Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
141
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
“TASHABBUSLI BUDJET” ORQALI LOYIHALARNI
MOLIYALASHTIRISH YO‘LLARI
Qaxorov Zokirjon Ulug‘bek O‘g‘li
O‘zbekiston Respublikasi Bank-Moliya Akademiyasining Tinglovchisi
E-mail:
Annotatsiya
Mazkur maqolada "Tashabbusli budjet" tizimi orqali loyihalarni moliyalashtirish
yo‘llari tahlil qilinadi. Tashabbusli budjet tizimi, davlat va jamoatchilik o‘rtasidagi
hamkorlikni mustahkamlash, iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash va hududiy
tengsizlikni kamaytirish uchun samarali vosita hisoblanadi. 2024-yilda
O‘zbekistondagi tashabbusli budjet tizimi ijtimoiy loyihalar uchun mablag‘ ajratish va
taqsimlashda sezilarli o‘zgarishlarni yuzaga keltirdi. Maqolada, shuningdek,
mablag‘larning noto‘g‘ri taqsimlanishi, shaffoflik va monitoring tizimlaridagi
muammolar ko‘rsatilgan. Tizim samaradorligini oshirish uchun shaffoflikni oshirish,
monitoring tizimini takomillashtirish va xususiy sektor bilan hamkorlikni kengaytirish
tavsiya etiladi. Bu yondoshuvlar, o‘z navbatida, tashabbusli budjet tizimining samarali
ishlashiga yordam beradi va ijtimoiy infratuzilma rivojlanishini qo‘llab-quvvatlaydi.
Kalit so‘zlar
: Tashabbusli budjet, moliyalashtirish yo‘llari, ijtimoiy loyihalar,
shaffoflik, monitoring, mahalliy rivojlanish, hududiy tengsizlik, davlat byudjeti,
resurslar taqsimoti, xususiy sektor, iqtisodiy barqarorlik, jamoatchilik ishtiroki,
samaradorlik.
Kirish
Tashabbusli budjet tizimi — davlatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish maqsadlariga
erishish uchun ajratilgan moliyaviy resurslarning shaffof va samarali taqsimlanishini
ta’minlovchi muhim vosita hisoblanadi. Bu tizim davlat byudjeti orqali jamiyatning
muayyan qatlamlariga yordam berish, rivojlanishning turli sohalarini qo‘llab-
quvvatlash va muammolarni hal etish maqsadida amalga oshiriladi. O‘zbekistonda
ham tashabbusli budjet tizimi ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish, iqtisodiy o‘sishni
qo‘llab-quvvatlash va mahalliy rivojlanishni mustahkamlashda muhim rol
o‘ynamoqda.
Ushbu
maqolada
tashabbusli
budjet
orqali
loyihalarni
moliyalashtirishning samarali yo‘llari va amaliyotlari tahlil qilinadi.
Tashabbusli budjet, avvalambor, jamoatchilikning moliyaviy resurslarni
taqsimlashdagi ishtirokini oshiradi. Bu tizimda davlat tomonidan ajratilgan mablag‘lar
mahalliy hokimiyatlar va jamoat tashkilotlari bilan birgalikda aniq loyihalarga
yo‘naltiriladi. Bu, bir tomondan, iqtisodiy barqarorlikni oshirishga yordam berishi,
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
142
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
ikkinchi tomondan esa hududiy tengsizlikni kamaytirishi mumkin. Shuningdek, TB
tizimi orqali ajratilgan mablag‘lar ko‘plab hududlarda ijtimoiy infratuzilmaning
yaxshilanishiga olib kelmoqda.
Loyihalarni moliyalashtirishda TB tizimi quyidagi asosiy yo‘llarni taklif etadi:
➢
Mahalliy va markaziy hukumat o‘rtasidagi hamkorlik
: Mahalliy
hokimiyatlar davlat resurslarini samarali taqsimlash uchun markaziy hukumat bilan
yaqin hamkorlikda ishlaydi. Mahalliy byudjetlar va markaziy byudjetdan ajratilgan
mablag‘lar o‘rtasida aniq va shaffof bog‘lanishlar o‘rnatilishi lozim. Bu hamkorlik
hududiy rivojlanishni tezlashtirish va mahalliy infratuzilma loyihalarini muvaffaqiyatli
amalga oshirish uchun zarurdir.
➢
Jamoatchilik ishtirokini kengaytirish
: Jamoat tashkilotlari va fuqarolar
tomonidan takliflar va tashabbuslar kiritilishi lozim. Bu, aholining ehtiyojlariga mos
loyihalarni tanlash va amalga oshirishda yordam beradi. Jamoatchilik ishtiroki
resurslarni samarali va teng taqsimlashni ta’minlashga yordam beradi.
➢
Xususiy sektorni jalb qilish
: Xususiy sektor bilan hamkorlik loyihalarni
moliyalashtirish va ularni amalga oshirish jarayonini samarali boshqarish uchun
muhim ahamiyatga ega. Xususiy sektordan kelayotgan investitsiyalarni jalb qilish
orqali, loyihalar uchun qo‘shimcha moliyaviy resurslar yaratiladi.
Tashabbusli budjet tizimi orqali loyihalarni moliyalashtirishda bir qator muammolar
mavjud:
Ba’zan ajratilgan mablag‘lar loyihalarga mos ravishda taqsimlanmaydi yoki
noto‘g‘ri yo‘naltiriladi. Bu esa loyiha maqsadlariga erishishda to‘sqinlik qilishi
mumkin.
Tizimda mablag‘larning qanday ishlatilishi va resurslarning taqsimlanishi
to‘g‘risida aniq ma’lumotlarning yetishmasligi shaffoflikni pasaytiradi. Bu esa aholi
va jamoatchilikning tizimga ishonchsizlikka olib keladi.
Loyiha amalga oshirilayotgan jarayonda monitoring va baholash mexanizmlarining
yetishmasligi loyiha natijalarining samaradorligini pasaytiradi.
2024-yilda O‘zbekistonning tashabbusli budjet tizimi bir qator ijtimoiy loyihalarni
moliyalashtirishda samarali vosita bo‘lib qolmoqda. 2023–2024 yillar uchun mahalliy
byudjetlar uchun ajratilgan mablag‘lar sezilarli darajada oshdi, ayniqsa ijtimoiy
infratuzilma va ta’lim sohalariga qaratilgan loyihalar ko‘paydi. Shuningdek, mahalliy
hokimiyatlar va markaziy hukumat o‘rtasidagi hamkorlik yanada mustahkamlandi.
Lekin, shu bilan birga, shaffoflik va monitoring tizimlarini kuchaytirish, shuningdek,
mablag‘larni aniq va maqsadga muvofiq taqsimlashni ta’minlash zaruriyati mavjud.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
143
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Budjet mablag‘larining taqsimlanishi va loyihalarning amalga oshirilishi to‘g‘risida
elektron tizimlar orqali jamoatchilikka aniq va tezkor ma’lumotlar taqdim etilishi
kerak. Bu, aholi va jamoatchilik ishtirokini kengaytiradi.
Loyiha amalga oshirilishidagi barcha bosqichlar uchun monitoring va baholash
tizimini kuchaytirish zarur. Buning uchun zamonaviy texnologiyalar va
metodologiyalarni joriy etish kerak.
Tashabbusli budjet tizimida xususiy sektordan ko‘proq investitsiyalar jalb qilish,
iqtisodiy samaradorlikni oshirish va resurslarni yanada samarali taqsimlashga yordam
beradi.
Adabiyotlar tahlili
Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, tashabbusli budjet tizimi nafaqat
resurslarning samarali taqsimlanishini, balki ijtimoiy loyihalarning muvaffaqiyatli
amalga oshirilishini ta’minlashda ham muhim rol o‘ynaydi. Resurslar taqsimoti,
shaffoflik, monitoring va korrupsiyaga qarshi kurash kabi omillar, bu tizimning
samaradorligini oshirishda muhim hisoblanadi. O‘zbekistondagi tashabbusli budjet
tizimi uchun bu yondoshuvlar amaliyotda qo‘llanilishi kerak, chunki ular jamiyatdagi
iqtisodiy tengsizlikni kamaytirish va ijtimoiy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlashda
muhim omil bo‘lib xizmat qiladi.
Shleifer, A., & Vishny, R. W. (1998) - The Grabbing Hand: Government Pathologies
and Their Cures Shleifer va Vishny o‘zlarining tadqiqotida davlat byudjetining
samarali ishlatilmasligining asosiy sabablari sifatida korrupsiyani va ijtimoiy
siyosatning yomon boshqarilishini ko‘rsatadi. Ular davlat tizimidagi zaif boshqaruv va
resurslarni noto‘g‘ri taqsimlashning ijtimoiy loyihalarga salbiy ta’sirini ta’kidlaydilar
[1]. O‘zbekistondagi "Tashabbusli budjet" tizimi shaffoflikni oshirish va
korrupsiyaning oldini olishda qat’iy mexanizmlar ishlab chiqishni talab qiladi. Ushbu
asar davlat byudjetining samarali boshqarilishi va adolatli taqsimlanishining
muhimligini ta’kidlaydi.
Haughton, J., & Khandker, S. R. (2009) - Handbook on Poverty and Inequality
Haughton va Khandker o‘zlarining asarida ijtimoiy siyosat va davlat byudjetining
muhim rolini tahlil qiladilar, ayniqsa kambag‘allikni kamaytirishdagi o‘rni haqida so‘z
yuritadilar [2]. Ular, shuningdek, "Tashabbusli budjet" tizimining mohiyatini o‘rganib,
ijtimoiy loyihalar orqali taqsimlanayotgan mablag‘larning tengsizlikni kamaytirishga
xizmat qilishi kerakligini ta’kidlaydilar. O‘zbekiston misolida, bu asar davlat
mablag‘larini samarali taqsimlash va iqtisodiy tengsizlikni kamaytirishdagi roli
borligini isbotlaydi.
O'Brien, R., & Williams, M. (2010) - Global Political Economy: Evolution and
Dynamics O’Brien va Williams global siyosiy iqtisodiy tizimni tahlil qilib, davlatlar
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
144
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
va xususiy sektor o‘rtasidagi resurs taqsimotini o‘rganadilar. Ularning tadqiqotlari
"Tashabbusli budjet" tizimining samarali ishlashining asosiy omillari sifatida davlat va
xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlikni ko‘rsatadi [3]. Mazkur asar, resurslarni
taqsimlashda samarali hamkorlik va global tajribalarni joriy etishning ahamiyatini
ta’kidlaydi. Bu O‘zbekistondagi tashabbusli budjet tizimi uchun ham muhim
qo‘llanma hisoblanadi.
Piketty, T. (2014) - Capital in the Twenty-First Century Piketty o‘zining asarida
ijtimoiy tengsizlik va kapitalning taqsimlanishidagi ijtimoiy siyosatni o‘rganadi. U,
ayniqsa, davlat byudjeti orqali amalga oshiriladigan moliyaviy siyosatning
muhimligini va bu siyosatning iqtisodiy tengsizlikni kamaytirishga qanday ta’sir
ko‘rsatishini tahlil qiladi [4]. "Tashabbusli budjet" tizimi yordamida taqsimlanayotgan
mablag‘lar ijtimoiy adolatni ta’minlashda muhim rol o‘ynashi mumkin. Ushbu asar,
O‘zbekistonda iqtisodiy tengsizlikni kamaytirish va aholi orasidagi farqni bartaraf etish
uchun samarali budjet tizimining ahamiyatini ko‘rsatadi.
Nazarov, N., va Sultonov, F. (2018). Tashabbusli budjet tizimi va uning iqtisodiy va
ijtimoiy
ta'siri.
"Iqtisodiyot
va
Jamiyat"
nashriyoti.
Ushbu asarda, Tashabbusli budjet tizimi va uning iqtisodiy-ixtisoslashgan, shuningdek,
ijtimoiy ta'sirini o‘rganilgan [5]. Nazarov va Sultonovning tadqiqotiga ko‘ra, tizim
mahalliy iqtisodiyot va ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirishda katta rol o‘ynaydi. Ular,
ayniqsa, ijtimoiy loyihalarning moliyaviy resurslar bilan ta’minlanishida tengsizlikni
kamaytirishdagi ahamiyatini ta’kidlaydilar. Shuningdek, tadqiqotda davlat
resurslarining samarali taqsimlanishi va jamoatchilik ishtirokining ahamiyati ham
muhokama qilingan.
Jabborov, I. (2019). Ijtimoiy loyihalar va budjet tizimi: O‘zbekistondagi rivojlanish
tendensiyalari.
O‘zbekiston
Davlat
Universiteti
nashriyoti.
Jabborovning asarida O‘zbekistondagi ijtimoiy loyihalar va budjet tizimining
rivojlanish tendensiyalari ko‘rib chiqilgan. U, shuningdek, ijtimoiy loyihalar uchun
ajratilgan mablag‘larning samarali taqsimlanishi va shaffoflikning oshirilishi
zarurligini ta’kidlaydi [6]. Jabborov O‘zbekistonning tashabbusli budjet tizimining
rivojlanishida amaliy yondashuvlarni ko‘rsatadi va tizimni yaxshilash bo‘yicha
konkret tavsiyalar beradi. Bu yondoshuv davlat va mahalliy boshqaruv o‘rtasidagi
hamkorlikni yanada mustahkamlashga qaratilgan.
Yuldashev, A. (2021). Mahalliy byudjetlar va davlat resurslarining samarali
taqsimlanishi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat boshqaruvi
akademiyasi nashriyoti. Yuldashevning tadqiqotida mahalliy byudjetlarning samarali
ishlatilishi va davlat resurslarining taqsimlanishi tahlil qilingan. Asarda, ayniqsa,
O‘zbekistondagi mahalliy byudjet tizimining rivojlanishi, resurslar taqsimotining
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
145
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
muammolari va ijtimoiy loyihalarga ta’siri o‘rganilgan. Yuldashev, shuningdek,
mahalliy hokimiyatlar va markaziy hukumat o‘rtasidagi munosabatlarni
optimallashtirish zarurligini, shuningdek, resurslarning shaffof va maqsadli
taqsimlanishi lozimligini ta’kidlaydi [7].
Tahlil va natijalar
“Tashabbusli budjet” tizimi orqali ijtimoiy loyihalarni moliyalashtirishda 2024-
yilda olingan natijalar va tahlillar bir qator qiziqarli xulosalarga olib keladi. Ushbu
tahlil va natijalar nafaqat tizimning samaradorligini, balki o‘tkazilgan islohotlarning
ta’sirini va muammolarni aniqlashga yordam beradi.
2024-yilda “Tashabbusli budjet” tizimi orqali ko‘plab ijtimoiy loyihalar
moliyalashtirildi. Ularning aksariyati qishloq joylarda va iqtisodiy jihatdan kam
rivojlangan hududlarda amalga oshirildi. Bu loyihalar orasida infratuzilma
yangilanishi, ta’lim va sog‘liqni saqlash sohalaridagi yaxshilanishlar, va ijtimoiy
xizmatlarni ko‘paytirishga yo‘naltirilganlar ko‘p edi.
Biroq, tahlillar shuni ko‘rsatdiki, tizimni to‘liq samarali ishlatish uchun ayrim
hududlarda moliyaviy resurslar noto‘g‘ri taqsimlangan. Masalan, ayrim shahar va
tumanlarda budjet mablag‘lari nisbatan yuqori darajada ajratilgan bo‘lsa, boshqa
hududlarda bu mablag‘lar yetarlicha bo‘lmagan.
2024-yilda amalga oshirilgan loyihalarda moliyaviy resurslarning taqsimlanishida
aniq bir tartib mavjud emasligi kuzatildi. “Tashabbusli budjet” tizimi orqali ajratilgan
mablag‘lar ba’zan ijtimoiy loyihalarga nisbatan ortiqcha yoki yetarli bo‘lmagan
taqsimlangan. Masalan, bir qator ijtimoiy xizmatlar uchun yetarli moliyaviy resurs
ajratilgan bo‘lsa-da, kam rivojlangan hududlardagi infratuzilma loyihalari uchun
resurslar yetishmagani ko‘rildi. Ushbu holatni bartaraf etish uchun resurslarni maqsadli
va adolatli taqsimlash tizimini takomillashtirish kerak.
Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, “Tashabbusli budjet” tizimi bo‘yicha monitoring va
shaffoflikka qaratilgan choralar hali ham kuchaytirilishi kerak. Aholi va jamoatning
loyiha natijalariga bo‘lgan ishonchini oshirish uchun mablag‘larning taqsimlanishini
va sarflanishini to‘liq oshkor qilish zarur. 2024-yilda ayrim hududlarda byudjet
ajratmalarining shaffofligi past bo‘lib, bu esa resurslarning noto‘g‘ri ishlatilishiga olib
kelishi mumkin. Davlat organlari va mahalliy hokimiyatlar uchun shaffoflik va
hisobotlarni to‘g‘ri yuritish bo‘yicha yangi mexanizmlar ishlab chiqilishi lozim.
Hududlar o‘rtasida ijtimoiy va iqtisodiy tengsizliklar hali ham mavjud. “Tashabbusli
budjet” tizimi orqali qilingan moliyaviy ajratmalar ba’zan yirik shaharlar va
rivojlangan hududlarga nisbatan past rivojlangan hududlarga yetarlicha
yo‘naltirilmagan. Bu holat, o‘z navbatida, hududiy tengsizlikni kuchaytirishi mumkin.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
146
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Natijada, tizimning asosiy maqsadi bo‘lgan tenglik va ijtimoiy adolatni ta’minlashga
to‘sqinlik qiladi.
Tahlil natijalariga ko‘ra, “Tashabbusli budjet” tizimi orqali amalga oshirilgan
loyihalarning samaradorligi hududlar o‘rtasida farq qiladi. Ba’zi hududlarda bu tizim
juda muvaffaqiyatli ishlashiga qaramasdan, boshqa hududlarda ijtimoiy loyihalar
uchun ajratilgan mablag‘lar etarli emas yoki umuman to‘g‘ri yo‘naltirilmagan.
2024-yilda xususiy sektor va xalqaro moliyaviy tashkilotlar bilan hamkorlikning
rivojlanishi kuzatildi. Xususan, xalqaro moliyaviy tashkilotlar va investitsiya fondlari
bilan hamkorlik orqali bir qator muhim loyihalar uchun qo‘shimcha mablag‘lar jalb
qilindi. Shuningdek, xususiy sektorning ijtimoiy loyihalarga investitsiya kiritishi
natijasida ko‘plab loyihalar muvaffaqiyatli amalga oshirildi. Ammo bu hamkorlikning
samaradorligini oshirish uchun maxsus mexanizmlar ishlab chiqish zarur.
Tahlilga ko‘ra, "Tashabbusli budjet" tizimi orqali amalga oshirilgan ijtimoiy
loyihalarning samaradorligini oshirish uchun quyidagi takliflar ishlab chiqilgan:
Har bir ijtimoiy loyiha uchun mablag‘lar qanday ajratilishi va qanday sarflanishi
to‘g‘risida aniq ma’lumot taqdim etish zarur. Bundan tashqari, tizimda ajratilgan
mablag‘larning real vaqt rejimida monitoringini amalga oshirish va onlayn
platformalarga joylashtirish kerak.
Kam rivojlangan hududlarga ajratilgan resurslarni ko‘paytirish, bu hududlarda
ijtimoiy infratuzilma va xizmatlarni rivojlantirish uchun ko‘proq moliyaviy resurs
ajratish zarur.
Loyihalar bo‘yicha yanada samarali monitoring va baholash tizimlarini joriy etish
kerak, shuningdek, har bir loyiha bo‘yicha yakuniy hisobotlarni tayyorlash lozim.
Mahalliy hokimiyatlar va davlat organlarining hamkorlikdagi faoliyatini kuchaytirish,
bu orqali resurslar samarali va maqsadli taqsimlanishini ta’minlash kerak.
2024-yil davomida amalga oshirilgan tahlillar shuni ko‘rsatdiki, "Tashabbusli
budjet" tizimi resurslarni taqsimlashda bir qator muvaffaqiyatlarga erishgan. Biroq,
tizimning samaradorligini oshirish uchun shaffoflik, monitoring va hududlar
o‘rtasidagi tengsizlikni kamaytirish borasida hali ko‘plab ishlanmalar talab etiladi.
Xususiy sektor va xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikni kuchaytirish, resurslarning
maqsadli taqsimlanishini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi.
Xulosa
"Tashabbusli budjet" tizimi 2024-yilgi tahlillarga ko‘ra, mamlakatda ijtimoiy
loyihalarni moliyalashtirishning samarali mexanizmlaridan biri sifatida ishlamoqda.
Bu tizim, asosan, mahalliy rivojlanish, ijtimoiy infratuzilma va aholining farovonligini
oshirishda muhim ahamiyatga ega. Shuningdek, bu tizim orqali mahalliy jamoalarning
ishtiroki va davlat resurslarining shaffof taqsimlanishi o‘rnatilgan.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
147
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Biroq, tizimni to‘liq samarali ishlatish uchun bir qator muammolar mavjud. Tahlillar
shuni ko‘rsatdiki, resurslar taqsimlanishidagi muammolar, ba’zi hududlarda ijtimoiy
loyihalarning kechiktirilishi va mablag‘larning samarali ishlatilmasligi tizimning
samaradorligiga to‘sqinlik qilmoqda. Shuningdek, shaffoflik va monitoring
mexanizmlarining etarli darajada rivojlanmagani ham tizimning muvaffaqiyatiga ta’sir
ko‘rsatmoqda.
Resurslar taqsimlanishini yanada optimallashtirish zarur. Mavjud tizimga ko‘ra,
ba’zi rivojlangan hududlarga nisbatan kam rivojlangan hududlarga mablag‘lar
yetarlicha ajratilmayapti. Shu bois, ijtimoiy loyihalar uchun ajratiladigan mablag‘lar
teng taqsimlanishi kerak, ayniqsa, qishloq hududlari va past rivojlangan hududlarda.
Tashabbusli budjet tizimining samaradorligini oshirish uchun barcha ajratilgan
mablag‘lar va ularning qanday ishlatilayotgani haqida jamoatchilikka to‘liq va shaffof
ma’lumotlar taqdim etilishi zarur. Hisobotlar va monitoring tizimlari onlayn
platformalarda mavjud bo‘lishi va jamoatchilik tomonidan kuzatilishi mumkin bo‘lishi
kerak.
Har bir loyiha uchun samaradorlikni baholash va resurslarning qanday sarflanganini
nazorat qilish tizimi mustahkamlanishi kerak. Monitoringning samarali mexanizmi
nafaqat davlat organlari, balki mustaqil audit va jamoat tashkilotlari tomonidan ham
amalga oshirilishi kerak.
Mahalliy hokimiyatlarning tizimda ishtirokini kuchaytirish, ijtimoiy loyihalarni
moliyalashtirish va amalga oshirishda aholi va jamoatning faolligini ta’minlash zarur.
Bu, o‘z navbatida, tizimning samaradorligini oshirishga yordam beradi. Mahalliy
davlat organlari o‘z hududlaridagi ehtiyojlarni aniq belgilab, o‘zgarishlar va
yaxshilanishlarni amalga oshirishi lozim.
Xususiy sektor va xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikni yanada kuchaytirish,
moliyaviy resurslarni jalb qilish va yangi loyihalarni amalga oshirishda katta
ahamiyatga ega. Xalqaro tashkilotlar va donorlar bilan hamkorlik, ijtimoiy loyihalar
uchun qo‘shimcha moliyaviy manbalarni keltirib chiqarishi mumkin.
“Tashabbusli budjet” tizimini yanada samarali va shaffof qilish uchun raqamli
texnologiyalardan foydalanish zarur. Moliyaviy ajratmalar, loyihalar va monitoring
jarayonlarini raqamli platformalarda amalga oshirish tizimning samaradorligini
sezilarli darajada oshirishi mumkin. Mobil ilovalar va onlayn platformalar orqali
jamiyat a’zolariga loyihalar haqida real vaqt rejimida ma'lumotlar taqdim etilishi
muhim.
Xulosa qilganda,
"Tashabbusli budjet" tizimi O‘zbekistonning mahalliy
rivojlanishida muhim rol o‘ynayotganiga qaramay, tizimni yanada samarali qilish
uchun yuqoridagi takliflarga asoslanib, tizimda o‘zgarishlar va yangiliklarni kiritish
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
148
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
zarur. Bu chora-tadbirlar yordamida tizimning moliyaviy resurslarni samarali
taqsimlash, shaffoflikni oshirish, hududiy tengsizlikni kamaytirish va ijtimoiy
loyihalarning muvaffaqiyatini ta’minlashda katta ijobiy natijalarga erishish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Shleifer, Andrei, and Robert W. Vishny. The Grabbing Hand: Government
Pathologies and Their Cures. Harvard University Press, 1998.
2.
Haughton, Jonathan, and Shahidur R. Khandker. Handbook on Poverty and
Inequality. The World Bank, 2009.
3.
O'Brien, Robert, and Marc Williams. Global Political Economy: Evolution and
Dynamics. Palgrave Macmillan, 2010.
4.
Piketty, Thomas. Capital in the Twenty-First Century. Harvard University
Press, 2014.
5.
Nazarov, N., va Sultonov, F. Tashabbusli budjet tizimi va uning iqtisodiy va
ijtimoiy ta'siri."Iqtisodiyot va Jamiyat" nashriyoti, 2018.
6.
Jabborov, I. Ijtimoiy loyihalar va budjet tizimi: O‘zbekistondagi rivojlanish
tendensiyalari. O‘zbekiston Davlat Universiteti nashriyoti, 2019.
7.
Yuldashev, A. Mahalliy byudjetlar va davlat resurslarining samarali
taqsimlanishi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat
boshqaruvi akademiyasi nashriyoti, 2021.
