Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
168
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
ALISHER NAVOIYNING “FARHOD VA SHIRIN” DOSTONINI
MAKTABDA O’QITISH METODIKASI
Toshpulatova Marjona Jamoliddinovna
Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbek tili va
adabiyoti universiteti mustaqil izlanuvchisi
Annotasiya: Ushbu maqolada maktab o’quvchilariga "Farhod va Shirin"
dostonini qiziqarli usullar yordamida o’qitish metodikasi tahlili yoritilgan va bu asar
orqali o’quvchilarni mumtoz adabiyotga qiziqtirish, uni qadrlashga o‘rgatish
metodlari bayon qilingan. Bundan tashqari, ushbu doston badiiy tasvir vositalarini
tahlil qilish qobiliyatini rivojlantirish va maktab ta’limida ma’naviy tarbiya va estetik
didni shakllantirishda samarali vosita ekanligi asosli dalillar asosida yoritib berilgan.
Kalit so’zlar: Audio vizual texnologiyalar, metod va metodika, axloqiy-ruhiy
tarbiya, mumtoz adabiyot, "Farhod va Shirin".
Методика преподавания эпоса Алишера Навои «Фархад и Ширин» в
школе
Аннотация: В данной статье изложен анализ методики преподавания
эпоса «Фарход и Ширин» школьникам с использованием интересных методов, а
также описаны методы заинтересовать учащихся классической литературой
и научить ее ценить ее посредством данной работы. Кроме того, на основании
обоснованных данных объясняется, что данный эпос является эффективным
средством развития умения анализировать средства художественного образа и
формирования духовного воспитания и эстетического вкуса в школьном
образовании.
Ключевые слова: Аудиовизуальные технологии, метод и методика,
нравственно-духовное воспитание, классическая литература, «Фарход и
Ширин».
Methodology for teaching Alisher Navoi's epic poem "Farhod and Shirin" at
school
Abstract: This article analyzes the methodology of teaching the epic "Farhod
and Shirin" to schoolchildren using interesting methods, and describes methods for
teaching students to appreciate and interest them in classical literature through this
work. In addition, it is proven that this epic is an effective tool for developing the ability
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
169
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
to analyze artistic means and forming spiritual education and aesthetic taste in school
education.
Keywords: Audio-visual technologies, method and methodology, moral and
spiritual education, classical literature, "Farhod and Shirin".
"Farhod va Shirin"
Alisher Navoiy ijodiy merosining eng yorqin asarlaridan
biri hisoblanadi. Bu doston Navoiyning "Xamsa" tarkibiga kirgan va insoniy
fazilatlarni ulug‘lashda katta ahamiyatga ega. Bu asar orqali o‘quvchilar o‘zbek
mumtoz adabiyoti, madaniyati va axloqiy qadriyatlari bilan yaqindan tanishadilar.
Alisher Navoiyning bu asari o‘quvchilarda badiiy tafakkur, go‘zallikni anglash,
ma’naviy-axloqiy tushunchalarni shakllantirishga yordam beradi.
Asar sevgi, sadoqat, mashaqqatli mehnat va insoniy fazilatlarni ulug‘lash
mavzusiga bag‘ishlangan. Dostonning asosiy g‘oyasi haqiqiy muhabbat va fidoyilik,
o‘z maqsadi yo‘lida mashaqqatlarni yengish va ezgulik g‘alabasini targ‘ib qilishdan
iborat. Dostonning markaziy voqeasi Farhod va Shirinning samimiy muhabbati va bu
yo‘ldagi qiyinchiliklarni yengishga qaratilgan.
Asardagi asosiy obraz hisoblangan Farhod - oddiy xalq vakili bo‘lsa-da, jasoratli
va dono yigit sifatida tasvirlangan. U Shijoatli, halol, sevgan insoni yo‘lida barcha
mashaqqatlarga dosh beradigan yigit sifatida tasvirlangan. Farhodning muhabbat
yo‘lida mashaqqat chekishlari inson matonati va sabrining yuksak ifodasidir. Shirin esa
go‘zal va dono malika bo‘lib, o‘zining mardligi va pok qalbi bilan ajralib turadi. Shirin
ayol go‘zalligi va donoligining mukammal namunasi sifatida tasvirlanadi. Farhodning
muammolarni yengishdagi mashaqqatli yo‘li va Shirinning fidoyiligi asar davomida
tasvirlanadi. Shapolgon obrazi Shirinning yaqin maslahatchisi va yordamchisi sifatida
tasvirlangan. U insoniy sadoqat va yordamnamo bo‘lish fazilatlarini o‘zida ifodalaydi.
Xusrav obrazi dostonda salbiy qahramon sifatida tasvirlanadi. U hasadgo‘ylik va
xudbinlik timsoli bo‘lib, Farhod va Shirinning sevgi yo‘lidagi to‘siq sifatida
gavdalantirilgan. Doston aruz vaznida yozilgan bo‘lib, badiiy jihatdan mukammal.
Asarda qahramonlarning xislatlarini ifodalashda tashbeh va mubolag‘a keng
qo‘llanilgan. Farhodning jasorati va Shirinning go‘zalligi o‘ziga xos badiiy tasvirlar
bilan boyitilgan.
Dostonning asosiy mavzulari
1.
Muhabbat va sadoqat: Asar sevgi yo‘lida fidoyilikni ulug‘laydi.
2.
Mehnat va sabr: Farhodning mashaqqatli mehnati orqali insonning o‘z
maqsadiga erishish yo‘lidagi qat’iyati namoyon bo‘ladi.
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
170
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
3.
Adolat va ezgulik: Doston orqali ezgulik yovuzlik ustidan g‘alaba qozonishi
targ‘ib qilinadi.
4.
Ijtimoiy tenglik: Farhodning oddiy xalq vakili sifatida Shirinning qalbini zabt
etishi ijtimoiy tenglikka ishora qiladi.
"Farhod va Shirin" dostoni insoniy fazilatlarni ulug‘lash, axloqiy-ruhiy tarbiya
berish va estetik didni shakllantirishda muhim asar hisoblanadi. Bu doston nafaqat
o‘quvchilarga ma’naviy qadriyatlarni anglashga yordam beradi, balki ularni badiiy
tafakkur va ma’naviy yuksaklikka yetaklaydi.
"Farhod va Shirin" dostonini maktabda o‘qitishning asosiy maqsadlari
:
1.
Adabiy-estetik didni shakllantirish:
o
Mumtoz adabiyotning yuksak badiiy vositalarini tushunish.
o
Doston qahramonlari orqali yaxshi va yomon sifatlarni farqlash.
2.
Axloqiy tarbiya:
o
Sadoqat, muhabbat, jasorat, halollik kabi fazilatlarni qadrlashni o‘rgatish.
o
Ijtimoiy mas’uliyat va fidoyilikni anglash.
3.
Madaniy merosni o‘rganish:
o
Navoiyning ijodi va uning jahon adabiyotiga qo‘shgan hissasini bilish.
o
Mumtoz asarlarning bugungi kun madaniy hayotidagi ahamiyatini
tushunish.
4.
Ijodiy tafakkurni rivojlantirish:
o
Asar orqali voqelikni chuqurroq tahlil qilish.
o
O‘quvchilarni mustaqil fikrlash va badiiy ijodga yo‘naltirish.
"Farhod va Shirin" dostonini o‘qitishda foydalaniladigan metodlar quyidagilar:
1. Darsning kirish bosqichi:
•
O‘qituvchining tayyorlovi: O‘quvchilarga Navoiyning ijodi va dostonning
mazmuni haqida qisqacha ma’lumot berish.
•
Qiziqish uyg‘otish: Dostondan bir qismni ifodali tarzda o‘qib eshittirish yoki
kichik video sahna ko‘rinishlarini namoyish qilish.
2. Asarni o‘rganish bosqichi:
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
171
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
•
Mazmuniy tahlil: Dostondagi asosiy voqealarni qismlarga bo‘lib, har bir qismni
tahlil qilish.
•
Qahramonlarni tahlil qilish: Farhod va Shirinning fazilatlari va ularning xatti-
harakatlari haqida muhokama.
•
Badiiy vositalarni o‘rganish: Asarda ishlatilgan tashbehlar, mubolag‘alar va
boshqa badiiy tasvir vositalarini ko‘rsatish.
3. Mustaqil faoliyat:
•
Yozma ishlar: O‘quvchilar "Farhodning jasorati", "Shirinning donoligi" yoki
"Muhabbat va sadoqat" mavzularida insho yozadilar.
•
Munozara: "Farhodning sevgi uchun qilgan fidoyiligi bugungi kun yoshlariga
qanday ta’sir qiladi?" mavzusida munozara tashkil etish.
•
Ijodiy mashqlar: Dostondagi voqealarning davomini yozish yoki qahramonlar
o‘rtasidagi suhbatni tasavvur qilish.
4. Yakuniy bosqich:
•
Baholash: Dars davomida o‘quvchilarning faolligi va bilimlari baholanadi.
•
Xulosa chiqarish: Dostondagi asosiy axloqiy xulosalar va ular hayotga qanday
tatbiq qilinishi haqida umumlashma.
Xulosa o’rnida aytish mumkinki, "Farhod va Shirin" dostonini o‘qitish orqali
o‘quvchilar mumtoz adabiyotga qiziqib, uni qadrlashni o‘rganadilar. Bundan tashqari,
badiiy tasvir vositalarini tahlil qilish qobiliyatini rivojlantiradilar. Axloqiy fazilatlarni
o‘zlashtirib, ularni hayotga tadbiq etadilar. Mazkur asar maktab ta’limida ma’naviy
tarbiya va estetik didni shakllantirishda ham samarali vosita sifatida xizmat qiladi.
"Farhod va Shirin" dostonini maktabda o‘qitish metodikasi o‘quvchilarga adabiy-
badiiy asarlarni o‘rgatish, ularda o‘qish malakasi, adabiy-estetik did va madaniyatni
shakllantirishda muhim o‘rin tutadi.
ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
Jo‘raboyev
O."Maktabda
mumtoz
adabiyot
o‘qitish
metodikasi."
"Farhod va Shirin" dostonini o‘qitish metodikasi haqida tavsiyalar.
2.
"O‘zbek
adabiyoti
darsliklari"
(7-11
sinflar
uchun).
O‘rta maktab darsliklarida dostonga oid qisqacha ma’lumotlar va topshiriqlar.
3. Qo‘chqorov N."Mumtoz adabiyotni zamonaviy yondashuvda o‘qitish."
4. Qosimova D."Farhod va Shirin" dostonidagi badiiy vositalar tahlili.
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
172
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
5. Ismoilov A."Farhod va Shirin"ning zamonaviy o‘quvchilarga ta’siri.
6."Navoiy
va
Xusrav
Dehlaviy:
adabiy
ta’sir
masalasi."
