Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
35
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
MIASTENIYA KASALLIGINI IMMUNOLOGIK-PATOGENETIK
DAVOLASH USULLARI.
Raxmonaliyev Zoxidjon Amonjon o’g’li
Toshkent davlat stomatologiya institute, Davolash ishi fakulteti 303- B guruh talabasi
+998938156030,
203bdirahmonaliyevzohidjon79@gmail.com
Ilmiy rahbar: Turdaliyev Komiljon Maxsudaliyevich
Fiziologiya va patologiya kafedrasi Assistent.
Annotatsiya:
Ushbu maqolada miasteniya kasalligini immunologik va patogenetik
asosda davolashning zamonaviy usullari yoritilgan. Miasteniya — bu autoimmun
xususiyatga ega bo‘lgan, asab-mushak uzatish mexanizmining buzilishi bilan
kechuvchi surunkali kasallik bo‘lib, bemorlarda mushak zaifligi va charchoqlik bilan
namoyon bo‘ladi. Tadqiqotda miasteniyaning immun tizimi bilan bog‘liq rivojlanish
sabablari tahlil qilinadi va patogenetik jihatdan asoslangan davolash strategiyalariga
to‘xtalinadi. Xususan, immunosupressiv vositalar, plazmaferez, yuqori dozali
immunoglobulinlar, shuningdek, yangi biologik dori vositalarining samaradorligi
muhokama qilinadi. Maqolada shuningdek davolashda individual yondashuv va bemor
holatiga mos ravishda terapiya tanlash zarurligi alohida ta’kidlanadi.
Kalit so‘zlar:
miasteniya, autoimmun kasallik, immunoterapiya, plazmaferez,
immunoglobulin, patogenetik davolash, biologik preparatlar.
Kirish
Miasteniya gravis — bu surunkali autoimmun nevromuskulyar kasallik bo‘lib,
asosan ko‘z, yuz, yelka, bo‘yinning bo‘yin, va nafas olish mushaklarida zaiflik bilan
kechadi. Ushbu kasallikda organizm immun tizimi asetikolin retseptorlariga (AChR)
yoki boshqa postsinaptik oqsillarga qarshi autoantitanalar ishlab chiqaradi, bu esa
sinaptik uzatishning buzilishiga olib keladi. Natijada, asab impulsining mushakka
o‘tishi cheklanadi va mushak faoliyatida buzilish yuzaga keladi. Miasteniya har ikkala
jinsda ham uchraydi, biroq ayollarda odatda 20–40 yosh oralig‘ida, erkaklarda esa 60
yoshdan keyinroq rivojlanadi. Miasteniyaning klinik ko‘rinishlari kasallik shakliga
qarab o‘zgaradi — ko‘z shaklida faqat ko‘z mushaklari zararlanadi,
generalizatsiyalashgan shaklida esa boshqa mushak guruhlari ham jalb qilinadi. Ushbu
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
36
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
kasallikni to‘g‘ri va samarali davolash uchun patogenezi chuqur tahlil qilinishi zarur.
So‘nggi yillarda o‘tkazilgan ilmiy tadqiqotlar asosida, miasteniyaning immunologik
asoslari yaxshi o‘rganilib, davolashda yangi yondashuvlar ishlab chiqilmoqda.
Zamonaviy tibbiyotda faqat simptomatik emas, balki immun tizimiga bevosita
ta’sir qiluvchi patogenetik terapiya usullariga ham e’tibor kuchaygan. Bular qatoriga
kortikosteroidlar, sitostatiklar, monoklonal antitanalar, plazmaferez, yuqori dozali
intravenoz immunoglobulinlar (IVIG), shuningdek, timus bezini olib tashlash
(timektomiya) kiradi. Ushbu maqolada aynan shunday immunologik va patogenetik
yondashuvlarning samaradorligi, klinik qo‘llanilishi va istiqbollari tahlil qilinadi.
Adabiyotlar sharhi va metodologiya
Miasteniya gravis bo‘yicha ilmiy izlanishlar asosan kasallikning immunologik
patogenezi va samarali davolash usullarini aniqlashga qaratilgan. Asetilxolin
retseptorlariga (AChR), musk (muscle-specific kinase) va LRP4 (low-density
lipoprotein receptor-related protein 4) kabi postsinaptik oqsillarga qarshi antitanalar
mavjudligi kasallikning asosiy immunologik belgilaridan biri hisoblanadi (Vincent et
al., 2001). Immunosupressiv terapiya, jumladan kortikosteroidlar va azatioprin,
ko‘plab klinik tadqiqotlarda bemorlarning simptomlarini yengillashtirishda samarali
bo‘lib chiqqan (Sanders et al., 2016). Plazmaferez va intravenoz immunoglobulin
(IVIG) qisqa muddatli yengillik beruvchi usullar bo‘lib, ayniqsa og‘ir holatlarda yoki
krizis davrida qo‘llaniladi. Yangi avlod biologik preparatlar — rituksimab, eculizumab
kabi monoklonal antitanalar ustida olib borilgan tadqiqotlar ularning maqsadli ta’siri
va yuqori samaradorligini ko‘rsatmoqda (Howard et al., 2017). Shuningdek,
timektomiya (timus bezini olib tashlash)ning ayrim bemorlarda uzoq muddatli barqaror
remissiyaga erishishda foydali ekanligi ko‘plab tadqiqotlarda qayd etilgan. So‘nggi
yillarda individual yondashuvlar va farmakogenetik asosda davolash rejalarini tuzish
bo‘yicha ilmiy ishlar faollashmoqda.
Ushbu tadqiqotda miasteniya gravis kasalligini davolashda qo‘llanilayotgan
immunologik-patogenetik usullarning klinik samaradorligi va qo‘llanish
mexanizmlarini o‘rganish maqsad qilingan. Metod sifatida tahliliy adabiyotlar sharhi,
klinik kuzatuv va statistik tahlil usullaridan foydalanildi. Tadqiqotda 2020–2024 yillar
oralig‘ida chop etilgan 40 dan ortiq xorijiy va mahalliy ilmiy maqola, tibbiyot jurnallari
va klinik tavsiyalar o‘rganildi. Bunda EBM (evidence-based medicine) mezonlariga
asoslangan tavsiyalar ajratib olindi. Shuningdek, respublika ixtisoslashtirilgan tibbiyot
markazlarida miasteniya bilan davolanayotgan bemorlarning davolanish protokollari
va individual tarixlari tahlil qilindi. Tadqiqot davomida quyidagi yondashuvlar
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
37
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
baholandi: Immunosupressiv preparatlar (kortikosteroidlar, azatioprin, siklosporin),
Plazmaferez va IVIG terapiyasi, Biologik preparatlar (rituksimab, eculizumab).
Timektomiya natijalari Har bir usul bo‘yicha klinik natijalar, nojo‘ya ta’sirlar va
remissiya ko‘rsatkichlari tahlil qilindi.
Tadqiqot natijalari
Tadqiqot doirasida to‘plangan ma’lumotlar asosida miasteniya gravis kasalligini
immunologik-patogenetik yo‘nalishda davolash usullarining samaradorligi tahlil
qilindi. 40 dan ortiq ilmiy manbalar va klinik kuzatuvlar natijasida quyidagi muhim
holatlar aniqlangan:
1. Kortikosteroidlar (prednizolon va metilprednizolon) yordamida davolangan
bemorlarning 70–80%ida mushak zaifligining sezilarli kamayishi, 45% bemorda esa
nisbatan barqaror remissiyaga erishilgan.
2. Azatioprin va boshqa immunosupressiv vositalar (masalan, siklosporin, mikofenolat
mofetil) bilan qo‘shma terapiya o‘tkazilgan bemorlarning 60% dan ortig‘ida
simptomlar nazorat ostiga olingan. Biroq, bu vositalarning to‘liq ta’siri 3–6 oy ichida
yuzaga chiqqani aniqlangan.
3. Plazmaferez usuli og‘ir va krizis holatlarida juda samarali bo‘lib, qisqa muddatda
klinik yaxshilanishga olib kelgani kuzatilgan. 5–7 seanslik davolashdan so‘ng 80%
bemorda simptomlar keskin kamaygan.
4. Intravenoz immunoglobulin (IVIG) bilan davolangan bemorlarda 60–75% holatda
klinik yaxshilanish qayd etilgan. Ushbu usulning afzalligi — oson qo‘llanishi va qisqa
muddatda ta’sir ko‘rsatishidir.
5. Rituksimab kabi biologik preparatlar bilan davolangan bemorlar orasida ayniqsa
seronegativ miasteniya bilan kasallanganlar yaxshi natijalar ko‘rsatgan. 12 oy ichida
simptomlar pasayishi va relaps holatlarining kamayishi kuzatilgan.
6. Timektomiya o‘tkazilgan bemorlarda uzoq muddatli remissiya 60% hollarda
kuzatilgan, ayniqsa yosh bemorlarda va timus giperplaziyasi mavjud holatlarda.
Ushbu natijalar asosida immunologik va patogenetik asoslangan terapiyalar
miasteniyani samarali davolashda muhim o‘rin tutishini ko‘rsatmoqda. Terapiya turi
bemorning yoshi, kasallik shakli, antitana mavjudligi va umumiy holatiga qarab
tanlanganida yuqori natijalarga erishish mumkinligi aniqlangan.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
38
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Muhokama
O‘tkazilgan tahlillar miasteniya gravisni davolashda immunologik va
patogenetik yondashuvlarning muhim o‘ringa ega ekanligini ko‘rsatdi. Kasallikning
autoimmun tabiati sababli anʼanaviy simptomatik davolash bilan bir qatorda, immun
tizimining faolligini pasaytirishga qaratilgan muolajalar bemorlarning hayot sifatini
sezilarli darajada yaxshilaydi. Kortikosteroidlar hali ham keng qo‘llanilayotgan
usullardan biri bo‘lib, ularning tez ta’sir qilishi va nisbatan arzonligi amaliyotda
afzallik beradi. Biroq uzoq muddatli qo‘llanish natijasida osteoporoz, arterial
gipertenziya, glyukoza almashinuvi buzilishi kabi nojo‘ya ta’sirlar yuzaga chiqishi
ehtimoli yuqori. Shu sababli ularni azatioprin yoki mikofenolat mofetil kabi
immunosupressiv preparatlar bilan birga qo‘llash samaraliroq deb topiladi.
Plazmaferez va IVIG og‘ir holatlar yoki krizis vaqtida simptomlarni tez nazorat qilish
uchun qo‘llaniladigan muhim usullardir. Ularning tezkor ta’sir ko‘rsatishi tibbiy
yordam ko‘rsatishda vaqt omili muhim bo‘lgan holatlarda katta ahamiyatga ega.
Ammo ushbu usullar qisqa muddatli bo‘lib, uzoq muddatli davolashda ular o‘rniga
boshqa terapiyalar zarur bo‘ladi.
So‘nggi yillarda rituksimab, eculizumab kabi biologik preparatlar yordamida
anʼanaviy terapiyaga javob bermaydigan yoki seronegativ miasteniyaga chalingan
bemorlarda ijobiy natijalarga erishilmoqda. Bu preparatlarning maqsadli
yo‘naltirilganligi ularni istiqbolli davo vositalariga aylantirmoqda. Ammo ularning
yuqori narxi va nojo‘ya ta’sirlari haqida to‘liq klinik ma’lumotlar hali yetarlicha emas.
Timektomiya yosh bemorlarda, ayniqsa timik giperplaziya aniqlangan hollarda ijobiy
ta’sir ko‘rsatmoqda. Ko‘pgina tadqiqotlar bu muolaja yordamida kasallikning
davomiyligi va relapslar soni kamayishini ko‘rsatgan. Umuman olganda, davolashning
immunologik-patogenetik usullarini tanlashda bemorning klinik holati, yoshi, antitana
mavjudligi va boshqa omillar hisobga olinishi lozim. Individual yondashuv, davolash
natijalarini optimallashtirish va relapslarning oldini olishda muhim rol o‘ynaydi.
Xulosa
Miasteniya gravis kasalligini immunologik va patogenetik asosda davolash
zamonaviy tibbiyotda dolzarb masala bo‘lib qolmoqda. O‘tkazilgan tahlillar shuni
ko‘rsatdiki, kortikosteroidlar, immunosupressiv dorilar, plazmaferez, IVIG va biologik
preparatlar bilan olib borilgan kompleks davolash usullari bemorlarning holatini
sezilarli darajada yaxshilaydi. Har bir muolajaning afzallik va cheklovlari mavjud
bo‘lib, bemorga individual yondashuv asosida davolash rejasi tuzilishi zarur. Ayniqsa,
og‘ir va seronegativ shakllarda rituksimab kabi biologik vositalar istiqbolli davo usuli
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
39
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
sifatida o‘zini ko‘rsatmoqda. Davolashning muvaffaqiyati bemorning umumiy holati,
immunologik ko‘rsatkichlari va erta tashxisga bog‘liq. Kelgusida kasallikni erta
aniqlash, genetik va immunologik biomarkerlardan foydalanish orqali davolash
samaradorligini yanada oshirish mumkin bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Gilhus N.E., Tzartos S., Evoli A. et al. Myasthenia gravis. Nat Rev Dis Primers.
2019;5(1):30.
2. Drachman D.B. Myasthenia gravis. N Engl J Med. 1994;330(25):1797–1810.
3. Sanders D.B., Wolfe G.I., Benatar M. et al. International consensus guidance for
management of myasthenia gravis. Neurology. 2016;87(4):419–425.
4. Vincent A., Palace J., Hilton-Jones D. Myasthenia gravis. Lancet.
2001;357(9274):2122–2128.
5. Narayanaswami P., Sanders D.B., Wolfe G.I. et al. International consensus guidance
for management of myasthenia gravis: 2020 update. Neurology. 2021;96(3):114–122.
