Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 6
503
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
YOSHLARGA TASVIRIY SAN'ATNING AHAMIYATI
Shavkatov Shahzod
Buxoro tasviriy san'at muzeyi filial rahbari
San’at – estetik faoliyatning o’ziga xos turi, sehrli ma’naviy ko’zgu. Sehri
shundaki, san’at asarini idrok etayotgan odam unda ham shu asarni yaratgan inson
dunyosini, ham o’z dunyosini qadriyatlar prizmasi orqali ko’radi; o’zining
qandayligini
va qayerdaligini, yutuqlarini
va
nuqsonlarini,
aqlni
va
hissiyotlarni aniqlashtirib oladi. Uning estetik mohiyati makon va zamondagi
voqelik vositasida go’zallik, ulug’vorlik, fojiaviylik, kulgilik, xunuklik, tubanlik va
boshqa estetik xususiyatlarni in’ikos ettirishi hamda ularni baholashi bilan belgilanadi.
San’at qadriyatlarning qadrlanishini
va qadrsizlangan qadriyatlarni
ko’rsatib
beradi, bir odam yoki bir nechaodam timsolida odam bilan olamning yaxlit,
umumlashgan qiyofasini yaratadi, ularning uyg’unligini ta’minlaydi. U kishini
yashashga o’rgatadi, go’zallikka da’vat etadi, ma’naviy yuksaltiradi. Shu sababli
insoniyat tarixida san’atsiz yashab o’tilgan birorta ham davr yo’q.
San’at – estetik faoliyatning o’ziga xos turi, sehrli ma’naviy ko’zgu. Sehri
shundaki, san’at asarini idrok etayotgan odam unda ham shu asarni yaratgan inson
dunyosini, ham o’z dunyosini qadriyatlar prizmasi orqali ko’radi; o’zining
qandayligini
va qayerdaligini, yutuqlarini
va
nuqsonlarini,
aqlni
va
hissiyotlarni aniqlashtirib oladi. Uning estetik mohiyati makon va zamondagi
voqelik vositasida go’zallik, ulug’vorlik, fojiaviylik, kulgilik, xunuklik, tubanlik va
boshqa estetik xususiyatlarni in’ikos ettirishi hamda ularni baholashi bilan belgilanadi.
San’at qadriyatlarning qadrlanishini
va qadrsizlangan qadriyatlarni
ko’rsatib
beradi, bir odam yoki bir nechaodam timsolida odam bilan olamning yaxlit,
umumlashgan qiyofasini yaratadi, ularning uyg’unligini ta’minlaydi. U kishini
yashashga o’rgatadi, go’zallikka da’vat etadi, ma’naviy yuksaltiradi. Shu sababli
insoniyat tarixida san’atsiz yashab o’tilgan birorta ham davr yo’q.
Bugungi kunda jahonning qaysi bir rivojlangan mamlakatlarini olmaylik, ta’lim
sohasida, ayniqsa maktab yoshidan boshlab san’at, xususan, tasviriy va amaliy san’at
haqidagi bilimlarini rivojlantirishga katta ahamiyat berib
kelinmoqda.
Mamlakatimizda o‘rta ta’limning yana o‘n bir yillik bo‘lishi va unda kasbga
yo‘naltirish maqsadida o‘quv markazlarining tashkil etilishi, shuningdek akademik
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 6
504
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
litsey, kasb-hunar kollejlari, oliy ta’lim muassasalarida tahsil olayotgan yoshlarning
badiiy va estetik tarbiyasiga katta e’tibor berilmoqda.
Rang-barang buyum va jismlar borliqqa go‘zallik va nafosat baxsh etadi insonga
shu qonuniyatlar orqali qarashga undaydi. O‘sib kelayotganyosh avlodni jahon
andozalariga javob beradigan barkamol etib tarbiyalash amaliy vabadiiy bezak san’ati
fani alohida ahamiyat kasb etadi. Yoshlarga badiiy ma’lumot berishda tabiat
unsurlarini stillashtirish mashg‘ulotlarining ahamiyati benihoy katta
bo‘lib, bu ularning umumiy dunyoqarashlarini o‘stirishda muhim.
Amaliy va badiiy bezak san’ati fanini o‘zlashtirish jarayonida talabalar:
– o‘zbek milliy san’atida badiiy naqqoshlikning roli;
– badiiy naqqoshlikning o‘ziga xosligi va estetik mohiyati;
– amaliy va badiiy bezak san’atida kompozitsiya masalalari haqida tasavvurga ega
bo‘lishlari;
– tasviriy san’atda amaliy san’atning o‘rni va roli;
– naqsh turlari, badiiy naqqoshlikda zamonaviy ramzlar va milliy qadriyatlar;
– amaliy-dekorativ san’atda kompozitsiya;
– amaliy bezak san’atida kompozitsiyaning qo‘llanilishini o‘rganadi va ulardan
foydalanadi;
– kompozitsion markaz, konstruksiya, mavzu, harakat, yaxlitlik, kolorit, nisbatlar,
me’yor, mutanosib va nomutanosiblik;
– dekorativ san’at turlarida janrli kompozitsiya;
– o‘quv va tarbiya jarayonida badiiy bezak san’atining o‘rni;
– amaliy bezak san’atida kompozitsiya, rang masalalari, shriftlar va materiallarda
ishlash texnikasi;
– interer va ekstererda badiiy bezash;
– kompozitsiyaning asosiy qonuniyatlari, frontal kompozitsiya elementlari,
zamonaviy ekspozitsiya va konstruksiyalar;
– badiiy bezak san’atida xalq amaliy san’ati turlaridan foydalanish ko‘nikmalariga
ega bo‘ladilar.
Yozuv kompozitsiyasi, yozuvlarni yozishni o‘rganish, oddiy naqsh namunalarini
chizish, bo‘yash va pardozlash mahoratini rivojlantirishni o‘z oldiga maqsad qilib
qo‘yadi. Mavjud ta’lim-tarbiya tizimini tubdan isloh qilish, uni zamon talablari
darajasiga ko‘tarish, milliy kadrlar tayyorlashning yangi tizimini barpo etish, kelajak
uchun barkamol, salohiyatli avlodni tarbiyalash O‘zbekiston Respublikasi
prezidentining barkamol avlodni voyaga yetkazish to‘g‘risidagi farmonlari hamda
harakatlar strategiyasi negizini tashkil qiladi Amaliy san’atni oʼqitishda innovatsion
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 6
505
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
texnologiyalarni qoʼllashning zaruriyati mavjud. Innovatsion taʼlim texnologiyasida
darsni tashkil etishga doir qator umumpedagogik-didaktik talablar qoʼyiladi. Bular: -
har bir dars texnologik jihatdan mukammal darajada loyihalashtirilishi;
- dars maqsad va vazifalarining aniq belgilanishi;
- darsda taʼlim vazifalarining tarbiya vazifalari bilan bogʼliq boʼlishi;
- darsni oʼquv dasturi, oʼquv rejasi talabiga muvofiq tashkil etish;
- dars uchun ajratilgan vaqtdan unumli foydalanish;
- darsning tashkiliy jihatdan puxta belgilangan boʼlishi;
- darsning jonli, samarali va taʼlim oluvchilarga emotsional taʼsirli boʼlishi uchun
taʼlim beruvchining turli xil zamonaviy va ilgʼor taʼlim usullari, vositalari va
koʼrgazmali qurollardan, texnika vositalaridan mohirlik bilan foydalana olishi;
- taʼlim beruvchining rahbarlik roli bilan taʼlim oluvchilarning faol bilish
faoliyatini birga olib borish;
- darslarning oʼzaro uzviy va dialektik xususiyatga ega boʼlishiga erishish;
- taʼlim oluvchilarning yosh va psixologik, shuningdek, mutaxassislik
xususiyatlarini inobatga olish;
- darsda taʼlim oluvchi erkinligini taʼminlashga erishish;
- darsda taʼlim oluvchilarni mustaqil fikrlash hamda oʼz fikrini bayon etishiga
undash va imkon yaratish;
-dars davomida taʼlim oluvchilar faoliyatini toʼgʼri tashkillashtirish, muammoli
izlanuvchanlik layoqatlarini rivojlantirish;
- dars jarayonida oʼqitishning jamoa, guruhli va yakka tartibdagi shakllarini mos
ravishda qoʼshib olib borish;
Asrlar davomida ortirilgan madaniy boyligimiz, xususan, o’zbek milliy xalq
amaliy bezak san’atining ganchkorlik, naqqoshlik, yog’och o’ymakorligi, zardo’zlik,
kashtachilik, kandakorlik, pichoqchilik, bo’yrachilik kabi turlarining o’ziga xos
bajarish texnalogiyasi, xaqiqiy asl nomlari, o’ziga xos maktablari, uslublari, yaratgan
ustalarning nomlari asta-sekin yo’qolib ketish xavfi ostida qoldi. Shuning uchun
xalqning asrlar bo’yi qilgan ijodiy mehnati natijasida yaratilgan va yaratib
kelinayotkan o’zbek xalq amaliy bezak san’atini ko’z qorachig’idek saqlash, qadrlash,
ulardan amalda foydalanish, yoshlarga o’rgatish orqali ularning estetik didini o’stirish
hamda yuksak madaniyatli kishilar qilib tarbiyalash hozirgi davrimizning muhim
vazifalaridan biridir.Bu muhim vazifani bajarishda innavatsion texnalogiyalarning
o’rni va ahamyati muhimdir. Chunki bu bugungi kunning talabidir. Zamondan kelib
chiqqan holda amaliy san’at va badiiy bezak fannini ham aslini saqlagan holda
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 6
506
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
rivojlantirmoq, zamonga hamohang tarzda olib bormoq kerak.
Sinfdan tashqari ishlar
jarayonida mehnat tarbiyasi ayniqsa muhim ahamiyat kasb etadi.
Sinfdan tashqari mashg‘ulotlarning turli shakllari o‘quvchining texnik
ijodkorligini rivojlantiradi, u yoki bu bilim sohasida bilimga bo‘lgan qiziqishini
shakllantiradi. To‘garaklarda o‘quvchining qiziqish va qobiliyatlari namoyon
bo‘ladi.
O‘quvchilarning to‘garklardagi faoliyati ma'lum pedagogik talablarga rioya
qilganda samarali bo‘ladi.
To‘garak faoliyati ijtimoiy ahamiyatga ega bo‘lishi lozim, ya'ni, o‘quvchilar
tayyorlagan buyumlar kishilar uchun amaliy qiymatga ega bo‘lishi zarur;
texnik ijodkorlik o‘quv muassasasidagi o‘quv-mehnat jarayoni bilan uzviy alohada
bo‘lishi kerak (maktab, kollej, oliy ta'lim va boshqalar); ijtimoiy-foydali, unumli
mehnat jarayonida o‘quvchining texnik ijodkorligintashkil etishda faoliyatni ijtimoiy
buyurtmadan ijodkorlikka aylantirish kerak bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
3.Azizxodjaeva N.N. Pedagogik texnologiya va pedagogik mahorat. O‘quv
qo‘llanma. –Toshkent: TDPU, 2003 - 174 b.
2.
Аминов, А. Ш., Мамурова, Д. И., Маматов, Д. К., & Собирова, Ш. У. (2021).
Проблемы организации самостоятельной работы студентов в высших учебных
заведениях.
European science
, (2 (58)), 77-79.
3.
Собирова, Ш. У., Ядгаров, Н. Д., Мамурова, Д. И., & Шукуров, А. Р. (2021).
Основы, цели и задачи обучения изобразительному искусству.
European science
,
(2 (58)), 62-65.
4.
Мамурова, Д. И., & Мамурова, Ф. И. (2015). Соотношения навыков
черчения с опытом психологического исследования.
Вестник по педагогике и
психологии Южной Сибири
, (1), 58-65.
5.
Olimov, S. S., & Mamurova, D. I. (2022). Directions For Improving Teaching
Methods.
Journal of Positive School Psychology
, 9671-9678.
6.
Abdullaev S., Mamatov D. Pedagogical foundations in the teaching of folk arts
and crafts of Uzbekistan in the training of teachers of fine arts //E3S Web of
Conferences. – EDP Sciences, 2023. – Т. 420. – С. 10019.
7.
Djalolovich, Y. N., Kodirovich, M. D., Ruziboevich, S. A., & Islomovna, M. D.
(2021). Improving the professional training of fine art teachers.
European science
, (2
(58)), 44-46.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 6
507
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
8.
Шукуров, А. Р., Ядгаров, Н. Д., Маматов, Д. К., & Аминов, А. Ш. (2021).
Методика использования компьютерных программ на уроках рисования в
средней школе.
European science
, (2 (58)), 47-50.
9.
Mamurova D. I., Ibatova N. I., Badieva D. M. The importance of using the keys-
stadi innovative educational technology method in training the image module of
geometric shapes //Scientific reports of Bukhara State University. – 2020. – Т. 4. – №.
1. – С. 335-338.
10.
Ilkhamovna I. S. DEVELOPMENT OF STUDENTS’CREATIVE
ABILITIES IN FINE ARTS LESSONS //International conference on multidisciplinary
science. – 2023. – Т. 1. – №. 6. – С. 104-107.
11.
Сулаймонова, М. Б., Азимов, Б. Б., Азимова, М. Б., & Тухсанова, В. Р.
(2021). ДОСТИЖЕНИЕ ЭСТЕТИЧЕСКОЙ И НРАВСТВЕННОЙ ЗРЕЛОСТИ
ОБУЧАЮЩИХСЯ ИЗОБРАЗИТЕЛЬНОМУ ИСКУССТВУ.
European science
, (3
(59)), 53-56.
12.
Avliyakulova, N. M. (2021). Tasviriy San’at O ‘Qitish Metodikasi»
Fanidan Topshiriqlarni Nazorat Qilish Va Baholash.
BARQARORLIK VA YETAKCHI
TADQIQOTLAR ONLAYN ILMIY JURNALI
,
1
(5), 270-276.
13.
Sadikovna, M. A., Razzokovna, O. G., Ilhamovna, I. S., & Muzaffarovna,
A. N. (2021). The place of art in personal development.
European science
, (2 (58)),
98-100.
14.
Ramazanova, O. K., & qizi Mustaqimova, G. G. (2022). Formation and
Development of National Musical Traditions.
european journal of innovation in
nonformal education
,
2
(1), 336-339.
15.
Ramazanova, O. K., & Shukurov, M. (2022). Historical development of
status.
16.
Sulaymonova, M. B. (2023). TASVIRIY SAN'ATNI O ‘QITISHDA
HAMKORLIKDAGI
TEXNOLOGIYALARDAN
FOYDALANISH
ASOSLARI.
Inter education & global study
, (5), 13-19.
17.
Sulaymonova, M. B. (2024). ISSUES OF IMPROVING BUKHARA
MUSEUMS.
Multidisciplinary Journal of Science and Technology
,
4
(4), 301-304.
18.
Азимов, Б. Б., Азимова, М. Б., Тухсанова, В. Р., & Сулаймонова, М. Б.
(2021). Педагогические, психологические и методические основы проведения
бесед об искусстве.
European science
, (2 (58)), 38-40.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 6
508
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
19.
Абдуллаев, С. Ф., & Муродова, М. Х. (2022). Методические
особенности
методов
обучения
рисованию
по
памяти
и
представлению.
Universum: общественные науки
, (2 (81)), 21-24.
20.
Абдуллаев, С. Ф. (1996). Восточная миниатюра в системе высшего
художественно-педагогического образования.
Москва: СФ Абдуллаев.–1996
.
21.
Абдуллаев, С. Ф., & Зикриллаева, В. Х. (2025). К ВОПРОСУ
ФОРМИРОВАНИЯ
ХУДОЖЕСТВЕННО–ПРОФЕССИОНАЛЬНЫХ
КОМПЕТЕНЦИЙ ПО АКВАРЕЛЬНОЙ ЖИВОПИСИ У СТУДЕНТОВ ПЕРВЫХ
КУРСОВ
НАПРАВЛЕНИЯ
ОБРАЗОВАНИЯ
«ИЗОБРАЗИТЕЛЬНОЕ
ИСКУССТВО
И
ИНЖЕНЕРНАЯ
ГРАФИКА»(НА
ПРИМЕРЕ
НАТЮРМОРТА).
AMERICAN JOURNAL OF EDUCATION AND LEARNING
,
3
(2),
853-860.
22.
Абдуллаев, С. Ф. (2025). Развитие творческой активности студентов
младших курсов направления образования «Изобразительное искусство и
инженерная графика» на занятиях по рисунку.
Multidisciplinary Journal of Science
and Technology
,
5
(2), 727-732.
23.
Зикриллаева, В. Х., & Абдуллаев, С. Ф. (2025, March). Некоторые
заметки к истории создания мавзолея Сайфиддина Бохарзи эпохи II Ренессанса.
In
INTERNATIONAL CONFERENCE ON INTERDISCIPLINARY SCIENCE
(Vol. 2,
No. 3, pp. 39-43).
24.
Абдуллаев, С. Ф. (2022). Формы организации самостоятельного
образования студентов направления изобразительное искусство и инженерная
графика.
PEDAGOGS jurnali
,
1
(1), 271-273.
25.
Абдуллаев, С. С. (2025). РОЛЬ И МЕСТО ТРАДИЦИОННОГО
НАРОДНОГО
ДЕКОРАТИВНО-ПРИКЛАДНОГО
ИСКУССТВА
УЗБЕКИСТАНА
В
СИСТЕМЕ
ВЫСШЕГО
ХУДОЖЕСТВЕННО-
ПЕДАГОГИЧЕСКОГО ОБРАЗОВАНИЯ.
AMERICAN JOURNAL OF EDUCATION
AND LEARNING
,
3
(3), 215-225.
26.
Abdullaev, S., Mamatov, D., & Nurmurodova, S. (2025). PROBLEMS OF
MOTIVATION FORMATION FOR VISUAL ART CREATIVITY AMONG
STUDENTS IN THE PROCESS OF INDEPENDENT EDUCATION.
International
Journal of Artificial Intelligence
,
1
(1), 990-996.
27.
Абдуллаев, С. Ф., and М. А. Козимова. "ПРОБЛЕМЫ РАЗВИТИЯ
КРЕАТИВНОГО
ПОТЕНЦИАЛА
СТУДЕНТОВ
НАПРАВЛЕНИЙ
ДОШКОЛЬНОГО
ОБРАЗОВАНИЯ
СРЕДСТВАМИ
НАРОДНО–
ПРИКЛАДНОГО ИСКУССТВА."
Экономика и социум
12 (115)-2 (2023): 650-656.
