Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 3
141
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
PAST BOSIMLI QATLAMLARNI BURG‘ILASHDA QO‘LLANILADIGAN
YENGILLASHTIRILGAN BURG‘ILASH ERITMALARINING
QO‘LLANILISHINI ASOSLASH
Mirzayev Ergash Safarovich
Qarshi muhandislik-iqtisodiyot instituti dotsenti
O‘zbekiston Respublikasi,
Qashqadaryo viloyati
,
Mail:
Annotatsiya:
Neft va gaz quduqlarini burg‘ilash jarayonida burg‘ilash eritmalarining
xossasiga va parametrlariga katta talablar qo‘yiladi. Ushbu maqolada anomal past qatlam
bosimiga ega bo‘lgan qatlamlarni ochishda eritmaning xossasini va parametrlarini noto‘g‘ri
tanlanishi katta murakkabliklarni keltirib chiqarishi ilmiy asoslangan.
Kalitli so‘zlar:
aeratsiyali, globullar, ko‘pik shakllantiruvchi, gaz oqimi, portlashlar.
ОБОСНОВАНИЕ ПРИМЕНЕНИЯ ОБЛЕГЧАЮЩИХ БУРОВЫХ СМЕСИ,
ПРИМЕНЯЕМЫХ ПРИ БУРЕНИИ ПЛАСТОВ НИЗКОГО ДАВЛЕНИЯ
Мирзаев Эргаш Сафарович
Доцент Каршинского инженерно-экономического института
Республика Узбекистан,
Кашкадарьинская область,
Аннотация:
В процессе бурения нефтяных и газовых скважин предъявляются
высокие требования к свойствам и параметрам буровых растворов. В данной статье
научно доказано, что неправильный выбор свойств и параметров раствора при
вскрытии пластов с аномально низким пластовым давлением вызывает большие
осложнения.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 3
142
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Ключевые слова:
аэрация, глобулы, пенообразователь, газовый поток, взрывы.
RATIONALE FOR USING LIGHTWEIGHT DRILLING MIXTURES USED
IN DRILLING LOW-PRESSURE FORMS
Mirzaev Ergash Safarovich
Associate Professor of the Karshi Engineering and Economics Institute
Republic of Uzbekistan,
Kashkadarya region,
Abstract:
In the process of drilling oil and gas wells, high demands are placed on the
properties and parameters of drilling fluids. This article scientifically proves that the wrong
choice of properties and parameters of the solution when opening formations with
abnormally low formation pressure causes great complications.
Keywords:
aeration, globules, foaming agent, gas flow, explosions.
Aeratsiyali yuvuvchi eritmalar kompressor yordamida suvning oqimiga yoki suvli
asosli aralashmaga kerakli miqdordagi havo oqimini haydash yo‘li bilan olinadi. Havo
hajmining sarfiga nisbatan aeratsiyalash darajasi shunday hisoblanadiki, burg‘ilash davrida
quduq devoriga beriladigan bosim yutilish bosimiga nisbatan kichik bo‘lishi hamda
qatlamning bosimidan kichik bo‘lmasligi kerak.
Aeratsiyalangan yuvuvchi eritmalardan quduq devoriga beriladigan bosim burg‘ilash
rejimiga, uning oqish tezligi va aeratsiya darajasiga bog‘liq.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 3
143
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Oqimning tezligini oshishi bilan bosim o‘sadi, aeratsiya darajasini kamayishi bilan
bosimning ta’siri kamayadi. Aeratsiya darajasining o‘sishi bilan zichlik pasayadi, yuvuvchi
eritmaning qovushqoqligi pasayadi va boshqa xossalari ham o‘zgaradi [1].
Kiruvchi oqimdagi havo pufakchalarining zichligi kichik bo‘lganligi tufayli eritma
muhitiga nisbatan sekin siljiydi. Eritmaning oqimi quduq tepasiga yaqinlashgan sayin
ularning harakat tezligi oshadi, aeratsiyali eritmaning bosim ustuni kamayadi va pufakchalar
kengayadi. Suvda pufakchalarning sakrab o‘tish unchalik katta emas, gilli aralashmalarda
umuman kichik.
Eritmalardagi havo pufakchalarining sakrashini sekinlashtirish uchun aeratsiyali
eritmaga ko‘pik shaklidagi sirt faol moddalar (SFM) qo‘shiladi, qaysiki aeratsiyali eritmada
mayda-mayda globullar paydo bo‘ladi va so‘ngida ko‘pikka aylanadi. Bo‘limning sirt
yuzasiga singib “havo-eritma muhit”, glabullarni havoga katta pufakchalar holida ajralib
chiqib ketishiga SFM to‘sqinlik qiladi va ko‘piklarning barqarorligini oshiradi.
Ko‘pik shakllantiruvchi SFMning ta’sir samaradorligi suvning minerallanganlik
darajasiga va parchalangan jins zarrachalarining tarkibiga bog‘liq [2,3].Sulfanat va etil oksid
polifenolning OP-10 aralashmasi chuchuk va tuzli suvlarga eng samarali ta’sir qiladi. Undan
gilli va loysiz jinslarni burg‘ilashda foydalanish mumkin.
Barqaror ko‘piklar tiksotrop xossasiga ega. Ko‘piklar qo‘llanilganda parchalangan
jinslarni olib chiqish yaxshilanadi, mahsuldor qatlamlarning ifloslanishi kamayadi,
kompressorning kerakli quvvati sezilarli darajada pasayadi.
Minerallangan suvli aeratsiyali eritma yoki ko‘piklar yordamida quduqlar
burg‘ilanganda yoki yuvilganda, foydalanilganda jihozlarning korroziyasini jadallashtiradi.
Korroziyaning oldini olish uchun eritmaga ingibitorlar qo‘shiladi yoki kalsiy
gidrooksid qo‘shiladi va uning ko‘rsatkichi eritma muhitida 10 dan kichik bo‘lmasligi
ta’minlanadi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 3
144
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Quduqning tubini havo yoki gaz yordamida tozalash. Jahon amaliyotida quduq tubini
havo yoki gaz bilan tozalash usullari keng qo‘llaniladi, burg‘ilash eritmasining o‘rniga gaz
shaklidagi sirkulyatsiya agenti haydaladi. Eritma oqimi yordamida quduqning tubini
maydalangan zarrachalardan tozalash texnologiyasi to‘g‘risida ko‘pgina fikrlar bildirilgan,
bir qator yutuqlarga ega ekanligi to‘g‘risida oldingi mavzularda fikrlar bildirilgan [4].
Gaz yordamida quduq tubi qanday tozalanadi, yutug‘i bormi yoki kamchiliklarga
egami shu to‘g‘risida fikr yuritamiz. Gaz quduq devoriga katta qarshilik bosimini ko‘rsata
olmaydi. U qo‘llanilganda qatlamlarda oqim suyuqligini to‘xtatish, barqarorsiz
tog‘ jinslarining bo‘kishini yoki oqib ketishini oldini olish qiyin.
Gaz tinch turganda parchalangan tog‘ jinslarning mualloq holda ushlab turish
xususiyatiga ega emas, ishqalanuvchi sirtga moylash ta’sirini ko‘rsata olmaydi [5].
Shuningdek gaz agentlarini asosan ko‘p yillik muzli va quduq barqaror jinslardan hamda
anomollik koeffitsiyentlari kichik, tarkibida gilli zarrachalar kam bo‘lgan tog‘ jinslarini
burg‘ilashda qo‘llash maqsadga muvofiqdir.
Quduqdagi maydalangan jins zarrachalarini chiqarishda kiruvchi gazning
oqimi katta tezlikka ega bo‘ladi. Gazning ko‘tarilishi jarayonida kengayish sodir bo‘ladi va
quduq tepasiga chiquvchi oqimning tezligi 10÷20 m/s ga yetadi. Shuning uchun havo bilan
tozalashda katta tezlikda oqimni haydovchi kompressorlar qo‘llaniladi va quduq usti talab
darajasida germetiklanadi.
Agarda burg‘ilash jarayonida haydaladigan oqim bilan uncha katta bo‘lmagan
miqdordagi suv kirsa, parchalangan jinslarning tarkibidagi gilli zarrachalar namlanadi, bir-
biriga yopishadi va quduq ustunini qisqarishi paydo bo‘ladi [6].
Gazning oqimi bunday to‘siqlarni yo‘q qilishga kuchi yetmaydi. Qisqarish
shakllanmasligini oldini olish uchun gaz oqimi bilan ko‘pik shakllantiruvchi SFM
qo‘shilgan suvli eritmalar haydaladi. Quduqlar havo haydash yo‘li bilan tozalanganda,
haydalgan oqimning atrofiga qatlam jinslaridan 6,5…12,8% gacha karbon suvli
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 3
145
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
konsentratlar to‘planganda portlash ehtimoli bo‘lishi kuzatiladi. Portlashlarni oldini olish
uchun havo oqimi bilan birgalikda ko‘pik shakllantiruvchi SFMning suvli eritmasi
haydaladi. Agarda tabiiy gaz haydalganda yong‘in sodir bo‘lsa, bartaraf etish uchun gaz
haydash to‘xtatiladi va quduqqa suvli asosli eritma haydaladi.
Gazning tarkibidagi parchalangan jinslarning abraziv ta’sirida burg‘ilash
quduqlarining yemirilishi jadallashadi, quduq devoriga quvurlarning quruq ishqalanishi
natijasida tashqi tomonida yeyilish tez sodir bo‘ladi. Haydaladigan gazni tarkibida katta
miqdordagi suv bo‘lishi natijasida kompressorning iste’mol quvvati oshib ketadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Маркин А.Н., Низамов Р.Э., Суховерхов С.В. Нефтепромысловая
химия: практическое руководство. Владивосток: Дальнаука, 2011. – 288 с.
2.
Хусаинова Д.А. Обоснование технологии предупреждения образования
солеотложений и коррозии оборудования в нефтяных скважинах с использованием
ингибиторов комплексного действия: диссертация кандидата технических наук.
Санкт-Петербургский горный университет, Санкт-Петербург, 2019.
3.
Ингибиторы для предотвращения солеотложения в нефтедобыче / В.В.
Рагулин, А.И. Волошин, В.Н. Гусаков, Е.Ю., А.В. Фахреева, В.А. Докичев // Нефт. хоз-
во. – 2018. – № 11. – С. 60–72.
4.
Халисматов И. Х
.
(ответственный исполнитель) Технологическая схема
разработки Чегаринской группы месторождений (Чегара, Западная Чегара, Восточная
Чегара) Ташкент НП и УЦЭ и РС ТАШГТУ. 2005 г.
5.
Шахназаров Г.А
.
Отчет о НИР «Проект разработки Чегаринской группы
месторождений с привлечением современных технологий, предоставляемых группой
компаний Tethys Petroleum». г. Ташкент, ОАО «O’ZLITINEFTGAZ», 2012 г.
6.Yuldashev T.R.. Mirzayev Э.С., Boynazarov U.R. “Mahsuldor qatlamlarni ochish
va quduqlarni о‘zlashtirish” Toshkent- “Voris nashriyoti” -2020.- 424 bet.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 3
146
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
7. Т.Р.Юлдашев, Э.С.Мирзаев, У.Бозоров. Требование к буровым раствором при
заканчивание горизонтальных скважин. Учебник. Ташкент- типография. Ворис 2019
г. 8.. 8. Мирзаев Э.С., Самадов А.Х., Шоназаров Э.Б., Камолов Б.С., Солестойкие
буровые растворы. Научный журнал-Международный академический вестник. г.Уфа.
2020. № 12 (44). с.100-102.
9. Eshkabilov H.K., Mirzaev E.S., Berdiev Sh.A., Struсture and phase composition of
the nitride-oxide coating after nitrooxidation//A Double Blind Refereed &Peer Reviewed
International Journal, Impact Factor: Hariyana, India - October, 2021
10. Mirzaev E.S., Karimov. Y.L., Karimov. Z.Yo., Boimurodov N.A.,Technology for
improving the quality of cementing for casing horizontal wells. // International scientific and
practical journal on technical sciences "UNIVERSUM", Moscow, Russia January 1, 2022
11. Mirzayev E.S. Improving the technological quality of cementing of horizontal
wells. Galaxy international interdisciplinary research journal (GIIRJ). Hariyana, India. June
2021
12. E.S. Mirzaev, A.Kh. Samadov. The use of inhibited drilling mixtures to maintain
the strength of the well. International scientific and practical journal "Economics and
Society". Saratov, Russia. April 19, 2021.
13. Mirzayev E.S., Raxmatov X.B, Nomozov B.Y. Development of an oil and gas
separator for separating foamimg oils. International journal for innovative engineering and
management research. Hyderabad, India. 29th January 2021.
14. Mirzayev E.S. Improving the technological quality of cementing of horizontal
wells. Galaxy international interdisciplinary research journal (GIIRJ). Hariyana, India. June
2021
