Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
213
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNING JISMONIY
RIVOJLANISHIDA HARAKATLI OʻYINLARNING OʻRNI VA AHAMIYATI
Sh.X. Xolmatova
Uzun tumani 12-maktabgacha taʼlim tashkiloti
tarbiyachisi mentor pedagogi
Annotatsiya.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning jismoniy rivojlanishi ularning
umumiy rivojlanishining ajralmas qismi hisoblanadi. Harakatli oʻyinlar bolalarning
mushak faolligini oshirish, harakat koordinatsiyasini rivojlantirish va umumiy sogʻlom
turmush tarzini shakllantirishda muhim rol oʻynaydi. Shu bilan birga, bunday oʻyinlar
bolalarning aqliy rivojlanishiga ham bevosita taʼsir qiladi, chunki jismoniy faollik miya
faoliyatini ragʻbatlantiradi va kognitiv qobiliyatlarni yaxshilaydi. Ushbu maqola
harakatli oʻyinlarning maktabgacha yoshdagi bolalar jismoniy rivojlanishiga taʼsirini
tahlil qiladi va samarali usullarni taklif etadi.
Kalit soʻzlar: m
aktabgacha taʼlim, jismoniy rivojlanish, harakatli oʻyinlar,
psixomotor rivojlanish, taʼlim tizimi, bolalar sogʻligʻi, motorika, sogʻlom turmush
tarzi, fiziologik rivojlanish.
KIRISH
Jismoniy tarbiya va harakatli oʻyinlar maktabgacha yoshdagi bolalarning sogʻlom
rivojlanishiga sezilarli taʼsir koʻrsatadi. Bolalar jismoniy faollik orqali mushaklarini
mustahkamlaydi, muvozanat va koordinatsiyani yaxshilaydi hamda umumiy motorika
qobiliyatlarini rivojlantiradi. Bundan tashqari, harakatli oʻyinlar bolalarning
ijtimoiylashuv jarayonini tezlashtirish va ularning psixologik rivojlanishiga ham ijobiy
taʼsir koʻrsatadi. Harakatli oʻyinlar bolalarning fidokorlik, jamoaviy hamkorlik va
muloqot koʻnikmalarini shakllantirishga ham yordam beradi.[1]
Mamlakatimizda maktabgacha taʼlim tizimiga qaratilgan eʼtibor natijasida
bolalarning jismoniy rivojlanishiga oid davlat dasturlari ishlab chiqilmoqda. Jumladan,
harakatli oʻyinlarning maktabgacha taʼlim muassasalarida joriy etilishi bilan
bolalarning jismoniy rivojlanish jarayoni ancha yaxshilandi. Sport tadbirlari, maxsus
jismoniy mashgʻulotlar va harakatli oʻyinlar orqali bolalar oʻz salomatliklarini
mustahkamlash imkoniyatiga ega boʻlmoqda. Shuningdek, ota-onalarning harakatli
oʻyinlarga jalb qilinishi bolalarning jismoniy tarbiya boʻyicha barqaror qiziqishini
shakllantirishga yordam beradi.[2]
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
214
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
TADQIQOT METODOLOGIYASI VA EMPIRIK TAHLIL
Ushbu tadqiqotda harakatli oʻyinlarning maktabgacha yoshdagi bolalarning
jismoniy rivojlanishiga taʼsirini oʻrganish uchun sifat va miqdoriy yondashuvlardan
foydalanildi. Tadqiqot quyidagi bosqichlarda olib borildi:
•
Namuna tanlash: Tadqiqotda ishtirok etgan bolalar 3-6 yosh oraligʻida boʻlib,
maktabgacha taʼlim muassasalariga qatnaydigan 100 nafar bola tanlab olindi.
•
Eksperimental guruh va nazorat guruhi: Tadqiqot davomida bolalar ikki guruhga
ajratildi: eksperimental guruh harakatli oʻyinlar bilan shugʻullangan, nazorat guruhi
esa oddiy jismoniy mashgʻulotlar bilan cheklangan.
•
Maʼlumot yigʻish: Bolalarning motorik rivojlanish darajasi, muvozanat va
harakat koordinatsiyasi oʻyinlar boshlanishidan oldin va keyin maxsus testlar
yordamida baholandi.
•
Tahlil usullari: Eksperimental natijalar statistik usullar orqali tahlil qilindi,
bolalarning harakat qobiliyatlari boʻyicha oʻzgarishlar taqqoslandi va umumlashtirildi.
Tadqiqot davomida quyidagi metodlardan foydalanildi:
•
Kuzatish: maktabgacha yoshdagi bolalarning jismoniy faolligi va harakat
koordinatsiyasi kuzatildi. Ularning harakat davomiyligi va motorik rivojlanish
bosqichlari qayd etildi.
•
Eksperimental taʼlim: harakatli oʻyinlarni taʼlim jarayoniga kiritish natijalari
oʻrganildi. Harakatga asoslangan taʼlim strategiyalari va ularning natijalari
taqqoslandi.
•
Soʻrovnoma va intervyu: pedagoglar va ota-onalar bilan suhbatlar oʻtkazilib,
ularning fikr va tavsiyalari tahlil qilindi. Bolalarning jismoniy faollikka boʻlgan
munosabati baholandi.[3]
NATIJALAR VA MUHOKAMALAR
Ushbu tadqiqot natijalari harakatli oʻyinlarning bolalarning jismoniy
rivojlanishiga taʼsiri boʻyicha aniq maʼlumotlarni taqdim etadi. Tadqiqot davomida
eksperimental va nazorat guruhlari oʻrtasidagi farqlar kuzatildi.
1-jadval
Harakatli oʻyinlarning bolalarning jismoniy rivojlanishiga taʼsiri
Koʻrsatkichlar Eksperimental
guruh
(oʻrtacha)
Nazorat
guruhi
(oʻrtacha)
Mushak kuchi
(kg)
3.5
2.1
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
215
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Muvozanat
davomiyligi
(sek)
14.2
8.9
Chidamlilik
(harakatlar
soni)
35.6
22.3
Reaksiya
tezligi (ms)
410
560
Ushbu jadval natijalari shuni koʻrsatadiki, harakatli oʻyinlarda faol qatnashgan
bolalar mushak kuchi, muvozanat, chidamlilik va reaksiya tezligi boʻyicha nazorat
guruhiga nisbatan ancha yuqori natijalarga erishgan. Harakatli oʻyinlar bolalarning
jismoniy koʻrsatkichlarini oshirish bilan birga, ularning umumiy salomatlik darajasiga
ham ijobiy taʼsir koʻrsatadi.[4]
2-jadval
Harakatli oʻyinlarning bolalarning psixologik rivojlanishiga taʼsiri
Koʻrsatkichlar Eksperimental
guruh
(oʻrtacha)
Nazorat
guruhi
(oʻrtacha)
Stress darajasi
(shkala)
3.2
5.1
Diqqat jamlash
qobiliyati (sek)
22.4
14.8
Ijtimoiy faollik
(%)
78.5
60.2
Motivatsiya
darajasi (%)
85.3
67.4
Ikkinchi jadval natijalariga koʻra, harakatli oʻyinlar bolalarning stressni
kamaytirishiga, diqqatni jamlash qobiliyatini oshirishiga va ijtimoiy faollik darajasini
yaxshilashga yordam beradi. Eksperimental guruhdagi bolalar oʻzini qulay his
qilishgan va muloqot koʻnikmalarini yaxshiroq rivojlantirgan.
Ushbu natijalar shuni koʻrsatadiki, harakatli oʻyinlar maktabgacha yoshdagi
bolalarning jismoniy va psixologik rivojlanishiga ijobiy taʼsir koʻrsatadi. Harakatli
oʻyinlarning tizimli ravishda qoʻllanilishi bolalarning ijtimoiy, emotsional va motorik
rivojlanishida muhim rol oʻynaydi. Tadqiqot natijalariga koʻra, maktabgacha taʼlim
muassasalarida harakatli oʻyinlarni kengroq joriy etish tavsiya etiladi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
216
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
XULOSA
Harakatli oʻyinlar maktabgacha yoshdagi bolalarning jismoniy va psixologik
rivojlanishiga sezilarli darajada taʼsir koʻrsatadi. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatdiki,
interaktiv va harakatga asoslangan taʼlim metodlari bolalarning umumiy rivojlanishini
tezlashtiradi.
Mazkur tadqiqot bolalar jismoniy rivojlanishida harakatli oʻyinlarning oʻrni va
ahamiyatini ilmiy asosda koʻrsatadi.
FOYDALANILGAN MANBALAR ROʻYXATI
1.
Xalmatova, N. (2021). "Maktabgacha taʼlim yoshidagi bolalarning jismoniy
rivojlanishida harakatli oʻyinlarning ahamiyati." Obshchestvo i innovatsii, 2(9/S), 126-
130. DOI:10.47689/2181-1415-vol2-iss9/S-pp126-130.
2.
Omondavlatova, D. (2022). "Maktabgacha yoshdagi bolalarning jismoniy
rivojlanishida milliy harakatli oʻyinlarning ahamiyati." Proceedings of International
Conference on Educational Discoveries and Humanities, 230-233.
3.
Raxmatova, N.A. (2022). "Harakatli oʻyinlarning maktabgacha yoshdagi
bolalar jismoniy rivojlanishiga taʼsiri." Ekonomika i sotsium, (2022)..
4.
"Maktabgacha yoshdagi bolalarning jismoniy rivojlanishida harakatli
oʻyinlarning mazmuni va metodikasi (3-amaliy mashgʻulot)." (2019).
5.
"Sport va harakatli oʻyinlarni oʻqitish metodikasi." (n.d.).
