Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
390
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
QORIN TIFI: ETIOLOGIYASI, EPIDEMIOLOGIYASI VA DAVOLASH
USULLARI
Shermatov Xolbek Faxriddinovich
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti Tibbiyot fakulteti o‘qituvchisi
Urolova Sevinch Murodilla qizi
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti Tibbiyot fakulteti talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada qorin tifi kasalligining etiologiyasi,
epidemiologiyasi, klinik ko‘rinishlari, diagnostikasi va zamonaviy davolash usullari
ko‘rib chiqiladi. Qorin tifi dunyo miqyosida keng tarqalgan infeksion kasalliklardan
biri bo‘lib, uning yuqish yo‘llari, profilaktikasi va davolashdagi yangi yondashuvlar
muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega. Kasallikning kelib chiqishi, tarqalishi va uni
oldini olish choralari haqida batafsil ma’lumot beriladi.
Kalit so‘zlar
: Qorin tifi,
Salmonella Typhi
, etiologiya, epidemiologiya,
antibiotik terapiya, profilaktika, vaksina.
ТИФ ПРЕССА: ЭТИОЛОГИЯ, ЭПИДЕМИОЛОГИЯ И МЕТОДЫ
ЛЕЧЕНИЯ
Уролова Севинч Муродилла кизи
Шерматов Холбек Фахриддинович
Студент медицинского факультета Термезского
университета экономики и сервиса
Преподаватель медицинского факультета Термезского
университета экономики и сервиса
Аннотация:
В данной статье рассматриваются этиология, эпидемиология,
клинические проявления, диагностика и современные методы лечения брюшного
тифа. Брюшной тиф является одной из наиболее распространённых
инфекционных болезней в мире, а пути его передачи, профилактика и новые
подходы в лечении имеют важное научное и практическое значение. Подробно
освещаются происхождение заболевания, его распространение и меры
профилактики.
Ключевые слова
: Брюшной тиф,
Salmonella Typhi
, этиология,
эпидемиология, антибиотикотерапия, профилактика, вакцина.
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
391
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
TYPHOID FEVER: ETIOLOGY, EPIDEMIOLOGY, AND TREATMENT
METHODS
Urolova Sevinch Murodilla qizi
Shermatov Xolbek Faxriddinovich
Student of the Faculty of Medicine, Termez University of Economics and Service
Lecturer at the Faculty of Medicine, Termez University of Economics and Service
Abstract:
This article discusses the etiology, epidemiology, clinical
manifestations, diagnosis, and modern treatment methods of typhoid fever. Typhoid
fever is one of the most widespread infectious diseases globally, with its transmission
routes, prevention, and novel approaches to treatment holding significant scientific and
practical importance. The article provides detailed information on the disease's origin,
spread, and preventive measures.
Keywords
: Typhoid fever,
Salmonella Typhi
, etiology, epidemiology, antibiotic
therapy, prevention, vaccine.
KIRISH:
Qorin tifi (
Salmonella Typhi
) sababli yuzaga keladigan o‘tkir
infeksion kasallik bo‘lib, ichaklar orqali o‘tkaziladigan bakterial infeksiya hisoblanadi.
Qorin tifi asosan sanitariya-gigiyenik sharoitlar yetarlicha bo‘lmagan hududlarda keng
tarqalgan. Dunyo sog‘liqni saqlash tashkiloti (DSST) ma’lumotlariga ko‘ra, har yili
dunyo bo‘ylab 10-20 million kishi ushbu kasallikka chalinadi, ulardan 100 mingga
yaqin bemor vafot etadi.
Etiologiya: Qorin tifi
Salmonella enterica
turkumiga kiruvchi
Salmonella Typhi
bakteriyasi tufayli rivojlanadi. Ushbu bakteriya grammanfiy tayoqcha shaklidagi
mikroorganizm bo‘lib, tashqi muhitda uzoq muddat saqlanib qolish xususiyatiga ega.
•
Manba
: Kasallik manbai faqat inson hisoblanadi — kasallangan bemorlar yoki
bakteriya tashuvchilar.
•
Yuqish yo‘llari
:
-
Fekal-oral yo‘l: ifloslangan suv yoki oziq-ovqat orqali.
-
Gigiyena qoidalariga rioya qilmaslik.
-
Tibbiy asbob-uskunalarning yetarlicha sterilizatsiya qilinmaganligi.
Epidemiologiya: Qorin tifi dunyoning ko‘plab mamlakatlarida, ayniqsa Osiyo,
Afrika va Janubiy Amerikaning rivojlanayotgan mamlakatlarida keng tarqalgan.
Kasallikning tarqalishiga quyidagilar ta’sir qiladi:
-
Suv ta’minotining yomonligi va kanalizatsiya tizimining yetishmasligi.
-
Aholi zichligi va kambag‘allik.
-
Issiq iqlim sharoitlari bakteriyaning ko‘payishi uchun qulay muhit yaratadi.
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
392
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Statistik ma’lumotlar: Osiyo qit’asida kasallikning umumiy holatlarining 80%
qayd etiladi.
-
O‘zbekiston kabi mamlakatlarda ham sanitariya-gigiyena talablari buzilgan
hududlarda alohida e’tibor talab etiladi.
Klinik belgilar: Kasallik 10-14 kunlik inkubatsion davrdan so‘ng klinik ko‘rinish
beradi. Kasallikning asosiy belgilari quyidagilar:
1.
Isitma: Uzluksiz, ko‘pincha 39-40°C gacha ko‘tariladi.
2.
Intoksikatsiya: Bosh og‘rig‘i, holsizlik, mushak og‘riqlari.
3.
Ovqat hazm qilish buzilishlari: Ko‘ngil aynishi, qayt qilish, ich qotishi yoki
diareya.
4.
Teri o‘zgarishlari: Qorin terisida
"Roseola"
nomli mayda toshmalar paydo
bo‘lishi.
5.
Gepatomegaliya va splenomegaliya: Jigar va taloqning kattalashuvi.
Kasallikning og‘ir kechishida ichakdan qon ketish va ichak perforatsiyasi kabi asoratlar
yuzaga kelishi mumkin.
Diagnostika: Kasallikni aniqlashda laborator diagnostika muhim rol o‘ynaydi:
1.
Qon tahlili: Bakteremiya davrida
Salmonella Typhi
aniqlanadi.
2.
Koprogramma: Najasda bakteriyalar aniqlanishi mumkin.
3.
Serologik testlar:
Widal testi
orqali antitanachalarni aniqlash.
4.
Qon biokimyosi: Organlarning faoliyatini baholash.
Tasniflash: Kasallikning o‘rta, yengil va og‘ir darajadagi shakllari mavjud.
Davolash usullari
Qorin tifi bemorlarini davolash quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
1.
Antibiotik terapiya:
o
Birinchi tanlov preparatlari:
Ciprofloxacin
,
Ceftriaxone
.
o
O‘ta chidamli bakteriyalar uchun
Azithromycin
qo‘llaniladi.
2.
Detoksikatsiya: Organizmni toksinlardan tozalash uchun infuzion terapiya
(NaCl, Ringer eritmasi).
3.
Simptomatik davolash:
o
Isitmani tushirish uchun antipiretiklar (paratsetamol).
o
Ovqat hazm qilish tizimini qo‘llab-quvvatlash.
4.
Dam olish va parhez: Yengil, hazm bo‘luvchi ovqatlar va ko‘p miqdorda
suyuqlik ichish.
Asoratlar: Kasallik o‘z vaqtida davolanmasa, ichakdan qon ketish, peritonit kabi og‘ir
asoratlar rivojlanadi.
Profilaktika: Qorin tifi profilaktikasi quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
1.
Shaxsiy gigiyena: Qo‘lni sovunlab yuvish va toza suv iste’mol qilish.
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
393
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
2.
Vaksinatsiya: Kasallik yuqori tarqalgan hududlarda
Typhoid Vi
vaksinasini
qo‘llash.
3.
Suv va oziq-ovqat xavfsizligi: Ichimlik suvini qaynatish va meva-sabzavotlarni
yaxshilab yuvish.
XULOSA:
Qorin tifi zamonaviy tibbiyotda dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda.
Kasallikning oldini olish uchun sanitariya-gigiyena sharoitlarini yaxshilash, profilaktik
choralarni ko‘rish va vaksinasiyadan foydalanish zarur. Vaqtida aniqlangan va to‘g‘ri
davolangan qorin tifi bemorlarning to‘liq sog‘ayishiga yordam beradi. Ilmiy va
texnologik yutuqlar yordamida ushbu kasallikni samarali boshqarish imkoniyati ortib
bormoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
World Health Organization (WHO). Typhoid Fever: Key Facts and Global
Burden. WHO Publications, 2023.
2.
Parry CM, Hien TT, Dougan G, White NJ, Farrar JJ. Typhoid Fever.
The New
England Journal of Medicine
, 2002; 347(22):1770–82.
3.
Ochiai RL, Acosta CJ, Danovaro-Holliday MC, et al. A study of typhoid fever
in five Asian countries: disease burden and implications for controls.
Bulletin of
the World Health Organization
, 2008; 86:260–268.
4.
Graham SM, English M, Wamola IA. Typhoid fever in African children: clinical
features, antibiotic susceptibility, and treatment outcome.
Pediatric Infectious
Disease Journal
, 2000; 19(12):1197–1202.
5.
Mirza SH, Beeching NJ, Hart CA. Multi-drug resistant typhoid: a global
problem.
Journal of Medical Microbiology
, 1996; 44(5):317–9.
6.
Chaudhary N, Jain R. Advances in Typhoid Fever Management: New
Approaches to Therapy.
Indian Journal of Medical Research
, 2019; 149(3):
320–328.
7.
Kenjayev Y.M., Berdieva S.A., Termiz iqtisodiyot va servis universiteti. "Yurak
bo’lmacha va qorinchalari gipertrofiyasining elektrokardiografiya belgilari
o’zgarishlarini tahlili."
8.
Mamatqulovich K. Y. Meʼda osti bezi o ‘tkir va surunkali pankreatit
kasalliklarini gistomorfologik tahlili //American journal of applied medical
science. – 2024. – T. 2. – №. 3. – S. 49-53.
9.
Mamatqulovich K. Y. et al. Glomerulonefrit kasalligida klinik labarator
tahlillarning o’rni va samaradorligi //American journal of applied medical
SCIENCE. – 2024. – T. 2. – №. 3. – S. 112-120.
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
394
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
10.
Mamatqulovich K. Y., Ismatulloevich X. I., Xabibullo o‘g‘li C. S. Ko‘kyo‘tal
kasalligi va uni oldini olish chora-tadbirlari //American journal of applied
medical science. – 2024. – T. 2. – №. 4. – S. 18-21.
11.
Mamatqulovich K. Y., Fayzullayevna R. S. Husnbuzarlar etiologiyasi, klinikasi
va davolash chora-tadbirlari //American journal of applied medical science. –
2024. – T. 2. – №. 3. – S. 126-130.
12.
Kenjayev Y. "Bio eko texno" ma’suliyati cheklangan jamiyatga qarashli maishiy
chiqindilarni saralash va qayta ishlash korxonasi xodimlarining salomatligi
//TISU ilmiy tadqiqotlari xabarnomasi. – 2023. – T. 1. – №. 2. – S. 172-176.
