Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
217
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNING SAVODXONLIGINI
OSHIRISH VA MULOQOT KOʻNIKMALARINI RIVOJLANTIRISH
Z.X. Jabborova
Uzun tumani 12-Maktabgacha taʼlim tashkiloti
Metodist mentor pedagogi
Annotatsiya.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning savodxonligi va muloqot
koʻnikmalarini rivojlantirish taʼlim jarayonining muhim jihatlaridan biridir. Ushbu
tadqiqot bolalarning oʻzaro va kattalar bilan muloqot qilish qobiliyatlarini
shakllantirish, nutqni rivojlantirish hamda dastlabki savodxonlik asoslarini oʻrgatish
jarayonlarini oʻrganadi. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, oʻyin elementlari,
interaktiv metodlar va vizual materiallardan foydalanish bolalarning savodxonligini va
muloqot koʻnikmalarini oshirishda muhim rol oʻynaydi.
Kalit soʻzlar:
maktabgacha taʼlim, savodxonlik, muloqot koʻnikmalari, interaktiv
metodlar, oʻyin elementlari, vizual materiallar, taʼlim tizimi.
KIRISH
Mustaqil Oʻzbekistonning kelajagi koʻp jihatdan barkamol, intellektual
salohiyatli avlod va unga taʼlim-tarbiya berish sifatiga bogʻliq. Shu bois, Vatani, xalqni
sevadigan, istiqlol gʻoyalariga sadoqatli, mustaqil fikrlaydigan ijodkor shaxsni
yetishtirish davlatning taʼlim sohasidagi siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biridir.
Shuning bilan birga taʼlim tizimidagi tub islohotlar orqali shaxs maʼnaviy kamolotini
taʼminlash mazkur yoʻnalishning dolzarb muammolaridan biri boʻlib, bu haqida
Oʻzbekiston Respublikasining «Taʼlim toʻgʻrisida»gi qonunida taʼlim tizimini tubdan
isloh qilish, maʼnaviy barkamol shaxsni tarbiyalash davlat ahamiyatiga molik muhim
vazifalardan biri ekanligi koʻrsatilgan.[1]
Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti Shavkat Mirziyoyev oʻzining “Buyuk
kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan birga quramiz” kitobida “Oʻz xalqiga
fidoyi, biz boshlagan ishlarni davom ettirishga qodir boʻlgan, har tomonlama yetuk
rahbar oldida dolzarb vazifa kelgusi avlodni komil inson qilib tarbiyalash vazifasi
turibdi” degan fikrni eʼtirof etadilar. Ayni shu soʻzlardan kelib chiqqan holda aytish
kerakki, maktabgacha taʼlim umuman olganda uzliksiz taʼlimning birinchi bosqichi
hisoblanib, u maktabda oʻqish uchun tayyor boʻlgan sogʻlom va toʻlaqonli shaxs
sifatida shakllangan bolani tarbiyalashni koʻzda tutadi. [2]
Maktabgacha tarbiya oʻqituvchilari bolalarni ogʻzaki va yozma til bilan doimiy
ravishda tanishtirish, oldingi bilim va til tajribasiga tayanish orqali savodxonlikni
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
218
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
rivojlantiradilar. Rasmlar, oʻyin va bosma soʻz ogʻzaki til bilan uygʻunlashib,
bolangizga maktabgacha oʻqish va yozish asosidagi ramziy tasvirni tushunishga
yordam beradi. Uning oʻqituvchisi maktabgacha yoshdagi oʻqishni rivojlantirish uchun
sinfda turli xil qiziqarli va qiziqarli strategiyalardan foydalanishi maqsadga muvofiq
boʻladi.
Shuningdek, davlat tomonidan maktabgacha taʼlim sohasini rivojlantirishga oid
bir qator qonunlar va dasturlar qabul qilingan boʻlib, ular maktabgacha yoshdagi
bolalarning savodxonligi va muloqot qobiliyatlarini mustahkamlashga yoʻnaltirilgan.
Bunday tashabbuslar natijasida bolalarning intellektual va kommunikativ qobiliyatlari
yanada rivojlanmoqda.
TADQIQOT METODOLOGIYASI VA EMPIRIK TAHLIL
Savodxonlik va muloqot koʻnikmalari inson hayotining dastlabki yillaridanoq
shakllanadi. Maktabgacha taʼlim yoshidagi bolalar uchun nutqni rivojlantirish, tovush
va soʻzlarni toʻgʻri talaffuz qilish hamda matnlarni tushunish muhim ahamiyatga ega.
Ayniqsa, bola oʻz fikrlarini toʻgʻri va ravon ifoda eta olish qobiliyatiga ega boʻlishi
kelajakda uning ijtimoiy hayotga moslashishida muhim rol oʻynaydi.[3]
Mamlakatimizda maktabgacha taʼlim tizimiga qaratilayotgan eʼtibor tobora ortib
bormoqda. Prezidentimiz tashabbusi bilan soʻnggi yillarda maktabgacha taʼlim
muassasalarining
soni
oshirilmoqda,
ularning
moddiy-texnik
bazasi
mustahkamlanmoqda hamda zamonaviy taʼlim dasturlari joriy etilmoqda. Xususan,
bolalarning savodxonligini oshirish va muloqot koʻnikmalarini rivojlantirishga
qaratilgan maxsus dasturlar ishlab chiqilib, taʼlim jarayoniga integratsiya qilinmoqda.
Shu bilan birga, taʼlim muassasalarida pedagoglarning malakasini oshirishga ham
alohida eʼtibor qaratilmoqda, chunki malakali oʻqituvchi va tarbiyachilar bolalarning
taʼlim sifatini oshirishda muhim rol oʻynaydi.[5]
Ushbu tadqiqotda maktabgacha yoshdagi bolalarning savodxonligi va muloqot
koʻnikmalarini rivojlantirishga qaratilgan quyidagi metodlardan foydalanildi:
1.
Kuzatish
: Bolalarning nutq va savodxonlik darajasi muntazam ravishda
kuzatilib, ularning rivojlanish dinamikasi tahlil qilindi.
2.
Eksperimental taʼlim
: Interaktiv usullar va vizual materiallar yordamida
maxsus mashgʻulotlar tashkil etilib, ularning samaradorligi baholandi.
3.
Soʻrovnoma va intervyu
: Ota-onalar va pedagoglar bilan suhbatlar oʻtkazilib,
ularning fikr va tajribalari oʻrganildi.
NATIJALAR VA MUHOKAMALAR
Tadqiqot natijalari quyidagilarni koʻrsatdi:
1.
Oʻyin shaklidagi taʼlim usullari: Bolalar oʻyin orqali oʻrganishda faol ishtirok
etib, bu ularning savodxonlik darajasini oshirishda samarali ekanligi aniqlandi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
219
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
2.
Interaktiv oʻyinlar va kitoblar: Elektron kitoblar va interaktiv oʻyinlar
bolalarning soʻz boyligini oshirishda muhim rol oʻynadi.
3.
Doimiy muloqot: Bolalar bilan muntazam muloqot qilish va ularni suhbatlarga
jalb etish ularning nutq qobiliyatini sezilarli darajada rivojlantirdi.
4.
Vizual materiallar: Rasmlar va multimedia vositalari bolalarning tushunish va
fikrlash qobiliyatini kuchaytirishga yordam berdi.
Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, maktabgacha yoshdagi bolalarning
savodxonligini oshirishda anʼanaviy yondashuvlar bilan bir qatorda zamonaviy
metodlardan foydalanish zarur. Oʻyin elementlari, interaktiv texnologiyalar va
multimedia vositalari taʼlim jarayonini qiziqarli va samarali qiladi. Bundan tashqari,
ota-onalar va pedagoglarning faol ishtiroki bolalarning muloqot koʻnikmalarini
rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega.
XULOSA
Maktabgacha yoshdagi bolalarning savodxonligi va muloqot koʻnikmalarini
rivojlantirish boʻyicha olib borilgan tadqiqot shuni koʻrsatadiki, interaktiv va vizual
taʼlim metodlari yuqori natijalarga olib keladi. Ushbu yondashuvlar bolaning soʻz
boyligini oshirish, nutq qobiliyatini shakllantirish va uni muloqotga tayyorlashda
samarali ekani isbotlandi. Kelajakda ushbu uslublarni kengaytirish va yangilarini
ishlab chiqish orqali bolalar savodxonligini yanada rivojlantirish mumkin.
FOYDALANILGAN MANBALAR ROʻYXATI
1.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Maktabgacha taʼlim tizimini tubdan
takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-3261 sonli qarori .-T.: 2018-yil 9-
sentyabr.
2.
Xalilova Dilnoza Furqatovna “MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNI
SAVOD OʻRGANISHGA TAYYORLASH” SCIENCE AND INNOVATION
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL VOLUME 1 ISSUE 8 UIF-2022: 8.2 |
ISSN: 2181-3337 670-690
3.
Sodiqova SH. A. “Maktabgacha pedagogika” Fan va texnologiya. T.:-2017-yil.
4.
Safarova R. va boshqalar. Savod oʻrgatish darslari. -T.:Maʼnaviyat, 2003.
5.
Xalilova D.F. “Boʻlajak tarbiyachilarning pedagogik faoliyatiga kreativ
yondashuv”.
PEDAGOGS
Jurnali,
7(1),172–175.Retrieved
from
http://www.pedagoglar.uz/index.php/ped/article/view/465
6.
Махмутазимова, Ю. Р. (2019). Роль воспитателя в детском саду в
формировании личности ребенка. Actual Problems of Applied Sciences Journal
World, (3), 24-28.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
220
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
7.
Ways to ensure the active participation of parents in the educational process in
preschool education. G.A. Kamalova Oriental Journal of Education 2 (1), 8-15. WAYS
TO ENSURE THE ACTIVE PARTICIPATION OF PARENTS IN THE
EDUCATIONAL PROCESS IN PRESCHOOL EDUCATION (cyberleninka.ru)
