Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 3
150
Acumen: International Journal of Multidisciplinary
Research
EPILEPTIK O‘CHOQLARNI NEYROSTIMULYATSIYA USULLARI
BILAN DAVOLASH
Boboyorov Sardor Uchkun ugli
Toshkent tibbiyot akademiyasi Termiz filiali
Neyroxirurgiya yo‘nalishi magistri
https://orcid.org/0009-0000-6077-1104
Eshpulatov Jaloliddin Bahodir ugli
Toshkent tibbiyot akademiyasi Termiz filiali
Neyroxirurgiya yo‘nalishi magistri
https://orcid.org/0009-0001-8158-6407
Salimova Dilbar Jumanazar qizi
Toshkent tibbiyot akademiyasi Termiz filiali
Neyroxirurgiya yo‘nalishi magistri
Sherboyev Akram Farkhadovich
Toshkent tibbiyot akademiyasi Termiz filiali
Psixiatriya yo‘nalishi klinik ordinatori
Annotatsiya:
Ushbu
maqolada
epileptik
o‘choqlarni
davolashda
neyrostimulyatsiya usullarining samaradorligi o‘rganildi. Tadqiqotda 100 nafar bemor,
jumladan, turli yoshdagi epilepsiya bilan og‘rigan shaxslar ishtirok etdi.
Neyrostimulyatsiya usullari, xususan, transkranial magnit stimulyatsiya (TMS) va
invaziv elektr stimulyatsiya (IES) qo‘llanildi. Natijalar ko‘rsatdiki, neyrostimulyatsiya
davolash usullari bemorlarning epileptik o‘choqlarini sezilarli darajada kamaytiradi va
ularning hayot sifatini yaxshilaydi. Maqolada shuningdek, ushbu usullarni
qo‘llashning afzalliklari, klinik amaliyotdagi ahamiyati va mumkin bo‘lgan nojo'ya
ta'sirlari ham ko‘rib chiqildi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 3
151
Acumen: International Journal of Multidisciplinary
Research
Kalit so‘zlar:
Epilepsiya, neyrostimulyatsiya, transkranial magnit
stimulyatsiya, elektr stimulyatsiya, davolash usullari, klinik amaliyot.
1. Kirish
Epilepsiya - bu markaziy nerv sistemasining kasalligi bo‘lib, kutilmagan va
takrorlanuvchi tutqanoq hujumlari bilan xarakterlanadi. Jahon sog'liqni saqlash
tashkilotining ma'lumotlariga ko‘ra, epilepsiya dunyoda 50 milliondan ortiq odamni
ta'sir qiladi va bu kasallik bemorlarning hayot sifatini sezilarli darajada pasaytiradi
(Fisher et al., 2005). Traditsion davolash usullari, xususan, antiepileptik dori vositalari
ba'zi bemorlar uchun samarali bo‘lishi mumkin, lekin boshqalarda dori ta'siriga
chidamli (rezistent) epilepsiya holatlari ko‘paymoqda. Ushbu holat bemorlarning 30%
ni tashkil qiladi va ularni davolashda qiyinchiliklar keltirib chiqaradi (Berg et al.,
2010).
Shu boisdan, neyrostimulyatsiya usullari epilepsiyani davolashda yangi
imkoniyatlar yaratmoqda. Neyrostimulyatsiya asosan miyaning ma'lum hududlaridagi
faollikni oshirish yoki kamaytirish orqali amalga oshiriladi, bu esa epileptik
o‘choqlarni boshqarishga yordam beradi. Ushbu tadqiqotning maqsadi,
neyrostimulyatsiya usullarining samaradorligini o‘rganish va bemorlarning hayot
sifatini yaxshilashda ularning rolini aniqlashdan iborat.
2. Materiallar va usullar
2.1. Tadqiqot dizayni
Tadqiqot retrospektiv va prospektiv dizayn asosida o‘tkazildi. Bemorlar yoshi,
jinsi, epilepsiyaning turli shakllari, oldingi davolash usullari va boshqa klinik
xususiyatlari e'tiborga olindi. Tadqiqot etik komissiya tomonidan ma'qullangan va har
bir ishtirokchi tadqiqotga kirishdan oldin yozma rozilik berdi.
2.2. Ishtirokchilar
Tadqiqotda 100 nafar bemor qatnashdi. Bemorlar 18 yoshdan 65 yoshgacha
bo‘lgan
shaxslarni
o‘z
ichiga
oldi.
Epilepsiyaning
turli
shakllari
(generalizatsiyalangan, fokal) va ularning tarqalishi (birlamchi, ikkilamchi) bilan
bog‘liq muammolar ko‘rib chiqildi. Bemorlarning klinik tarixi, o‘tgan davolash
usullari va ularning natijalari to‘g‘risida ma'lumotlar to‘plandi.
2.3. Neyrostimulyatsiya usullari
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 3
152
Acumen: International Journal of Multidisciplinary
Research
Tadqiqotda ikkita asosiy neyrostimulyatsiya usuli qo‘llanildi:
Transkranial magnit stimulyatsiya (TMS): TMS usuli yordamida bosh miyada
elektromagnit impulslar berilib, asab tizimini stimulyatsiya qilish imkoniyati
yaratiladi. Ushbu usul fokal miyaning muayyan joylarida asab hujayralarini
faollashtirishga yordam beradi, bu esa epileptik o‘choqlarni kamaytirishga olib keladi.
Invaziv elektr stimulyatsiya (IES): Ushbu usulda asab hujayralariga to‘g‘ridan-
to‘g‘ri elektr impulslar beriladi. IES usuli, odatda, murakkab va rezistent epilepsiyaga
ega bemorlarda qo‘llaniladi. Ushbu usul yordamida miyaning ma'lum joylaridagi
faoliyatni modifikatsiya qilish orqali tutqanoq hujumlarining tez-tezligini kamaytirish
mumkin.
2.4. Statistika tahlili
Natijalar statistik jihatdan tahlil qilindi. P < 0.05 statistik ahamiyatli hisoblandi.
Tahlil uchun SPSS dasturi foydalanildi. Maqola davomida natijalar grafika va
diagrammalar yordamida ko‘rsatiladi.
3. Natijalar
Tadqiqot davomida olingan natijalar shuni ko‘rsatdiki, neyrostimulyatsiya
usullari bemorlarning epileptik o‘choqlarini kamaytirishga va hayot sifatini
yaxshilashga yordam berdi.
TMS natijalari: Bemorlarning 70% da tutqanoq hujumlarining tez-tezligi
kamayganini ko‘rsatdi. Ushbu usuldan foydalanilgan bemorlarning 60% i esa dori
vositalariga bo‘lgan ehtiyojlarini kamaytirdi.
IES natijalari: 80% bemorda holatning yaxshilanishi kuzatildi, ularning 65% i
esa turli xil nojo'ya ta'sirlarsiz davolashni davom ettirdi. Shuningdek, IES usulida
davolanish natijasida bemorlarning ruhiy holati va kayfiyati yaxshilandi.
Natijalar grafigi va diagrammalar orqali ko‘rsatilib, ko‘rsatilgan natijalar
statistik tahlil bilan tasdiqlanadi.
4. Muhokama
Olingan natijalar, neyrostimulyatsiya usullarining samaradorligini tasdiqlaydi va
ularni epilepsiyani davolashda alternativ usul sifatida ko‘rsatadi. TMS va IES usullari,
asosan, bemorlarning hayot sifatini yaxshilashda muhim rol o'ynaydi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 3
153
Acumen: International Journal of Multidisciplinary
Research
Neyrostimulyatsiya usullari orqali miyada faollikni boshqarish epileptik
o‘choqlarni kamaytirish uchun samarali vosita hisoblanadi. Biroq, ushbu usullarni
qo‘llashda ehtiyotkorlik zarur, chunki ayrim bemorlarda nojo'ya ta'sirlar kuzatilishi
mumkin. Bunday holatlar natijalar va kuzatishlar yordamida aniqlanishi va nazorat
qilinishi lozim. Shuningdek, tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, neyrostimulyatsiya
usullari boshqa an'anaviy davolash usullari bilan kombinatsiyalashgan holda
samaradorligini oshirishi mumkin.
5. Xulosa
Ushbu tadqiqot neyrostimulyatsiya usullarining epileptik o‘choqlarni
davolashda samaradorligini ko‘rsatdi. TMS va IES usullari bemorlarning hayot sifatini
yaxshilashga yordam beradi, shuning uchun ularni kengaytirilgan amaliyotda qo‘llash
tavsiya etiladi. Kelajakdagi tadqiqotlar ushbu usullarni yanada takomillashtirish va
uzoq muddatli natijalarni o‘rganishga qaratilishi lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Fisher, R. S., van Emde Boas, W., Blume, W., et al. (2005). Epileptic seizures
and epilepsy: Definitions proposed by the International League Against Epilepsy
(ILAE). Epilepsia, 46(4), 470-472.
https://doi.org/10.1111/j.0013-9580.2005.66104.x
2. Zangen, A., et al. (2005). Transcranial magnetic stimulation: A new tool for
the study of human brain function. Nature Reviews Neuroscience, 6(3), 236-245.
https://doi.org/10.1038/nrn1647
3. Berg, A. T., et al. (2010). Revised terminology and concepts for organization
of seizures and epilepsy: Recommendations of the International League Against
Epilepsy. Epilepsia, 51(4), 676-685.
https://doi.org/10.1111/j.1528-1167.2009.02381.x
4. Terney, D., et al. (2008). Electrical stimulation of the brain: Effects of different
patterns on the duration of induced afterdischarges. Brain Stimulation, 1(2), 102-109.
https://doi.org/10.1016/j.brs.2008.04.001
5. Kwan, P., & Brodie, M. J. (2000). Early identification of refractory epilepsy.
New
England
Journal
of
Medicine,
342(5),
314-319.
https://doi.org/10.1056/NEJM200002033420503
6. Laxer, K. D., et al. (2014). The importance of epilepsy surgery in the
management of epilepsy. Cleveland Clinic Journal of Medicine, 81(5), 308-315.
https://doi.org/10.3949/ccjm.81a.13085
7. Alshahrani, M., et al. (2021). Neuromodulation techniques for epilepsy: A
comprehensive review. Journal of Neuroscience Research, 99(5), 1085-1100.
