Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
384
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
TOKSOPLAZMOZ-SABABLARI BELGILARI VA OLDINI OLISH
CHORALARI
Jumanova Nargiza Eshmatovna
Samarqand Davlat Tibbiyot Universiteti tibbiy biologiya va genetika kafedrasi katta
o‘qituvchisi
Turkmanova Gulgina Nurzod qizi
Samarqand Davlat Tibbiyot Universiteti Pediatriya fakulteti talabasi
Annotatsiya
: Ushbu maqolada toksoplazmoz kasalligining etiologiyasi, patogenezi,
klinik belgilari, yuqish yo‘llari, tashxislash va davolash usullari, shuningdek, profilaktik
choralari haqida batafsil ilmiy ma’lumotlar keltirilgan. Maqola ayniqsa homilador
ayollar va immuniteti susaygan shaxslar uchun toksoplazmozning xavfli jihatlarini
yoritishga qaratilgan.
Kalit so‘zlar:
Toksoplazmoz, Toxoplasma gondii, parazit, yuqish yo‘llari,
homiladorlik, immunitet, profilaktika, infeksiya, asoratlar, tashxis, davolash, gigiyena
ТОКСОПЛАЗМОЗ:ПРИЧИНЫ СИМПТОМЫ И МЕРЫ
ПРОФИЛАКТИКИ
Джуманова Наргиза Эшматовна
Старший преподаватель кафедры медицинской биологии и генетики
Самаркандского государственного медицинского университета
Туркманова Гулгина Нурзод қизи
Студентка педиатрического факультета Самаркандского государственного
медицинского университета
Аннотация:
В статье дана подробная научная информация об этиологии,
патогенезе, клинических симптомах, путях передачи, методах диагностики и
лечения, а также мерах профилактики токсоплазмоза. Цель статьи — осветить
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
385
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
опасные аспекты токсоплазмоза, особенно для беременных женщин и лиц с
ослабленным иммунитетом.
Ключвые
слова:
Токсоплазмоз, Toxoplasma gondii, паразит, пути передачи,
беременность, иммунитет, профилактика, инфекция, осложнения, диагностика,
лечение, гигиена
TOXOPLASMOSIS CAUSES SYMPTOMS AND PREVENTION MEASURES
Jumanova Nargiza Eshmatovna
Senior Lecturer, Department of Medical Biology and Genetics, Samarkand State
Medical University
Turkmanova Gulgina Nurzod qizi
Student of the Faculty of Pediatrics, Samarkand State Medical
Annotation:
This article provides detailed scientific information on the etiology,
pathogenesis, clinical symptoms, transmission routes, diagnosis and treatment methods,
as well as preventive measures of toxoplasmosis. The article is aimed at highlighting
the dangerous aspects of toxoplasmosis, especially for pregnant women and people with
weakened immunity.
Keywords:
Toxoplasmosis,Toxoplasma gondii, parasite,
transmission
routes,
pregnancy,
immunity,
prevention,
complications, diagnosis, treatment, hygiene
infection,
Kirish:
Toksoplazmoz – Toxoplasma gondii nomli bir hujayrali parazit qo‘zg‘atadigan
infeksiya bo‘lib, odamlarga va hayvonlarga ta’sir qilishi mumkin. Parazitning asosiy
xo‘jayini mushuklar hisoblanadi. Toksoplazma hayvonlarning najasi orqali tashqi
muhitga chiqib, suv, tuproq, oziq-ovqat orqali boshqa organizmlarga yuqadi. Odatda bu
infeksiya sog‘lom odamlarda еngil kechadi, biroq immuniteti zaif odamlar va
homilador ayollar uchun xavfli hisoblanadi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
386
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Toksoplazmozning yuqish yo‘llari
1.
Mushuk najasi orqali: Parazitning asosiy xo‘jayini mushuklar bo‘lib, ular
najasi bilan T. gondii o‘simtalarini chiqaradi. Bu o‘simtalar tuproq, suv va o‘simliklarga
tarqalib, odamlar tomonidan tasodifan yutiladi.
2.
Xom yoki yarim pishgan go‘sht iste’moli: Ayniqsa qo‘y, cho‘chqa va sigir
go‘shtlarida parazit bo‘lishi mumkin.
3.
Yuvilmagan sabzavot va mevalar orqali: Parazitlar mevasabzavotlar
yuzasida saqlanib qolishi mumkin.
4.
Onadan homilaga (kongenital yuqish): Homilador ayollar orqali parazit
homilaga o‘tib, og‘ir tug‘ma asoratlarga sabab bo‘ladi.
Qon quyish yoki transplantatsiya orqali: Kam uchrasa-da, infeksiyalangan donor orqali
yuqish ehtimoli mavjud.
Toksoplazmozning klinik belgilari
Ko‘pchilikda
toksoplazmoz
yashirin
o‘tadi.
Biroq quyidagi belgilar
kuzatilishi mumkin:
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
387
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
-
Yengil grippga o‘xshash holatlar: isitma, bosh og‘rig‘i, charchoq.
-
Limfa tugunlarining kattalashuvi.
-
Ko‘z toksoplazmozi: ko‘rishning pasayishi, ko‘z og‘rig‘i.
-
Neyrotoksoplazmoz: miya faoliyatining buzilishi, tutqanoqlar.
-
Homilada: bosh suyagining deformatsiyasi, ko‘rlik, aqliy zaiflik.
Toksoplazmozning asoratlari
Immuniteti zaif shaxslarda toksoplazmoz quyidagi asoratlarni keltirib chiqaradi:
-
Miya yallig‘lanishi (ensefalit).
-
Ko‘zning to‘r pardasi yallig‘lanishi (retinit).
-
Yurak va o‘pka zararlanishi.
Homiladorlikdagi yuqish holatida tug‘ma nuqsonlar va erta tug‘ruq.
Toksoplazmoz tashxisi
Toksoplazmoz tashxisi laborator tekshiruvlarga asoslanadi:
-
Serologik testlar (IgM, IgG antitanalari).
-
Polimeraz zanjir reaksiya (PZR) orqali parazit DNKsini aniqlash.
-
Ko‘z yoki miya suyuqliklarini mikroskop ostida tekshirish.
-
Ultrasonografiya orqali homilada nuqsonlar mavjudligini aniqlash.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
388
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Toksoplazmozni davolash
Sog‘lom insonlarda еngil shakllar davosiz o‘tadi. Og‘ir holatlarda quyidagi dori
vositalari qo‘llaniladi:
-
Pirimetamin + sulfadiazin + folin kislotasi.
-
Spiramisin (homilador ayollar uchun xavfsizroq).
-
Kortikosteroidlar – ko‘z va miya yallig‘lanishiga qarshi.
Yana 7 ta hayratlanarli toksoplazmoz faktlari:
1.
Parazit insonning xavfli mashg‘ulotlarga qiziqishini oshiradi.
Tadqiqotlar ko‘rsatishicha, toksoplazma bilan zararlanganlar avtomobil avariyalariga
ko‘proq uchraydi — parazit xavfga moyillikni oshiradi.
2.
Zararli, ammo “jimjit” do‘st.
Parazit tanada bo‘lishi mumkin, ammo 10–20 yil davomida hech qanday simptom
bermasligi mumkin. Uni ba’zan faqat tasodifiy tahlil orqali aniqlash mumkin.
3.
Toksoplazmozni mushukdan olish ehtimoli mushukdan emas!
O‘ylagandan farqli, odamlar ko‘proq ifloslangan ovqat va suv orqali zararlanadi —
mushuklar bilan emas.
4.
Ba’zi olimlar toksoplazmani inson ruhiy salomatligi bilan bog‘lashadi.
Tadqiqotlar bu parazit shizofreniya va depressiyaga moyillikni oshirishi mumkinligini
ko‘rsatgan (to‘liq isbotlanmagan, ammo izlanishlar davom etmoqda).
5.
Parazit ko‘rish qobiliyatini yo‘qotishga sabab bo‘lishi mumkin.
Toksoplazmozni еngil kechirgan odamlar ham yillar o‘tib birdaniga ko‘zdagi
yallig‘lanish (uveit) bilan duch kelishlari mumkin.
6.
Sportchilar orasida toksoplazma bilan zararlanganlar ko‘proq jasur bo‘ladi.
Ba’zi tajribalarda, toksoplazma bilan zararlangan erkak sportchilar o‘ziga ishonchliroq,
riskli qarorlar qabul qiluvchanroq bo‘lishgani aniqlangan.
7.
Toxoplasma paraziti har bir insonni har xil “o‘zgartiradi”.
Erkaklarda — jasurlik va riskga moyillik ortadi. Ayollarda esa — ehtiyotkorlik va
ijtimoiy hissiyotlar kuchayadi. Bu genderga xos
neyrobiologik ta’sir hisoblanadi
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
389
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Profilaktika
Kasallikning oldini olish uchun quyidagilarga rioya qilish zarur:
-
Mushuk najasidan ehtiyot bo‘lish.
-
Go‘shtni to‘liq pishirish (66°C dan yuqori).
-
Meva va sabzavotlarni yaxshilab yuvish.
-
Qo‘l gigiyenasiga rioya qilish.
-
Homilador ayollar mushuklardan uzoq yurishi va ehtiyot choralarini
ko‘rishi lozim.
Xulosa
Toksoplazmoz ko‘p hollarda еngil o‘tadi, biroq immuniteti susaygan shaxslarda va
homilador ayollarda jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. Infeksiyani o‘z vaqtida
aniqlash va ehtiyot choralarini ko‘rish uning oldini olishda muhim ahamiyatga ega.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
390
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Axmedov A.A., Qurbonov S. Yuqumli kasalliklar. Toshkent: «O‘zbekiston
milliy ensiklopediyasi» nashriyoti, 2012.
2.
Karimov M.X., Aliqulov A.A. Tibbiyot parazitologiyasi. Toshkent: «Tib»,
2008.
3.
Xolmatov R.A., Madrahimov M.X.Veterinariya parazitologiyasi.
Toshkent: «Fan», 2015.
4.
Nishonov N.N., To‘rayev B.O. Mikrobiologiya, virusologiya va
immunologiya. Toshkent: 2014.
5.
Karimova M., Rasulova D. Yuqumli kasalliklar va epidemiologiya.
Toshkent: Oliy ta’lim, 2020.
