Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 6
381
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
O’QUVCHILARINING FAZOVIY TASAVVURLARINI
RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK DASTURIY VOSITASINI
YARATISH TEXNOLOGIYALARI VA BOSQICHLARI
Saparboyev Jamoladdin Yuldashevich
Fan va texnologiyalar universiteti Aniq fanlar kafedrasi dotsenti v.b.
Ro’zimurodova Dilroz
Fan va texnologiyalar universiteti kunduzgi ta’lim, iqtisodiyot yo’nalishi 1/24-guruh
talabasi
Pedagogik dasturiy vositalar – kompyuter texnologiyalari yordamida oʻquv
jarayonini qisman yoki toʻliq avtomatlashtirish uchun moʻljallangan didaktik vosita
hisoblanadi. Ular ayniqsa, geometriya o’qitish jarayonining samaradorligini oshirish
shakllaridan biri bo’lib, zamonaviy texnologiyalarning oʻqitish vositasi sifatida
ishlatiladi. Pedagogik dasturiy vositalar tarkibiga: oʻquv fani boʻyicha aniq didaktik
maqsadlarga erishishga yoʻnaltirilgan dasturiy mahsulot (dasturlar majmuasi), texnik
va metodik taʻminot, qoʻshimcha va yordamchi vositalar kiradi.
O’quvchilarining fazoviy tasavvurlarini rivojlantirishning pedagogik dasturiy
vositalarni yaratish bir nechta bosqichda amalga oshiriladi:
Birinchi bosqichda pedagogik loyihalashtirish amalga oshiriladi. Bunda
o’quvchilarining fazoviy tasavvurlarini rivojlantirish, fazoviy tasavvurini
rivojlantirishning falsafiy, psixologik pedagogik imkoniyatlarini aniqlashtiriladi, bu
imkoniyatlardan kelib chiqib oʻqitishning mazmuni va tuzilmasi tahlil qilinadi.
Ikkinchi bosqichda akademik litsey o‘quvchilarining fazoviy tasavvurni
rivojlantirishning modeli yaxlit tizim sifatida kommunikativ, elektron-axborot ta’lim
resursidan foydalanib ishlab chiqiladi. Mazkur bosqichda ilmiy nazariy maʻlumotlarni
oʻquv materiallariga aylantirish, oʻquv matnlari, illyustratsiyalar shakllantiriladi.
Fazoviy tasavvurni rivojlantirishga mos oʻquv materiallarining shakllari ishlab
chiqiladi, elektron oʻquv materiallaridan lokal, tarmoq, masofaviy taʻlim kabi
foydalanish sohalari aniqlashtiriladi.
Uchinchi bosqichda fazoviy tasavvurni rivojlantirish texnologiyalarining
didaktik, texnologik integrativ xususiyatlari– metodik komponent sifatida innovatsion
o‘qitishning kognitiv (axborotni qayta ishlash, saqlash, uzatish, kasbiy bilimga
yo‘nalganlik), o‘quv-ijodiy faoliyatga shaxsiy munosabatni qaror toptirish va tanlash
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 6
382
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
imkonini beruvchi, nazariy materialni tizimlashtirladi, uni masalalar tizimi orqali
bayon etish bilan bog‘liq mustaqil ijodiy izlanishlari komponentlari integratsiyasi
ustuvorligi asosida takomillashtirish uchun zarur dasturiy vositalar yaratiladi yoki
tanlanadi. Bunda foydalanuvchi va kompyuter oʻrtasidagi muloqot metodlari, dasturiy
vosita qobigʻi va muhiti qiyosiy tahlil qilinadi.
Toʻrtinchi bosqichda geometriya o’qitish jarayonida pedagogik dasturiy
vositalardan foydalanib, akademik litseylarda ta’lim jarayonida fazoviy tasavvurni
rivojlantirishning samaradorligi yangi sharoitlarda qo‘llash (analogiya)ni, metod va
usullar kombinatsiyasini o‘z ichiga olgan masalalar tizimidan foydalanish, masalaviy
yondashuv bosqichlari emotsionallik, progressivlik, motivatsiya, optimallik,
effektivlik baholash mezonlarini kiritish asosida metodikalari loyihalashtiriladi.
Foydalanuvchi va kompyuter oʻrtasidagi muloqot ssenariysi yaratiladi, o’quvchilar
fazoviy tasavvurlarining rivojlanganligini baholash darajalari (yuqori, o‘rta va past)ni
aniqlab, natijalarini taqdim etish shakllari ishlab chiqiladi.
Beshinchi bosqichda akademik litsey o‘quvchilarining fazoviy tasavvurini
rivojlantirish bo‘yicha elektron ta’lim resursini yaratishga oid tavsiyalar ishlab
chiqiladi. Mazkur jarayonda berilgan pedagogik xossalarga ega pedagogik dasturiy
vositalar pedagogik dasturiy vositalarning boshqaruv elementlari yaratiladi, fazoviy
tasavvurini rivojlantirish bo‘yicha topshiriqlar to‘plami shakllantiriladi.
Oltinchi bosqichda yaratilgan pedagogik dasturiy vositalar geometriya oʻqitish
jarayoniga tatbiq etiladi, ularning dasturiy va metodik tarkibiy qismlariga zarur
oʻzgartirish va tuzatishlar kiritiladi. Pedagogik dasturiy vositalarning joriy etilishi
natijalari tahlil qilinadi, pedagogik imkoniyatlari aniqlashtiriladi.
Barcha pedagogik dasturiy vositalarni ikki guruhga ajratish mumkin:
anʻanaviy pedagogik texnologiyalarni qoʻllab-quvvatlovchi vositalar; “Oʻqituvchi-
kompyuter-oʻquvchi” uch elementli pedagogik tizim texnologiyalari. Birinchi guruh
pedagogik dasturiy vositalarga qoʻyiladigan tizim talablari pedagogning samarali
oʻquv-tarbiya jarayonini tashkil etish bilan bogʻliq vazifalaridan kelib chiqadi.
Pedagogik dasturiy vositalarni yaratish texnologiyasini amalga oshirish
maqsadida ularning anʻanaviy vositalardan ustunligini tasdiqlovchi qator ijobiy omillar
mavjud. Mazkur omillar didaktik, psixologik, iqtisodiy, fiziologik guruhlarga
ajratiladi.
Sh.Pozilovaning ta’kidlashicha, pedagogik dasturiy vositalarga qoʻyiladigan
didaktik talablarga quyidagilar kiradi:
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 6
383
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
➢
ilmiylik;
➢
tushunarli, qatʻiy va tizimli bayon etilishi bilan birgalikda pedagogika,
psixologiya, informatika, ergonomikaning asosiy tamoyillarini, zamonaviy fanning
fundamental asoslarini hisobga olib, oʻquv faoliyati mazmunini qurish imkoniyatini
taʻminlash;
➢
uzluksizlik va yaxlitlik (ilgari oʻrganilgan bilimlarning mantiqiy oqibati
hamda toʻldiruvchisi hisoblanadi);
➢
izchillik;
➢
muammolilik;
➢
koʻrgazmalilik;
➢
faollashtiruvchi (oʻqitish mustaqilligi hamda faollik xususiyatining
mavjudligi);
➢
oʻqitish natijalarini oʻzlashtirish mustahkamligi;
➢
muloqotning interfaolligi;
➢
tarbiyalash;
➢
rivojlantirish;
➢
amaliyotning yaxlit birligi.
Metodik talablarga quyidagilar kiradi:
➢
aniq oʻquv fanining oʻziga xos xususiyatlarini hisobga olish;
➢
maʻlum bir fanning oʻziga xosligini hisobga olish;
➢
axborotning zamonaviy metodlar bilan oʻzaro bogʻliqligi, oʻzaro
aloqadorligi, turli-tumanligi.
Psixologik talablarga idrok etish (verbal-mantiqiy, sensor-perseptiv),
tafakkur(tushunchaviy-nazariy, koʻrgazmali-amaliy), diqqati (qatʻiyligi, boshqa narsa
yoki obyektga qaratilishi), motivatsiya (ishlashning faol shakllari, yuqori darajada
koʻrgazmalilik, oʻz vaqtida qayta aloqa yordamida talabalarning yuqori darajadagi
motivatsiyalarini doimiy ravishda ragʻbatlantirish), xotira, tasavvur, yosh va individual
psixologik xususiyatlarni hisobga olish(egallagan bilim, koʻnikma va malakalarini
hisobga olib, oʻquv fani mazmuni hamda oʻquv masalalari murakkablik darajasining
talabalarning yosh imkoniyatlari va individual xususiyatlariga mos kelishi, oʻquv
materialini oʻzlashtirishda ortiqcha his-hayajonli, asabiy, aqliy yuklamalardan
taʻsirlanishdan himoyalash) kiradi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 6
384
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Texnik talablarga zamonaviy universal shaxsiy kompyuterlar, tashqi qurilmalari,
test oʻtkaziladigan manbalar kiradi.
Tarmoq talablariga «mijoz-server» arxitekturasi, Internet-navigatorlar, tarmoq
operatsion tizimlari, telekommunikatsiya, boshqaruv vositalari (oʻqitish jarayonini
individual va jamoaviy ishlari, tashqi qayta aloqa) kiradi.
Estetik talablarga quyidagilar kiradi: tartiblilik va ifodalilik (elementlari,
joylashishi, oʻlchami, rangi), bezashning funksional vazifasi va ergonomik talablarga
mosligi.
Maxsus talablarga quyidagilar kiradi: interfaollik, maqsadga yoʻnalganlik,
mustaqillik va moslashuvchanlik, audiolashtirish, koʻrgazmalilik, kirish nazorati,
intellektual rivojlanish, differensiatsiyalash(tabaqalashtirish), kreativlik, ochiqlik,
qayta aloqa, funksionallik, ishonchlilik.
Ergonomik talablarga quyidagilar kiradi: doʻstonalik, foydalanuvchiga
moslashish, ekran shakllarini tashkil etish.
O’quvchilarining fazoviy tasavvurlarini rivojlantirishning pedagogik dasturiy
vositalarni yaratishda amal qilinishi zarur boʻlgan tamoyillar (kvantlashtirish,
toʻliqligi, koʻrgazmaliligi, tashxislash, tarmoqlashuvi, boshqarish, tekshirish,
moslashtirish, kompyuterli taʻminot, toʻplanuvchanligi) hisobga olinib, ularni yaratish
texnologiyasini loyihalashtirish quyidagi bosqichlarni oʻz ichiga oladi:
1)
konsepsiyasini ishlab chiqish (geometriya fani standarti va amaliy
mashgʻulot oʻtkazish metodikasiga tayanuvchi pedagogik dasturiy vositalarni
yaratishning asosiy gʻoyasini ishlab chiqish, uning mazmunli qismini tuzish);
2)
loyihalashtirish (geometriya fanidan ishchi namunasini, axborot bloklari
va ekran shakllari andozalari toʻplamini, murojaatlar interfaolligini taʻminlovchi
giperilovalar tuzilmasining tartibli sxemasini ishlab chiqish);
3)
ekran shakli va axborot bloklari dizayni (geometriya oʻqitish jarayoni,
psixologik-pedagogik xususiyatlari, ergonomik talablari, oʻquv materiallari tuzilishi va
mazmuniga mos ravishda dizayn tuzilishini qurish);
4) ilova tuzilmasi elementlarini toʻldirish (tayyorlangan materiallarni ishlab
chiqilgan andozalar va ekran shakllariga joylashtirish, ilovalar tizimini toʻldirish
hamda foydalanuvchi bilan qayta aloqa tashkil qilish);
5) test sinovlari va sozlash (har bir ilovada aloqa ishlari toʻgʻriligini va
foydalanuvchi harakatiga dasturning javobini toʻgʻriligini tekshirish);
6) geometriya oʻqitish jarayoniga tatbiq etish.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 6
385
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Metodik talablar pedagogik dasturiy vositalar asosida geometriya oʻqitishga
moʻljallangan oʻquv fanining oʻziga xos xususiyatlarini, uning qonuniyatlarini,
izlanish metodlari, axborotga ishlov berishning zamonaviy usullarini joriy qilish
imkoniyatlarini hisobga olishni koʻzda tutadi. Geometriyadan yaratiladigan pedagogik
dasturiy vositalar quyidagi metodik talablarga javob berishi kerak:
1.
Pedagogik dasturiy vositalar geometrik materialni taqdim etishning
tushunchali, obrazli va harakatli komponentlarining oʻzaro bogʻliqligiga tayangan
holda qurilishi.
2.
Pedagogik dasturiy vositalar geometrik materialni yuqori tartibli tuzilma
koʻrinishida taʻminlashi. Fanlararo mantiqiy oʻzaro bogʻliqlikning hisobga olinishi.
3.
Pedagogik dasturiy vositalarda taʻlim oluvchiga geometrik materialni
bosqichma-bosqich oʻzlashtirganligini turli xildagi nazoratlarni amalga oshirish
asosida aniqlash imkoniyatlarining yaratilishi.
Pedagogik dasturiy vositalarda oʻqitishning rivojlantiruvchi va tarbiyaviy
funksiyalari bajarilishi taʻlim vazifasidagi anʻanaviy nashrlarga qoʻyiladigan didaktik
talablardan tashqari, pedagogik dasturiy vositalarni yaratish va joriy qilishda
zamonaviy axborot va telekommunikatsiya texnologiyalarning ustunliklaridan
foydalanish kabi quyidagi oʻziga xos didaktik talablar qoʻyiladi:
1.
Moslashuvchanlik talablari – pedagogik dasturiy vositalar taʻlim oluvchi
individual imkoniyatlariga, yaʻni geometriya oʻqitish jarayonida oʻquv materiallari
taʻlim oluvchi bilim va koʻnikmalari hamda uning psixologik xususiyatlariga
moslashtirilgan boʻlishi kerak. Pedagogik dasturiy vositalar moslashuvchanligining
uchta darajasi mavjud. Birinchi daraja o’quvchilarning oʻzlariga qulay boʻlgan
individual tempga mos holda geometriya oʻquv materialini oʻrganish imkoniyati
hisoblanadi. Ikkinchi daraja taʻlim oluvchi holatining diagnostik tahlili boʻlib, uning
natijalari asosida taʻlim berishning mazmuni va uslublari taklif etiladi. Uchinchi daraja
ochiqcha yondashuvga asoslanadi, unda foydalanuvchilarning guruhlanishi koʻzda
tutilmaydi va mualliflar taʻlim oluvchilarning imkon boricha barcha kontingenti uchun
koʻproq variantlar ishlab chiqishi tavsiya etiladi.
2.
Oʻqitishning interfaol talablariga geometriya oʻqitish jarayonida taʻlim
oluvchi bilan pedagogik dasturiy vositalarning oʻzaro hamkorligini taʻminlash kiradi.
Pedagogik dasturiy vositalar interfaol muloqot va teskari aloqani taʻminlashi kerak.
Muloqotni tashkil etishning muhim sharti boʻlib, foydalanuvchi harakatiga pedagogik
dasturiy vositalarning reaksiyasi hisoblanadi. Nazorat teskari aloqa asosida amalga
oshiriladi va keyingi bajariladigan ishlar yuzasidan tavsiyalar beradi, maʻlumotnoma
va tushuntiruvchi axborotlar kirishtish amalga oshiriladi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 6
386
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
3.
Pedagogik dasturiy vositalarning oʻquv axborotini taqdim qilishida
kompyuter vizuallashtirish imkoniyatlarini joriy qilish talablari zamonaviy elektron
vositalar imkoniyatlari oʻquv axborotini namoyish qilish sifatini tahlil qilishni koʻzda
tutadi.
4.
Pedagogik dasturiy vositalar bilan ishlashda taʻlim oluvchining
intellektual qobiliyatini, fazoviy tasavvurini rivojlantirish talablari fikrlash va
murakkab vaziyatlarda mustaqil qarorlar qabul qila olish mahorati, axborotga ishlov
berish boʻyicha koʻnikmalarni shakllantirishni koʻzda tutadi.
5.
Pedagogik dasturiy vositalar – geometriya oʻquv materialini namoyish
qilishning tizimlilik va funksional bogʻliqlik talablariga javob berishi kerak.
6.
Pedagogik dasturiy vositalar – taʻlim berishning toʻliqligi va
uzluksizligini taʻminlashi lozim.
3.
Pedagogik dasturiy vositalarni qoʻllash asosida o’quvchilarning mustaqil
taʻlim olish koʻnikma va malakalarini shakllantirishda talabalarning funksional va
psixofiziologik imkoniyatlari inobatga olinishi shart. Pedagoglarning pedagogik
dasturiy vositalar asosida imkon qadar koʻproq maʻlumotlarni yoritishga intilishi
oʻquvchini ortiqcha toliqtirishga olib kelishi mumkin. Oʻz navbatida maʻlumotlarni
uzatish tezligini oshirish esa maʻlumotlarni oʻzlashtirish sifatining pasayishiga,
xatoliklar sonining ortib borishiga, oʻquvchining oʻzini his qilishi va sogʻligiga salbiy
taʻsir qiladi.
Fiziologik-gigienik sohada amalga oshirilgan tadqiqotlar kompyuterda ishlashda
bilim oluvchilarning
aqliy ish qobiliyati oʻzlashtiriladigan
maʻlumotlar hajmiga teskari proporsional ravishda oʻzgarib borishini eʻtirof etadi. Bu
quyidagi sabablar bilan izohlanadi:
-
koʻrish organlariga tushadigan yuklamaning ortib borishi;
-
yangiliklarni qabul qilishda yuzaga keluvchi dastlabki ruhiy
koʻtarinkilikning tinib qolishi;
-
yuzaga kelishi mumkin boʻlgan noaniqlik va xatoliklar tufayli salbiy
hissiyotlarning yigʻilib borishi;
-
katta miqdordagi taʻlimiy resurslarni qabul qilish undan keyingi axborot
resurslarini faol oʻzlashtirishga toʻsqinlik qilishi.
Bu holat taʻlim jarayonida pedagogik dasturiy vositalarni ishlab chiqish va joriy
etishda zarur didaktik, psixofiziologik hamda metodik talablarni hisobga olgan holda
ishlab chiqilishi zaruratini yuzaga chiqaradi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 6
387
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Pedagogik dasturiy vositalarni ishlab chiqish va foydalanishga qoʻyilgan
umumiy talablarni hisobga olish bilan bir qatorda, uni yaratishning muvaffaqiyatliligi
va sifatiga taʻsir qiluvchi bir qator psixologik talablar ham qoʻyiladi. Quyida pedagogik
dasturiy vositalarga qoʻyiladigan psixologik talablar keltirilgan:
1.
Pedagogik dasturiy vositalarda geometrik materialni namoyish qilish
nafaqat verbal, balki kognitiv jarayonning sensorlik va namoyish qilish holatlariga ham
mos kelishi kerak. Pedagogik dasturiy vositalar qabul qilish, diqqat, tasavvur qilish,
xotirada saqlash kabi psixologik jarayonlar xususiyatlarini hisobga olgan holda ishlab
chiqilishi kerak.
2.
Pedagogik dasturiy vositalardagi geometrik materiali taʻlim
oluvchilarning yoshini, tayanch bilimlarini inobatga olib tuzilishi kerak.
3.
Pedagogik dasturiy vositalar fazoviy tasavvurni rivojlantirishga
yoʻnaltirilgan boʻlishi kerak.
Pedagogik dasturiy vositalarning tuzilmasi va mazmuni geometrik materialni
chuqur oʻrganishga moʻljallangan boʻlishi bilan bir vaqtda geometriya oʻquv dasturiga
mos kelishi kerak. Taʻlim tizimi uchun yaratiladigan pedagogik dasturiy vositalar
quyidagi umumiy talablarni ham qanoatlantirishi kerak:
-
pedagogik dasturiy vositalarning mazmuni va tarkibi taʻlim standartining
talablariga mos kelishi kerak;
-
pedagogik dasturiy vositalar oʻzida tashxislovchi va mashq qildiruvchi
topshiriqlarining tizimi intellektual xarakterga ega boʻlishi kerak;
-
pedagogik dasturiy vositalar oʻquv faoliyatining izlash, yigʻish, saqlash,
tahlil, ishlov berish kabi koʻrinishlarni avtomatlashtirishni; hisoblashlarni, loyihalash
va konstruksiyalashni, tajriba, eksperimentning natijalariga ishlov berishni, nazorat
topshiriqlarni, axborotli ishlov berishni avtomatlashtirishni koʻzda tutishi kerak;
-
pedagogik dasturiy vositalar murakkab obyektlar (mashina, uskuna,
apparat, moslama va x.q.) ishining imitatsiyasini, turli xildagi jarayonlarni real,
tezlashtirilgan yoki sekinlashtirilgan vaqt masshtabida namoyish etish vositalarini
tarkibida saqlashi kerak;
-
pedagogik dasturiy vositalari taʻlim oluvchini kelajakdagi kasbiy
faoliyatiga bogʻliq holda virtual muhitda tayyorlashni amalga oshirishi kerak;
-
pedagogik dasturiy vositalarda barcha amalga oshiriladigan hisoblashlar
vizuallashtirishning ochiq tizimiga ega boʻlishi, oʻrganiladigan oʻzgaruvchan
obyektlar yoki jarayonlarning bogʻliqligi namoyish qilinishi lozim.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 6
388
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Pedagogik dasturiy vositalarni ishlab chiqishda mos ravishdagi o’quvchilarining
intellektual darajasi, motivatsiyasi, funksional holati hamda ishchanlik darajasi
eʻtiborga olinishi lozim.
Motivatsiya tushunchasi amalga oshiriladigan faoliyatning individ uchun
ahamiyat kasb etishi, unga nisbatan barqaror qiziqishni yuzaga keltirishi hamda tashqi
belgilangan maqsadlarning ichki ehtiyojga aylanish jarayonini anglatadi. Demak,
motivatsiyani shaxsni oʻquv jarayoniga faol kirishib ketishini taʻminlovchi ichki
harakatlantiruvchi kuch sifatida eʻtirof etish mumkin. Shuni eʻtiborda tutish lozimki,
shaxsning motivatsion sifatlari bilish faoliyatining asosini tashkil qilib, bu jarayonda
talaba mos ravishdagi taʻlimiy maqsadlarni belgilaydi, jarayonni boshqaradi va uning
muvvafaqiyatlilik darajasini baholaydi. Bunda ehtiyoj mustaqil taʻlim jarayonida
talaba kasbiy shakllanishining turli motivatsiyalanganlik darajalarining rivojlanishiga
olib keladi.
O’quvchining
kasbiy
shakllanishi
jarayonida
quyidagi
uchta
motivatsiyalanganlik darajasini ajratib koʻrsatish mumkin:
Motivatsiyaning boshlangʻich darajasi kasbiy rivojlanishga boʻlgan ehtiyoj bilan
bogʻliq boʻlib, tashqi ijtimoiy va shaxsiy motivatsiyalar asosida yuzaga keladi.
Motivatsiyaning oʻrtacha darajasi kasbiy bilimlarni egallash jarayonida yuzaga chiqadi
va keyingi kasbiy faoliyat uchun zarur asoslarni yaratadi. Motivatsiyalanganlikning
yuqori darajasi esa talabaning rivojlanish va oʻz ijodiy potensialini roʻyobga chiqarish
bilan bogʻliq ehtiyojlarini oʻzida aks ettiradi. Ijodiy potensialning rivojlanib borishi
talabaning oʻz-oʻzini rivojlantirishidagi ehtiyojlarni qoniqtirish uchun maqbul
sharoitlarning yaratilishiga olib keladi.
Pedagogik dasturiy vositalarni qoʻllashning psixofiziologik jihatdan
samaradorligi talabalar mustaqil taʻlimini tashkil qilishda pedagogik dasturiy
vositalarni qoʻllash katta hajmdagi oʻquv materiallarini izlab topish hamda ularni
oʻzlashtirish uchun sarflanadigan vaqt miqdorini sezilarli darajada tejash,
motivatsiyani rivojlantirish, bilimlarning mustahkamligini oshirish imkonini berishi
bilan izohlanadi.
Pedagogik dasturiy vositalarning psixofiziologik jihatdan samaradorligi
birinchidan: talabalarning oʻquv materiallarini oʻzlashtirishi, tarbiyalanganlik va
intellektual rivojlanganligi, ishchanlik koʻrsatkichlari, motivatsion barqarorlik
darajalari bilan belgilanadi. Ikkinchidan, oʻqituvchi faoliyati bilan bogʻliq boʻlib,
oʻqitish konsepsiyalari, pedagogik texnologiyalari va taʻlim vositalaridan ratsional
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 6
389
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
foydalanish koʻrsatkichlari, oʻqituvchining mehnat faoliyatiga nisbatan barqaror
motivatsiyasi, ish qobiliyati bilan belgilanadi.
Xulosa qilib aytaganda shuni aytishimiz joizki, hozirgi zamonaviy axborot
texnologiyalaridan geometriya o’qitish jarayonida foydalanish o’quvchilarning
fazoviy tasavvurlarini rivojlantirishda ancha ustunliklarni yuzaga keltirmoqda.
O’quvchilarning fazoviy tasavvurlarini rivojlantirishda pedagogik dasturiy vositalarni
yaratish koʻplab yaʻni - didaktik, metodik, psixologik, texnik, tarmoq, estetik,
ergonomik va maxsus talablar qoʻyiladi. Hamda pedagogik dasturiy vositalarni
yaratishda foydalanuvchilarning psixofiziologik xususiyatlarini hisobga olish ham
muhim ahamiyat kasb etadi.
