiyatiga xizmat qiladi. ESG tamoyillari doirasida boshqaruvning asosiy
jihatlari:shaffoflik va ma'lumot almashish, axloqiy rahbarlik va yuridik me'yorlarga rioya qilish,
korxonaning iqtisodiy va ijtimoiy jihatlarni muvozanatlash imkoniyatlarini inobatga olish
kerak.
Tadqiqotlarda ESG tamoyillari bilan korxonalarning uzoq muddatli barqarorligi o'rtasida
bevosita bog'liqlik kuzatilmoqda. ESG tamoyillarini amalga oshirgan korxonalar:yaxshi
moliyaviy natijalar ko'rsatadi, raqobatbardoshligini oshiradi, hodimlar va mijozlar orasida
ishonchni kuchaytiradi. Bundan tashqari, ESG tamoyillariga rioya qilish, qaramlikni
kamaytirish va korxonaning global bozorlar bilan integratsiyasini yaxshilashga yordam beradi.
Korxonalar ESG tamoyillarini muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun bir nechta strategiyalarni
qo'llashlari mumkin. Bu strategiyalar:
•
boshqaruv tizimini yangilash: ESG tamoyillariga mos boshqaruv tuzilmasi yaratish.
www.e-itt.uz
III SON. 2024
75
•
resurslarni boshqarish: energiya va tabiiy resurslarni samarali boshqarish bo'yicha
innovatsion texnologiyalarni joriy etish.
•
ma'lumotlarni oshkor qilish: ESG ma'lumotlarini ommaviy ravishda oshkor qilish va
auditoriyaga taqdim etish.
ESG va korxonalarning moliyaviy natijalari haqida to`xtalmoqchimiz.
1-jadval
ESG tamoyillarini amalda qo'llashning korxona moliyaviy natijalariga ta'siri
ESG elementi
Moliyaviy ta'sir
Ta'sirning asosiy sabablari
Atrof-muhit
Ijobiy
Resurslarni tejash va energiya samaradorligini oshirish
Ijtimoiy
Ijobiy
Xodimlarning motivatsiyasi va mijozlar ishonchi
Boshqaruv
Ijobiy
Shaffoflik va axloqiy qarorlar
Kelajakda ESG tamoyillarining ahamiyati yanada oshadi. Iqlim o'zgarishi, resurslarning
kamayishi va ijtimoiy tengsizliklar kabi global muammolar ESG tamoyillarining yanada
kuchayishiga olib keladi. ESGni samarali amalga oshirgan korxonalar global bozorda
raqobatbardoshligini saqlab qolishadi va uzoq muddatda muvaffaqiyatli faoliyat yuritadilar.
Masalan: Patagonia kompaniyasining ESG tamoyillarini amalda qo'llash va uzoq muddatli
barqarorlikka ta'sirini amaliy ko`rib chiqamiz (Porter & Kramer, 2020).
Patagonia – bu atrof-muhitni saqlashga qaratilgan biznes modeli bilan tanilgan, yuqori
sifatli tashqi kiyim va jihozlar ishlab chiqaruvchi kompaniya. Uning ESG tamoyillarini qanday
muvaffaqiyatli amalga oshirganini tahlil qilish, kompaniyaning uzoq muddatli barqarorligini
qanday ta'minlaganini ko'rishga yordam beradi. Patagonia o'zining biznes faoliyatini ekologik
jihatdan barqaror qilishga katta e'tibor qaratadi. Kompaniya, "Earth is our only shareholder"
(Yer bizning yagona aktsionerimiz) degan sloganni ilgarilaydi va barcha qarorlar atrof-muhitni
asrab-avaylashga qaratilgan. Patagonia o'z fabrikalarida va distribyutorlik tizimlarida energiya
sarfini kamaytirish uchun barqaror energiya manbalaridan foydalanadi. Misol uchun,
kompaniya ishlab chiqarish jarayonlarida quyosh energiyasidan foydalanadi va energiya
samaradorligini oshirish bo'yicha yirik loyihalar amalga oshiradi.
Patagonia, mahsulotlarining ko'p qismini qayta ishlangan materiallardan (masalan,
polyester va naylon) ishlab chiqaradi. 1993 yilda u "Recycled Polyester"ni ishlab chiqarishni
boshlagan birinchi kompaniyalardan biri bo'ldi. Hozirgi kunda barcha polyester mahsulotlari
qayta ishlangan materiallardan tayyorlanadi. Patagonia global iqlim o'zgarishiga qarshi
kurashishda faol ishtirok etadi. Kompaniya, o'zining "1% for the Planet" dasturi orqali yiliga
1% daromadini ekologik muammolarni hal qilish uchun ajratadi. Bu dasturga ko'ra, Patagonia
o'z foydasining 1%ini global ekologik tashkilotlarga yetkazib beradi. Patagonia "Worn Wear"
deb nomlangan tashabbusni boshlagan, bu orqali kompaniya ishlatilgan kiyimlarni qayta
sotadi, ta'mirlaydi va qayta ishlaydi. Bu tashabbus mahsulotlar umrini uzaytirish va
chiqindilarni kamaytirishga qaratilgan.
Patagonia ijtimoiy mas'uliyatni o'zining asosiy prinsiplaridan biri sifatida qabul qiladi va
xodimlar va jamiyat bilan hamkorlikda barqaror rivojlanishni ta'minlashga intiladi. Patagonia,
barcha xodimlarga yuqori ish sharoitlari, teng imkoniyatlar va ijtimoiy himoya taqdim etishga
katta e'tibor beradi. Kompaniya, adolatli ish haqi va yaxshi ish sharoitlarini ta'minlaydi, shu
bilan birga xodimlar uchun sog'liqni saqlash va boshqa ijtimoiy himoya dasturlarini ham
taqdim etadi.
Patagonia korporativ madaniyatida tenglikni ta'minlashga jiddiy e'tibor beradi.
Kompaniya, gender, irq va boshqa sohalarda tenglikni ta'minlash uchun ko'plab tashabbuslarni
amalga oshirgan. Misol uchun, kompaniya rahbarligida ayollarning o'rni ortdi va Patagonia
xodimlarining 40%dan ortig'i ayollardir. Patagonia o'zining biznes faoliyatini jamiyatga foyda
keltiradigan faoliyatga yo'naltiradi. Kompaniya ijtimoiy loyihalarda faol ishtirok etadi, ekologik
www.e-itt.uz
III SON. 2024
76
xayriya va jamiyatni qo'llab-quvvatlash uchun ko'plab tashabbuslarni amalga oshiradi. Misol
uchun, Patagonia mahalliy ekologik tashkilotlarga grantlar taqdim etadi va faoliyatlarining
ekologik ta'sirini kamaytirishga harakat qiladi.
Patagonia yaxshi boshqaruv tamoyillarini o'z faoliyatining asosiy qismi sifatida qabul
qiladi va bu tamoyillar orqali kompaniyaning uzoq muddatli muvaffaqiyatini ta'minlaydi.
Yaxshi boshqaruv kompaniyaning shaffofligini oshiradi va investorlar bilan ishonchli
aloqalarni o'rnatadi. Patagonia o'z faoliyati haqida har yili kengaytirilgan hisobotlar e'lon qiladi.
Kompaniya ESG tamoyillariga qanchalik rioya qilganini va bu tamoyillarni qanday amalga
oshirayotganini doimiy ravishda auditoriyaga taqdim etadi. Bu shaffoflik kompaniyaning
ishonchliligini oshiradi va investorlarga korxonaning barqaror rivojlanishiga bo'lgan ishonchni
kuchaytiradi. Patagonia barcha faoliyatlarini axloqiy asosda amalga oshiradi. Bu
kompaniyaning savdosi faqat ekologik mas'uliyatli va ijtimoiy tenglikni ta'minlaydigan
mahsulotlar bilan bog'liq. Kompaniya ichki siyosat va boshqaruv tizimida shaffoflikni
ta'minlash uchun doimiy ravishda ichki auditlar o'tkazadi.
Patagonia ESG tamoyillariga sodiq qolganligi sababli, kompaniya uzoq muddatli moliyaviy
muvaffaqiyatga erishdi va ijtimoiy ishonchni o'ziga jalb qildi. Patagonia ESGga e'tibor berish
orqali uzoq muddatli barqarorlikka erishdi. Kompaniya ekologik va ijtimoiy mas'uliyatni
bajarish orqali o'z brendining obro'sini oshirdi, bu esa mijozlar va investorlar orasida sodiqlikni
kuchaytirdi. Patagonia, shuningdek, yuqori sifatli mahsulotlar ishlab chiqarishga e'tibor
qaratadi, bu esa uning bozorda mustahkam o'rnini ta'minlaydi. Patagonia yuqori sifatli,
barqaror mahsulotlar ishlab chiqarish orqali o'zining raqobatbardoshligini oshirdi. ESGga
sodiq qolganligi kompaniyaga yangi mijozlar va investorlarni jalb qildi, bu esa kompaniyaning
bozordagi o'rnini mustahkamladi. Patagonia ijtimoiy va ekologik mas'uliyatni amalga oshirish
orqali jamiyatga katta ta'sir ko'rsatdi. Kompaniya ekologik tashabbuslar orqali atrof-muhitga
ta'sirini kamaytirishga erishdi va xodimlari uchun yaxshi ish sharoitlarini yaratdi (Harrison &
Allen, 2023).
Patagonia kompaniyasining misolida ESG tamoyillarini muvaffaqiyatli amalga
oshirishning korxonaning uzoq muddatli barqarorligi va muvaffaqiyatiga qanday ta'sir
ko'rsatishi aniq ko'rinadi. Atrof-muhitni saqlash, ijtimoiy mas'uliyatni bajarish va axloqiy
boshqaruv tamoyillariga e'tibor qaratish, Patagonia'ni faqat moliyaviy muvaffaqiyatga olib
kelmay, balki uni global miqyosda ijtimoiy va ekologik barqarorlikni ta'minlaydigan kompaniya
sifatida ajratib turadi. Kompaniya ESG tamoyillarini amalga oshirish orqali nafaqat o'zining
moliyaviy va ijtimoiy natijalarini yaxshiladi, balki boshqa kompaniyalar uchun ham yaxshi
boshqaruvning va mas'uliyatli biznesning namunasini yaratdi (Lins & other, 2022).
O‘zbekiston misolida ESG tamoyillarini amalda qo‘llash: "UzAuto Motors" kompaniyasini
ham tahlil qilamiz. O‘zbekiston iqtisodiyotida ESG tamoyillariga e’tibor qaratishning ahamiyati
ortib bormoqda. O‘zbekistonning yetakchi avtomobil ishlab chiqaruvchi kompaniyalaridan biri
bo‘lgan UzAuto Motors (avvalgi "GM Uzbekistan") ESG tamoyillarini amalga oshirishda o‘zining
muvaffaqiyatli tajribasini ko‘rsatmoqda (Shomurodov & Karimov, 2021).
UzAuto Motors atrof-muhitni asrash va ekologik izni kamaytirishga katta e'tibor beradi.
Kompaniya avtomobil ishlab chiqarish jarayonida ekologik jihatlarni hisobga olgan holda bir
qator tashabbuslarni amalga oshirmoqda. UzAuto Motors o‘zining ishlab chiqarish jarayonida
chiqindilarni kamaytirish va resurslarni qayta ishlashga katta e’tibor qaratadi. Kompaniya
chiqindilarni to‘g‘ri boshqarish, ularni qayta ishlash va utilizatsiya qilish bo‘yicha ilg‘or
texnologiyalarni joriy etgan. Masalan, avtomobilning chiqindilarini kamaytirish va ishlab
chiqarish jarayonlaridan chiqadigan chiqindilarni qayta ishlash uchun alohida tizimlar
yaratildi.
UzAuto Motors ishlab chiqarish jarayonlarida energiya tejamkor texnologiyalarni
qo‘llaydi. Elektr energiyasini samarali ishlatish, ishlab chiqarishda energiya samaradorligini
oshirish, va chiqindilarning miqdorini kamaytirish bo‘yicha strategiyalar ishlab chiqilgan. Bu
www.e-itt.uz
III SON. 2024
77
nafaqat atrof-muhitga salbiy ta’sirni kamaytiradi, balki kompaniyaning ishlab chiqarish
xarajatlarini ham pasaytiradi (Abdullayev, 2023).
UzAuto Motors bugungi kunda elektromobillar ishlab chiqarish bo‘yicha faoliyatni yo‘lga
qo‘ygan. Kompaniya kelajakda elektromobillar ishlab chiqarishni kengaytirish orqali atrof-
muhitga zararli gaz chiqindilarini kamaytirishga yordam beradi. UzAuto Motors ijtimoiy
mas’uliyatni bajarish, xodimlarning farovonligini ta’minlash va jamiyat bilan aloqalarni
mustahkamlashga katta e'tibor qaratadi. Kompaniya bu – sohada bir nechta ijobiy
tashabbuslarni amalga oshirgan. UzAuto Motors xodimlarning xavfsizligi, sog‘ligi va farovonligi
uchun zarur choralarni ko‘rgan. Ish joylarida xavfsizlikni oshirish, xodimlarga yuqori darajada
tibbiy xizmat ko‘rsatish va ularning mehnat sharoitlarini yaxshilash uchun turli tashabbuslar
amalga oshirilmoqda. Kompaniya shuningdek, xodimlarning malakasini oshirish uchun
treninglar va ta’lim dasturlarini tashkil etadi.
Kompaniyada gender tengligi va xodimlar o‘rtasidagi diversifikatsiya bo‘yicha maxsus
siyosatlar ishlab chiqilgan. Ayollar va erkaklar uchun teng imkoniyatlar yaratish, xodimlar
o‘rtasida tenglikni ta’minlash va jamiyatda ijtimoiy tenglikni qo‘llab-quvvatlash
kompaniyaning ijtimoiy mas’uliyat doirasidagi asosiy tamoyillaridan biridir. UzAuto Motors,
o‘z faoliyatini faqat foyda olishga emas, balki jamiyatga ham xizmat qilishga qaratadi.
Kompaniya mahalliy iqtisodiyotga hissa qo‘shish, yoshlarni ishga joylashtirish va ta'lim
muassasalariga yordam berish uchun bir qator ijtimoiy dasturlarni amalga oshiradi. Jamiyat
bilan aloqalarni mustahkamlash va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash bo‘yicha uzluksiz
tashabbuslar olib borilmoqda.
Boshqaruv tamoyillari UzAuto Motorsning uzoq muddatli muvaffaqiyatiga asos bo‘ladi.
Kompaniya o‘z boshqaruv tizimini shaffof, axloqiy va samarali qilishga katta e’tibor qaratadi.
UzAuto Motors kompaniyasi o‘z faoliyati haqida to‘liq va shaffof hisobotlar taqdim etadi.
Kompaniya ichki boshqaruv tizimida yuqori darajadagi shaffoflikni ta’minlaydi, bu esa
investorlar, xodimlar va boshqa manfaatdor tomonlar bilan ishonchli aloqalarni o‘rnatadi.
UzAuto Motors o‘zining barcha biznes faoliyatlarida axloqiy me’yorlarga amal qiladi.
Boshqaruvda korrupsiyaga qarshi kurashish, mehnat huquqlarini himoya qilish va mijozlar
bilan adolatli munosabatlar o‘rnatish kompaniyaning asosiy qadriyatlaridan biridir.
Kompaniya uzoq muddatli strategik rejalashtirish va barqaror o‘sishga qaratilgan
boshqaruvni amalga oshiradi. ESG tamoyillariga e’tibor berish orqali UzAuto Motors global
bozorlarda raqobatbardoshligini oshiradi va barqaror rivojlanish yo‘lida muhim qadamlar
qo‘yadi. UzAuto Motors ESG tamoyillarini muvaffaqiyatli amalga oshirishning ijobiy natijalarini
ko‘rgan. Kompaniya nafaqat o‘zining ekologik va ijtimoiy mas'uliyatlarini bajaradi, balki bu
amaliyotlar kompaniyaning moliyaviy barqarorligini ham ta’minlaydi.
ESG tamoyillarini amalga oshirish orqali UzAuto Motors o‘zining raqobatbardoshligini
oshirdi. Kompaniya ekologik mas'uliyatni o‘z faoliyatiga joriy qilgan holda global avtomobil
bozorida yangi imkoniyatlarga ega bo‘ldi. Yangi texnologiyalar va barqaror mahsulotlar ishlab
chiqarish orqali kompaniya xarajatlarni optimallashtirib, foyda olishga erishdi.
UzAuto Motors ESGga sodiqligini ko‘rsatgan holda o‘z brendini yanada mustahkamladi.
Jamiyat va mijozlar orasida ijtimoiy mas'uliyatli kompaniya sifatida tanildi, bu esa
kompaniyaning bozorga bo‘lgan sodiqligini oshirdi. ESG tamoyillariga rioya qilish, UzAuto
Motorsning investorlar va xodimlar orasida ishonchini oshirdi. Bu kompaniya uchun yangi
investitsiyalarni jalb qilish va yuqori malakali xodimlarni jalb etishga yordam beradi
(Jumaniyozov, Tursunov, 2023).
UzAuto Motorsning ESG tamoyillarini muvaffaqiyatli amalga oshirishi kompaniyaning
uzoq muddatli barqarorligini ta'minlashda muhim rol o'ynaydi. Atrof-muhitni asrash, ijtimoiy
mas'uliyatni bajarish va yaxshi boshqaruv tizimini yaratish orqali kompaniya global bozorda
o‘z o‘rnini mustahkamladi va raqobatbardoshligini oshirdi. ESG tamoyillariga rioya qilish
UzAuto Motorsning iqtisodiy va ijtimoiy muvaffaqiyatini ta'minlab, kompaniyaning kelajakdagi
rivojlanishiga katta hissa qo‘shadi.
www.e-itt.uz
III SON. 2024
78
Xulosa va takliflar.
ESG tamoyillarining korxonalarining uzoq muddatli barqarorligi uchun muhim ahamiyatga
ega. Ular nafaqat atrof-muhitga, balki ijtimoiy va boshqaruv jihatlariga ham ta'sir ko'rsatadi, bu esa
korxonaning iqtisodiy barqarorligi va muvaffaqiyatini ta'minlashga yordam beradi. ESG
tamoyillarini to'g'ri amalga oshirgan korxonalar uzoq muddatda o'z faoliyatlarini muvaffaqiyatli
davom ettiradilar.
Tavsiyalar:
•
ESG tamoyillarini amalga oshirishni korxonaning strategik rejasiga kiritish.
•
ESG ma'lumotlarini shaffof tarzda taqdim etish va monitoring qilish.
•
ESG strategiyalarini global va lokal bozor sharoitlariga moslashtirish.
Tahlil va ma'lumotlar korxonalarning strategik qarorlarini qabul qilishda yordam beradi.
Bugungi kunda korxonalar faqat moliyaviy natijalar va foyda olishga emas, balki atrof-muhit,
ijtimoiy va boshqaruv tamoyillari (ESG)ga ham e'tibor berishga majbur. ESG tamoyillari
korxonaning uzoq muddatli barqarorligini ta'minlashda muhim rol o'ynaydi.
ESG (Atrof-muhit, Ijtimoiy va boshqaruv) tamoyillari korxonalarning uzoq muddatli
barqarorligini ta'minlashda muhim rol o'ynaydi. Bugungi global biznes muhitida, korxonalar
nafaqat iqtisodiy samaradorlikni, balki ekologik, ijtimoiy va boshqaruv sohalaridagi mas'uliyatlarni
ham hisobga olishlari kerak. ESG tamoyillari korxonalarga yanada barqaror rivojlanishga
erishishda yordam beradi, bu esa uzoq muddatli moliyaviy muvaffaqiyat va jamoatchilikning
ishonchiga olib keladi. ESG strategiyalarini muvaffaqiyatli amalga oshirish orqali korxonalar
nafaqat jamiyatga foyda keltiradi, balki o'zlarining raqobatbardoshligini ham oshiradi (Xolmatov,
2023). Shu bilan birga, bu tamoyillar korxonalarni ekologik xavf-xatarlar va ijtimoiy
notinchliklardan himoya qilib, barqaror iqtisodiy o'sish uchun zarur bo'lgan mustahkam poydevor
yaratadi. Shunday qilib, ESG tamoyillari korxonalarning uzoq muddatli muvaffaqiyatini ta'minlash
va dunyo bo'ylab ijtimoiy-eko-sistemani yaxshilash uchun zarur vositadir.
Adabiyotlar/ Литература/ Reference:
Abdullayev I. (2023). O‘zbekistonda ekologik boshqaruv va ESG tamoyillari. O‘zbekiston
ekologiya va barqaror rivojlanish jurnali, 8(4), 22-35.
Barton D., & Wiseman M. (2014). Focusing Capital on the Long Term. Harvard Business Review,
92(2), 44-52.
Eccles R.G., & Klimenko S. (2021). The Investor Revolution: ESG's Power Shift in Global Finance.
Harvard Business Review, 99(5), 68-77.
Grewal J., Hauptmann C., & Serafeim G. (2021). Materiality in Corporate Social Responsibility:
How Does it Relate to ESG Integration? Business & Society, 60(4), 765-795.
Harrison, J., & Allen, T. (2023). Corporate Sustainability and ESG: A Critical Review. Corporate
Governance: An International Review, 31(2), 265-280.
Jumaniyozov B. & Tursunov R. (2023). Korxonalar uchun ESG tamoyillarini joriy qilish:
O‘zbekistonda yuzaga kelayotgan qiyinchiliklar va istiqbollar. Iqtisodiy nazariya va amaliyot jurnali,
4(2), 57-70.
Kotsantonis S., Pinney C., & Serafeim G. (2020). ESG Integration in Investment Management:
Myths and Realities. Journal of Applied Corporate Finance, 32(3), 10-16.
Lins K.V., Servaes H., & Tamayo A. (2022). Social Capital, Trust, and ESG Performance. Journal of
Financial Economics, 145(2), 430-450.
Porter, M. E., & Kramer, M. R. (2020). Creating Shared Value: A New Approach to Business and
Social Progress. Harvard Business Review, 98(3), 62-71.
Shomurodov, S.A., & Karimov, A.S. (2021). Korporativ boshqaruv va barqaror rivojlanish:
O‘zbekistondagi muammolar va imkoniyatlar. O‘zbekiston iqtisodiyoti va bank tizimi jurnali, 3(3), 45-
58.
Sullivan, R., & Mackenzie, C. (2022). The Role of ESG Data in Investment Decision Making:
Current Trends and Future Challenges. Journal of Sustainable Finance & Investment, 12(1), 85-105.
Xolmatov A.M. (2023). O‘zbekistonda ijtimoiy mas'uliyat va ESG tamoyillarini integratsiyalash:
Nazariy va amaliy jihatlar. Ijtimoiy-iqtisodiy tadqiqotlar jurnali, 12(1), 33-46.
