Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 8
60
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
SUN’IY NAFAS APPARATINING BEMORLARGA FOYDALI VA NOJO‘YA
TA’SIRLARI
Axrorov Abror Ixtiyor og’li
Respublika Shoshilinch Tibbiy
Yordam Ilmiy Markazi Navoiy viloyat filiali,
+998942529300
Annotatsiya
Ushbu maqolada sun’iy nafas apparatining bemor organizmiga ko‘rsatadigan
foydali va nojo‘ya ta’sirlari klinik nuqtayi nazardan yoritilgan. Zamonaviy intensiv
terapiyada mexanik ventilyatsiya o‘pkalarning gaz almashinuvini ta’minlashda, nafas
olish mushaklari ishdan chiqqan hollarda, og‘ir respirator sindromlarda hamda
reanimatsion amaliyotda keng qo‘llaniladi. Shu bilan birga, uning uzoq muddatli
qo‘llanilishi qator asoratlarni keltirib chiqarishi mumkin. Maqolada ushbu apparatning
terapevtik imkoniyatlari va xavf-xatarlari, shuningdek, undan oqilona foydalanish
bo‘yicha ilmiy tavsiyalar yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
sun’iy nafas, mexanik ventilyatsiya, asoratlar, barotravma, reanimatsiya,
kislorod, pnevmoniya
Kirish
Sun’iy nafas apparatlari nafas olish faoliyati buzilgan, hushsiz yoki o‘pka faoliyati
yetarli bo‘lmagan bemorlarda kislorod almashinuvini ta’minlash uchun qo‘llaniladi.
Ushbu apparatlar og‘ir patologiyalarda, operatsiyalar vaqtida, reanimatsion holatlarda,
COVID-19 kabi virusli infeksiyalar asoratlarida asosiy yordam vositasi sifatida xizmat
qiladi. Klinika amaliyotida mexanik ventilyatsiyadan foydalanish chuqur bilim, aniq
ko‘rsatma va ehtiyotkorlikni talab qiladi.
Sun’iy nafas apparatining foydali jihatlari:Sun’iy nafas apparati bemor hayotini saqlab
qolishning muhim vositasi hisoblanadi. U organizmga kislorod yetkazib berib,
karbonat angidridni chiqarishga yordam beradi. Bu esa hujayralar faoliyatini tiklashda
muhim rol o‘ynaydi. Nafas olish mushaklari zaiflashganda yoki to‘liq ishdan
chiqqanda, ventilator ularning o‘rnini bosadi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 8
61
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Ventilyatsiya orqali o‘pka alveolalari ochiq holatda saqlanadi, bu esa atelektazisning
oldini olishga yordam beradi. Ushbu apparat pnevmoniya, o‘pka shishi, COVID-19
asoratlari kabi og‘ir holatlarda samarali qo‘llaniladi. Ventilyatsiya reanimatsiya
jarayonlarida, ayniqsa yurak va nafas to‘xtashida, tez yordam ko‘rsatishda muhim
vositadir.
Operatsiyalar vaqtida, ayniqsa umumiy narkozda, bemorning o‘z mustaqil nafas
ololmasligi tufayli, sun’iy nafas hayotiy zaruratga aylanadi. Nafas chastotasi,
chuqurligi, bosimi va o‘pka sig‘imi to‘liq nazorat ostida bo‘ladi. Bu esa fiziologik
holatni barqaror ushlab turishga yordam beradi.
Sun’iy nafas apparati yordamida yurak-qon tomir tizimining faoliyati ham bilvosita
barqarorlashtiriladi. Gipotenziya, gipoksemiya holatlarining oldini olishda u katta
ahamiyatga ega. Noinvaziv ventilyatsiya usullari bemorni intubatsiyasiz holatda
qo‘llab-quvvatlab, sog‘ayish jarayonini tezlashtiradi.
Shuningdek, sun’iy nafas olish terapiyasi uy sharoitida, surunkali nafas
yetishmovchiligi bo‘lgan bemorlarda qo‘llanilishi mumkin. Bu holatda bemor hayot
sifati yaxshilanadi va yotib qolish xavfi kamayadi.
Sun’iy nafas apparatining nojo‘ya ta’sirlari: Sun’iy nafas apparatining uzoq muddatli
qo‘llanilishi ayrim nojo‘ya ta’sirlarni yuzaga keltirishi mumkin. Eng keng tarqalgan
asoratlardan biri bu ventilyator-assotsiyalangan pnevmoniyadir. Bunda steril
bo‘lmagan intubatsiya, traxeya orqali kiritilgan naychalar orqali infektsiya rivojlanadi.
Yana bir muhim xavf — bu barotravmadir. Alveolalarga yuqori bosimda havo
yuborilishi ularning yorilishiga, pnevmotoraksga olib kelishi mumkin. Bu holat
yurakning ishlashini ham izdan chiqaradi, gipotenziya, aritmiyalar paydo bo‘ladi.
O‘pkaning ortiqcha shishishi, ya’ni volutravma ham kuzatiladi. Bu alveolalarning
haddan tashqari kengayishi natijasida to‘qima zararlanishiga olib keladi. Biotravma esa
o‘pka to‘qimalarida yallig‘lanish mediatorlarining ko‘payishi orqali butun organizmda
sepsisga o‘xshash holatni chaqiradi.
Uzun muddat intubatsiyada qolgan bemorlarda trakeya shilliq qavati, vokal kordlar va
tovush yo‘llarida shikastlanishlar kuzatiladi. Ba’zan extubatsiyadan keyingi trakeal
stenoz, ovoz yo‘qolishi, laringospazm holatlari ham rivojlanadi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 8
62
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Nafas olish mushaklarining ishdan chiqishi, diafragmaning sustlashuvi uzoq muddatli
sun’iy ventilyatsiyaning yana bir salbiy jihati hisoblanadi. Bu holat bemorning
apparatdan ajralishini murakkablashtiradi.
Shuningdek, yurak-qon tomir tizimi faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatiladi. O‘pka bosimi
oshganda yurakka qaytuvchi venoz oqim kamayadi, bu yurak chiqishini pasaytiradi.
Hazm va siydik tizimlari ham ishdan chiqishi mumkin, bu esa bemorning umumiy
ahvolini yanada og‘irlashtiradi.
Sun’iy ventilyatsiyada yotgan bemorlarda sedatsiyaga ehtiyoj yuqori bo‘ladi. Bu esa
ong buzilishi, deliriya, uzoq psixologik reabilitatsiyaga olib keladi. Ventilyatsiya yotoq
rejimida bo‘lishni talab qilgani sababli, bosim yaralari, muskul atrofiyasi, qon
aylanishining buzilishi kuzatiladi.
Ushbu apparatlar resurs va iqtisodiy jihatdan ham katta yukni tashkil etadi. Dori-
darmon, monitoring, xizmat ko‘rsatish va shifokor mehnati — barchasi katta
xarajatlarni talab qiladi.
Xulosa
Sun’iy nafas apparatlari zamonaviy tibbiyotda ajralmas vosita hisoblanadi. Ular
hayotni saqlab qolish, organizmning nafas olish faoliyatini tiklash, og‘ir kasalliklarni
davolashda muhim rol o‘ynaydi. Biroq uning nojo‘ya ta’sirlari va asoratlarini inobatga
olgan holda, faqat aniq klinik ko‘rsatmalar asosida, mutaxassislar nazorati ostida
qo‘llanilishi zarur. Klinika ordinatorlari uchun ushbu bilim va yondashuvlar
amaliyotda muvaffaqiyatli va xavfsiz ishlashning asosini tashkil etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
Tobin MJ. Principles and Practice of Mechanical Ventilation. 3rd edition. McGraw-Hill
Education, 2013.
Gattinoni L, Marini JJ. “Ventilator-induced lung injury: the anatomical and
physiological framework.” Critical Care Medicine. 2015; 43(3): 679–687.
Slutsky AS, Ranieri VM. “Ventilator-induced lung injury.” New England Journal of
Medicine. 2013; 369(22): 2126–2136.
Mancebo J. “Noninvasive ventilation in acute respiratory failure.” Intensive Care
Medicine. 2015; 41(1): 12–22.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 8
63
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Schmidt GA, Hall JB, Kress JP. Principles of Critical Care. 4th edition. McGraw-Hill
Education, 2015.
World Health Organization. Clinical management of severe acute respiratory infection
when COVID-19 is suspected. Interim guidance. WHO, 2020.
Kamal RM, El-Morshedy SM. "Ventilator Associated Pneumonia: Risk Factors and
Prevention." Egyptian Journal of Chest Diseases and Tuberculosis. 2016; 65(1): 339–
347.
MacIntyre NR et al. “Evidence-based guidelines for weaning and discontinuing
ventilatory support.” Chest. 2001; 120(6 Suppl): 375S–395S.
Esteban A et al. “Evolution of mechanical ventilation in response to clinical research.”
American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine. 2002; 166(12): 1510–
1514.
