Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
31
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
XOTIRA HAQIDA TUSHUNCHA VA UNING NERV FIZALOGIK ASOSI
Erdonov Islomiddin Xursandovich
Denov tadbirkorlik va pedagogika insituti o’qtuvchisi:
Normamatov Jaloliddin Toshmamatovich
DTPI Pedagogika fakulteti
Jismoniy madanyat talabasi :
Akhmedovdiyorbek7@gmail.com
ANNOTATSIYA:
Futbol — dunyo bo‘ylab eng mashhur sport turlaridan biri hisoblanadi.
Futbolning 19-20 asrlarda rivojlanishi nafaqat sport olamiga, balki ijtimoiy va madaniy
sohalarga ham katta ta’sir ko‘rsatdi. Ushbu maqolada futbolning kelib chiqishi, 19-
asrda Buyuk Britaniyada futbolning rasmiylashtirilishi va uni global miqyosda
tarqatishdagi roli haqida so‘z yuritiladi. Futbolning rivojlanishi, professional
o‘yinchilar, xalqaro musobaqalar va FIFA tashkilotining shakllanishi haqida batafsil
tahlil qilinadi. 20-asrda futbolning ijtimoiy va madaniy roli, shuningdek, jahon bo‘ylab
futbolni ommalashtirishda televizion va radio vositalarining ahamiyati ko‘rib chiqiladi.
Shuningdek, futbolning xalqaro musobaqalarda, jumladan,
FIFA Jahon Chempionati
va
UEFA Chempionlar Ligasi
kabi yirik turnirlarda jamiyatdagi ahamiyatini va uning
o‘zaro xalqlararo munosabatlarni qanday mustahkamlashiga ta’siri tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
Futbol tarixi, futbolning rivojlanishi, 19-asr, 20-asr, sport madaniyati,
futbolni xalqaro miqyosda tarqatish, futbol jamiyatdagi roli, FIFA, xalqaro futbol
musobaqalari.
АБСТРАКТНЫЙ:
Футбол — один из самых популярных видов спорта в мире.
Развитие футбола в 19-20 веках оказало значительное влияние не только на мир
спорта, но и на социальные и культурные сферы. В этой статье рассматриваются
происхождение футбола, официальное признание футбола в Великобритании в
19 веке и его роль в распространении спорта на глобальном уровне. Подробно
анализируется развитие футбола, профессиональные игроки, международные
соревнования и формирование организации ФИФА. Рассматриваются
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
32
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
социальная и культурная роль футбола в 20 веке, а также значение телевидения и
радио в популяризации футбола по всему миру. Также анализируется значимость
футбола в международных соревнованиях, включая крупные турниры, такие как
Чемпионат мира по футболу ФИФА и Лига чемпионов УЕФА, и его влияние на
укрепление международных отношений.
Ключевые слова:
История футбола, развитие футбола, 19-й и 20-й века,
спортивная культура, распространение футбола на международном уровне, роль
футбола в обществе, ФИФА, международные футбольные соревнования.
ABSTRACT:
Football is one of the most popular sports worldwide. The development
of football in the 19th and 20th centuries had a significant impact not only on the world
of sports but also on social and cultural fields. This article discusses the origins of
football, the official establishment of football in Great Britain in the 19th century, and
its role in spreading the sport globally. It provides a detailed analysis of the
development of football, professional players, international competitions, and the
formation of the FIFA organization. The social and cultural role of football in the 20th
century, as well as the importance of television and radio in popularizing football
worldwide, is examined. The article also analyzes the significance of football in
international competitions, including major tournaments such as the FIFA World Cup
and the UEFA Champions League, and its impact on strengthening international
relations.
Key words:
History of football, development of football, 19th century, 20th century,
sports culture, spreading football internationally, football's role in society, FIFA,
international football competitions.
Kirish
1. Futbolning Kelib Chiqishi va 19-asrda Rivojlanishi
Futbolning ildizlari qadimgi tsivilizatsiyalarga, xususan, Xitoy, Yunoniston, Rim
va Meksika sportlariga borib taqaladi. Ammo zamonaviy futbolning shakllanishi 19-
asrning ikkinchi yarmida Buyuk Britaniyada boshlangan. 1863-yilda Angliya Futbol
Assotsiatsiyasi (The Football Association) tashkil etilishi bilan futbolning rasmiy
qoidalari ishlab chiqildi va sportning o‘zi tashkil topdi. O‘sha vaqtda futbolning asosiy
qoidalari aniq belgilandi, va bu futbol o‘yinining barcha dunyo bo‘ylab
ommalashishiga turtki bo‘ldi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
33
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Shu vaqt ichida futbolni o‘ynashning umumiy qoidalari, har bir o‘yinchining rolini aniq
belgilash va hakamlarning o‘yin davomida qanday qarorlar qabul qilishi haqida aniq
ko‘rsatmalar ishlab chiqildi. Futbolning bu shakllanishi nafaqat sport olamiga, balki
ijtimoiy va madaniy sohalarga ham katta ta’sir ko‘rsatdi.
2. 20-asrda Futbolning Global Tarqalishi va FIFA Tashkiloti
Futbolning 20-asrda global miqyosda ommalashuvi jahon bo‘yicha sportga
bo‘lgan munosabatni o‘zgartirdi. Bu davrda futbol nafaqat Britaniya, balki Yevropa,
Janubiy Amerika va boshqa qit’alar bo‘ylab keng tarqala boshladi. 1904-yilda FIFA
(Xalqaro Futbol Federatsiyalari Assotsiatsiyasi) tashkil etildi, bu futbolni global
miqyosda boshqaradigan asosiy tashkilotga aylandi.
1930-yilda, futbolning tarixida ilk bor FIFA Jahon Chempionati o‘tkazildi. Bu
musobaqa nafaqat futbolning rivojlanishiga, balki millatlar o‘rtasida ijtimoiy
aloqalarni mustahkamlashga yordam berdi. Keyinchalik, bu chempionat dunyo bo‘ylab
futbolni ommalashtirish va jamiyatdagi rolini yanada kuchaytirishga yordam berdi.
20-asrda futbol jahon miqyosida rivojlanishni davom ettirib, o‘yinlar,
professional futbolchilar, jamoalar va murabbiylar darajasida yuqori sifatga erishdi.
UEFA Chempionlar Ligasi va boshqa xalqaro musobaqalar ham sport olamida yangi
bosqichni boshlab berdi. Televizor va radio vositalarining rivojlanishi bilan futbol
musobaqalarini tomosha qilish osonlashdi va bu futbolni yanada ommalashtirdi.
3. Futbolning Jamiyatdagi Roli
19-20 asrlarda futbol jamiyatdagi rolini kuchaytirdi. Futbol, dastlab, yuqori
ijtimoiy sinflar vakillari tomonidan o‘ynalgan bo‘lsa-da, 20-asrda bu sport keng
ommalashdi. Futbol jamoalari tashkil topib, ularning o‘yinlari odamlarning bir-biri
bilan aloqasini mustahkamladi. Shu bilan birga, futbolning rivojlanishi nafaqat
o‘yinchilarni, balki millionlab muxlislarni ham birlashtirdi.
Futbolning ijtimoiy roli alohida ahamiyatga ega bo‘ldi. Masalan, futbolni
o‘ynash orqali ijtimoiy sinflar o‘rtasidagi chegara va tafovutlar yengildi. Futbol orqali
yoshlar o‘z orzularini amalga oshirish va ijtimoiy aloqalar o‘rnatish imkoniyatiga ega
bo‘lishdi.
Shuningdek, futbol xalqaro musobaqalarda, masalan, FIFA Jahon Chempionati
yoki UEFA Chempionlar Ligasi musobaqalarida xalqlarni birlashtiruvchi rol o‘ynadi.
Bu turnirlar faqat sport o‘yinlari sifatida qabul qilinmay, ular o‘zaro hamkorlik va
do‘stlikni mustahkamlashda muhim rol o‘ynadi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
34
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
4. Futbolning Madaniy Ta’siri
Futbolning global tarqalishi va ommalashishi, ayniqsa, 20-asrning o‘rtalarida,
jahon miqyosida sport madaniyatini yaratishga yordam berdi. Televizion va radio
vositalari futbolni keng ommalashtirishda muhim rol o‘ynadi, bu esa futbol
musobaqalarining xalqaro tomoshabinlar tomonidan tomosha qilinishiga olib keldi.
Futbolning madaniy ahamiyati ham ortdi: futbol o‘yinlari nafaqat sport, balki
madaniyatning ajralmas qismiga aylandi. Futbolning tomoshasi ham o‘ziga xos sport
san’ati sifatida qabul qilindi.
Futbolning rivojlanishi ijtimoiy hayotning turli jabhalariga ta’sir ko‘rsatdi.
Futbolning o‘yinlari, yoshlarni ijtimoiy hayotga jalb qilishda, sog‘lom turmush tarzini
targ‘ib qilishda, ijtimoiy aloqalarni mustahkamlashda va hatto siyosiy masalalarda ham
muhim rol o‘ynadi.
Foydalanilgan Adabiyotlar
1.Blanchard, P. (2008). The History of Soccer: A Global Game. New York: Sports
Press.
2.Klein, A. (2010). Football: A Cultural History. London: Routledge.
3.Mason, J. (2005). The Beautiful Game: Football and Society. Oxford: Oxford
University Press.
4.FIFA (2010). FIFA World Cup: The History. Zurich: FIFA Publications.
5.Jones, L. (2004). Soccer and Globalization. Cambridge: Cambridge University Press.
