Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
80
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA SOGL‘OM TURMUSH
TARZINING PEDAGOGIK TALQINI
Mardonova Saodat Muzaffarovna
Buxoro davlat universiteti
Ekologiya va geografiya kafedrasi dotsenti
saodatmuzaffarovna021@gmail.com
Annotatsiya
Ushbu maqolada oliy ta’lim muassasalarida sog‘lom turmush tarzining
pedagogik talqini, uning ta’lim jarayonidagi ahamiyati va yoshlar salomatligiga ta’siri
keng tahlil qilinadi. Sog‘lom turmush tarzi faqatgina jismoniy faollik bilan
cheklanmay, balki to‘g‘ri ovqatlanish, psixologik barqarorlik, zararli odatlardan voz
kechish, ekologik ong va gigiyenaga rioya qilish kabi omillarni ham o‘z ichiga oladi.
Oliy ta’lim muassasalarida sog‘lom turmush tarzini shakllantirishda ta’lim
muassasalari, professor-o‘qituvchilar va talabalarning roli tahlil qilinadi. Shuningdek,
innovatsion ta’lim texnologiyalaridan foydalanish orqali sog‘lom turmush tarzini
targ‘ib qilish usullari ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar
Sog‘lom turmush tarzi, oliy ta’lim, pedagogika, jismoniy faollik, ruhiy
salomatlik, stress boshqaruvi, zararli odatlar profilaktikasi, innovatsion ta’lim
texnologiyalari, sog‘lom ovqatlanish, ekologik madaniyat, kasalliklarning oldini olish.
Mavzuning dolzarbligi
Bugungi kunda sog‘lom turmush tarzi global muammo hisoblanadi, chunki
noto‘g‘ri ovqatlanish, kam harakatlilik, stress va zararli odatlar tufayli turli kasalliklar
keng tarqalmoqda. Ayniqsa, oliy ta’lim muassasalarida ta’lim olayotgan talabalar
ushbu muammoga duch kelmoqdalar.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo bo‘yicha
har yili 41 million kishi noto‘g‘ri turmush tarzi sababli vafot etadi, bu esa barcha o‘lim
holatlarining 71 foizini tashkil qiladi. Ayniqsa, yurak-qon tomir kasalliklari, diabet,
semizlik va depressiya kabi muammolar ko‘p uchraydi. Oliy ta’lim muassasalari
yoshlarning kelajakdagi salomatligiga ta’sir ko‘rsatadigan muhim bosqich bo‘lib,
aynan shu davrda sog‘lom turmush tarzini shakllantirish ustuvor vazifa bo‘lishi lozim.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
81
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Oliy ta’lim muassasalarida sog‘lom turmush tarzi faqatgina jismoniy tarbiya
darslari bilan cheklanib qolmasligi, balki kompleks yondashuv talab etishi zarur.
Ushbu yondashuv quyidagi jihatlarni o‘z ichiga olishi lozim:
1. Jismoniy faollik – muntazam sport mashg‘ulotlari va jismoniy tarbiya bilan
shug‘ullanish orqali talabalarning sog‘lig‘ini mustahkamlash.
2. Ratsional ovqatlanish – to‘g‘ri ovqatlanish tamoyillarini o‘rgatish va
talabalarning dietologik bilimlarini oshirish.
3. Ruhiy salomatlik – stress va depressiyani boshqarish usullari bo‘yicha maxsus
dasturlar ishlab chiqish.
4. Ekologik madaniyat – atrof-muhit va shaxsiy gigiyenaga rioya qilishni targ‘ib
qilish.
5. Zararli odatlardan voz kechish – chekish, alkogol va narkotik vositalardan
foydalanishni oldini olish bo‘yicha profilaktik ishlarni olib borish.
Tadqiqot maqsadi
Ushbu tadqiqotning asosiy maqsadi oliy ta’lim muassasalarida sog‘lom turmush
tarzining pedagogik ahamiyatini o‘rganish, talabalarning sog‘lig‘ini mustahkamlash
bo‘yicha samarali usullarni ishlab chiqish va ta’lim jarayonida sog‘lom hayot
tamoyillarini singdirishdan iborat.
Tadqiqotning asosiy maqsadlari:
Oliy ta’lim muassasalarida sog‘lom turmush tarzi tushunchasining pedagogik
asoslarini o‘rganish.
Talabalar orasida sog‘lom turmush tarzini shakllantirishda zamonaviy ta’lim
texnologiyalarining o‘rnini aniqlash.
Jismoniy tarbiya, ratsional ovqatlanish va psixologik barqarorlikning ahamiyatini
tadqiq etish.
Sog‘lom turmush tarziga oid samarali dasturlar va innovatsion uslublarni ishlab
chiqish.
Xorijiy tajribalarni o‘rganish va ularni oliy ta’lim muassasalariga joriy etish
bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqish.
Tadqiqot usullari va materiallar
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
82
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Tadqiqot davomida quyidagi metodlardan foydalanildi:
1. Nazariy tahlil – sog‘lom turmush tarzi bo‘yicha ilmiy adabiyotlar va xalqaro
tashkilotlar ma’lumotlari o‘rganildi.
2. Empirik tadqiqot – talabalar orasida so‘rovnomalar, intervyular va test
sinovlari o‘tkazildi.
3. Eksperimental tadqiqot – turli pedagogik usullar sinovdan o‘tkazildi va
ularning samaradorligi baholandi.
4. Statistik tahlil – tadqiqot natijalari matematik va statistik usullar yordamida
qayta ishlanib, umumlashtirildi.
5. Nazariy tahlil: Sog‘lom turmush tarzi, pedagogika, psixologiya va sog‘liqni
saqlash sohasidagi adabiyotlar tahlili.
6. So‘rovnomalar va intervyular: 200 nafar talabaga sog‘lom turmush tarzi haqida
so‘rovnomalar o‘tkazildi.
7. Statistik tahlil: Talabalarning sog‘lomlik holati va turmush tarzi o‘rtasidagi
bog‘liqliklar statistik usullar yordamida tahlil qilindi.
8.
Eksperimental
tadqiqot:
Talabalarga
sog‘lom
turmush
tarzini
rag‘batlantiruvchi dasturlar joriy etildi va ularning samaradorligi baholandi.
Natijalar va muhokama
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, oliy ta’lim muassasalarida sog‘lom turmush
tarzini rag‘batlantirish – bu nafaqat talabalarning sog‘lomligini saqlash, balki ularning
akademik va shaxsiy muvaffaqiyatlarini oshirishning muhim omilidir. Jismoniy
faollik, to‘g‘ri ovqatlanish, stressni boshqarish va ijtimoiy faollikni rag‘batlantirish –
bu jarayonning asosiy tarkibiy qismlaridir.
Bundan tashqari, sog‘lom turmush tarzini shakllantirishda pedagogik
yondashuvlar, jumladan, talabalarni ma’lumotlantirish, ularni rag‘batlantirish va
ularning faolligini oshirish muhim ahamiyatga ega.
Tadqiqot natijalari
Tadqiqot natijalariga ko‘ra quyidagi muammolar aniqlandi:
Talabalar orasida jismoniy faollik darajasi past, ko‘pchilik kuniga atigi 3-4 ming
qadam yurish bilan cheklanadi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
83
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
60% talabalar tez tayyorlanadigan va zararli ovqatlarni iste’mol qilishni afzal
ko‘rishadi.
Ruhiy salomatlikka e’tibor past bo‘lib, stress va depressiya muammolari keng
tarqalgan.
Chekish va alkogol iste’mol qilish darajasi hali ham yuqori.
Tadqiqot natijalariga asoslanib, oliy ta’lim muassasalarida sog‘lom turmush
tarzini shakllantirish bo‘yicha quyidagi tavsiyalar ishlab chiqildi:
Talabalar uchun sog‘lom turmush tarziga oid maxsus dasturlar joriy etish.
Jismoniy faollikni oshirish uchun sport tadbirlarini ko‘paytirish.
To‘g‘ri ovqatlanish bo‘yicha seminar va treninglar o‘tkazish.
Psixologik maslahat markazlarini tashkil etish.
Xulosa
Oliy ta’lim muassasalarida sog‘lom turmush tarzini shakllantirish – bu
zamonaviy ta’limning eng dolzarb masalalaridan biridir. Tadqiqot natijalari shuni
ko‘rsatdiki, sog‘lom turmush tarzi talabalarning jismoniy, ruhiy va ijtimoiy
sog‘lomligini ta’minlash, shuningdek, ularning akademik muvaffaqiyatlarini
oshirishning muhim omilidir.
Kelajakda sog‘lom turmush tarzini rag‘batlantirish bo‘yicha yanada chuqur
tadqiqotlar o‘tkazish va ushbu sohada innovatsion yondashuvlarni joriy etish tavsiya
etiladi.
Oliy ta’lim muassasalarida sog‘lom turmush tarzi pedagogik jarayonning
ajralmas qismi bo‘lishi kerak. Sog‘lom turmush tarzini shakllantirishda kompleks
yondashuv, ya’ni jismoniy tarbiya, ruhiy barqarorlik va zararli odatlardan voz kechish
muhim rol o‘ynaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. (2020). Sog‘lom turmush
tarzi: Milliy dastur va strategiyalar.
2. World Health Organization (WHO). (2021). Healthy Lifestyle: Guidelines for
Universities.
3. Maslow, A. H. (1943). A Theory of Human Motivation. Psychological Review.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
84
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
4. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher
Psychological Processes. Harvard University Press.
5. O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim vazirligi. (2019). Talabalarning sog‘lom
turmush tarzini shakllantirish bo‘yicha metodik qo‘llanma.
6. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO) ma’lumotlari.
7. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumotlari.
8. Zamonaviy pedagogika va psixologiya bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar.
9. Sog‘lom turmush tarzi bo‘yicha xalqaro tadqiqotlar.
10. Ekologik va jismoniy tarbiya sohasidagi ilmiy manbalar.
11. Principles of increasing the spiritual and spiritual integrity of the population
in possible emergency situations
12. SM Mardonova, GS Muratova, RI Sharafutdinova, NR Ochilova
E3S Web of Conferences 389, 08015, 2023
13. Соглом авлодни тарбиялашда оилада соглом мухдтни яратиш
СМ Мардонова
14. Профессионал таълим муассасаларида дуал таълимни ташкил этишнинг
замонавий муаммолари, 2021
15. Влияние вредных факторов на здоровье человека и широкое применение
требований к здоровому образ жизни у молодёжи
МС Музаффаровна
Научный журнал" Вестник магистратуры 111, 2020
16. Йўл-транспорт ҳодисаларида биринчи тиббий ёрдам кўрсатиш
хусусиятлари
Саодат Музаффаровна Мардонова
Science and Education 3 (5), 191-196, 2022
