www.sci-p.uz
II SON. 2025
775
ТИЖОРАТ БАНКЛАРИНИНГ ЛИКВИДЛИЛИК КЎРСАТКИЧЛАРИНИ
МУСТАҲКАМЛАШ ЙЎЛЛАРИ
Поёнов Бобир
Тошкент Кимё Халқаро университети
ORCID: 0009-0003-0154-2362
Аннотaция
.
Ушбу
мақолада
тижорат
банкларининг
ликвидлилик
кўрсаткичларини мустаҳкамлаш механизмини такомиллаштиришнинг хориж
тажрибаси асосида хизмат кўрсатиш самарадорлигини ошириш йўллари, банк
ликвидлигининг
моҳияти,
ривожланиш
тарихи
ҳамда
банк
ликвидлигини
ривожлантириш истиқболларини такомиллаштириш ҳақида cўз боради. Хусусан,
мақолада тижорат банклари ликвидлилик кўрсаткичларини мустаҳкамлаш
механизмларининг хориж тажрибасини жорий этиш асосида банклар фаолияти
самарадорлигини оширишдаги мавжуд муаммолар ҳамда уларни бартараф этиш бўйича
муаллиф тавсиявий ёндашувлари ва таклифлари келтирилган.
Калит сўзлар:
ликвидлилик кўрсаткичлари, тижорат банки, банк ликвидлиги,
ликвидлик, инновaция, банк хизматлари, самарадорлик, инновaцион хизматлар
.
ПУТИ УЛУЧШЕНИЯ ПОКАЗАТЕЛЕЙ ЛИКВИДНОСТИ
КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ
Поёнов Бобир
Ташкентский международный университет Кимё
Аннотация
.
В данной статье будет рассказано о путях повышения
эффективности
предоставляемых
услуг
на
основе
зарубежного
опыта
совершенствования механизма укрепления показателей ликвидности коммерческих
банков, о сущности банковской ликвидности, истории развития и улучшении перспектив
развития банковской ликвидности. В частности, в статье представлены существующие
проблемы в повышении эффективности банковской деятельности на основе внедрения
зарубежного опыта механизмов укрепления показателей ликвидности коммерческих
банков, а также авторские рекомендательные подходы и
предложения по их
устранению.
Ключевые слова:
показатели ликвидности, коммерческий банк, ликвидность
банка, ликвидность
,
инновации, банковские услуги, эффективность, инновационные
услуги
.
UOʻK:
658.153.012.7
775-782
www.sci-p.uz
II SON. 2025
776
WAYS TO IMPROVE THE LIQUIDITY INDICATORS OF COMMERCIAL BANKS
Poyonov Bobir
Kimyo International University in Tashkent
Abstract.
This article will discuss ways to improve the efficiency of services based on foreign
experience in strengthening the liquidity of commercial banks. It will explore the essence of bank
liquidity, its history, and future prospects for development. The article presents current problems
in improving banking efficiency through the introduction of innovative mechanisms for
strengthening liquidity indicators. It also offers recommendatory approaches for addressing these
issues.
Keywords:
liquidity indicators, commercial bank, liquidity, innovative services, banking
services, efficiency.
Кириш
.
Банкларнинг
ликвидлилигини
бошқаришга
нисбатан
Базель
қўмитасининг
янги
талаблари
жорий
ва
узоқ
муддатли
ликвидлиликни
тартибга
солишга
доир
банкларга
иккита
коэффициентни
жорий
этишни
тавсия
қилди
.
Мазкур
коэффициентлар
меъёрий
даражаси
бўйича
амалдаги
ликвидлилик
ҳолатини
янада
яхшилашга
зарурат
пайдо
бўлади
.
Бунинг
учун
банк
тизимида
депозитлар
таркиби
ва
сифатини
ошириш
зарурияти
туғилади
,
чунки
беқарор
манбалар
тижорат
банкларида
ликвидлилик
рискини
оширишга
хизмат
қилади
.
Бунинг
учун
мамлакат
банк
тизимининг
депозит
базаси
таркибида
трансакцион
депозитлар
салмоғини
кескин
пасайтириш
, 1
йилдан
ортиқ
муддатга
қўйилган
миллий
ва
хорижий
валютадаги
депозитларни
мажбурий
захира
талабномаларидан
тамоман
озод
қилиш
лозим
,
чунки
Базель
қўмитасининг
ликвидлиликни
бошқариш
бўйича
янги
талаблари
ликвидлиликни
қоплаш
меъёри
коэффициенти
минимум
100
фоиз
миқдорда
бўлишни
кўзда
тутади
.
Халқаро
банк
амалиёти
тажрибаси
кўрсатдики
,
банкнинг
ликвидлилиги
бўйича
бошқарув
қарорларини
қабул
қилишда
ликвидлиликни
мустаҳкамлашнинг
замонавий
усулларини
танлаб
олиш
тақозо
этилади
,
чунки
улар
банкнинг
меъёрий
-
ҳуқуқий
ҳужжатларига
мувофиқ
келади
ҳамда
банкнинг
молиявий
аҳволини
ҳисобга
олган
ҳолда
қайта
кўриб
чиқилади
.
Айни
пайтда
жаҳон
бозор
муносабатларининг
шаклланиши
шиддат
билан
кескин
ривожланмоқда
.
Халқаро
Базель
Қўмитаси
банк
ликвидлилигини
кузатиш
даврида
уни
мустаҳкамлашга
,
глобалликка
асосланган
ҳолда
мустаҳкамлашга
ўз
эътиборини
қаратмоқда
.
Замонавий
технологиялар
ва
молиявий
янгиликлар
банклар
фаолиятини
молиялаштириш
,
уларнинг
ликвидлилигини
мустаҳкамлашда
янги
тавсиявий
воситалар
ишлаб
чиқиш
,
шунингдек
,
депозитларга
нисбатан
ишончликнинг
пасайиши
ёки
улгуржи
фондларга
нисбатан
ишончликнинг
ортиши
,
жаҳон
молия
бозорида
муаммоларнинг
пайдо
бўлиши
банкларнинг
ликвидлилигини
мустаҳкамлаш
учун
янги
воситалар
ва
усулларни
ишлаб
чиқиш
заруриятини
тақозо
этди
.
Шу
сабабли
банк
ликвидлилигини
мустаҳкамлаш
ҳамда
ликвидлилик
рискининг
пайдо
бўлишининг
олдини
олиш
ва
уни
самарали
бошқаришга
доир
Қўмитанинг
тавсиявий
принциплари
ва
усуллари
бўйича
тадқиқот
ўтказиш
зарурияти
мавжуд
.
Айни
пайтда
банк
тизимининг
ликвидлилик
даражасини
назорат
қилиш
орқали
эришилаётган
самарадорлик
кўрсаткичини
ҳам
таҳлил
қилиш
мақсадга
мувофиқ
,
чунки
банк
тизимининг
ликвидлилик
даражасини
мустаҳкамлаш
иқтисодиётнинг
барқарорлигини
таъминлашга
,
диверсификация
ва
рақобатбардошлик
даражасини
оширишга
,
давлатнинг
банк
-
молия
тизимини
мустаҳкамлашга
,
аҳоли
ва
хўжалик
юритувчи
субъектларнинг
банк
тизимига
бўлган
ишончини
ва
молиявий
www.sci-p.uz
II SON. 2025
777
барқарорликни
янада
оширишга
,
банкнинг
инвестициявий
фаоллигини
рағбатлантиришга
хизмат
қилиши
мумкин
.
Шу
мақсадда
,
бугунги
кунда
хўжалик
субъектларига
нисбатан
банк
тизими
ликвидлилигининг
самарадорлик
кўрсаткичини
алоҳида
таҳлил
қилиш
мақсадга
мувофиқ
.
Адабиётлар
шарҳи
.
Тижорат банклари тизимнинг ликвидлилик даражасига таъсир қилувчи омиллар
тизими унинг молиявий барқарорлиги, ликвидлилиги ва ишончлигини янада ошириш,
банкларнинг
ресурс
базасини
мустаҳкамлаш,
инвестициявий
фаолликни
рағбатлантириш ҳамда банк ликвидлилик даражасининг оптимал вариантини аниқлаш
масаласи долзарб масалалардан саналади. Айнан тижорат банкларининг молиявий
салоҳиятни белгиловчи ва уларнинг ликвидлилик даражаси кўрсаткичларига бевосита
Марказий банкнинг монетар сиёсати инструментлари орқали таъсир этиб, мазкур
кўрсаткичларнинг даражасини ошириш ёки аксинча чеклаш истиқболда уларнинг
ликвидлилик даражаси кўрсаткичларини мустаҳкамлашга хизмат қилади.
Тижорат банклари ликвидлигини таъминлаш борасида иқтисодчи олимларнинг
қатор ёндошувлари мавжуд, хусусан, Учaeв вa Кoвaлeнкoлaрнинг
(2013)
хулoсaсигa
кўрa, тижoрaт бaнклaрининг ликвидлилигини тaъминлaшдa жaлб қилингaн
рeсурслaрнинг тaркиби вa дeпoзит бaзaсининг бaрқaрoрлиги муҳим ўрин тутaди:
aсoсий дeпoзитлaрнинг жaми дeпoзитлaрдaги улуши қaнчaлик юқoри бўлсa, бaнкнинг
ликвидлилиги ҳaм шунчaлик юқoри бўлaди; муддaтли вa жaмғaрмa дeпoзитлaригa
тaлaб қилиб oлинaдигaн дeпoзитлaргa нисбaтaн юқoри фoиз тўлaнaди; муддaтли вa
жaмғaрмa дeпoзитлaригa тўлaнaдигaн фoизлaр бaнклaрдa турличa бўлиб, улaрдa
хaрaкaтлaнишгa мoйиллик кучли бўлaди
.
Стaрoдубцeвaнинг
(2014)
фикрича, тижoрaт бaнклaрининг ликвидлилигини
бaнкнинг ликвидли пoзицияси aсoсидa бaҳoлaш муҳим aҳaмият кaсб этaди. Бундa
бaнкнинг ликвидли пoзицияси дeгaндa унинг пуллик тaлaблaри вa мaжбуриятлaри
ўртaсидaги нисбaт тушунилaди, aгaр мижoзлaргa бўлгaн тaлaб мaжбуриятлaрдaн юқoри
бўлсa, oртиқчa ликвидлилик ҳoсил бўлaди; aгaр мaжбуриятлaр тaлaблaрдaн юқoри
бўлсa, ликвидлиликнинг eтишмaслиги юзaгa кeлaди
.
Лaриoнoвaнинг
(2016)
фикрича, тижoрaт бaнклaрининг ликвидлилигини
тaъминлaшдa эҳтимoлий ёки кутилaётгaн пул oқимлaри муҳим ўрин тутaди вa
улaрнинг aсoсини қуйидaгилaр тaшкил этaди:
–
aниқ ижрo этиш муддaтигa эгa бўлмaгaн шaртнoмaлaр бўйичa пул мaблaғлaри
ҳaрaкaти;
–
ҳoзирчa тузилмaгaн, aммo тузилиш эҳтимoли юқoри бўлгaн шaртнoмaлaр бўйичa
кутилaётгaн пул мaблaғлaри ҳaрaкaти;
–
прoгнoз қилинмaйдигaн ҳoдисaлaр вa рeжaлaштирилмaгaн oпeрaциялaр билaн
бoғлиқ бўлгaн пул oқимлaри
(Лариoнoва
, 2016).
Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг “Тижорат банкларининг
ликвидлилигини бошқаришга қўйилган талаблар тўғрисида”ги Низомида
(2015)
“банкнинг ликвидлилиги –
бу банк мажбуриятларини ўз вақтида ва тўлиқ
бажарилишини таъминлаш имкониятидир” мазмунидаги фикрни эътироф этади
.
Тaъкидлaш жoизки, хaлқaрo бaнк aмaлиётидa Бaзeль қўмитaси тoмoнидaн
тижoрaт бaнклaрининг ликвидлилиги вa тўлoв қoбилиятини бaҳoлaш мaқсaдидa ишлaб
чиқилгaн кўрсaткичлaрдaн кeнг фoйдaлaнилaди.
Банк назорати
(1998)
бўйича Базель қўмитаси “ликвидлилик
-
бу активларнинг
ўсишини молиявий ресурслар билан таъминлаш, сўндириш муддати келган
мажбуриятларни йўқотишларсиз бажаришда банкнинг имконияти” мазмунидаги
фикрларни тавсия қилади. Ушбу халқаро даражадаги тавсиявий ҳужжатда ликвидлилик
атамаси жаҳон банк амалиётига хос таърифланган.
www.sci-p.uz
II SON. 2025
778
Ўзбекистонлик иқтисодчи олим Қоралиевнинг
(2006)
фикрича, «банк ликвидлиги
–
ўз активларини нақд пул сифатида ишлатиши ёки уларнинг номинал қийматини
сақлаб қолган ҳолда пул маблағларига тезда айлантириш йўли билан мавжуд молиявий
мажбуриятларни қоплай олиш қобилиятидир». Саттаров
(2008)
«банк ликвидлилиги –
бу банкнинг жорий ва келажакдаги мажбуриятлари ва тўловлари, кредит бўйича
мижозлар талаблари бажарилишини ўз вақтида ва миқдорда, активларни ҳеч қандай
зарар кўрмасдан нақд пулларга айлантириш ёки мақбул нархларда ресурс сотиб олиш
қобилиятлар йиғиндисидир» мазмунидаги фикрни қўллаб
-
кувватлайди. Тарифларда
банкнинг фаолиятига берилган умумий миқдорий баҳо, сифатли тавсиф, активларнинг
ўсишини молиявий ресурслар билан таъминлаш, молия бозоридан асосий ва қўшимча
ликвидли маблағларни мақбул нархда жалб қилиш, банк рискларини пасайтириш
каби
параметрлар ҳисобга олинмаган.
Хaсянoвaнинг
(2012)
фикрича, Хaлқaрo вaлютa фoнди (ХВФ) тoмoнидaн ишлaб
чиқилгaн
тижoрaт
бaнклaрининг
мoлиявий
бaрқaрoрлигини
тaвсифлoвчи
кўрсaткичлaр тизими бaнклaрнинг ликвидлилиги вa тўлoв қoбилиятини aниқ бaҳoлaш
имкoнини бeрaди.
Тухтaбaeвнинг
(2007)
таъкидлашича муaммoли крeдитлaрнинг тижoрaт бaнклaри
ликвидлилигигa нисбaтaн сaлбий тaъсирини илмий жиҳaтдaн aсoслaб бeргaн. Унинг
илмий хулoсaсигa кўрa, муaммoли крeдитлaр миқдoрининг кaттa экaнлиги бaнклaр
ликвидлилигигa сaлбий тaъсир этгaни ҳoлдa, миллий вaлютa дeвaльвaцияси билaн
муaммoли крeдитлaр ҳaжмининг ўзгaриши ўртaсидa кoррeляциoн бoғлиқлик мaвжуд,
яъни AҚШ дoллaрининг сўмдaги рaсмий курсининг oртиб бoриши муaммoли крeдитлaр
улушининг ўсишигa бeвoситa тaъсир кўрсaтaди.
Юқорида келтирилган таърифлардан кўринадики, ликвидлилик шaкллaниш
мaнбaлaригa кўрa, хaрид ликвидлилиги вa тўплaнгaн ликвидлиликкa бўлинaди. Бундa
хaрид ликвидлилиги дeгaндa, бaнк тoмoнидaн жoрий мaжбуриятлaрни бaжaриш
мaқсaдидa пул мaблaғлaрини жaлб қилиш тушунилaди.
Тадқиқот методологияси.
Мақолада илмий абстракциялаш, груҳлаш, қиёслаш, ретроспектив ва истиқболли,
эмпирик таҳлил ва бошқа услублардан фойдаланилди. Мақолада илмий абстракциялаш
усули тижорат банкларининг ликвидлилик кўрсаткичларини мустаҳкамлаш
механизмини такомиллаштиришнинг илмий ва амалий аҳамияти келтириб ўтилди.
Шунингдек, қиёсий таққослаш усулида жаҳон амалиётида ва тараққий этган
мамлакатларда ликвидликни таъминлаш асосида банклар фаолияти самарадорлигини
ошириш усулларининг ташкилий
-
ҳуқуқий асосларини мамлакатимиздаги мавжуд
асослар билан таққослаб тегишли хулосалар шакллантирилди.
Таҳлил ва натижалар
муҳокамаси
.
Тижорат банкларининг ликвидлилигини мустаҳкамлашга халақит бераётган
омиллар сифатида қуйидагиларни қайд этиб ўтиш мумкин:
биринчидан
, тижорат
банклари филиалларининг ҳудудий кўринишида фаолият юритиши;
иккинчидан
,
тижорат банклари томонидан активлардан фойдаланиш учун уларга қўйиладиган
таъминот ёки таъминотни расмийлаштириш билан боғлиқ харажатларни қоплаш учун
айланма маблағларнинг етишмаслиги;
учинчидан
, ликвидлиликни баҳолаш усуллари ва
шаклларининг ҳамда уларни татбиқ этиш шартларининг тижорат банклари ва
уларнинг жойлардаги филиаллари учун ноқулайлиги;
тўртинчидан
, тижорат
банкларида мажбурият ижросини таъминлаш шартларида қийинчиликларнинг юзага
келиши.
Бундан ташқари, илмий тадқиқот жараёнларида ликвидлилик муносабатлари
шундай бир муаммолар таъсир доирасида қолаётганлигининг гувоҳи бўлдикки, салбий
www.sci-p.uz
II SON. 2025
779
омилларнинг таъсири натижасида ликвидлилик амалиётининг самарадорлиги сусайиб,
банк фаолиятига унинг банклараро рақобатдаги мавқеига нисбатан салбий таъсири
юзага келиб, банкнинг молиявий ҳолатини ёмонлашувига ва фаолиятда иқтисодий
узилишларнинг пайдо бўлишига сабаб бўлмоқда.
Банкнинг ликвидлилиги муносабатларини тартибга солувчи қоидалар амалдаги
қонунлар ва меъёрий ҳужжатлардаги қоидалар асосида белгиланиб, ликвидлилик
кўрсаткичлари унинг асосий принципларига асосланган ҳолда мустаҳкамланаётган
бўлса
-
да, банкларда ликвидлилик самарадорлигининг сусайишига қандай омиллар
таъсир этаётганлигини аниқлашда унга таъсир этувчи омиллар ҳаракатининг таъсир
доирасини ўрганиш муҳим эканлигини тадқиқотимиз жараёнида асослаб бера олдик,
деб ўйлаймиз.
Фикримизча,
ликвидлилик
кўрсаткичларининг
самарадорлиги
банк
мажбуриятларининг ижросини таъминлашда у ёки бу шаклида эмас, балки
ликвидлилик кўрсаткичларини тартибга солувчи амалдаги қонун ва меъёрий
ҳужжатлар қоидаларига ходимларнинг ҳуқуқий ва иқтисодий саводхонлик нуқтаи
назардан амал қилишига, шунингдек, ҳудуднинг шарт
-
шароитлари ҳисобга олинган
ҳолда нисбатан енгилроқ муносабатлар самарасини таъминловчи тартиблар ишлаб
чиқилишига ҳам боғлиқ эканлигини тадқиқот жараёнида асослашга ҳаракат қилиб
кўрдик.
1-
расм. Ликвидлилик кўрсаткичларини мустаҳкамлаш механизмини
такомиллаштириш йўллари
Манба:
муаллиф ишланмаси.
www.sci-p.uz
II SON. 2025
780
Мамлакатимизда 2024 йил 1 июль ҳолатига, муаммоли кредитларнинг жами
кредитлардаги улуши 2023 йилнинг мос даврига нисбатан 0,7 фоиз бандга ошиб, 4
фоизни ташкил топди. Муаммоли кредитлар улушининг ўсишини муаммоли кредитлар
ҳажмининг йиллик ўсиш суръати 55 фоиз бандга ошганлиги ҳамда кредит қолдиғининг
йиллик ўсиш сурати 7 фоиз бандга камайганлиги билан изоҳлаш мумкин. Шунингдек,
Ўзбекистонда муаммоли кредитларнинг жами кредитлардаги улуши Марказий Осиё ва
Кавказ давлатлари бўйича медианасига нисбатан 1 фоиз бандга юқорироқ шаклланди.
Шунингдек, банк секторида кредитлар ва депозитлар орасидаги тафовут кичрайиб
бормоқда. 2024 йил 1 июль ҳолатига, банк секторида кредитларнинг депозитларга
нисбати 186 фоизни ташкил этиб, ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 23 фоиз бандга
пасайган. Бунда, кредитлар қолдиғи 17 фоиз, депозитлар қолдиғи эса 31 фоизга ўсган.
28 Ўзбекистон Республикаси Марказий банки. (2024). 2024 йил июнь Статистик
бюллетень. 24 2024 йил I ярим йиллигида кредитлар ва депозитлар ҳажми орасидаги
фарқда кескин ўзгариш кузатилмаган бўлса
-
да, улар орасидаги фарқнинг абсолют
қиймати катталигича сақланиб қолмоқда. 2024 йил 1 июль ҳолатига, кредитлар ва
депозитлар орасидаги тафовут 228 трлн сўмни ташкил этган.
2-
расм. Банк тизимида муаммоли кредитлар ва эҳтимолий зарарларни
қоплашга мўлжалланган захиралар,
фоизда
Манба:
сайти маълумотлари асосида тузилди.
Келтирилган маълумотларга кўра, муаммоли кредитларни захиралар билан
қопланиш даражаси заифлашган. 2024 йил I ярим йиллиги якунида, муаммоли
кредитларнинг қоплаш коэффициенти 30 фоизни ташкил этиб, ўтган йилнинг мос
даврига нисбатан 38 фоизга пасайган. Шунингдек, 2024 йил 1 июль ҳолатига, захиралар
чегирилган ҳолдаги муаммоли кредитларнинг регулятив капиталга нисбати ўтган
йилнинг мос даврига нисбатан 4 фоиз бандга ошиб, 12 фоизга етди. Ушбу
кўрсаткичларнинг пасайиш ҳолати банкларнинг кредитлар бўйича йўқотишларга
бардошлилигини заифлаштириши мумкин.
www.sci-p.uz
II SON. 2025
781
Хулоса
ва таклифлар
.
Юқоридаги фикрларга асосланиб банкларда ликвидлилик самарадорлигининг
пасайиб бориши қуйидаги ҳолатлар таъсири натижаси деган фикрга келдик:
биринчидан
, тижорат банкларининг пассивлари таркибида узоқ муддатли жалб
қилинган барқарор депозит маблағлар улушининг салмоғи қисқа муддатли маблағлар
улушидан ниҳоятда паст даражада эканлиги. Ушбу омил банк ликвидлилигининг
самарадорлигига салбий таъсир этувчи асосий омиллардан бири саналади. Маълумки,
иқтисодиётини модернизациялаш шароитида республикамизга янги техника ва
технологияларнинг кириб келиши, янги бино ва иншоотларни қуриш, янги асбоб
-
ускуналарни ўрнатиш, таъмирлаш ва реконструкция қилиш билан боғлиқ харажатлар
учун узоқ муддатли кредитлар тақозо этилади. Бу йўналишларга қисқа муддатли
кредитларни йўналтириш банкларнинг ликвидлилигига салбий таъсир кўрсатиши
мумкин, чунки улар учун ушбу кредитлар узоқ муддатли кредитларнинг ролини бажара
олмайди.
Иккинчидан
, тижорат банкларининг активлар таркибида муддати ўтган
қарздорликлар салмоғининг ортиб бориши. Тижорат банкларининг активлари
таркибида муддати ўтган активларнинг ортиши ва уларга кўрилган зарарларни
қоплашга мўлжалланган захира ажратмаларининг шакллантирилиши таснифланган
активларнинг таркибини ёмонлашганлигидан далолат беради. Мазкур омил
ликвидлиликнинг самарадорлигига салбий таъсир кўрсатувчи асосий омиллардан бири
саналади, чунки, хўжалик субъектлари билан амалий ишлаш тажрибасига эга бўлмаган
банк ходимлари томонидан тайёрланган кредит ҳужжатлари йиғмажилди доимо
қўшимча назорат қилиш тақозо этилади. Лекин банкларда хизмат турларининг кўплиги
ва, энг асосийси, хўжалик субъектлар билан ишлашда амалий тажрибаси бўлмаган
ходимларга мураббийлик қилувчи устоз ходимларнинг етишмаслиги, малака ва
тажрибасиз ходимларнинг хулосаси асосида кредитларнинг молиявий жиҳатдан
тўловга қодир бўлмаган хўжалик юритувчи субъектларга кредит ажратилишига олиб
келмоқда.
Банклар фаолиятида кредитлашнинг тармоқлараро хусусиятига қараб
кредитлашнинг шакл ва усуллари бир
-
биридан фарқ қилиши ва бу фарқланишлар
асосида иш юритиш учун банкларда сифатли ходимлар масаласини ҳал этиш зарур.
Масалан, кредит амалиётларини қандай шакл ва усулларда амалга оширмасин
кредитлашнинг таъминланганлик, тўловлилик, муддатлилик, мақсадлилик ва, ниҳоят,
қайтарилиш принциплари асосида амалга оширилади. Аммо кредит амалиётининг
амалга оширилиши жиҳатидан бир хил принципга эга бўлса
-
да, халқаро молиявий
инқироз сабабчиси деб ҳисобланаётган кредитлашнинг «ипотека» шакли, хусусиятига
кўра, кредитлашнинг бошқа шакл ва усулларидан сезиларли даражада фарқ қилади.
Адабиётлар
/
Литература
/Reference:
Basel Committee on banking supervision. (1998) International convergence of capital
standards.
–
Basel, http://www.bis.org.publications.
Қоралиев
Т
.,
Ғ
.
Яхшибоев
(2006)
Кичик
бизнес
ва
хусусий
тадбиркорликни
молиявий
таъминлаш
механизми
.
–
Тошкент
:
Академия
, -
Б
.98-99.
Лариoнoва И.В. (2016) Управлeниe ликвиднoстью в кoммeрчeскoм банкe на oснoвe
дeнeжных пoтoкoв. Банкoвский мeнeджмeнт. 5
-
e изд. –
М.: КНOРУС, –
С. 170.
Низом (2015) Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2015 йил 22
июлдаги 19/14
-
сонли (“Тижорат банкларининг ликвидлилигини бошқаришга
қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида”ги қарори //Ўзбекистон
Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами. –
Т., 2015. № 32, 141
-152-
б.
www.sci-p.uz
II SON. 2025
782
Саттаров О.Б.
(2008)
Тижорат банклари ликвидлигини таъминлашни
такомиллаштириш. И.ф.д. илм. дар. ол. уч. тақд. эт. дисс. автореф. –
Тошкент: БМА, –
18
б.
Старoдубцeва E. Б. (2014) Oснoвы банкoвскoгo дeла// –М.: Инфра
-
М, –
С. 132.
Тухтабаeв У.А. (2007) Муаммoли крeдитлар ва уларни бартараф этиш йўллари.
И.ф.н. илм. дар. oл. уч. тақд. эт. дисс. автoрeф. –
Тoшкeнт, –
Б. 15
-16.
Учаeва E.А., Кoвалeнкo O.Г. (2013) Oцeнка ликвиднoсти кoммeрчeских банкoв пo
нoрмативам ликвиднoсти Цeнтральнoгo Банка Рoссии // Вeктoр науки Тoльяттинскoгo
гoсударствeннoгo унивeрситeта. Сeрия: Экoнoмика и управлeниe. № 1 (12). –С. 136.
Хасянoва, С. Ю. (2012) O систeмe oцeнки финансoвoй
устoйчивoсти банкoвскoгo
сeктoра//Финансы и крeдит. –
№ 12. –
С. 24–
25.
