Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 6
283
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI INTERFAOL
USULLARDA OʻQITISHNING MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
Ergasheva Marjona Umidillo qizi
Termiz Iqtisodiyot va Servis universiteti Davolash ishi yoʻnalishi
Ilmiy rahbar (PhD) :
Hazratqulova Ozoda Abdugʻaniyevna
Annotatsiya:
Mazkur maqolada tibbiyot oliygohlarida tabiiy fanlarni, jumladan,
biologiya, kimyo va fizika fanlarini interfaol usullar asosida o‘qitish jarayonidagi
mavjud muammolar va ularning yechimlari yoritilgan. Interfaol ta'lim
texnologiyalarining zamonaviy dars jarayoniga integratsiyalashuvi o‘quvchilarda
tanqidiy va ijodiy fikrlashni shakllantirish, kasbiy ko‘nikmalarni mustahkamlashga
xizmat qilishi tahlil qilinadi. Tahlil natijalariga ko‘ra, interfaol metodlarning to‘liq joriy
etilishiga to‘sqinlik qilayotgan omillar — moddiy-texnik bazaning yetarli emasligi,
o‘qituvchilarning metodik tayyorgarligi pastligi va an’anaviy dars uslublaridan voz
kechilmasligi kabi muammolar aniqlanadi. Maqolada ushbu muammolarga qarshi
ta’lim muassasalarida zamonaviy pedagogik texnologiyalarni joriy etish, o‘qituvchilar
malakasini oshirish kurslarini tashkil etish, shuningdek, darslarda virtual
laboratoriyalar, interaktiv simulyatorlar va amaliy mashg‘ulotlarni keng qo‘llash kabi
yechimlar taklif etiladi.
Kalit so‘zlar:
interfaol ta’lim, tabiiy fanlar, tibbiyot oliygohlari, ta’lim sifati, dars
samaradorligi, pedagogik texnologiyalar, o‘quv jarayoni, innovatsion metodlar.
Kirish.
Bugungi kunda tibbiyot sohasida yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlash
jarayonida tabiiy fanlarning o‘rni beqiyosdir. Ayniqsa, biologiya, kimyo va fizika kabi
fanlar kelajakdagi shifokorlarning ilmiy asoslangan bilimlarga ega bo‘lishi, klinik
tafakkurini rivojlantirishi hamda amaliy ko‘nikmalarini shakllantirishi uchun muhim
asos hisoblanadi. Shu bois, bu fanlarni o‘qitish jarayonida an’anaviy metodlardan
samarali interfaol usullarga o‘tish zarurati tobora kuchayib bormoqda. Interfaol
o‘qitish usullari talabalarni faollikka chorlaydi, mustaqil fikrlashga undaydi va ularda
kasbiy kompetensiyalarni shakllantiradi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 6
284
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Biroq, tibbiyot oliygohlarida bu uslublarni qo‘llashda bir qator muammolar, jumladan,
texnik jihozlarning yetarli emasligi, o‘qituvchilarning tayyorgarlik darajasi va metodik
yondashuvlardagi cheklovlar mavjud. Ushbu maqolada tabiiy fanlarni interfaol
usullarda o‘qitishning dolzarbligi, duch kelinayotgan muammolar hamda ularning
amaliy yechimlari atroflicha tahlil qilinadi.
Asosiy qism.
Tibbiyot oliygohlarida tabiiy fanlarni interfaol usullarda o‘qitish – talabalarning
nazariy bilimlari bilan birga amaliy ko‘nikmalarini ham rivojlantirishga xizmat qiladi.
Bu yondashuvda “talaba – bilim manbai” emas, balki “talaba – faol ishtirokchi”
prinsipiga asoslaniladi. Interfaol metodlar jumlasiga klasterlar tuzish, aqliy hujum, rolli
o‘yinlar, “munezara”, keys-stadi (muammoli vaziyat tahlili), mini-loyihalar yaratish va
laboratoriya mashg‘ulotlariga virtual texnologiyalarni integratsiya qilish kiradi.
1. Amaldagi muammolar: Texnik infratuzilmaning yetarli emasligi: Ko‘plab tibbiyot
oliygohlarida zamonaviy laboratoriya jihozlari, interaktiv doskalar va virtual o‘quv
resurslarining yetishmasligi interfaol o‘qitish samaradorligini pasaytiradi.
O‘qituvchilarning tayyorgarligi: Ba’zi pedagoglar interfaol usullardan foydalanishga
metodik jihatdan tayyor emaslar yoki an’anaviy dars uslublariga ko‘proq tayanadilar.
Talabalarning passivligi: O‘quvchilarning ayrimlarida mustaqil fikrlash va faol ishtirok
etish ko‘nikmalarining yetarli darajada shakllanmaganligi interfaol usullarning
samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Darslik va o‘quv-uslubiy qo‘llanmalar mos
emasligi: Ko‘pchilik darsliklar interfaol yondashuvga mos kelmaydi, bu esa o‘qitish
jarayonida yangilik kiritish imkoniyatini cheklaydi.
2. Yechimlar va takliflar: Zamonaviy o‘quv texnologiyalarini joriy etish: Virtual
laboratoriyalar, 3D model va simulyatsiyalardan foydalanish orqali talabalarning
darsga bo‘lgan qiziqishini oshirish mumkin. O‘qituvchilarning malakasini oshirish:
Pedagoglarni interfaol metodlar bo‘yicha qayta tayyorlash kurslariga yuborish,
seminar va treninglar tashkil qilish muhim. Talabalar faolligini rag‘batlantirish:
Darslarda baholashning reyting tizimidan foydalanish, talabalarning mustaqil ishlari va
loyihalarini e’tiborga olish talabani faol bo‘lishga undaydi. Mos o‘quv materiallari
yaratish: Tabiiy fanlarni o‘qitishga mos, interfaol yondashuvni o‘z ichiga olgan yangi
darslik va qo‘llanmalarni ishlab chiqish zarur.
3. Interfaol o‘qitishning afzalliklari: Talabalar orasida kasbiy muloqot ko‘nikmalarini
shakllantiradi. O‘quv jarayonini jonlantirib, ilgari passiv bo‘lgan talabalarning darsga
qiziqishini oshiradi. Mustaqil fikrlash, tahlil qilish va xulosalashga o‘rgatadi. Tibbiy
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 6
285
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
holatlarni tahlil qilish va real vaziyatlarda to‘g‘ri qaror qabul qilishga yordam beradi.
Shunday qilib, interfaol metodlar tibbiyot oliygohlarida tabiiy fanlarni samarali
o‘qitishda muhim vosita bo‘lib, zamonaviy talim talablari bilan hamohang ravishda
o‘quv jarayonini takomillashtirish imkonini beradi.
Xulosa:
Tibbiyot oliygohlarida tabiiy fanlarni interfaol usullarda o‘qitish – zamonaviy
ta’limning ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, talabalarning kasbiy tayyorgarligi,
mustaqil fikrlashi va amaliy ko‘nikmalarini shakllantirishda muhim ahamiyat kasb
etadi. O‘tkazilgan tahlillar shuni ko‘rsatadiki, mavjud muammolarga qaramay,
interfaol metodlardan samarali foydalanish orqali dars jarayonini jonlantirish,
talabalarning ilmga bo‘lgan qiziqishini oshirish va bilimlarni mustahkamlash mumkin.
Muammolarni bartaraf etish uchun oliygohlarda texnik bazani mustahkamlash,
o‘qituvchilarni zamonaviy pedagogik texnologiyalar bo‘yicha muntazam ravishda
qayta tayyorlash, mos o‘quv materiallarini ishlab chiqish va talabalarni faollikka
undovchi baholash tizimini yo‘lga qo‘yish zarur. Interfaol o‘qitish – nafaqat ta’lim
sifati, balki sog‘liqni saqlash tizimi uchun yetuk mutaxassislarni tayyorlashda ham hal
qiluvchi omillardan biridir. Shu bois bu yo‘nalishda uzluksiz izlanish va amaliy chora-
tadbirlar ko‘rish dolzarb masala bo‘lib qolmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Xodjayev N.X., Yo‘ldoshev E.T. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. –
Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2020.
2. Normurodova D.S. Zamonaviy pedagogik texnologiyalar. – Toshkent: Iste’dod,
2019.
3. Karimov O., Turg‘unov A. Tabiiy fanlarni o‘qitishda interfaol metodlardan
foydalanish. – Toshkent: “Yangi asr avlodi”, 2021.
4. Hasanov B.X. Pedagogik innovatsiyalar va ularni ta’lim jarayoniga tatbiq etish. –
Samarqand: SamDU, 2020.
5. Azizxo‘jayeva N.N. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. – Toshkent:
“Ilm ziyo”, 2018.
6. Prince, M. (2004). Does Active Learning Work? A Review of the Research. Journal
of Engineering Education, 93(3), 223–231.
7. Bonwell, C.C., & Eison, J.A. (1991). Active Learning: Creating Excitement in the
Classroom. ASHE-ERIC Higher Education Report No. 1.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 6
286
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
8. Freeman, S. et al. (2014). Active learning increases student performance in science,
engineering, and mathematics. Proceedings of the National Academy of Sciences,
111(23), 8410–8415.
9. Barkley, E.F., Cross, K.P., & Major, C.H. (2005). Collaborative Learning
Techniques: A Handbook for College Faculty. San Francisco: Jossey-Bass.
10. Brame, C.J. (2016). Active Learning. Vanderbilt University Center for Teaching.
https://cft.vanderbilt.edu/guides-sub-pages/active-learning/
