Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
182
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
ПЕДАГОГИК ФАОЛИЯТДА МУОММОЛИ МАЪРУЗАЛАРНИНГ
АХАМИЯТИ
Ибрагимов Шахбоз Рамазанович
Тошкент давлат стоматология институти 3-сон терапевтик йўналишдаги фанлар
кафедраси ассистетни, PhD.
Аннотация.
Ҳозирги кунда тиббий таълим муҳитида симуляторлардан
фойдаланишнинг асосий сабабларидан бири уларнинг ҳақиқий асбоб-ускуна ва
жиҳозларсиз виртуал лаборатория ишларини ўтказишга имконият беришидир.
Симуляторлардан фойдаланиш мураккаб жараёнларни нисбатан тез ва катта
ҳаражатсиз, инсон ҳаёти ва соғлиги учун хавфсиз шароитда тадқиқ этиш ва
ўрганиш имкониятини беради. Бўлажак шифокорларнинг амалий тайёргарлигига
асосий эътибор қаратилган. Жаҳон амалиётини ҳисобга олган ҳолда, беморларга
кириш учун талабалар амалий кўникмаларини автоматизм даражасига олиб
чиқишга имкон берадиган замонавий усулва услубларда ўқитилиши керак.
Калит
сўзлар:
тиббий
таълим,
талаба,
тиббиёт,
таълим
муассасаси,шифокор.
Кириш.
Шиддат билан давом этиётган глобаллашув жараёни таълим
соҳасини ҳам четлаб ўтаётгани йўқ. Хозирда фан ва технологиялар шунчалик тез
ривожланмоқдаки, айрим янгилик ва технологиялардан хабар топиб улгургунча
улар эскилик қаторидан жой олмоқда. Бундай шароитда таълимда
самарадорликка эришиш ўқитувчидан ўз соҳаси бўйича мунтазам изланишни ва
ҳар бир мавзу юзасидан маълумотлар базасини янгилаб боришни тақозо этади.
Педагогик жараённи лойиҳалашда педагогик воситаларни қўллаш мазмуни
ва икониятигина ҳисобга олинмаслиги керак, у асосан алоҳида ўқувчилар-ўқувчи
гуруҳи томонидан ташкил этилувчи фаолият мазмунини ёритиш зарур..
Лойиҳалашда ўқув режаси, дастурлари, дарслик методик тавсиялар ва бошқа
ўқув қўлланмалар муҳим манба бўлиб хизмат қилади.
Интерфаол метод технологияси. Интерфаол метод технологиясининг
моҳияти ўқучиларнинг ижодкорлигига таяниш ва дарсда эркин бахс-мунозара
шароитини туғдиришдан иборат. Бу методга кўра дарслар бир неча босқичга
бўлинади
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
183
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
1. Чақириқ босқичи. Бу босқичда ўқувчиларни фаоллаштириш, мавзунинг
мазмун-моҳиятига кириб бориш, уни англаб етиш жараёнига тайёрлаш мақсади
кўзда тутилади.
2. Ақлий ҳужум. Бу усул дарснинг бошланишида ёки исталган жойида
қўлланиши мумкин. Бу босқичда муаммо ўқувчиларга ақлий ҳужум йўли билан
берилади ва уларнинг фикрлари орқали очилади.
3. Англаш босқичи. Мавзуга оид хулосавий фикрлар эшитилади ва
ўқитувчи томонидан янги фикрлар билан тўлдирилади.
4. Фикрлаш босқичи. Мавзу юзасидан ўзлаштирилган билим ва
тушунчаларни қисқа жумлаларда қилиш топширилади. Бу топшириқни бажариш
учун синф гуруҳларга бўлинади. Ҳар бир гуруҳ топшириқ бўйича ўз фикрини
ёзади ва ҳар бир гуруҳ вакили бажарилган топшириқни бошқаларга маълум
қилади. Гуруҳлар билан ишлаш фақат фикрлаш босқичида эмас, балки биринчи
босқичдан бошлаб йўлга қўйилиши мумкин.
Булардан ташқари гуруҳларга аниқ йўл-йўриқ кўрсатиш, топшириқларни
бажариш учун етарли вақт ажратиш, кучли гуруҳларни рағбатлантириб бориш
ишнинг натижасини баҳолаш кабиларга ҳам аҳамият бериш мумкин
ҳисобланади. Дарс жараёнида гуруҳ аъзоларини алмаштириб бориш ҳам мумкин.
Интерфаол метод ўз ичига “Кичик гуруҳлар билан ишлаш”, “Бахс-мунозара”,
“Гуруҳлар аро беллашув”, “Ақлий ҳужум”, “Танқидий фикрлаш” каби
методларни қамраб олади.
Кичик гуруҳлар билан ишлаш методи. Бу кенг қўлланиладиган интерфаол
методлардан бўлиб, бу метод ўқувчиларнинг дарсдаги фаоллигини таъминлайди.
Уларнинг мунозарада қатнашиш ҳуқуқини таъминлайди, бошқалар фикрини
қадрлашга ўргатади. Гуруҳлар билан ишлаш ўқувчилар ўртасида вазифаларни
аниқ тақсимлашга таянади. I-гуруҳда ўтиладиган “Таълим методлари” мавзусини
интерфаол метод асосида ўрганиш ҳақидаги фикрларимизни баѐн қиламиз.
Ўтилган мавзу таълим методлари ҳақида бўлиб, унга доир билимлар савол-
жавоблар ва топшириқлар орқали мустахкамлангандан сўнг янги мавзу эълон
қилинади. Ўқитувчи мавзуни эълон қилиб, бугунги ўтиладиган дарснинг
мақсадини тушунтиради ва бу мақсадга эришиш учун синфнинг гуруҳларга
бўлиниб ишлашини айтади. I- гуруҳ ўқувчилари ўқитувчи томонидан тўртта
гуруҳга бўлинади. (Бу гуруҳлар сони бундан бошқача бўлиши ҳам мумкин, биз
мавзунинг моҳиятидан келиб чиқиб тўртта гуруҳга ажратамиз). 1-гуруҳ “Зукко”,
2-гуруҳ “Зиё”, 3-гуруҳ “Ибора”, 4-гуруҳ “Боғловчи” Ўқитувчи гуруҳларнинг
вазифасини тушунтириб, уларга қуйидаги саволларни беради. 1. Таълим
методлари деб нимага айтилади? 2. Интерфаол таълим деганда нимани
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
184
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
тушунамиз? Ўқувчилар педагогика фанидан ўтилган “ Интерфаол таълим”
мавзуси бўйича олган билимлари асосида саволларга жавоб берадилар.
“Ақлий ҳужум” методи бирор мавзу юзасидан берилган муаммоларни ҳал
этишда кенг қўлланилади. Мазкур метод ўқувчиларни муаммо ҳусусида кенг ва
ҳар томонлама фикр юритишга ундайди. “Ақлий ҳужум” методи ёрдамида
қўйилган муаммо юзасидан бир неча ечимларни топиш имконияти юзага келади.
“Ақлий ҳужум” методи асосида ташкил қилинган машғулотлар қуйидаги
тартибда ўтказилади. Муаммо аниқланади ва ўқувчиларни муаммо юзасидан
фикрларни ёзув тахтасига ёки варақларга ёзиб борилади. Педагогика
дарсликларига қараб кўплаб илмий, маърифий маърузалар киритилган.
Маърузалар устида ишлаш ўқитувчидан катта меҳнат ва маҳорат талаб қилади
Хулоса. Таълим жараёнида интерфаол методлардан фойдаланишнинг
амалий асослари, педагогик жараённи лойиҳалаш технологиясининг умумий
моҳияти, интерфаол дарсларда ўқувчиларнинг билув фаолиятларини ташкил
этиш йўллари, интерфаол методлар ва улардан таълим жараёнида фойдаланиш
тажрибалари кенг ёритиб берилган. Интерфаол дарсларда ўқув-билув
фаолиятини гуруҳларда ташкил этишнинг ўзига хос ҳусусиятлари, интерфаол
методлар ва уларнинг турли усуллари тренинг асосида ўрганилган. Интерфаол
методларни таълим жараѐнларида қўллаш, аввало ўқитувчиларни шу жараѐнга
тайёрлаш ва малакасини оширишдан бошланади. Унинг учун ўқитувчиларни
тайёрлашда, интерфаол семинар, тренинг, махсус мақсадли курслар, доимий
харакатдаги таълим жараѐнларини ташкил қилиш орқали амалга ошириш
мақсадга мувофиқдир.
Бугунги кунда инсонлар саломатлигини сақлаш борасида фаол, фойдали
ишларни амалга ошириш, халқимизнинг тиббий маданиятини юксалтириш энг
муҳим долзарб масаладир. Тиббиёт илм-фанига ҳам моддий, ҳам маънавий
эътиборни кучайтириш, фундаментал ва илмий- инновацион тадқиқотлар
натижаларини ҳаётга жорий этиш орқали жамиятда тиббий маданиятнинг
юксалишига эришилади. Натижада бу замонавий миллий тиббиёт равнақининг
таъминланишига ижобий таъсир этади. Маълумки, тиббий маданият жамият
келажагининг мустаҳкам пойдеворидир. Бу борада аввало, ёшларнинг тиббий
маданиятга эга бўлиш заруриятини англаши ва унга қатъият, ўзига ишонч ва
масъулият билан ёндашиб, тиббий билимларни ўзлаштиришга жиддий эътибор
бериши, тиббий фаолиятнинг назарияси ва амалиёти билан чуқурроқ танишиши,
билимларни ҳаёт ва амалиёт билан боғлай олиши зарур.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
185
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Тиббий таълимнинг бошқа таълим турларидан фарқи, бунда нафақат
назарий билим балки шифокор тажрибаси, амалий кўникмалар талабаларга
сингдирилади.
Мамлакатнинг келажаги кўп жиҳатдан бугунги кунда таълим
муассасаларида ёшларнинг билимга бўлган ташналиги педагоглар томонидан
нима билан, қандай ва қай даражада қондирилаётганлигига боғлиқ. Бу юмушни
кўнгилдагидек, давр талаб этаётганидек уддалаш жуда кўп омилларга боғлиқ
бўлган мураккаб ишлар сирасига киради. Бунинг учун, энг аввало, мазкур
юмушни амалга оширувчи ўқитувчида ўз ишига муҳаббат ва фидойилик
фазилатлари бўлмоғи лозим. Юксак даражадаги билим ва тажрибамиз юқорида
қайд этилган фазилатлар билан уйғунлашгандагина ўтиладиган ҳар бир дарс
машғулотида маълум ижобий натижага эришиш мумкин.
Хулоса.
Тиббиёт олийгоҳлари битирувчиларига интегрирлашган назарий ва
клиник билимлар, кўникмаларни сингдириш, юқори тиббий технологияларни
ўзлаштиришда ёрдам бериш ва бўлажак шифокорда ижтимоий мослашув
қобилиятини шакллантириш, назарий билимларни амалиётга тадбиқ қилишни
ўргатишимиз зарур. Ушбу вазифаларни амалга ошириш орқали талабаларда
кучли мотивацион муносабатлар, чуқур ихтисослашув, интеллектуал ва шахсий
имкониятларни рўёбга чиқариш ва етук тиббиёт ходимини тайёрлаш мумкин
бўлади.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
186
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Адабиётлар:
Ибрагимов, Ш. Р., Шаматов, И. Я., & Исламов, Ш. Э. (2020). Особенности
повреждений челюстей. Вопросы науки и образования, (30 (114)), 36-44
Xikmatullaev, R. Z., Baxriev, I. I., To‘lqin, J. A., & Ibragimov, S. R. (2023). BO
‘LAJAK SHIFOKORNI TARBIYALASHNING G ‘OYAVIY-SIYOSIY BIRLIGI.
Journal of Innovation, Creativity and Art, 112-115
Ibragimov, S., Shamatov, I., & Islamov, S. (2020). Features of damage to the jaws.
Issues of science and education, (30), 36.
Ибрагимо, Ш. Р., Исламов, Ш. Э., Нормахматов, И. З., & Ураков, К. Н. (2022).
Характер повреждений челюстей при оказании экстренной медицинской
помощи. In VolgaMedScience (pp. 352-354).
Исламов, Ш., Бахриев, И., Ибрагимов, Ш., & Ойдинов, А. (2021). Характер
повреждений верхней челюсти. Журнал стоматологии и краниофациальных
исследований, 2(1), 18-20.
Ibragimov, S., Bakhriev, I., Islamov, S., & Makhmatmuradova, N. Quality of life of
patients with jaw fractures. Редакционная коллегия, 138.
Ibragimov, S., Bakhriev, I., & Islamov, S. Forensic medicial characteristic jaws
damage. Тенденції та перспективи розвитку науки і освіти в умовах глобалізації,
222.
Ибрагимов, Ш. Р. (2024, August). ПЕРЕЛОМЫ НИЖНЕЙ ЧЕЛЮСТИ:
ПРИЧИНЫ, ХАРАКТЕРИСТИКИ, СТЕПЕНЬ ТЯЖЕСТИ. In INTERNATIONAL
CONFERENCE ON INTERDISCIPLINARY SCIENCE (Vol. 1, No. 8, pp. 47-52).
Исламов, Ш. Э. (2023). ПАСТКИ ЖАҒ СУЯКЛАРИ ЖАРОХАТИНИНГ
ТАХЛИЛИЙ КЎРСАТКИЧИ. PEDAGOG, 6(2), 589-592.
Ибрагимов, Ш. Р., Исламов, Ш. Э., & Ганиева, Н. Х. (2023). Неогнестрельные
переломы верхней челюсти. Innovation in the modern education system, 3(29),
575-580.
Ибрагимов, Ш. Р. Ислом Якубович Шаматов, Шавкат Эрйигитович
Исламов.(2020). Особенности повреждений челюстей, 30, 36-44.
Ибрагимов, Ш. Р. (2023). ЮҚОРИ ЖАҒ СУЯКЛАРИ ЖАРОХАТЛАРИНИНГ
ТАХЛИЛИЙ КЎРСАТКИЧИ. Новости образования: исследование в XXI веке,
1(8), 747-752.
Ибрагимо, Ш. Р., Исламов, Ш. Э., Нормахматов, И. З., & Ураков, К. Н. (2022).
Характер повреждений челюстей при оказании экстренной медицинской
помощи. In VolgaMedScience (pp. 352-354).
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
187
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Ibragimov, S., Bakhriev, I., & Islamov, S. TYPES OF FRACTURES OF THE
UPPER JAW. ТЕНДЕНЦІЇ ТА ПЕРСПЕКТИВИ РОЗВИТКУ НАУКИ І ОСВІТИ
В УМОВАХ ГЛОБАЛІЗАЦІЇ, 219.
Ramazanovich, I. S., & Eriygitovich, I. S. (2024). CHARACTERISTICS OF
FRACTURES OF THE UPPER JAW. World Bulletin of Public Health, 32, 127-129.
Ибрагимов, Ш. Р., Исламов, Ш. Э., & Бахриев, И. И. (2023). СУДЕБНО-
МЕДИЦИНСКАЯ ОЦЕНКА МЕХАНИЗМОВ ПЕРЕЛОМОВ НИЖНЕЙ
ЧЕЛЮСТИ.
Ramazonovich, I. S., Islamov, S. E., & Negmatullaevna, M. N. (2022). Assessment of
the nature of the jaw injury. trauma, 7, 10.
Ибрагимов, Ш. Р., Исламов, Ш. Э., & Бахриев, И. И. (2023). ОСОБЕННОСТИ
ПЕРЕЛОМОВ ВЕРХНЕЙ ЧЕЛЮСТИ. умент не содержит источников.
Ramazanovich, I. S., Ganiyeva, N. H., & Axmedov, Z. X. (2025).
CHARACTERISTICS OF MANDIBULAR INJURIES.
AMERICAN JOURNAL OF
APPLIED MEDICAL SCIENCE
,
3
(1), 211-222.
Ибрагимов, Ш. Р., Исламов, Ш. Э., & Бахриев, И. И. (2024).
СОВРЕМЕННЫЕ
ПОДХОДЫ
К
СУДЕБНО-МЕДИЦИНСКОЙ
ЭКСПЕРТИЗЕ ПОВРЕЖДЕНИЙ НИЖНЕЙ ЧЕЛЮСТИ.
Medical Journal of
Uzbekistan
, (2), 201-214.
Ибрагимов, Ш. Р. (2023). ЧОП ЭТТИРИЛГАН ИЛМИЙ МАҚОЛАЛАРГА
ИҚТИБОС КЕЛТИРИЛИШ ТАҲЛИЛИ. INNOVATIVE DEVELOPMENTS AND
RESEARCH IN EDUCATION, 2 (18), 229–233.
INNOVATIVE DEVELOPMENTS
AND RESEARCH IN EDUCATION
.
Ганиева, Н.К., Бахриев, ИИ (2023). СТРУКТУРА ПОВРЕЖДЕНИЙ ОРБИТЫ И
ОЦЕНКА ТЯЖЕСТИ ПОВРЕЖДЕНИЙ. Центральноазиатский медицинский
журнал , (2), 52-60.
Ganieva, N. K., Bakhriev, I. I., & Kholmurodova, D. B. (2023). PREVALENCE,
TYPES, MECHANISMS AND NATURE OF ORBIT INJURIES.
Central Asian
Journal of Medicine
, (3), 128-132.
Ганиева, Н.Х., Бахриев, И.И., & Ешмуратов, Б.А. (2023). Судебно-медицинская
оценка тяжести повреждений при травмах орбиты. //Journal of Universal Science
Research, 1(4), 589-597.
Бахриев И. И. и др. ЧАСТОТА ПОВРЕЖДЕНИЙ ПРИ СОЧЕТАННОЙ
ТРАВМЕ, ИХ ОСЛОЖНЕНИЕ, ИСХОДЫ И ОСНОВНЫЕ ПРИЧИНЫ СМЕРТИ
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
188
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
//От фундаментальных знаний к тонкому владению скальпелем. – 2019. – С. 31-
33.
Ганиева, Н. Х., & Бахриев, И. И. (2024). ОРБИТАЛ ЖАРОҲАТЛАРНИНГ
ОҒИРЛИК ДАРАЖАСИНИ БАҲОЛАШДА СУД-ТИББИЙ ЁНДАШУВ.
Журнал
гуманитарных и естественных наук
, (11 [2]), 272-275.
Бахриев, И. И., Ганиева, Н. Х., & Ахмедов, З. Х. (2019). МОРФОЛОГИЧЕСКАЯ
ХАРАКТЕРИСТИКА ПОЧЕК ПРИ ОСТРОЙ ГАШИШНОЙ
ИНТОКСИКАЦИИ. In
От фундаментальных знаний к тонкому владению
скальпелем
(pp. 28-31).
