Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 3
124
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Kimyoviy ishlov berilgan olovga chidamli matolar ishlab chiqish
Usanova Farzona Beknazar qizi
Kimyo fakulteti 2-bosqich talabasi
Ilmiy rahbar:
t.f.fd., dots.
Eshmurodov X.E.
Annotatsiya
:
Ushbu maqola, olovga chidamli matolar ishlab chiqarishda kimyoviy
ishlov berishning asosiy usullari va ularning ahamiyatini yoritib berdi. Olovga chidamli
materiallar olish uchun kimyoviy ishlov berish jarayoni juda muhimdir. Materiallarning
tuzilishi va kimyoviy ishlov berishning o‘zaro ta’siri, materiallarning olovga chidamliligini
oshirishda hal qiluvchi omil hisoblanadi. Bu jarayonlar yong‘in xavfsizligini oshirish va
inson hayotini saqlashda muhim qadam hisoblanadi.
Olovga chidamli matolar, turli sohalarda, jumladan qurilish, avtomobilsozlik, tekstil va
elektronika sohalarida keng qo‘llaniladi. Ushbu materiallar yong‘in xavfsizligini oshirish va
polimer asosidagi materiallarning potentsial xavflarini kamaytirishda muhim rol o‘ynaydi.
Olovga chidamli matolar ishlab chiqarishda kimyoviy ishlov berish, materiallarning yonish
xususiyatlarini yaxshilash va ularni yanada xavfsiz qilishda asosiy omil hisoblanadi.
Olovga chidamli matolar, yuqori haroratga chidamli polimerlar, keramika yoki metallar
kabi turli xil materiallardan tayyorlanadi. Ushbu materiallar maxsus kimyoviy
modifikatsiyalardan o‘tkaziladi, bu esa ularning olovga chidamli xususiyatlarini oshiradi.
Masalan, polimerlarga olovni sekinlashtiruvchi qo‘shimchalar qo‘shilishi mumkin, bu esa
ularning alangalanish tezligini kamaytiradi va olov tarqalishini sekinlashtiradi. Matoglarga
maxsus ishlov berishning muvaffaqitatli kombinatsiyasi bilan yong‘inga chidamli matolar
ishlab chiqishrish texnologiyasida sezilarli yutuqlarga erishiladi va sezilarli iqtisodiy,
ekologik foyda ko‘rsatiladi.
Kimyoviy ishlov berishning bir nechta usullari mavjud:
Intumesent Qoplama: Bu usulda, material yuzasiga qalin va ko‘piksimon qatlam hosil
qiluvchi moddalar qo‘llaniladi. Harorat ko‘tarilganda, bu qatlam kengayadi va materialni
izolyatsiya qiluvchi qatlam hosil qiladi.
Halogenlash:
Bu jarayonda, materialga halogen elementlari qo‘shiladi, bu esa olovni
sekinlashtiruvchi xususiyatlarni yaxshilaydi.
Fosforli Birikmalar: Fosforli birikmalar ham olovga chidamli xususiyatlarni
yaxshilashda ishlatiladi. Ular olovni sekinlashtirish va materialning yonishini oldini olishda
yordam beradi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 3
125
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Nanotexnologiya: Nanotexnologiya yordamida olovga chidamli qo‘shimchalar
materialning ichiga yaxshiroq tarqaladi va ularning samaradorligini oshiradi.
Materiallarning tuzilishi va unga qo‘shiladigan kimyoviy moddalar diqqat bilan
tanlanadi. Materialning tuzilishi va unga qo‘shiladigan moddalar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir,
materialning olovga chidamliligini belgilaydi. Shuning uchun, olovga chidamli matolar
ishlab chiqarishda kimyoviy ishlov berish jarayoni juda muhim ahamiyatga ega. Olovga
chidamli matolar ishlab chiqarishda kimyoviy ishlov berishning ahamiyati shundaki, bu
jarayon materialning yonish jarayonini sekinlashtiradi yoki to‘xtatadi. Bu esa, yong‘in
xavfsizligini oshirish va inson hayotini saqlashda juda muhimdir.
Tadqiqotimizda matoga natriy kremniyorganik birikma va silikatning suvli eritmasi
bilan ishlov berdik. Bunda biz
kremniyorganik birikmalarni suv bilan 1:1 nisbatda suyultirib
maxsus ertma tayyorlab oldik va shu eritma asosida matoga maxsus usullar yordamida ishlov
berdik. Kopozitsiyaga kiritilayotgan maxsus kimyoviy teng mol nisbatda olingan eritma
mato tolalarini bir-biriga yopishtiradi shu bilan birga paxta materialini tog‘iridan-tog‘ri olov
tasirida yonmaydigan qiladi. Matoga maxsus usul yordamida ishlov berilgandan so’ng uni
sifati buzilmasligi uchun maxsus qurutish asbobi ,,Pulvizator’’ yordamida quritib oldik.
Ushbu taqdimot natijasida olingan mahsulot to’laqonli iqtisodiy samaradorlikni va ekalogik
samaradorlikni qoplaydi hamda tan narxi jihatdan ancha qulayliklarni amaliyotga tadbiq qila
oladi.
Olovga chidamli matolar olish uchun kimyoviy ishlov berish, materiallarning yonish
xususiyatlarini yaxshilash va ularni yanada xavfsiz qilishda asosiy omil hisoblanadi. Ushbu
jarayon, materiallarning yonish tezligini kamaytirish, olov tarqalishini sekinlashtirish va
yong‘in xavfsizligini oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Shuning uchun, olovga chidamli
matolar ishlab chiqarishda kimyoviy ishlov berish texnologiyalari doimiy ravishda
takomillashtirilmoqda va bu sohada yangi yutuqlar qo‘lga kiritilmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
M. Liven, E.D. Vayl Polemerlarning olovga chidamliligi mxanizimlari va ta’sir
qilish ussullari. Yong‘inga qarshi Mater. 1,31-68 (2001)
2.
D.Van Krevelen , Polemer materiyallarining olovga chidamliligining ba’zi asosiy
jihatlari. Polemer 16(8) 615-620
3.
F.laouti, l. Bonnaud, Aleksandr, J.M. Lopes-Kuesta P. Dyubois olovga chidamli
polemer materiallarning yangi istiqbollari: asoslardan nanokopozitlarga. Mater. Sci.
Eng. R. Rep.63(3), 100-125 (2009)
4.
Y. Xue, J. Feng, Z. Ma, L. Liu, P. Song, Ekologik yaxshi yong‘indagi yutuqlar va
muammolr-kechiktiruvchi polilaktid.
