www.sci-p.uz
II SON. 2025
567
CHAKANA SUG‘URTANI RIVOJLANTIRISH: XALQARO TAJRIBA VA O‘ZBEKISTON
RESPUBLIKASIDA JORIY ETISH ISTIQBOLLARI
Yuldashev Akrom
Toshkent Kimyo xalqaro universiteti
ORCID: 0009-0002-3638-9516
Annotatsiya.
Maqolada chakana sug‘urtani rivojlantirish bo‘yicha xalqaro tajribalar tahlil
qilinadi hamda ularni O‘zbekiston Respublikasi sharoitiga moslashtirish imkoniyatlari ko‘rib
chiqiladi. Swiss Re Institute
–
Global Insurance Outlook 2024 hisobotiga va boshqa nufuzli
manbalarga asoslanib, sug‘urta sohasidagi global tendensiyalar –
raqamlashtirish,
integratsiyalashgan (embedded) sug‘urta, mikrosug‘urta va texnologik innovatsiyalar (insurtech)
yoritilgan. Hindiston, Keniya va Qozog‘iston tajribalari bilan solishtirma tahlil o‘tkazilib,
O‘zbekistonda mavjud to‘siqlar aniqlanadi va transformatsiya yo‘nalishlari belgilanadi.
Kalit so‘zlar:
chakana sug
‘urta, O‘zbekiston, xalqaro tajriba, raqamlashtirish,
integratsiyalashgan sug‘urta, mikrosug‘urta, insurtech, sug‘urta bozori.
РАЗВИТИЕ РОЗНИЧНОГО СТРАХОВАНИЯ: МЕЖДУНАРОДНЫЙ ОПЫТ И
ПЕРСПЕКТИВЫ ВНЕДРЕНИЯ В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН
Юлдашев Акром
Ташкентский международный университет Кимё
Аннотация.
Статья посвящена анализу международных подходов к развитию
розничного страхования и возможности их адаптации в Республике Узбекистан. На
основе отчёта Swiss Re Institute –
Global Insurance
Outlook 2024, а также других
авторитетных источников, рассматриваются глобальные тенденции в страховой
сфере: цифровизация, встроенное страхование, микрострахование и insurtech. Проведён
сравнительный анализ показателей развития в Узбекистане, Индии, Кении
и Казахстане.
Выявлены барьеры и определены направления трансформации узбекского страхового
рынка с акцентом на инклюзивность, технологичность и устойчивость.
Ключевые слова:
розничное страхование, Узбекистан, международный опыт,
цифровизация, встроенное страхование, микрострахование, insurtech, страховой рынок.
UOʻK:
368.8
567-573
www.sci-p.uz
II SON. 2025
568
DEVELOPMENT OF RETAIL INSURANCE: INTERNATIONAL EXPERIENCE AND
IMPLEMENTATION PROSPECTS IN THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN
Yuldashev Akrom
Kimyo International University in Tashkent
Abstract.
This article examines international approaches to the development of retail
insurance and explores the potential for their adaptation in the Republic of Uzbekistan. Drawing
on the Swiss Re Institute
–
Global Insurance Outlook 2024 and other key sources, it outlines global
trends such as digitalization, embedded insurance, microinsurance, and insurtech. A comparative
analysis of Uzbekistan, India, Kenya, and Kazakhstan highlights structural barriers and identifies
strategic directions for transforming the Uzbek insurance market, with a focus on inclusivity,
innovation, and sustainability.
Keywords:
retail insurance, Uzbekistan, international experience, digitalization, embedded
insurance, microinsurance, insurtech, insurance market.
Kirish.
Global moliyaviy sektor transformatsiyasi sharoitida chakana sug‘urta xizmatlari
davlatlarning barqaror ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida tobora strategik ahamiyat kasb
etmoqda. Swiss Re Institute
–
Global Insurance Outlook (2024) tahliliy hisobotida qayd
etilishicha, yaqin yillarda chakana sug‘urta sohasining o‘sishi raqamli innovatsiyalar, mijozga
yo‘naltirilgan yondashuvlarning kuchayishi hamda inklyuziv sug‘urta modellarining kengayishi
bilan belgilanadi. Bu holat a
yniqsa sug‘urta xizmatlarining qamrovi past va aholi moliyaviy
institutlarga cheklangan ishonch bildiradigan rivojlanayotgan davlatlar uchun dolzarbdir.
O‘zbekiston Respublikasi bozor iqtisodiyotini chuqurlashtirish va iqtisodiyotni
raqamlashtirish yo‘nalishidagi islohotlarni amalga oshirar ekan, sug‘urta sohasi yuzasidan
qator tarkibiy muammolarga duch kelmoqda. So‘nggi yillardagi islohotlarning ijobiy sur’atiga
va sug‘urta bozorining liberallashuviga qaramay, sug‘urta xizmatlarining
umumiy ichki
mahsulotga nisbatan qamrov darajasi jahon o‘rtacha ko‘rsatkichidan ancha pastligicha
qolmoqda. Bu esa chakana sug‘urta segmentining rivojlanishi uchun salmoqli salohiyat
mavjudligidan dalolat beradi. Aholining ijtimoiy himoyasini mustahkamlash va moliyaviy
sektorni diversifikatsiya qilishga qaratilgan davlat siyosati esa ilg‘or xalqaro tajribalarni joriy
etish uchun qulay institutsional muhitni shakllantirmoqda.
Ushbu maqolaning maqsadi
—
chakana sug‘urtani rivojlantirish bo‘yicha
dolzarb xalqaro
yondashuvlarni tahlil qilish va ularni O‘zbekiston Respublikasi sharoitida moslashtirish va
amaliyotga tatbiq etish imkoniyatlarini ko‘rib chiqishdan iborat..
Adabiyotlar sharhi.
So‘nggi yillarda chakana sug‘urtaning global darajadagi rivo
jlanishi ilmiy va amaliy
adabiyotlarda faol tadqiq etilayotgan dolzarb mavzulardan biriga aylandi. Swiss Re Institute
–
Global Insurance Outlook] (2024) hisobotida qayd etilishicha, inflyatsion va makroiqtisodiy
xatarlarga qaramasdan, chakana sug‘urta bozori barqaror o‘sishni ko‘rsatmoqda. Bunday
o‘sish, eng avvalo, raqamlashtirish, mahsulotlarni shaxsiylashtirish hamda iste’molning yangi
modellarini joriy etish orqali ta’minlanmoqda. Hisobot mualliflari 2024–2026 yillar oralig‘ida
rivojlanayotgan davlatlar
da sug‘urta mukofotlarining umumiy yillik o‘sish sur’ati 6 foizdan
oshishini taxmin qilmoqdalar. Bu jarayonda sun’iy intellekt texnologiyalari, katta hajmdagi
ma’lumotlar (big data) va integratsiyalashgan sug‘urta (embedded insurance) asosiy omillar
sifati
da e’tirof etilgan
(Swiss Re, 2024).
Embedded insurance
—
ya’ni sug‘urta mahsulotlarini elektron tijorat, bank va
telekommunikatsiya xizmatlari ekotizimlariga bevosita kiritish
—
rivojlangan bozorlar bilan
bir qatorda, rivojlanayotgan
mamlakatlarda ham tobora faol qo‘llanilmoqda. Bunday
www.sci-p.uz
II SON. 2025
569
yondashuvlar sug‘urta xizmatlarining xarajatlarini kamaytirish, ularning aholiga yetkazilish
imkoniyatini oshirish va mijozlar tajribasini yaxshilash imkonini beradi. McKinsey (2023)
tahliliga ko‘ra, bunday modellarning mijoz jalb qilish bo‘yicha samaradorligi an’anaviy savdo
kanallariga nisbatan 2
–
3 baravar yuqori.
OECD (2023) hisobotida Marokash, Hindiston, Keniya va Filippin kabi sug‘urta
xizmatlarining past darajada tarqalgan mamlakatlar misolida, cha
kana sug‘urtaning
muvaffaqiyatli rivojlanishi moslashuvchan me’yoriy
-huquqiy baza, raqamli kanallarning joriy
etilishi va davlat tomonidan mikrosug‘urtani faol qo‘llab
-
quvvatlash bilan bog‘liq ekani
ta’kidlanadi. Shuningdek, moliyaviy savodxonlikni oshiris
h va aholining ijtimoiy jihatdan zaif
qatlamlari uchun maxsus sug‘urta dasturlarini joriy etish zarurligiga alohida urg‘u beriladi.
Jahon Banki (2022) ma’lumotlariga ko‘ra, mikrosug‘urta va inklyuziv sug‘urta
modellarining rivojlanayotgan mamlakatlarda aho
lini ijtimoiy himoya qilishda tutgan o‘rni
ortib bormoqda. Eng muvaffaqiyatli amaliyotlar aynan davlat organlari, sug‘urta kompaniyalari
va fintex platformalari o‘rtasidagi hamkorlik mavjud bo‘lgan hollarda kuzatilgani qayd etilgan.
Eng dolzarb ilmiy manba
lar qatoridan quyidagilarni ham ajratib ko‘rsatish lozim:
•
EY (2023). NextWave Insurance
–
Retail
–
iste’molchilarning xatti
-harakatlaridagi
o‘zgarishlar va modulli, moslashuvchan sug‘urta mahsulotlariga o‘tish jarayoni tahlili;
•
Accenture (2023). The Future of Insurance
–
sun’iy intellekt, IoT va raqamli
platformalarning chakana sug‘urta sektoriga ta’siri bo‘yicha prognozlar;
•
PwC (2024). Insurance 2030
–
sug‘urta sohasining istiqbollari va global sug‘urta
ekotizimida rivojlanayotgan bozorlarning o‘rni bo‘yic
ha ssenariyli yondashuv.
Yuqoridagi tadqiqotlarni umumlashtirar ekanmiz, zamonaviy ilmiy va amaliy
adabiyotlarda quyidagi barqaror tendensiyalar aniqlanadi:
1.
Chakana sug‘urtada raqamli kanallarning barqaror ustunligi;
2.
Shaxsiylashtirilgan va xulq-atvorga mos
lashtirilgan sug‘urta mahsulotlarining
ahamiyati ortib borishi;
3.
Sug‘urtaning boshqa iqtisodiy sohalar (e
-commerce, fintex, telekommunikatsiya) bilan
integratsiyasi;
4.
Inklyuziv sug‘urta modellarini davlat darajasida qo‘llab
-quvvatlash;
5.
Insurtech rivojiga mos innovatsion va moslashuvchan tartibga solish tizimining
shakllanishi.
O‘zbekiston Respublikasi kontekstida ushbu ilmiy ishlanmalar muhim metodologik va
amaliy asos bo‘lib xizmat qiladi. Aholining sug‘urta xizmatlari bilan yetarlicha qamrab
olinmaganligi, raqamli kanallardan foydalanishning cheklanganligi va moliyaviy institutlarga
ishonchning pastligi ushbu strategiyalarning O‘zbekiston sharoitiga mos keladigan holatlarda
joriy etilishini dolzarb qiladi. Mamlakatda sug‘urta sohasida boshlangan islohotlarni
inobatga
olgan holda, chakana sug‘urtaning xalqaro tajribasi asosida xorijiy yechimlarni milliy bozorga
moslashtirish yo‘nalishlarini asoslab berish mumkin.
Tadqiqot metodologiyasi.
Ushbu tadqiqot chakana sug‘urtani rivojlantirishga oid xalqaro va
milliy adabiyotlar
—
analitik hisobotlar, ilmiy maqolalar hamda strategik hujjatlarni sifat jihatdan tahlil qilish
asosida qurilgan. Tadqiqotning metodologik asosini esa turli iqtisodiy rivojlanish darajasiga
ega mamlakatlarda qo‘llanilgan muvaffaqiyatli a
maliyotlar, dolzarb tendensiyalar va
transformatsion mexanizmlarni aniqlashga yo‘naltirilgan solishtirma
-analitik yondashuv
tashkil etadi.
Tadqiqotning nazariy bazasini shakllantirishda asosiy manba sifatida Swiss Re Institute
–
Global Insurance Outlook 20
24 hisobotidan foydalanildi. Ushbu hujjatda chakana sug‘urta
bozorining global va mintaqaviy rivojlanishiga oid umumlashtirilgan prognozlar va empirik
ma’lumotlar jamlangan. Shuningdek, McKinsey & Company (2023), OECD (2023), World Bank
(2022), Ernst & Young (2023) hamda PwC (2024) kabi nufuzli xalqaro tashkilotlarning
www.sci-p.uz
II SON. 2025
570
hisobotlari ham chuqur o‘rganildi. Empirik bazani kengaytirish va verifikatsiya qilish
maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki, Iqtisodiyot va moliya vazirligi hamda
respublikada fa
oliyat yurituvchi sug‘urta kompaniyalarining ochiq ma’lumotlari tahlil qilindi.
Xalqaro tajribani O‘zbekiston sharoitiga moslashtirish jarayonida tuzilmasiga asoslangan
funksional metodologiya qo‘llanildi. Bu yondashuv institutsional muhit,
raqamlashtirish
darajasi, me’yoriy
-
huquqiy asos va moliyaviy inklyuzivlik ko‘rsatkichlarini taqqoslash orqali
amalga oshirildi. Shu asosda iqtisodiy va demografik xususiyatlari O‘zbekistonga yaqin bo‘lgan
mamlakatlar (masalan, Hindiston, Qozog‘iston, Keniy
a) tanlab olinib, rivojlanayotgan bozorlar
sharoitida chakana sug‘urtani rivojlantirish yondashuvlarining benchmark
-
tahlili o‘tkazildi..
Tadqiqot doirasida alohida e’tibor quyidagi yo‘nalishlarga qaratildi:
•
sug‘urta xizmatlarining iqtisodiyotga nisbatan qa
mrov darajasini (insurance
penetration rate) baholash;
•
chakana sug‘urta mahsulotlariga bo‘lgan talabning tuzilmasini aniqlash;
•
raqamli kanallar va insurtech’ning bozor rivojlanishidagi roli;
•
tartibga solish va rag‘batlantirish mexanizmlarining tahlili.
Tadqiqot metodologiyasi deskriptiv tahlil, solishtirma yondashuv
ва
sug‘urta sektorini
amaliy modellashtirish elementlarini o‘zida mujassam etadi. Bu esa O‘zbekiston Respublikasida
xalqaro tajribani joriy etish bo‘yicha ilgari surilayotgan takliflarning ilmiy
asoslanganligini
ta’minlaydi.
Tahlil va natijalar muhokamasi.
Xalqaro tajriba shuni ko‘rsatadiki, chakana sug‘urtaning rivojlanishi sug‘urta
xizmatlarining iqtisodiyotdagi qamrov darajasi bilan raqamli transformatsiya darajasi,
institutsional muhit sifat
i va moliyaviy bozor yetukligi o‘rtasida mustahkam bog‘liqlik mavjud.
Swiss Re Institute (2024) hisobotining tahliliga ko‘ra, chakana sug‘urta bozorining eng yuqori
o‘sish sur’atlari texnologiyalarni faol integratsiya qilgan va moliyaviy inklyuziyani
kengaytirishga qaratilgan davlat siyosatini yuritayotgan mamlakatlarda kuzatilmoqda.
Masalan, Janubi-
Sharqiy Osiyo davlatlarida (Indoneziya, Vyetnam, Filippin) “digital
-first
insurance” modeli amalda bo‘lib, so‘nggi besh yil ichida chakana sug‘urta xizmatlari q
amrovi
1,5
–
2 barobarga oshgan.
Muhim tendensiyalardan biri
—
bu integratsiyalashgan sug‘urta (embedded insurance)
rivojidir. Bunday sug‘urta mahsulotlari bank ilovalari, mobil hamyonlar, onlayn savdo
maydonchalari (marketpleyslar) kabi kundalik xizmatlarga
integratsiyalashgan bo‘ladi. Bu
model Hindiston va Keniyada o‘zini isbotlagan bo‘lib, u yerda raqamli kanallar orqali mijozlarni
qamrab olish darajasi umumiy sug‘urta oluvchilarning 40–
50 foizigacha yetgan. Shu bilan birga,
McKinsey (2023) xatti-harakatlarga asoslangan shaxsiylashtirish (behavioral personalization)
va moslashuvchan tarif modellarining dolzarbligini ta’kidlaydi, ayniqsa aholining sug‘urta
mahsulotlari narxlariga nisbatan sezuvchanligi yuqori bo‘lgan sharoitlarda.
O‘zbekistonda esa, so‘nggi yillardagi faol islohotlarga qaramay, chakana sug‘urta
moliyaviy xizmatlar tizimida hanuzgacha cheklangan ulushni egallab turibdi. O‘zbekiston
Respublikasi Prezidenti huzuridagi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi ma’lumotlariga ko‘ra,
2023 yilda sug‘urt
a xizmatlarining YaIMga nisbatan qamrov darajasi atigi 0,5% ni tashkil etgan
bo‘lib, bu Markaziy Osiyo davlatlarining o‘rtacha ko‘rsatkichidan (1,2–
1,5%) ancha pastdir.
Mavjud asosiy to‘siqlar quyidagilardan iborat:
✓
Aholining sug‘urta kompaniyalariga bo‘lg
an ishonchi pastligi;
✓
Mijozlar uchun mo‘ljallangan raqamli xizmatlarning cheklanganligi;
✓
To‘g‘ridan
-
to‘g‘ri sotuv kanallarining zaifligi (ayniqsa hududiy darajada);
✓
Aholining keng qatlamlarida moliyaviy savodxonlikning yetarli emasligi.
Shunga qaramay, 2022
–2024 yillar oralig‘ida ijobiy siljishlar ham kuzatildi: elektron
sug‘urta polislarini (e
-
policy) joriy etish, insurtech kompaniyalar faoliyatini rag‘batlantiruvchi
www.sci-p.uz
II SON. 2025
571
qonunchilikdagi o‘zgarishlar, hayot va sog‘liqni sug‘urtalash sohalarida davla
t-xususiy
sherikliklarning rivojlanishi bunga misoldir.
Solishtirma tahlil natijalari O‘zbekistonda chakana sug‘urtaning barqaror rivojlanishi
uchun quyidagi xalqaro yondashuvlarning mosligini ko‘rsatadi:
1.
Raqamlashtirish va mobil distributsiya
—
Keniya va Hindiston tajribasi asosida;
2.
Inklyuziv sug‘urta modellariga davlat tomonidan ko‘maklashish —
Marokash va
Vyetnam misolida;
3.
Sug‘urtani raqamli xizmatlar ekotizimiga integratsiya qilish —
Janubiy Koreya va Xitoy
tajribasi asosida;
4.
Qishloq aholisi v
a ijtimoiy jihatdan zaif qatlamlar uchun mikrosug‘urtani rivojlantirish.
O‘tkazilgan tahlil xalqaro yondashuvlarning O‘zbekiston sharoitiga yuqori darajada mos
kelishini ko‘rsatadi. Biroq bu muvaffaqiyatli bo‘lishi uchun tajribaning milliy kontekstga
mosla
shtirilishi va davlat, sug‘urta kompaniyalari hamda texnologik platformalar o‘rtasidagi
muvofiqlashtirilgan hamkorlik zarur.
O‘tkazilgan tahlil asosida O‘zbekiston Respublikasi va raqamli hamda inklyuziv sug‘urta
modellarini muvaffaqiyatli joriy qilgan uchta davlat
—
Hindiston, Keniya va Qozog‘iston
o‘rtasida chakana sug‘urtani rivojlantirishga oid asosiy ko‘rsatkichlarning solishtirma tahlili
tuzildi. Ushbu taqqoslash institutsional va texnologik tafovutlarni ochib berish bilan birga,
O‘zbekiston sharoitiga mos kelishi mumkin bo‘lgan ilg‘or amaliyotlarni aniqlash imkonini
beradi.
1-jadval
Chakana sug‘urtani rivojlantirish ko‘rsatkichlari taqqosiy tahlili
(2023-
yil holatiga ko‘ra)
Ko‘rsatkich
O‘zbekiston
Hindiston
Keniya
Qozog‘iston
Sug‘urta
qamrovi (YaIMga
nisbatan, %)
0,5%
4,2%
2,9%
1,5%
Chakana savdolarda raqamli
kanallar ulushi
~15%
>60%
~50%
~40%
Embedded sug‘urtaning
rivojlanishi
Past
Yuqori
O‘rtacha
O‘rtacha
Mikrosug‘urta mavjudligi
Cheklangan
Bor
Bor
Qisman
Mobil platformalar orqali
sug‘urta
Dastlabki
bosqich
Rivojlangan
Rivojlangan
Rivojlanmoqda
Insurtech ko‘magini qo‘llab
-
quvvatlash
Zaif
Kuchli
O‘rtacha
O‘rtacha
Aholining moliyaviy
savodxonligi
Past
O‘rtacha
O‘rtacha
O‘rtacha
Manba:
Swiss Re (2024), McKinsey (2023), World Bank (2022), milliy regulyatorlar
Jadvaldan
ko‘rinib turibdiki, O‘zbekiston chakana sug‘urtani rivojlantirish bo‘yicha muhim
ko‘rsatkichlarda, xususan raqamlashtirish, embedded sug‘urta mahsulotlarini joriy etish v
a
aholining umumiy qamrovi nuqtai nazaridan sezilarli darajada orqada qolmoqda. Hindiston va
Keniya esa, ayniqsa chekka hududlarda aholining sug‘urta xizmatlariga kirishini kengaytirish
maqsadida mobil texnologiyalar va mikrosug‘urtani faol qo‘llamoqda.
Al
ohida e’tiborga molik jihatlardan biri Hindistonda sug‘urta mahsulotlarini mobil va
onlayn kanallar orqali sotish darajasining 60 foizdan oshganidir. Bu yutuq sug‘urta
kompaniyalari, fintex sektori va davlat tomonidan olib borilayotgan raqamlashtirish
siyosatining uzviy hamkorligi natijasida amalga oshgan. Keniya misolida esa M-Pesa kabi
ommaviy to‘lov platformalari orqali sog‘liqni saqlash va hayotni sug‘urtalash dasturlarining
integratsiyasi muvaffaqiyatli yo‘lga qo‘yilgan.
www.sci-p.uz
II SON. 2025
572
Qozog‘iston esa sekinroq, biroq izchil o‘sishni namoyon etmoqda —
xususan, elektron
polislar joriy etilishi va insurtech sohasining rivojlanishi hisobiga. O‘zbekistonda bu jarayonlar
hali shakllanish bosqichida, biroq mavjud qonunchilik islohotlari va texnologik infratuzilma
potensiali kelgusi bosqichlarda bu yo‘nalishlarning faol rivojlanishiga zamin yaratadi.
Xulosa qilib aytganda, o‘rganilgan natijalar O‘zbekistonda raqamli va inklyuziv sug‘urta
mexanizmlarini faol joriy etish zarurligini ko‘rsatadi. Bu esa xalqaro tajr
ibalarni mahalliy
kontekstga moslashtirgan holda, davlat idoralari, sug‘urta kompaniyalari va texnologik
platformalar o‘rtasidagi muvofiqlashtirilgan hamkorlikni talab qiladi..
Xulosa va takliflar.
O‘tkazilgan tadqiqot chakana sug‘urtaning moliyaviy inklyuzivlikni ta’minlash, uy
xo‘jaliklarining barqarorligini oshirish va iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirishdagi muhim rolini
tasdiqladi. Xalqaro manbalar, jumladan Swiss Re Institute (2024) hisobotining tahliliga
asoslanib, quyidagi global barq
aror tendensiyalar aniqlangani ta’kidlanadi: raqamlashtirish,
integratsiyalashgan sug‘urta (embedded insurance) hajmining ortib borishi, mikrosug‘urtaning
rivojlanishi va insurtech platformalarning kuchayib borayotgan o‘rni.
Solishtirma tahlil Hindiston, K
eniya va Qozog‘iston kabi mamlakatlarda chakana
sug‘urtaning muvaffaqiyatli rivojlanishi raqamli texnologiyalarni joriy etish, qulay me’yoriy
-
huquqiy muhit yaratish va inklyuziv modellarning ilgari surilishida davlatning faol ishtiroki
orqali erishilganini
ko‘rsatdi. Ushbu davlatlarda chakana sug‘urta nafaqat tijorat mahsuloti
sifatida, balki ijtimoiy siyosat vositasi sifatida ham qaralmoqda.
Sug‘urta sektorini faol transformatsiya qilish bosqichida bo‘lgan O‘zbekiston uchun
xalqaro tajribalarni amaliyotga
tatbiq etish bo‘yicha sezilarli salohiyat mavjud. Garchi ayrim
muammolar
–
sug‘urta qamrovi pastligi, raqamli infratuzilmaning yetarli emasligi, aholining
moliyaviy savodxonligining pastligi saqlanib qolayotgan bo‘lsa
-da, hozirgi islohotlar va
tashabbuslar ushbu sohaning sifatli rivoji uchun mustahkam asos yaratmoqda.
O‘zbekistonda chakana sug‘urtani rivojlantirish bo‘yicha takliflar:
1. Raqamli kanallarni rivojlantirish:
sug‘urta mahsulotlarini sotish uchun onlayn
platformalar va mobil ilovalarni joriy eti
shni rag‘batlantirish; elektron sug‘urta polislari va
elektron verifikatsiya tizimlarini qo‘llab
-quvvatlash.
2. Embedded sug‘urta modellarini integratsiya qilish: sug‘urta xizmatlarini fintex
servislar, elektron savdo maydonchalari, bank ilovalari va e-commerce platformalarga kiritish;
sug‘urta kompaniyalari bilan texnologik ekotizimlar o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish.
3. Mikrosug‘urta va inklyuziv modellarni joriy etish: kam ta’minlangan va qishloq
joylardagi aholi uchun arzon to‘lovli sug‘urta mahsul
otlarini ishlab chiqish; Keniya va Hindiston
tajribasi asosida mobil va SMS orqali amalga oshiriladigan sug‘urta amaliyotlarini tatbiq etish.
4. Insurtech ekotizimini qo‘llab
-
quvvatlash: innovatsion sug‘urta yechimlarini sinovdan
o‘tkazish uchun "regulyato
r qum maydonchalari" (regulatory sandboxes) yaratish; chakana
sug‘urta sohasiga texnologik yechimlar olib kiruvchi startaplar uchun bozorga kirishni
soddalashtirish.
5. Aholining moliyaviy savodxonligini oshirish: sug‘urta mexanizmlarini tushuntirishga
qar
atilgan ma’rifiy kampaniyalarni hududlarda o‘tkazish; ta’lim va ommaviy axborot
platformalarida sug‘urta bo‘yicha modullarni joriy etish.
6. Sektorning institutsional va normativ mustahkamlanishi: sug‘urta kompaniyalarining
oshkoraligi va javobgarligini ku
chaytirish; IAIS (Xalqaro sug‘urta nazoratchilari assotsiatsiyasi)
amaliyotlariga mos tarzda tartibga solish standartlarini yangilash.
Xalqaro yondashuvlarning milliy o‘ziga xosliklar bilan uyg‘unlashtirilgan holda joriy
etilishi O‘zbekistonda zamonaviy, a
holiga qulay va iqtisodiy hamda ijtimoiy chaqiriqlarga javob
bera oladigan barqaror chakana sug‘urta tizimini shakllantirish imkonini beradi .
www.sci-p.uz
II SON. 2025
573
Adabiyotlar/Литература/Reference:
Accenture. (2023). The Future of Insurance.
EY. (2023). NextWave Insurance
–
Retail.
McKinsey & Company. (2023). Retail Insurance: Trends and Future.
OECD. (2023). Enhancing Retail Insurance in Emerging Markets.
PwC. (2024). Insurance 2030.
Swiss Re Institute. (2024). Global Insurance Outlook 2024.
World Bank. (2022). Insurance for Development.
