Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024, VOLUME-2, ISSUE-6
80
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
O‘ZBEKISTON IQTISODIYOTINI INNOVATSION RIVOJLANTIRISHDA
XORIJIY INVESTITSIYALARNI JALB QILISHNING STATISTIK TAHLILI
Umarov Faxriddin Umar o'g'li
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti dotsenti.
Annotatsiya:
Mazkur maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotini innovatsion
rivojlantirish jarayonida xorijiy investitsiyalarni jalb qilishning ahamiyati, ularning
iqtisodiy o‘sishga ta’siri va samaradorligi statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilingan.
Tadqiqotda 2015–2024-yillar davomidagi xorijiy investitsiyalar hajmi, ularning asosiy
manbalari hamda iqtisodiyot tarmoqlari bo‘yicha taqsimoti o‘rganilgan. Shuningdek,
xorijiy kapital ishtirokidagi innovatsion loyihalarning soni, ularning zamonaviy
texnologiyalarni joriy etishdagi o‘rni va mamlakat eksport salohiyatiga qo‘shgan
hissasi tahlil etilgan. Tahlil natijalari O‘zbekistonda investitsion muhitni yanada
yaxshilash va innovatsion rivojlanishni jadallashtirish uchun tegishli tavsiyalar ishlab
chiqish imkonini beradi.
Kalit so‘zlar:
O‘zbekiston iqtisodiyoti, xorijiy investitsiyalar, innovatsion
rivojlanish, investitsion muhit, statistik tahlil, texnologik yangilanish, iqtisodiy o‘sish,
investitsion siyosat.
Kirish.
Bugungi globallashuv jarayonida har bir mamlakat o‘z iqtisodiyotini barqaror
rivojlantirish, innovatsion yondashuvlarni keng joriy etish va raqobatbardosh
mahsulotlar ishlab chiqarish orqali xalqaro maydonda o‘z o‘rnini mustahkamlashga
intilmoqda. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi mustaqillik yillarida iqtisodiyotning
barcha sohalarida tub islohotlarni amalga oshirib, ochiq bozor iqtisodiyotiga
bosqichma-bosqich o‘tish yo‘lini tanladi. So‘nggi yillarda davlatimiz tomonidan
xorijiy investitsiyalarni jalb qilish, investorlar uchun qulay muhit yaratish va
innovatsion rivojlanishga yo‘naltirilgan islohotlar keng ko‘lamda olib borilmoqda.
Xorijiy investitsiyalar nafaqat iqtisodiy resurslar oqimini ta’minlaydi, balki ilg‘or
texnologiyalar, menejment tajribasi va zamonaviy ishlab chiqarish usullarini
mamlakatga olib kirishga xizmat qiladi. Shu bois, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish
innovatsion rivojlanishning asosiy omillaridan biri sifatida e’tirof etiladi. O‘zbekiston
Respublikasi Prezidenti tomonidan ilgari surilgan “Yangi O‘zbekiston – yangicha
taraqqiyot” tamoyili asosida olib borilayotgan siyosat aynan iqtisodiyotni
modernizatsiyalash va diversifikatsiyalash orqali milliy taraqqiyotga erishishni ko‘zda
tutadi. Mazkur tadqiqotda O‘zbekiston iqtisodiyotiga xorijiy investitsiyalarni jalb
qilishning hozirgi holati, ularning innovatsion rivojlanishdagi o‘rni va iqtisodiy
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024, VOLUME-2, ISSUE-6
81
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
ko‘rsatkichlarga ta’siri statistik ma’lumotlar asosida chuqur tahlil qilinadi. Shu bilan
birga, xorijiy investitsiyalar oqimini yanada oshirish, mavjud salohiyatdan samarali
foydalanish hamda milliy iqtisodiyotda innovatsion faollikni kuchaytirishga oid amaliy
tavsiyalar ishlab chiqiladi.
Asosiy qism.
1. O‘zbekiston iqtisodiyotining innovatsion rivojlanish yo‘nalishlari.
O‘zbekiston so‘nggi yillarda iqtisodiy islohotlar orqali innovatsion rivojlanishni
jadallashtirishga katta e’tibor qaratmoqda. Bu jarayonlar mamlakatda ilm-fan va
texnologiyalarni iqtisodiy taraqqiyotga integratsiya qilish, yuqori qo‘shilgan qiymatga
ega mahsulotlar ishlab chiqarish va eksport salohiyatini oshirishga qaratilgan. 2022–
2026-yillarga mo‘ljallangan “Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi”da
innovatsiyalar, raqamli texnologiyalar va yuqori texnologiyali ishlab chiqarishlarni
jadal rivojlantirish ustuvor yo‘nalish sifatida belgilanmoqda. Ushbu maqsadlarga
erishishda xorijiy investitsiyalar muhim manba hisoblanadi.
2. Xorijiy investitsiyalarning innovatsion rivojlanishdagi roli. Xorijiy
investitsiyalar innovatsion texnologiyalarni mamlakatga olib kirish, ilg‘or ishlab
chiqarish uslublarini joriy qilish va bilim almashinuvini ta’minlash orqali innovatsion
rivojlanishning katalizatori sifatida xizmat qiladi. Xususan, to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy
investitsiyalar (TXI) texnoparklar, innovatsion klasterlar va startap ekotizimlarni
shakllantirishda muhim o‘rin tutadi. Shu bilan birga, xorijiy kompaniyalar bilan
hamkorlik orqali mahalliy mutaxassislarning salohiyati oshadi, kadrlar tayyorlash sifati
yaxshilanadi va xalqaro standartlarga mos mahsulotlar ishlab chiqarish yo‘lga
qo‘yiladi.
3. O‘zbekistonga jalb qilingan xorijiy investitsiyalarning statistik tahlili. So‘nggi
yillarda O‘zbekistonga jalb qilinayotgan xorijiy investitsiyalar hajmi sezilarli darajada
oshmoqda. Davlat statistika qo‘mitasi va Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi
ma’lumotlariga ko‘ra, 2018-yildan 2024-yilgacha bo‘lgan davrda xorijiy
investitsiyalarning umumiy hajmi 30 milliard AQSh dollaridan oshdi. Ularning 60
foizdan ortig‘i sanoat, energetika, transport va infratuzilma loyihalariga yo‘naltirilgan.
2023-yilda yirik xorijiy investitsiya loyihalari quyidagilarni o‘z ichiga oldi:
Rossiyaning “Lukoil” kompaniyasi bilan gaz-kimyo sanoatidagi hamkorlik loyihalari;
Xitoy kompaniyalari ishtirokidagi “Yashil energetika” (quyosh va shamol elektr
stansiyalari) loyihalari; Janubiy Koreya bilan hamkorlikda avtomobilsozlik va
elektronika sanoatidagi investitsiyalar. Shuningdek, 2023-yilda 200 dan ortiq
to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiya loyihalari amalga oshirildi, ularning katta qismi
innovatsion mahsulotlar ishlab chiqarish bilan bog‘liq bo‘ldi.
4. Investitsion muhit va islohotlar. Xorijiy investitsiyalarni jalb qilish uchun
mamlakatda muhim institutsional va huquqiy islohotlar amalga oshirildi. Jumladan:
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024, VOLUME-2, ISSUE-6
82
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
“Xorijiy investitsiyalar to‘g‘risida”gi qonun qabul qilindi; Investorlarga soliq
imtiyozlari, yer ajratilishi va daromadlarni erkin olib chiqish kafolatlari taqdim etildi;
“Invest in Uzbekistan” platformasi orqali investorlar uchun onlayn xizmatlar yo‘lga
qo‘yildi; 14 ta erkin iqtisodiy zona va bir necha innovatsion texnoparklar tashkil etildi.
Bu choralar xalqaro reytinglarda O‘zbekistonning pozitsiyasini yaxshiladi. Jumladan,
Jahon bankining “Doing Business” reytingida O‘zbekiston 2020-yilda 69-o‘rinni
egalladi va so‘nggi yillarda ijobiy dinamika kuzatilmoqda.
5. Xorijiy investitsiyalarning innovatsion sektorlardagi ta’siri. Innovatsion
rivojlanishda xorijiy investitsiyalar asosan quyidagi sohalarda sezilarli o‘sishga olib
keldi: Axborot texnologiyalari: Hindiston va AQSh kompaniyalari ishtirokida IT-
parklar tashkil etilib, raqamli xizmatlar eksporti kengaymoqda; Qishloq xo‘jaligi:
Isroil, Turkiya va Niderlandiya texnologiyalari asosida zamonaviy issiqxonalar va
tomchilatib sug‘orish tizimlari joriy qilindi; Farmatsevtika: Germaniya, Hindiston va
Janubiy Koreya bilan hamkorlikda dorivor preparatlar ishlab chiqarish korxonalari
tashkil etildi.
6. Muammolar va yechimlar. Xorijiy investitsiyalarni jalb etishda quyidagi
muammolar mavjud: Ba’zi byurokratik to‘siqlar va uzoq ruxsat berish jarayonlari;
Mahalliy kadrlarda zamonaviy texnologiyalarni o‘zlashtirish bo‘yicha malaka
yetishmasligi; Infratuzilmaning barcha hududlarda bir tekis rivojlanmaganligi.
Ushbu muammolarni bartaraf etish uchun quyidagilar taklif qilinadi: Investitsiya
loyihalarini “yagona oyna” tamoyili asosida ko‘rib chiqish; Innovatsion yo‘nalishdagi
kadrlar tayyorlash va qayta tayyorlash dasturlarini kengaytirish; Hududiy investitsion
markazlar faoliyatini faollashtirish.
Xulosa:
O‘zbekiston iqtisodiyotini innovatsion rivojlantirishda xorijiy investitsiyalar
muhim o‘rin tutadi. Ular nafaqat moliyaviy resurslar oqimini ta’minlaydi, balki ilg‘or
texnologiyalar, menejment tajribasi va xalqaro standartlarga mos ishlab chiqarish
tizimlarini joriy etishga imkon yaratadi. Statistik tahlillar shuni ko‘rsatadiki, so‘nggi
yillarda mamlakatga jalb etilayotgan xorijiy investitsiyalar hajmi ortib, iqtisodiyotning
turli tarmoqlarida innovatsion loyihalarning amalga oshirilishiga zamin yaratmoqda.
Innovatsion rivojlanishga xizmat qiluvchi texnoparklar, erkin iqtisodiy zonalar va
klasterlar xorijiy sarmoyadorlar bilan hamkorlikda shakllantirilmoqda. Shu bilan birga,
hukumat tomonidan soddalashtirilgan tartiblar, soliq imtiyozlari va huquqiy kafolatlar
xorijiy investitsiyalar uchun yanada qulay muhit yaratmoqda. Shunga qaramay, ayrim
sohalarda byurokratik to‘siqlar, kadrlar malakasining yetishmasligi va infratuzilmaviy
muammolar mavjud. Bularni bartaraf etish orqali xorijiy investitsiyalarning
innovatsion rivojlanishdagi rolini yanada kuchaytirish mumkin bo‘ladi. Umuman
olganda, O‘zbekistonda xorijiy investitsiyalarni yanada samarali jalb qilish va ulardan
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024, VOLUME-2, ISSUE-6
83
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
innovatsion rivojlanish yo‘lida oqilona foydalanish mamlakatning uzoq muddatli
iqtisodiy taraqqiyoti uchun muhim omil hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi
O‘zbekiston Taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi farmoni. //
2. O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi rasmiy hisobotlari. //
3. Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi rasmiy veb-sayti. //
4. Karimov M.B. (2023). Xorijiy investitsiyalar va innovatsion rivojlanish: nazariya va
amaliyot. Toshkent: “Iqtisodiyot” nashriyoti.
5. Muminov A.T., Rasulova D.I. (2022). O‘zbekiston iqtisodiyotiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri
xorijiy investitsiyalarni jalb qilish omillari. “Iqtisodiyot va innovatsiyalar” ilmiy
jurnali, №4, 55–62-betlar.
6. World Bank Group (2023). Doing Business Report: Uzbekistan Country Profile. //
7. UNCTAD (2023). World Investment Report: Trends and Prospects. United Nations
Conference on Trade and Development. //
