Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
442
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
O‘ZBEKISTONNING RAQAMLI MEHNAT BOZORI VA BANDLIK
SIYOSATINI TAKOMILLASHTIRISH YO’LLARI
Axmedova Gulnoza Abdurashitovna
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti iqtisodiyot mutaxassisligi 1-bosqich
magistranti
Ilmiy rahbar: Muxamadiyev S. A
Annotatsiya
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida raqamli mehnat bozori
shakllanishi jarayonlari va u bilan bog‘liq bandlik siyosatining takomillashtirilishi
muammolari ko‘rib chiqiladi. Global raqamli transformatsiya sharoitida mehnat
bozorining yangi shakllari – masofaviy ish, frilans, platforma mehnati va gig
iqtisodiyot kabi yo‘nalishlar jadal rivojlanmoqda. Bu jarayonlar O‘zbekistonda ham
kuzatilmoqda va mehnat munosabatlarining tubdan yangilanishiga olib kelmoqda.
Maqolada ayni raqamli mehnat shakllarining huquqiy maqomi, ijtimoiy himoya
vositalari, soliq tartibi va mehnat bozori infratuzilmasiga integratsiyalashuvi atroflicha
tahlil qilinadi. Shuningdek, bandlik siyosatining zamonaviy raqamli iqtisodiyot
talablariga moslashtirilishi, mehnat resurslarining qayta tayyorlanishi va kasb
kompetensiyalarining raqamli muhitga yo‘naltirilishi bo‘yicha takliflar ilgari suriladi.
Tadqiqot natijalari raqamli mehnat faoliyati turlarining huquqiy va iqtisodiy tartibga
solinishi zarurligini ko‘rsatadi. Bundan tashqari, maqola O‘zbekistonda raqamli
bandlik imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiluvchi strategik yondashuvlarni ishlab
chiqishning dolzarbligini asoslaydi.
Kalit so’zlar.
Raqamli mehnat bozori, bandlik siyosati, frilans, platforma
iqtisodiyoti, masofaviy ish, mehnat migratsiyasi, zamonaviy kasblar, ijtimoiy himoya,
raqamli transformatsiya, mehnat siyosati.
Abstract
This article examines the processes of the formation of the digital labor market
in the Republic of Uzbekistan and the problems of improving the employment policy
associated with it. In the context of global digital transformation, new forms of the
labor market - remote work, freelance, platform work and gig economy - are rapidly
developing. These processes are also observed in Uzbekistan and are leading to a
fundamental renewal of labor relations. The article provides a detailed analysis of the
legal status, social protection measures, tax regime and integration of these digital
forms of labor into the labor market infrastructure. It also puts forward proposals for
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
443
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
adapting employment policy to the requirements of the modern digital economy,
retraining labor resources and directing professional competencies to the digital
environment. The results of the study indicate the need for legal and economic
regulation of digital labor activities. In addition, the article substantiates the relevance
of developing strategic approaches that serve to expand digital employment
opportunities in Uzbekistan.
Keywords.
Digital labor market, employment policy, freelance, platform
economy, remote work, labor migration, modern professions, social protection, digital
transformation, labor policy.
KIRISH
XXI asrda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi
barcha sohalarda chuqur o‘zgarishlarni yuzaga keltirmoqda. Ayniqsa, mehnat bozori
raqamli texnologiyalar ta’sirida tubdan transformatsiyalanmoqda. An’anaviy mehnat
shakllariga nisbatan, hozirgi paytda raqamli platformalar orqali masofadan ishlash,
mustaqil ijrochilar sifatida ishlash (frilans), gig-iqtisodiyot doirasidagi vaqtinchalik
xizmatlar ko‘rsatish kabi mehnat turlari ommalashmoqda. O‘zbekiston ham bu
jarayondan chetda qolmagan. Raqamli iqtisodiyot elementlari, jumladan,
“freelancer.uz”, “Ishga marhamat” monomarkazlari, “my.gov.uz” kabi platformalar
mehnat bozori ishtirokchilari uchun yangi imkoniyatlar yaratmoqda.
Shu bilan birga, raqamli mehnat bozori rivojlanishining huquqiy, iqtisodiy va
ijtimoiy jihatlari hali to‘liq shakllanmagan. Masalan, frilanserlarning ijtimoiy
himoyasi, pensiya ta’minoti, daromad solig‘i tartibi bo‘yicha ko‘plab noaniqliklar
mavjud. Davlat bandlik siyosati esa asosan an’anaviy ish shakllariga qaratilgan bo‘lib,
yangi mehnat turlarining salohiyatini to‘liq hisobga olmaydi. Shu sababli,
O‘zbekistonda raqamli mehnat bozori uchun moslashgan bandlik siyosatini
shakllantirish zarurati dolzarb bo‘lib bormoqda.
Ushbu maqolada raqamli mehnat shakllarining turlari, ularga xos muammolar,
davlat siyosatidagi mavjud bo‘shliqlar hamda ularni bartaraf etish yo‘llari ilmiy-
nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Maqsad – O‘zbekistonda barqaror va inklyuziv raqamli
mehnat bozorini shakllantirishga qaratilgan siyosiy, institutsional va iqtisodiy takliflar
ishlab chiqishdir.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
So‘nggi yillarda raqamli mehnat bozori bo‘yicha xalqaro miqyosda
ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Xususan, Xalqaro mehnat tashkiloti (ILO) 2021-
yildagi hisobotida platforma mehnatining global o‘sish sur’atlari, frilanserlarning
huquqiy maqomi va ijtimoiy himoyasini tahlil qilgan. Eurofound va OECD tomonidan
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
444
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
chop etilgan hisobotlarda esa gig iqtisodiyotda ishlovchilarning mehnat sharoitlari,
kasbiy barqarorlik va daromad turg‘unligi muammolariga e’tibor qaratilgan.
O‘zbekiston kontekstida esa raqamli mehnat shakllariga oid ilmiy ishlar soni
nisbatan kam. Sh. O‘. Vahobov, X. A. Mamatqulov va M. A. Qo‘chqorovlarning
maqolalarida raqamli bandlikning demografik tarkibi, hududlar bo‘yicha taqsimoti va
muammolari ko‘rib chiqilgan. Biroq, ko‘pgina tadqiqotlar asosan statistik tahlil bilan
cheklanib, siyosiy-huquqiy mexanizmlar chuqur ochib berilmagan. Shu bois bu
maqolada mavjud adabiyotlarga tayanilgan holda bandlik siyosatini transformatsiya
qilish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqiladi.
Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari
vazirligi, Axborot texnologiyalari vazirligi hamda Davlat statistika qo‘mitasi
tomonidan chop etilgan ma’lumotnomalar tahlil uchun asos bo‘ldi. “2022–2026-
yillarda Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi”da raqamli iqtisodiyotga o‘tish
va masofaviy bandlikni rivojlantirish alohida ustuvor yo‘nalish sifatida ko‘rsatilgan.
Tadqiqotda sifatli va miqdoriy tahlil usullari uyg‘unlashtirildi. Sifatli yondashuv
doirasida mehnat bozori ishtirokchilari – frilanserlar, IT mutaxassislari, ishga
joylashtirish markazlari xodimlari va siyosatchilar bilan yarim tuzilgan intervyular
o‘tkazildi. 25 ta suhbat asosida raqamli mehnatdagi real muammolar, kutilmalar va
ehtiyojlar aniqlab olindi.
Miqdoriy tahlil uchun esa 2020–2024-yillar davomida O‘zbekistonda masofaviy
bandlik, frilans va platforma ishchilari soni bo‘yicha statistik ma’lumotlar yig‘ildi.
Ular asosida ishga joylashish sur’atlari, o‘rtacha daromad, yoshlar va ayollar
bandligidagi o‘zgarishlar baholandi.
Metodologiyada Herfindahl–Hirschman indeksi yordamida bandlikda
diversifikatsiya darajasi aniqlanib, mehnat resurslarining qaysi tarmoqlarga ko‘proq
yo‘nalayotgani o‘rganildi. Shuningdek, SWOT tahlil orqali O‘zbekiston raqamli
bandlik siyosatining kuchli va zaif tomonlari baholandi.
NATIJALAR
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonda raqamli mehnat bozori
jadal shakllanmoqda. 2020-yildan boshlab frilanserlar soni yiliga o‘rtacha 20–25% ga
oshib bormoqda. Ayniqsa, grafik dizayn, dasturlash, tarjima, onlayn marketing
sohalarida yuqori talab mavjud. Raqamli bandlik ayniqsa yoshlar va ayollar o‘rtasida
iqtisodiy faollikni oshirmoqda, bu esa ijtimoiy inklyuziya va gender tengligiga ijobiy
ta’sir ko‘rsatmoqda.
Biroq, intervyular shuni ko‘rsatdiki, frilanserlar ko‘pchilik hollarda ijtimoiy
sug‘urta, pensiya tizimi, sog‘liqni saqlash xizmatlaridan foydalanish imkoniyatiga ega
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
445
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
emas. Ko‘pchilik rasmiy ro‘yxatdan o‘tmagan va davlat bilan shartnomaviy
munosabatlarga ega emas. Bu esa ularning huquqiy noaniqligi va xavf-xatarga
moyilligini kuchaytiradi.
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, mavjud bandlik siyosati an’anaviy mehnat
shakllariga asoslangan bo‘lib, raqamli bandlikni hisobga olish bo‘yicha institutsional
mexanizmlar yetarli emas. Raqamli iqtisodiyot sharoitida yangi kasblar – data analyst,
UI/UX dizayner, digital marketing mutaxassisi kabi yo‘nalishlarda kadrlar tayyorlash
va mehnat yarmarkalari tashkil etish zarur.
XULOSA
O‘zbekistonda raqamli mehnat bozori bandlik siyosatini yangicha yondashuvlar
asosida shakllantirishni talab qilmoqda. Frilans va platforma mehnatining huquqiy
maqomini aniqlashtirish, ijtimoiy himoya mexanizmlarini kengaytirish, soliqqa tortish
tartibini soddalashtirish kabi choralar muhim ahamiyatga ega. Shu bilan birga,
masofaviy ish uchun infratuzilma – tezkor internet, ko‘p tarmoqli onlayn platformalar,
raqamli savodxonlikni oshirish dasturlari zarur.
Bandlik siyosatida zamonaviy kasblarni rag‘batlantirish, raqamli ko‘nikmalarni
rivojlantirish va yoshlar o‘rtasida masofaviy ishlash madaniyatini shakllantirish
strategik ustuvor yo‘nalish bo‘lishi lozim. Shuningdek, davlat va xususiy sektor
o‘rtasida sheriklik asosida onlayn bandlik platformalarini rivojlantirish, o‘zini o‘zi
band qilgan shaxslar uchun maxsus imtiyozlar yaratish maqsadga muvofiq.
Ushbu maqola asosida ishlab chiqilgan takliflar O‘zbekistonda barqaror,
inklyuziv va zamonaviy mehnat bozorini shakllantirishga xizmat qilishi mumkin.
Kelgusida chuqurlashtirilgan tadqiqotlar orqali tarmoq kesimida (masalan, IT, ta’lim,
tibbiyot) raqamli bandlikning xususiyatlari va potensial tahdidlari alohida o‘rganilishi
lozim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
International Labour Organization. (2021). Digital labour platforms and
the future of work. Geneva.
2.
Eurofound. (2020). Platform work: Types and implications for work and
employment. Luxembourg.
3.
Vahobov, Sh. O‘. (2023). “Raqamli iqtisodiyotda mehnat resurslari
samaradorligi.” Iqtisodiy tahlil jurnali, №1, 34–41.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi.
(2022). Mehnat bozorining rivojlanish holati va prognozlari.
5.
“2022–2026-yillarda Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi.”
(2022). T.: Prezident Administratsiyasi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
446
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
6.
Mamatqulov, X. A. (2022). “Frilans ishchilarning ijtimoiy maqomi va
himoyasi.” Mehnat va ijtimoiy siyosat, №3, 19–25.
7.
OECD. (2021). The Future of Work in the Digital Economy.
