www.e-itt.uz
III SON. 2024
162
РАҚАМЛИ ИҚТИСОДИЁТ ШАРОИТИДА ДАВЛАТ БЮДЖЕТИ ҒАЗНА ИЖРОСИНИ
ТАКОМИЛЛАШТИРИШ ЙЎНАЛИШЛАРИ
Атажанов Муродбек Бекберганович
Тошкент давлат иқтисодиёт университети
ORCID: 0009-0009-3650-3279
Аннотация.
Давлат бошқарувини рақамлаштириш иқтисодиётни жадал
ривожлантириш ва давлат органлари, фуқаролар ва тадбиркорлик субъектлари
ўртасидаги ўзаро ҳамкорликни яхшилашнинг муҳим воситасига айланмоқда. Рақамли
технологияларнинг ўсиши шароитида рақамлаштириш давлат хизматларини
кўрсатиш жараёнларини оптималлаштириш, бизнесга маъмурий харажатларни
камайтириш ва давлат молиявий назорати самарадорлигини ошириш имконини беради.
Калит сўзлар:
рақамлаштириш, давлат бошқаруви, рақамли технологиялар,
давлат хизматлари, ғазначилик хизмати.
НАПРАВЛЕНИЯ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ КАЗНАЧЕЙСКОГО ИСПОЛНЕНИЯ
ГОСУДАРСТВЕННОГО БЮДЖЕТА В УСЛОВИЯХ ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКИ
Атажанов Муродбек Бекберганович
Ташкентский государственный экономический университет
Аннотация.
Цифровизация государственного управления становится важным
инструментом для ускоренного развития экономики и улучшения взаимодействия
между государственными органами, гражданами и бизнесом. В условиях роста цифровых
технологий цифровизация позволяет оптимизировать процессы предоставления
государственных услуг, снизить административную нагрузку на бизнес и повысить
эффективность государственного финансового контроля.
Ключевые слова:
цифровизация, государственное управление, цифровые
технологии, государственные услуги, казначейства.
DIRECTIONS FOR IMPROVING TREASURY EXECUTION OF THE STATE BUDGET IN THE
CONTEXT OF THE DIGITAL ECONOMY
Atajanov Murodbek Bekberganovich
Tashkent State University of Economics
Abstract.
Digitalization of public administration is becoming an important tool for
accelerated economic development and improving interaction between government agencies,
citizens and businesses. In the context of the growth of digital technologies, digitalization allows
optimizing the processes of providing public services, reducing the administrative burden on
businesses and increasing the efficiency of state financial control.
Keywords:
digitalization, public administration, digital technologies, public services,
treasuries.
UOʻK: 336.14.01
162-169
www.e-itt.uz
III SON. 2024
163
Кириш.
Ғазна
давлат
молиявии
тузилмасининг
асосии
элементи
сифатида
иқтисодие тнинг барқарор ривожланишини таъминлашда марказии у рин тутади.
Глобаллашув ва молия тизимларининг жадал у згаришлари шароитида ғазначилик
нафақат давлат ресурсларининг сақловчиси, балки бюджет жарае нларини бошқариш,
кредит сие сати ва макроиқтисодии барқарорликни таъминлашнинг фаол
иштирокчисига аи ланиб боради.
Замонавии ғазначилик тизими давлат бошқарувининг мураккаб тизимида
фаолият юритади, унинг функциялари молиявии ресурсларни режалаштириш, назорат
қилиш ва тақсимлашни у з ичига олади. Ғазначилик тизимининг самарали фаолият
ку рсатиши нафақат давлатнинг ижтимоии мажбуриятлари бажарилишини
таъминлаи ди, балки иқтисодие тнинг реал секторига сармоя киритилишини
рағбатлантиради, бу эса у з навбатида аҳоли фаровонлиги ошишига хизмат қилади.
Иқтисодии трансформациялар жарае нларининг у згариши ғазна тизимидан
замонавии технологиялар ва бошқарув усулларини қу ллашни талаб қилади, бу эса
молиявии операцияларнинг шаффофлигини ва давлат институтларига бу лган
ишончни оширади. Шу муносабат билан ғазначилик тизими ролини у рганиш
долзарбдир, сабаби у нафақат давлатнинг молиявии ҳолатини акс эттиради, балки
иқтисодии ва стратегик режалаштиришга ҳам таъсир қилади.
Адабиётлар шарҳи.
Методологик нуқтаи и назардан ғазначилик тизими ку плаб таркибии
элементларни у з ичига олган мураккаб иқтисодии тизим сифатида намое н бу лади.
Шунингдек унинг моҳиятини у рганиш унинг институционал асосларинии талқин этиш
муҳим аҳамият касб этади. Қу и ида биз аи рим тадқиқотчи олимларнинг фикрларини
келтириб у тамиз.
Қадим замонлардан буе н давлат бюджетини ижро этиш функцияси энг муҳим
бошқарув стратегияси ва мамлакатнинг ижтимоии -иқтисодии ривожланишига кучли
таъсир ку рсатиш дастаги бу либ келган (Абазова ва бошқ., 2015).
Романова ва бошқалар (2018) у зларининг тадқиқотларида қу и идагиларни
таъкидлаи дилар, яъни ҳозирги шароитда Федерал Ғазначилик ишининг сифати ва
ту ғрилиги бутун мамлакатнинг барқарор ривожланиши учун зарур шартга аи ланмоқда.
Глушакова (2017) ҳар қандаи мамлакатнинг макроиқтисодии ва молиявии
барқарорлик даражаси давлат молиявии оқимларини бошқаришнинг устувор
и у налишларини танлаш контекстида унинг ғазначилик тизимини лои иҳалашни
белгилаи ди.
Тадқиқотчи Ҳамдамов (2024) у з тадқиқотларида қу и идагиларни таъкидлаи ди,
жумладан, У збекистон Республикасида давлат молиясини бошқариш тизимида олиб
борилае тган ислоҳотлар, қатор вазифалар билан биргаликда, давлат буджетининг ғазна
ижросига
босқичма-босқич
у тишни
ва
унинг
фаолият
механизмларини
такомиллаштиришни назарда тутади. Бунда замонавии ахборот технологиялари
е рдамида давлат маблағларининг ҳаракати ту ғрисидаги маълумотларни жамлаш, қаи та
ишлаш, узатиш усулларини у злаштириш асосида давлат молиясини бошқаришнинг
самарали усул ва воситаларини шакллантириш ва мувофиқ ҳолда ишлашини
таъминлаш зарур бу лади.
Стецюнич (2017) фикрига ку ра, барча даражадаги бюджет маблағларини самарали
бошқариш, даромадлар ҳисобини шакллантириш ва харажатларни марказлаштирилган
тақсимлаш, бюджет ижроси ту ғрисида тезкор маълумот олиш фақат битта федерал
назорат органининг ваколатлари доирасида барча молиявии ресурсларни
бирлаштириш орқали амалга оширилиши мумкин.
www.e-itt.uz
III SON. 2024
164
Федерал Ғазначиликни янги инновацион е ндашувлар нуқтаи и назаридан
у згартиришнинг жиҳатлари қу и идагилардан иборатдир, хусусан:
˗ бу лимнинг ички ташкилии тузилмаси ва бошқарувидаги у згаришлар;
˗ Федерал Ғазначиликнинг функционал фаолиятининг янги соҳаларига нисбатан
инновацион е ндашувларни жории этиш;
˗ фаолиятнинг анъанавии функционал и у налишларини ривожлантириш ва
такомиллаштиришга янги е ндашувларни излаш. (Потапов ва бошқ., 2014).
Шунингдек тадқиқотчи Абдурахмонов (2020-2024) и илларда рақамли
иқтисодие тнинг ривожланиши натижасида юзага келае тган иқтисодии , молиявии ва
ижтимоии рискларнинг таснифи, ҳамда улардан самарали ҳимоя механизмлари тадқиқ
этган.
Тадқиқот методологияси.
Тадқиқот жарае нида маҳаллии ва хорижии иқтисодчи олимларнинг ғазначилик
тизимига берилган молиявии -иқтисодии , ижтимоии тарифлар, мавзуга боғлиқ бу лган
ку плаб назарии адабие тлар, эмпирик тадқиқотларга таянган ҳолда мантиқии фикрлаш,
илмии мушоҳада, тизимли е ндашув усулларидан кенг фои даланилди.
Таҳлил ва натижалар муҳокамаси.
Давлат сие сатининг рақамли иқтисодие тларнинг у сиш суръатларини
жадаллаштириш ва иқтисодие тнинг турли тармоқларига рақамли технологияларни
жории этишга и у налтирилганлиги шароитида бундаи технологияларни давлат
бошқаруви соҳасига жории этиш масаласи ҳам долзарб бу либ бормоқда.
Давлат бошқарувини рақамлаштириш мамлакат тараққие тида муҳим у рин тутади,
сабаби у давлат хизматлари ку рсатишни такомиллаштириш орқали давлат ва
фуқаролар, шунингдек, маъмурии харажатларини камаи тириш орқали тадбиркорлик
субъектлари билан у заро ҳамкорлигини оптималлаштириш ва самарадорлигини
оширишга е рдам беради. Рақамлаштириш ахборот билан ишлаш шаклларидан бири
бу либ, унинг у зига хос хусусияти инновацион фаолиятда турли технологиялардан
фои даланишни акс эттиради.
Иқтисодие тни рақамлаштириш шароитида давлат бошқаруви элементларидан
бири сифатида давлат молиявии назоратининг аҳамияти сезиларли даражада ошиб
боради. Рақамли технологиялар давлат органлари томонидан назорат функцияларини
амалга оширишда назоратчилар ва текширилае тган субъектлар у ртасидаги шахсии
у заро муносабатларга бу лган эҳтие жни сезиларли даражада камаи тириш имконини
беради, бу эса назорат жарае нларини соддалаштиради, уларнинг самарадорлигини
оширади ва юзага келае тган муаммоларга у з вақтида жавоб беришни тезлаштиради.
Рақамлаштириш жарае нлари ташқи ва ички давлат молиявии назоратининг
ривожланиш тенденцияларини белгилаи ди. Ғазначилик тизими назорат органи
сифатида молия ва бюджет соҳасида назорат функцияларини бажаради, шунингдек
бюджет маблағларидан фои даланган ҳолда давлат молиявии назорати объектлари
фаолиятини назорат қилади.
Узоқ вақт давомида марказлашган давлат маблағларини бошқаришда асосии
ролни ғазначилик органлари эгаллаб келган. Ҳар бир давлат у зига хос миллии у зига
хосликларнинг ривожланиши ва шаклланишини белгиловчи омилларга ку ра бир қатор
у зига хос белгилар билан фарқланадиган ғазначилик моделларини ишлаб чиқади.
Қуи ида ривожланган мамлакатларда тизимнинг у згариш трансформациясини,
ғазначилик органлари тузилмасининг шаклланиши ва ривожланишига таъсир этувчи
муҳим и у налишлари ҳамда омилларини қу риб чиқамиз.
Биринчи йўналиш, ғазначилик фаолиятининг ҳуқуқий асосларини яратувчи
қонунчилик базаси.
www.e-itt.uz
III SON. 2024
165
Хусусии сектордан фарқли у лароқ, давлат секторида содир бу ладиган барча
операциялар ва жарае нлар тегишли қоидалар билан тартибга солиниши керак. Таҳлил
қилиш учун биз уларни ту ртта шартли гуруҳга ажратамиз:
1) давлат ва бюджет тузилмасини, бюджет (бюджетлараро) муносабатларини
тартибга солувчи ва ғазначилик органларининг фаолият доираси, роли, ваколатлари ва
вазифаларини белгиловчи асосии норматив-ҳуқуқии ҳужжатлар, хусусан: конституция,
кодекслар, низомлар, бюджет қонунчилиги, давлат секторини бошқаришнинг идоравии
тузилмаларининг тартиблари. Ушбу ҳужжатлар асосида давлатнинг маъмурии -ҳудудии
бу линиши, бюджет тизимининг ку лами ва тузилиши, бюджетдан ташқари жамғармалар
сони, бюджетлараро муносабатларни ташкил этиш, давлат ҳокимияти ва маҳаллии
ҳокимият органларининг тузилмаси белгиланади.
2) ғазначилик органларининг ташкил этилиши, тузилиши ва фаолиятини
белгиловчи норматив ҳужжатлар: қонунлар, вазирликнинг ваколатларини ва бюджет
жарае нининг бошқа иштирокчиларини батафсил бае н этувчи, алоҳида молиявии
функциялар, молиявии операциялар, шунингдек, молия органлари ва ғазначиликнинг
ички идоравии буи руқлари, ташкилотлар тартиби ва молиявии жарае нларни тартибга
солувчи хужжатлардир.
3) давлат юридик шахсларининг бюджет (бюджетдан ташқари) маблағлари ҳажми,
бюджет жарае ни иштирокчилари, бюджет таснифи кодлари, бюджет (бюджетдан
ташқари) маблағларини шакллантириш ва улардан фои даланиш тартиб-
қоидаларининг хусусиятлари ту ғрисидаги маълумотларни у з ичига олган муаи ян давр
учун қонун ҳужжатлари билан тасдиқланган молиявии режалари, мониторинг,
шунингдек, уларнинг у згаришлари ҳақида маълумотлар.
3) Қонунии тасдиқланган молиявии режалари, аниқ давр учун давлат-хусусии
ташкилотларнинг бюджет (бюджетдан ташқари) маблағлари ҳажмлари, бюджет
жарае нининг иштирокчилари, бюджет классификацияси кодлари, аниқ даврда бюджет
(бюджетдан ташқари) фондларини шакллантириш ва фои даланиш жарае нларининг
хусусиятлари, мониторинг у тказилиши, шунингдек, уларнинг у згаришлари
ту ғрисидаги маълумотларни у з ичига олади.
4) Миллии бюджет ҳисоби (ички ҳисоб) ва бюджет классификацияси стандартлари,
норматив-ҳуқуқии ҳужжатлар, молиявии ҳужжатлар ва ҳисоботларда ку рсатиладиган
кодификация ва ҳисоблар тизимини ташкил этади.
Иккинчи йўналиш, давлат молиявий назоратини ташкил этиш ва усуллар ҳамда
механизмларини танлаш.
Иккинчи омил сифатида давлатнинг ғазначилик тузилишининг у зига хослигини
белгиловчи омил бу давлат молиявии назоратини ташкил этиш ва усуллар ҳамда
механизмларни танлашдир. Бу назоратни ғазначилик органлари қуи идаги
и у налишларда амалга оширадилар:
−
Қабул қилинган бюджет мажбуриятлари ҳажми ва мақсадларига мослигини
назорат қилиш;
−
бюджетга тўловларнинг ўз вақтида ва тўғри ҳисобланишини назорат қилиш;
−
бирлашган ғазначилик ҳисобида бўш қолдиқларнинг қонунийлиги ва
самарадорлиги устидан назорат қилиш;
−
давлат ҳокимияти органлари томонидан тақдим этилган ҳисоботларнинг
ишончлилигини назорат қилиш;
−
нодавлат молия институтларининг фаолиятини назорат қилиш.
Назорат функцияларининг усуллари бошқарув амалие тига, қонунии равишда
тасдиқланган жарае нларга, аниқланган камчиликларга, давлат хизматчиларининг
профессионал ку никмаларига, у тган молиявии и илларда бюджетларнинг ижросига ва
қабул қилинган қарорларнинг самарадорлигига боғлиқ бу лади.
Учинчи йўналиш, ягона ғазначилик ҳисобини ташкил этиш модели.
www.e-itt.uz
III SON. 2024
166
Халқаро Валюта Жамғармасининг методологиясига мувофиқ, ягона ғазначилик
ҳисоби давлат банклари (ғазначилик) ҳисобларининг бирлаштирилган тузилмаси
бу либ, давлат фондларини бошқариш жарае нларини консолидация қилиш ва
оптималлаштириш мақсадида яратилган. Ягона ғазначилик ҳисоби фондларни
марказлашган ҳолда бошқариш ғоясини техник жиҳатдан амалга оширишга имкон
беради. Ягона ғазначилик ҳисобини яратиш учун мос қонунчиликни ишлаб чиқиш,
молиявии механизмларни жории этиш, унинг фаолиятини назорат қилишни амалга
ошириш ва ягона ғазначилик ҳисобини бошқариш жарае нларини янада
такомиллаштириш талаб этилади, шу орқали мамлакатга хос хусусиятлар шаклланади.
Юқорида келтирилган методологияга мувофиқ, ягона ғазначилик ҳисоби
фаолиятини белгиловчи ту ртта омилга ажратилади:
1)
Ягона ғазначилик ҳисобининг қамрови: давлат корхоналари ва муассасалари,
буджетдан ташқари фондлар ва махсус ҳисоблар. Бу ерда, ягона ғазначилик ҳисобининг
қамрови қанча кенгроқ бўлса, фондларни марказлашган ҳолда бошқаришдан
олинадиган самарадорлик шунчалик юқори бўлади.
2)
Ҳисоб
-
китобларни ташкил этиш: асосий орган вазифаларини марказий банк
ёки ғазначилик бошқармасига, тегишли вазирликка (марказлаштирилган модель) ёки
мустақил молия институтларига, тижорат банкларига (марказлаштирилмаган модель)
юклаш.
3)
Молиявий операцияларни ўтказиш ва уларга боғлиқ пул оқимларини
бошқариш механизмларини белгилаш. Айрим давлатларда бюджет харажатлари бўйича
молиявий операциялар асосий молия органи (масалан, молия вазирлиги) томонидан
тасдиқланади. Шунингдек, гибрид модель мавжуд давлатлар ҳам бор: асосий даромад ва
тўловлар ягона ғазначилик ҳисоб рақами орқали амалга оширилади, кичик операциялар
эса тижорат банклари орқали ўтказилади, лекин операцион кун охирида ҳисоб
рақамларининг қолдиқлари ягона ғазначилик ҳисоб рақамига жамланади, бу эса
тижорат банкларининг баланс қолдиқларини бошқариш имкониятларини чеклайди.
4)
Банк хизматларини тақдим этиш: молиявий тўловлар ва бюджет ҳисоб
рақамлари бўйича тўловларни марказий банк ёки тижорат банклари орқали амалга
ошириш. Шундай қилиб, ривожланган банк институтларига эга бир қатор давлатларда
ҳисоб марказий банк томонидан хизмат кўрсатилиши мумкин, маълум операциялар
доирасида эса тижорат молия институтлари жалб қилинади. Ушбу ёндашув ягона
ғазначилик ҳисоб рақамини ликвидликни бошқаришга ҳам тааллуқлидир.
Тўртинчи йўналиш, жараёнларнинг автоматлаштирилиши, фойдаланиладиган
ахборот технологиялари турлари, функционал дастурий маҳсулотларнинг технологик
даражаси.
Ғазначилик тузилишини шакллантириш ва ривожлантириш жарае нларига
қуи идаги механизмлар орқали жарае нларнинг автоматлаштириш даражаси,
фои даланиладиган ахборот технологиялари турлари ва функционал дастурии
маҳсулотларнинг технологик даражаси таъсир қилади:
−
Бюджет тўловларини амалга ошириш бўйича хизматлар;
−
Маълумотларни сақлаш, таҳлил қилиш ва янгилаш базалари (катологлар,
справочниклар, очиқ ва ёпиқ реэстрлар ва мос дастурий иловалар);
−
Электрон тўлов воситалари (ва мос дастурий иловалар), масалан, кредит ва
дебит карталари, бошқа электрон тўлов воситалари;
−
Қоғоз шаклларини электрон қайта ишлаш дастурлари;
−
Таҳлилий дастурлар (масалан, узоқ муддатли маблағлар ҳаракати прогнози ва
ягона ғазначилик ҳисобида қолдиқларни мақсадга йўналтириш дастури).
Бешинчи йўналиш, миллий молиявий ва банк ташкилотларининг ривожланиш,
ишончлилик ва барқарорлик даражаси.
www.e-itt.uz
III SON. 2024
167
Ғазначилик органлари тузилишини ташкил этиш миллии молия ва банк
тузилмаларининг ривожланиш, ишончлилик ва барқарорлик даражасига боғлиқ бу либ,
бу ту ғридан-ту ғри қу лланиладиган механизмлар ва воситаларга таъсир қилади,
масалан, кассани режалаштириш, ягона ғазначилик ҳисобида бу ш қолдиқларни
бошқариш. Шундаи қилиб, қисқа муддатли қимматли қоғозлар ягона ғазначилик
ҳисобида бу ш қолдиқларни бошқаришдан келадиган даромад даражасига таъсир
қилади, бу эса ягона ғазначилик ҳисобининг зарур ликвидлик даражасини сақлаб туриш
учун зарурдир.
Олтинчи йўналиш, давлат молиясини бошқариш самарадорлиги.
Ғазначилик органлари тузилишини ривожлантириш давлат молиясини бошқариш
самарадорлигидан келиб чиқади, бу эса қуи идагиларни англатади:
−
молиявий ижро интизоми даражаси ва солиқ маъмуриятчилиги ва бюджет
маблағларидан мақсадли фойдаланиш соҳасидаги ҳуқуқбузарликлар сони;
−
бюджетни режалаштириш ва прогнозлаш самарадорлиги (бош бошқарувчилар
ва бош менежерлар томонидан тақдим этилган даромадлар прогноз сметаларининг ва
режалаштирилган тўлов кўрсаткичларининг тўғрилиги ва долзарблиги);
−
ходимларнинг ишлаш интизоми, давлат молиясини бошқариш соҳасидаги
малака даражаси, шу жумладан, қонун ҳужжатларидаги ўзгаришларга қизиқиш ва
эътибор, тезкор бошқарув, ҳужжат айланиши ва маълумотлар базаларини
шакллантиришда маълумотларни аниқ ва тўғри киритиш кўникмалари, хато ёзувларни
тезда аниқлаш ва бартараф этиш қобилияти, шунингдек, тез ўқитиш ва малака ошириш
қобилияти.
Еттинчи йўналиш, давлатнинг ижтимоий-маданий ривожланиши.
Ғазначилик органлари тузилишини шакллантириш ва ривожлантиришга таъсир
қилувчи омиллардан бири бу давлатнинг ижтимоии -мадании ривожланиш даражаси
бу либ, бу омил ижтимоии муносабатларнинг барча соҳаларини қамраб олади ва
бюджетни ижро этиш фаолиятининг барча жиҳатларига таъсир ку рсатади. Бу
жарае нлар ҳақиқии даромад қисмига (солиқ даромадларини и иғиш даражаси, бюджетга
ту ловларнинг ту ғрилиги ва қонунии лиги) асосланган ҳолда бошланади ва бюджет
ресурсларидан фои даланиш натижасида ишлаб чиқарилган товарлар ва хизматларнинг
у ртача ва якунии натижаларига эришиш даражаси билан якунланади.
Саккизинчи йўналиш, ғазначилик органлари олдида турган стратегик мақсадлар ва
вазифалар.
Ғазначилик тузилишининг ривожланиш даражаси ва такомиллашуви, ғазначилик
органлари олдида турган стратегик мақсадлар ва вазифалардан, шунингдек, уларнинг
амалга оширилишини баҳолаш тизимидан бевосита боғлиқдир.
Су нгги и игирма и ил ичида давлат бошқаруви секторида натижага и у налтирилган
е ндашув (перформанcэ манагемент) қу лланилиб келинмоқда, бу эса ғазначилик
органларининг ҳар и или самарадорлик ва натижадорлик баҳосига олиниши демакдир.
Бу жарае нда ғазначилик органларининг ваколатлари фақатгина операцион назорат
функцияси билан чекланмаслиги мумкин. Масалан, АҚШда Молиявии -бюджет
бошқармаси хусусии ташкилотлар ва шахслар учун молия бошқаруви ва бюджет билан
ҳисоб-китоблар соҳасида маслаҳат хизматларини тақдим этади; Канадада эса
“Ғазначилик кенгаши” давлат бошқаруви секторида кадрлар бу и ича қарорлар қабул
қилади.
Юқоридагилардан келиб чиқиб замонавии ғазначилик тизими ривожланишининг
асосии
и у налишларини
бир
неча
жиҳатларга
ажратиш
мумкин.
Улар
технологияларнинг ривожланиши, молиявии назоратни яхшилаш ва давлат
бошқарувини самарали ташкил этиш билан боғлиқдир. Қуи ида асосии тенденцияларни
ажратиб ку рсатиш мумкин, жумладан:
www.e-itt.uz
III SON. 2024
168
1.
Рақамлаштириш ва жарае нларни автоматлаштириш. Су нгги и илларда
ғазначилик бошқаруви жарае нларига ахборот технологияларини фаол жории этиш
кузатилмоқда. Бу қуи идагиларни у з ичига олади:
−
Электрон хазина: давлат молиявий оқимларини бошқариш учун рақамли
платформаларга ўтиш.
−
Блокчейн технологияларини қўллаш: молиявий операцияларни шаффоф ва
хавфсиз қилиш.
−
Бюджет жараёнларини автоматлаштириш, шу жумладан бюджетни тайёрлаш,
бажариш ва мониторинг қилиш.
2.
Молиявии тизимларни интеграция қилиш. Замонавии ғазначилик тизими
турли молиявии тизмлар ва платформаларни интеграция қилишга интилмоқда, бу эса
давлат органлари у ртасида ҳамкорликни яхшилашга е рдам беради ва харажатлар ва
даромадларни назорат қилишни осонлаштиради.
3.
Ғазна ҳисобини марказлаштириш. Давлат молиявии бошқарувининг
самарадорлигини ошириш учун бир қатор мамлакатларда ғазначилик тизими ҳисобини
марказлаштириш амалга оширилмоқда. Бу давлат бошқарувидаги барча даражаларда
молиявии ресурсларни самарали тақсимлаш ва уларни бошқариш имконини беради.
4.
Шаффофлик ва ҳисобот бериш. Давлат молиявии бошқарувида шаффофликни
ошириш муҳим тенденция сифатида юзага келмоқда. Бу халқаро стандартларга,
шунингдек, давлат органларидан жамиятнинг ҳисобдорлиги ва очиқлигини талаб
қилувчи кутишларга боғлиқ. Молиявии маълумотлар ва ҳисоботларни эълон қилиш
учун платформалар яратиш ва уларни кенг жамоатчиликка тақдим этиш.
5.
Ички аудит ва назорат соҳасидаги инновациялар. Технологиялар
ривожланиши ички назорат ва аудит соҳасига ҳам таъсир ку рсатмоқда, бу эса молиявии
оқимларни самарали кузатиш, реал вақт режимида текширувлар у тказиш ва молиявии
суиистеъмолликларнинг олдини олиш имкониятини беради.
6.
Қарздорлик ва инвестицияларни бошқариш. Давлат қарзи ва активларини
бошқариш янада мураккаб ва узоқ муддатли стратегияга и у налтирилган. Ғазначилик
тизими қарзни бошқариш бу и ича илғор е ндашувларни жории этмоқда, шу жумладан
деривативлар, молиявии воситалар ва рискларни прогнозлаш моделлари.
7.
Натижаларга асосланган бошқарувга у тиш. Муҳим тенденция сифатида
натижаларга асосланган бошқарувга у тиш кузатилмоқда, бунда молиявии маблағлар
нафақат операцияларни бажариш, балки маълум самарадорлик ку рсаткичларига
эришиш учун сарфланади. Бу индикаторлар ва натижавии лик ку рсаткичларидан
фои даланишни у з ичига олади.
Ушбу тенденциялар ғазначиликнинг инновациялар ва халқаро стандартларга
эътибор қаратган ҳолда давлат молиясини самарали ва шаффоф бошқаришдаги ролини
ошириш истагидан далолат беради.
Хулоса ва таклифлар.
Хулоса у рнида шуни таъкидлашимиз мумкинки, замонавии ғазначилик
бошқаруви тизими, ахборот технологияларининг ривожланиши ва рақамлаштириш
жарае нларининг жории этилиши билан сезиларли у згаришларга дуч келмоқда.
Электрон ғазначилик ва рақамли платформалар е рдамида давлат молиялари
бошқаруви янада самарали, шаффоф ва назорат қилинадиган бу лмоқда.
Марказлаштирилган бошқарув, тизимларни интеграция қилиш, шаффофлик ва ҳисобот
бериш каби тенденциялар давлат молия тизимининг самарадорлигини оширишга ва
халқаро талаблар ва стандартларга жавоб беришга е рдам беради.
Шу билан бирга, инновацион технологиялардан фои даланиш, масъулиятни
ошириш ва рискларни прогнозлаш имкониятлари давлат бошқарувидаги янги
имкониятларни очмоқда. Бироқ, бу у згаришлар билан бирга, марказлашган бошқарув
www.e-itt.uz
III SON. 2024
169
тизимларининг анъанавии кучли тамои илларини сақлаб қолиш, ижтимоии ва
иқтисодии барқарорликни таъминлашда давом этиш ҳам зарур.
Хулоса қилиб аи тганда, ғазначилик бошқарувидаги замонавии тенденциялар
давлат молиялари тизимини янада оптималлаштириш, давлат ва жамият у ртасидаги
ишончни мустаҳкамлашга е рдам беради, шу билан бирга, ижтимоии , иқтисодии ва
мадании ривожланиш учун барқарор асос яратади.
Адабиётлар /Литература / References:
Abduraxmonov, I. (2022). Sugʻurta sohalarining shakllanish tendensiyalari.
MOLIYA VA
BANK ISHI,
8(3), 60-67.
Абазова М.В., Бечелов З.Ш., Шоранов А.О. (2015). Из истории казначейства Российской
Федерации. МЕЖДУНАРОДНЫЙ НАУЧНЫЙ ЖУРНАЛ «СИМВОЛ НАУКИ» №12/– С 52-53.
Абдурахмонов И.Х. (2022) Суғурта соҳасида рақамли технологияларни қўллаш
истиқболари. “Moliya ва bank ishi” илмий журнал. №1, 95-99 б.
Абдурахмонов И.Х. (2022) Суғурта соҳасида янги рақобат кўринишлари: назарий асос
ва иқтисодий таҳлил. “Moliya ва bank ishi” илмий журнал. №2, 145-150 б.
Абдурахмонов, И. (2020). Суғурта бозорини тартибга солиш ва пруденциал
назоратнинг самарали механизмларини жорий этиш,“.
Халқаро молия ва ҳисоб” илмий
электрон журнали,
2.
Абдурахмонов, И. (2022). Суғурта соҳасида рақамли технологияларни қўллаш
истиқболари.
MOLIYA
VA
BANK
ISHI,
8(1),
95–99.
Retrieved
from
https://journal.bfa.uz/index.php/bfaj/article/view/82.
Абдурахмонов, И. (2024). РАҚАМЛИ ИҚТИСОДИЁТНИНГ БИЗ БИЛМАГАН
РИСКЛАРИ.
Iqtisodiy Taraqqiyot Va Tahlil,
2(7), 230–239.
https://doi.org/10.60078/2992-
Абдурахмонов, И. (2024). Суғурта бозори: замонавий ҳолат ва ривожланиш
тенденциялари.
Iqtisodiy taraqqiyot ва tahlil,
2(4), 309-319.
Абдурахмонов,
И.
(2024).
Суғурта
соҳасини
ривожлантириш
истиқболлари.
Nashrlar,
2(D), 12–15.
https://doi.org/10.60078/2024-vol2-issD-pp12-15
Абдурахмонов, И. Х. (2018). Суғурта назарияси ва амалиёти. Ўқув
қўлланма.
Т.:“Иқтисод-Молия” нашриёти, 23-24.
Абдурахмонов, И. Х. (2023). Ўзбекистон Республикасида суғурта тармоқларини
ривожлантиришнинг концептуал асослари.
Автореферат дисс... и. ф. д,
78.
Абдурахмонов,
И.Х.
(2024).
Суғурта
соҳасининг
самарадорлигини
баҳолаш.
TADQIQOTLAR. UZ,
37(6), 161-167.
Глушакова О.В. (2017). Формирование нового дизайна казначейской системы России
в контексте повышения эффективности управления бюджетной ликвидностью //
Финансы и кредит. – Т. 23, № 46. – С. 2777 – 2796.
Потапов С.В., Вельмакина Е.В. (2014). Федеральное казначейство как участник
платежной системы Банка России («казначейство – банк»). "Экономика и социум"
№2(11)– С 1133-1137.
Романова Т.Ф., Богославцева Л.В., Терентьева В.В. (2018). Направления дальнейшего
развития казначейских технологий в современных условиях. Финансовые исследования №
2 (59)– С 27-35.
Стецюнич Ю. Н. (2017). Роль казначейства в бюджетной системе региона.
ЭКОНОМИКА НОВОГО МИРА: науч. журн. №1 (Вып. 5). С. 84.
Ҳамдамов O.A. (2024). Ўзбекистон Республикасида давлат буджетининг ғазна
ижросига ўтишнинг зарурлиги ва аҳамияти. "Экономика и социум" №1(116) 154-156 bet.
