Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
5
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
TARJIMA USULLARI: ANTUAN DE SENT-EKZYUPERINING "KICHKINA
SHAHZODA" ASARI MISOLIDA
Abdushukurova Soxiba Faxriddin qizi
Termiz davlat pedagogika instituti talabasi
ANNOTATSIYA
: Ushbu ilmiy tezisda, Antuan de Sent-Ekzyuperining
"Kichkina shahzoda"
asari misolida badiiy tarjima usullari tahlil qilinadi. Badiiy
tarjimadagi turli usullar, jumladan, literal tarjima, adaptatsiya, parafrazing va yaratish,
o‘rganiladi va ularning tarjima jarayonidagi roli ko‘rsatiladi. Asar matnini boshqa tilga
ko‘chirishda tarjimonning ijodiy yondashuvi va madaniy farqlarni hisobga olishning
ahamiyati ta'kidlanadi.
"Kichkina shahzoda"
asari misolida tarjima usullari amaliyotda
qanday qo‘llanilishini, shuningdek, tarjima jarayonida madaniy o‘zgarishlar va tilni
moslashtirishning zarurligini ko‘rsatib o‘tadi. Ushbu tezis, badiiy tarjimaning nazariy
asoslarini, tarjima usullarining samarali qo‘llanilishini va tarjimonning ijodiy ro‘lini
tushunishga yordam beradi.
KALIT SO'ZLAR:
Badiiy tarjima, tarjima usullari, literal tarjima, adaptatsiya,
parafrazing, madaniy farqlar, ijodiy yondashuv, antuan de sent-ekzyuperi, kichkina
shahzoda, tarjimonning ro‘li, tarjima nazariyasi, badiiy adabiyot
СПОСОБЫ ПЕРЕВОДА: НА ПРИМЕРЕ ПРОИЗВЕДЕНИЯ
АНТУАНА ДЕ СЕНТ-ЭКЗЮПЕРИ «МАЛЕНЬКИЙ ПРИНЦ»
Абдушукурова Сохиба Фахриддин кызы
Студентка Термезского государственного
педагогического института
АННОТАЦИЯ:
В данной научной статье анализируются методы
художественного перевода на примере произведения Антуана де Сент-Экзюпери
«Маленький принц». Изучаются различные методы перевода, такие как
буквальный перевод, адаптация, парафразирование и творчество, и
подчеркивается их роль в процессе перевода. Особое внимание уделяется
значению творческого подхода переводчика и учёту культурных различий при
переносе текста на другой язык. На примере произведения «Маленький принц»
демонстрируется применение методов перевода на практике, а также
необходимость учитывать культурные изменения и адаптировать язык в процессе
перевода. Данная статья способствует пониманию теоретических основ
художественного перевода, эффективного применения методов перевода и
творческой роли переводчика.
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
6
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
КЛЮЧЕВЫЕ СЛОВА:
Художественный перевод, методы перевода,
буквальный перевод, адаптация, парафразирование, культурные различия,
творческий подход, Антуан де Сент-Экзюпери, Маленький принц, роль
переводчика, теория перевода, художественная литература
TRANSLATION METHODS: ON THE EXAMPLE OF ANTOINE DE SAINT-
EXUPÉRY’S “THE LITTLE PRINCE”
Abdushukurova Sokhiba Fakhriddin qizi
Student of Termiz state pedagogical institute
ANNOTATION:
This scientific thesis analyzes methods of literary translation
using Antoine de Saint-Exupéry’s “The Little Prince” as an example. Various
translation methods, including literal translation, adaptation, paraphrasing, and
creation, are explored, highlighting their roles in the translation process. The
importance of the translator’s creative approach and the consideration of cultural
differences when transferring a text into another language is emphasized. The example
of “The Little Prince” illustrates the practical application of translation methods and
the necessity of adapting language and cultural nuances during translation. This thesis
aids in understanding the theoretical foundations of literary translation, the effective
application of translation methods, and the creative role of the translator.
KEYWORDS:
literary translation, translation methods, literal translation,
adaptation, paraphrasing, cultural differences, creative approach, Antoine de Saint-
Exupéry, The Little Prince, translator’s role, translation theory, literary works
KIRISH
Tarjima, nafaqat tilni, balki madaniyatni ham o‘zgartirish jarayonidir. Adabiy
tarjimaga alohida e'tibor qaratilgan, chunki badiiy asarlarni tarjima qilishda nafaqat
so‘zlar, balki ular orqali yaratilgan tasvirlar, ruhiyat va muallifning ijodiy uslubi ham
boshqa tilda saqlanishi lozim. Badiiy tarjima usullarini tahlil qilishda muhim omil
sifatida Antuan de Sent-Ekzyuperining
"Kichkina shahzoda"
asari misolini keltirish
mumkin. Bu asar nafaqat bolalar adabiyotida, balki butun dunyo badiiy adabiyotida
katta ahamiyatga ega bo‘lib, uning tarjimasi o‘ziga xos tarjima usullari va
yondashuvlarni talab qiladi.
Badiiy tarjimada tarjima usullari
Tarjima jarayonida qo‘llaniladigan usullar turlicha bo‘lishi mumkin. Badiiy
tarjima, xususan, badiiy asarlarni boshqa tilga ko‘chirishda qiyinchiliklar mavjud,
chunki asarlarni tushunish uchun nafaqat so‘zlarning, balki madaniyat, ijtimoiy
konteks, estetik va badiiy jihatlarni ham hisobga olish zarur. Badiiy tarjima usullaridan
eng keng tarqalganlari quyidagilardir:
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
7
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Literal tarjima: Bu usulda asarning ma’nosi iloji boricha to‘g‘ri va aniq tarzda
tarjima qilinadi. Literal tarjimadan foydalanganda asar original tuzilishi va ma’nosini
saqlashga harakat qilinadi. Biroq, literal tarjima madaniy farqlarni hisobga olishda
ba'zan muammolar yuzaga kelishi mumkin.
Adaptatsiya: Tarjimada madaniy va lingvistik farqlarni hisobga olgan holda,
ba'zi iboralarga o‘zgartirishlar kiritiladi. Bu usulda maqsad - o‘quvchiga matnni ancha
tushunarli qilishdir.
Parafrazing:
Asl matnning mazmunini saqlagan holda, tarjimon so‘zlarni va
iboralarni boshqacha tarzda ifodalashga harakat qiladi. Bu usulda asarning umumiy
ruhini va mazmunini to‘liq uzatishga erishiladi.
Creative translation: Tarjimonning ijodiy yondashuvi orqali asarning badiiy va
estetik jihatlari saqlanadi. Badiiy asarlarda, ayniqsa, badiiy tarjima yaratish jarayonida
tarjimon original asar matnining ruhini saqlab, yangi tilda o‘ziga xos tarzda aks ettiradi.
Literal tarjima usulida asar matnining so‘zma-so‘z tarjimasi amalga oshiriladi.
Bu usulda ma'no imkon qadar aniq va to‘g‘ri saqlanadi, lekin ba'zan bu usulda tarjima
qilingan matn o‘zbek tilida tabiiy bo‘lmasligi mumkin.
"Asosiy narsa ko‘z bilan ko‘rinmaydi."
"What is essential is invisible to the eye."
Bu jumla literal tarzda tarjima qilingan, chunki tarjimadagi ma'no aniq va
original matn bilan mos keladi.
Adaptatsiya usulida tarjimon asar matnini yangi tilga o‘zgartirishda madaniy
farqlarni hisobga oladi. Bu usulda ba'zi so‘zlar yoki iboralar o‘zgartiriladi, shuningdek,
ma'lum bir madaniyatga moslashtiriladi.
"Katta odamlar juda g‘aroyib.”
"Grown-ups are very strange."
Bu misolda, "katta odamlar" iborasi ingliz tilida "grown-ups" deb tarjima
qilingan, chunki ingliz tilida bu ibora o‘zbekchadagi "katta odamlar"ga mos keladi.
Madaniy kontekstda, bu o‘zgarish tabiiy ko‘rinadi.
Parafrazing usulida asl matnning ma'nosi saqlanadi, lekin so‘zlar va ifodalar
boshqacha tarzda beriladi. Bu usulda tarjimon matnni o‘zgartirish orqali uning
mazmunini aniq va tushunarli qilishga harakat qiladi.
"Sen o‘zing o'rgatgan narsalar uchun abadiy mas'ul bo'lib qolasan."
"You become responsible, forever, for what you have tamed."
Bu misolda asl ma'no saqlanib, lekin "narsalar" va "o'rgatgan" so‘zlari parafraz
qilinib, ingliz tilidagi "tamed" (tamesh) so‘zi qo‘llanilgan, bu orqali tarjima yanada
tushunarli va tabiiy bo‘lgan.
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
8
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Yaratilgan tarjima usulida tarjimon matnning badiiy va estetik jihatlarini
saqlagan holda, tarjima qilishga intiladi. Bu usulda tarjimon original asarning o‘ziga
xosligini va ruhini yangi tilda yaratadi.
"Faqat yurak bilan to‘g‘ri ko‘rish mumkin."
"One sees clearly only with the heart."
Bu misolda tarjimon badiiy tarzda, lekin ma'no saqlangan holda, so‘zlarni
moslashtirgan va asarning estetik tuzilishini saqlagan. Yuqorida keltirilgan misollar
turli tarjima usullari – literal tarjima, adaptatsiya, parafrazing va yaratish – yordamida
"Kichkina shahzoda"
asarining ba'zi jumlalarining ingliz tiliga tarjimasi ko‘rsatilgan.
Har bir usulning o‘ziga xos yondashuvi va ahamiyati bor. Tarjima jarayonida asl
matnning ma'nosini to‘liq uzatish, badiiy va madaniy jihatlarni hisobga olish zarur.
XULOSA
Tarjima usullari, ayniqsa badiiy tarjimada, asar mazmunini va estetik jihatlarini
saqlab qolish uchun katta ahamiyatga ega.
"Kichkina shahzoda"
asari misolida
ko‘rsatilgan tarjima usullari - literal tarjima, adaptatsiya, parafrazing va yaratish -
badiiy tarjimaning muvaffaqiyatli bo‘lishi uchun zarur bo‘lgan yondashuvlardir. Asar
matnini yangi tilga ko‘chirishda tarjimon nafaqat tilni, balki madaniyat va badiiy
jihatlarni ham hisobga olishi kerak. Shuningdek, tarjima jarayonida madaniy farqlar va
lingvistik xususiyatlarni inobatga olish muhimdir.
"Kichkina shahzoda"
asarining
tarjimasi, tarjima nazariyasini va amaliyotini o‘rganishda ajoyib misol bo‘lib xizmat
qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI:
1.
Sent-Ekzyuperi, A. de. (
1943
).
Kichkina shahzoda
. Paris: Gallimard.
2.
Newmark, P. (1988).
A Textbook of Translation
. London: Prentice Hall.
3.
Nida, E. A. & Taber, C. R. (2003).
The Theory and Practice of Translation
.
Leiden: Brill.
4.
Комилов Н. Бу қадимий санъат // Таржима санъати (Мақолалар
тўплами). 3-китоб. – Тошкент, 1976.
5.
Kamoljonovich, S. J., & O’G, Y. N. U. B. (2022). BADIIY TARJIMA
UCHUN TARJIMA USULLARI TAHLILI (IAN TUHOVISKIY ASARLARI
MISOLIDA).
Ta’lim fidoyilari
,
18
(5), 32-37.
6.
Baker, M. (2018).
In Other Words: A Coursebook on Translation
. London:
Routledge.
