Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
63
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
ANZUR PIYOZINING BIOLOGIK XUSUSIYATLARI VA TIBBIYOTDAGI
AHAMIYATI
Suleymanova Dilnoza Rashidovna
dilnozasulaymonova347@gmail.com
Ro‘ziyeva Gulsara Temirqo‘lovna
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti, Termiz shahar Farovon massiv, 43B
Annotatsiya
Mazkur maqolada Anzur piyozining (Allium altissimum Regel) biologik
xususiyatlari, genetik tarkibi hamda tibbiyotdagi foydali xususiyatlari yoritilgan.
Tadqiqot davomida piyozning tarkibidagi biofaol moddalarning organizmga ta’siri
o‘rganildi. Olingan natijalar ansur piyozining immunitetni mustahkamlash,
yallig‘lanishga qarshi va antimikrob xususiyatlarga ega ekanligini ko‘rsatdi.
Kalit so‘zlar:
Anzur piyoz, biologik xususiyat, tibbiyot, biofaol modda, genetik tarkib
Аннотация
В данной статье рассматриваются биологические особенности и
генетический состав лука анзура (Allium altissimum Regel), а также его значение
в медицине. В ходе исследования изучалось влияние биологически активных
веществ на организм. Полученные результаты показали, что анзур укрепляет
иммунитет, обладает противовоспалительными и антимикробными свойствами.
Ключевые слова:
лук анзур, биологические свойства, медицина, биоактивные
вещества, генетическая структура
Abstract
This article explores the biological characteristics and genetic composition of Anzur
onion (Allium altissimum Regel), as well as its significance in medicine. The study
examined the effects of bioactive compounds on the human div. Results indicate that
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
64
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Anzur onion strengthens the immune system and possesses anti-inflammatory and
antimicrobial properties.
Keywords:
Anzur onion, biological characteristics, medicine, bioactive compound,
genetic composition
Mavzuning dolzarbligi
Yovvoyi o‘simliklar orasida uchraydigan ansur piyozining shifobaxsh
xususiyatlari xalq tabobatida qadimdan ma’lum. Ammo uning biologik va genetik
asosda ilmiy o‘rganilishi hozirgi zamonaviy tibbiyotda dolzarb ahamiyat kasb
etmoqda. Ayniqsa, tabiiy vositalar orqali immunitetni oshirishga bo‘lgan talab ansur
piyozining ahamiyatini yana-da oshirmoqda.
Kirish:
Anzur piyoz (Allium altissimum Regel) Markaziy Osiyoning tog‘li hududlarida
o‘suvchi yovvoyi piyoz turi hisoblanadi. U tarkibida turli biologik faol moddalarning
mavjudligi sababli nafaqat oziq-ovqatda, balki tibbiyotda ham keng qo‘llaniladi.
Tadqiqotning asosiy maqsadi ansur piyozining biologik va genetik xususiyatlarini
aniqlash, tibbiyotdagi ahamiyatini ilmiy asosda isbotlashdan iborat.
ASOSIY QISM
Anzur piyozining morfologik va biologik xususiyatlari
. Anzur piyoz (Allium
altissimum Regel) Amaryllidaceae oilasiga mansub ko‘p yillik, piyozbargli o‘simlik
bo‘lib, asosan O‘zbekiston, Tojikiston va Qirg‘izistonning tog‘li hududlarida uchraydi.
Uning balandligi 60–120 sm gacha bo‘lib, guldasta shaklidagi sarg‘ish-yashil gullari
bor. Barglari uzun, naycha shaklida, ildizi esa katta piyozsimon bo‘lakdan iborat.
Vegetatsiya davri mart oyining oxirlaridan iyungacha davom etadi. Biologik jihatdan u
qurg‘oqchilikka va sovuqqa chidamli o‘simlik sanaladi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
65
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Kimyoviy
tarkibi
Zamonaviy fitokimyoviy tahlillar natijasida Anzur piyozining tarkibida quyidagi
moddalar aniqlangan:
Flavonoidlar
– antioksidant xususiyatga ega;
Saponinlar
– yallig‘lanishga qarshi va immunostimulyator ta’sir ko‘rsatadi;
C vitamini
– immun tizimini mustahkamlovchi tabiiy modda;
Organik kislotalar (yashil kislotasi, vin kislota)
– detoksifikatsiya xususiyatiga ega;
Oltingugurt birikmalari (allitsin)
– kuchli antimikrob ta’sir ko‘rsatadi.
Biologik faol xususiyatlari
. Anzur piyoz xalq tabobatida yurak-qon tomir, oshqozon-
ichak kasalliklari, sovuq tegish va parazitar kasalliklarni davolashda ishlatilgan. Ilmiy
tadqiqotlar asosida uning quyidagi xususiyatlari aniqlangan:
Immunostimulyatorlik
: Anzur piyoz ekstrakti limfotsitlar faolligini oshiradi,
fagotsitar faollikni kuchaytiradi.
Antimikrob ta’siri
: Gram-musbat va gram-manfiy bakteriyalarga qarshi samarali.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
66
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Yallig‘lanishga qarshi
: Prostaglandinlar sintezini kamaytirib, yallig‘lanish
reaksiyalarini sekinlashtiradi.
Antioksidant ta’siri
: Erkin radikallarni neytrallash orqali hujayralarni himoya qiladi.
Tibbiyotdagi qo‘llanilishi
. Tibbiy amaliyotda Anzur piyozdan tayyorlangan
damlamalar va ekstraktlar immunitetni oshirish, shamollashni davolash, teri
kasalliklarini bartaraf etish va parazitlarga qarshi kurashishda qo‘llaniladi.
Shuningdek, bu o‘simlik asosida tayyorlangan biofaol qo‘shimchalar xalqaro
fitoterapiyada foydalanilmoqda.
Genetik jihatlari
. Genetik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, Anzur piyoz Allium
turkumining qadimiy vakili hisoblanib, u ekologik moslashuvchanligi va stressga
chidamliligi bilan ajralib turadi. Uning genomida antioksidant fermentlar sintezida
ishtirok etuvchi genlar faol ekspressiyalanadi, bu esa o‘simlikning farmakologik
ahamiyatini oshiradi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
67
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Quyida
Anzur piyozining kimyoviy tarkibi va biologik faol xususiyatlari
bo‘yicha
jadval keltirilgan. Bu jadval ilmiy maqolangizning “Asosiy qism” bo‘limini boyitadi:
1-jadval. Anzur piyozining tarkibi va ularning biologik ta'siri
Modda nomi
Kimyoviy guruhi
Biologik ta’siri
Flavonoidlar
Polifenollar
Antioksidant, yallig‘lanishga qarshi
Saponinlar
Glikozidlar
Immunostimulyator, antibakterial
C vitamini
Askorbin kislotasi Immunitetni kuchaytiradi, antioksidant
Organik kislotalar
Karboksil
kislotalar
Tabiiy detoksikator, ovqat hazm qilishni
yaxshilaydi
Allitsin
(oltingugurtli)
Oltingugurt
birikmalari
Kuchli antimikrob, viruslarga qarshi
Beta-karotin
Karotinoidlar
Antioksidant,
hujayralarni
zararlanishdan himoya qiladi
TADQIQOT MAQSADI
Mazkur tadqiqotning asosiy maqsadi — Anzur piyozining (Allium altissimum
Regel) morfologik, biokimyoviy va genetik xususiyatlarini tibbiy biologiya va umumiy
genetika fanlari nuqtayi nazaridan o‘rganish, uning tarkibidagi biofaol moddalarning
organizmdagi hujayra darajasidagi ta’sir mexanizmlarini aniqlash, immunitet tizimi,
yallig‘lanish jarayonlari va genetik ekspressiya jarayonlariga bo‘lgan ta’sirini ilmiy
asosda baholashdan iborat.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
68
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
TADQIQOT VAZIFALARI
Anzur piyozining (Allium altissimum Regel) morfologik va anatomik tuzilishini
o‘rganish.
O‘simlik tarkibidagi asosiy biokimyoviy birikmalar (flavonoidlar, saponinlar, allitsin
va boshqalar)ni aniqlash.
Anzur piyozining biofaol moddalari organizmning immun, antioksidant va
yallig‘lanishga qarshi javoblariga ta’sirini baholash.
O‘simlikning genom tarkibi va gen ekspressiyasiga ta’sir qiluvchi omillarni aniqlash.
Anzur piyozidan tayyorlangan ekstraktlarning tibbiy-biologik faoliyatini
eksperimental sharoitda tekshirish.
Olingan natijalarni statistik tahlil qilish va ilmiy asoslangan xulosalar chiqarish.
Tibbiy amaliyotda qo‘llash uchun ilmiy tavsiyalar ishlab chiqish.
MATERIALLAR VA USULLAR
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
69
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Tadqiqot
obyekti:
Tadqiqot obyekti sifatida Surxondaryo viloyatining tog‘ oldi hududlaridan yig‘ilgan
yovvoyi holda o‘suvchi Anzur piyoz (Allium altissimum Regel) namunalaridan
foydalanildi.
Materiallar:
Yangi uzilgan Anzur piyoz barglari, piyozsimon ildizlari va gullari;
Laboratoriya reaktivlari (etanol, distillangan suv, reagenslar);
Fitokimyoviy tahlil vositalari (xromatografiya, spektrofotometriya);
Mikroskopik tekshirish uchun mikrotom, bo‘yoqlar (gematoksilin, eozin);
Molekulyar biologiya uskunalari (PCR apparati, elektroforez uchun agaroz geli);
Tajriba hayvonlari (baland immunitetli laboratoriya sichqonlari – BALB/c liniyasi).
Tadqiqot usullari:
Morfologik tahlil:
O‘simlikning barg, ildiz va guli mikroskop ostida morfologik
tuzilishi o‘rganildi.
Fitokimyoviy usullar:
Flavonoidlar, saponinlar va boshqa faol moddalar mavjudligi
YUPLX (yuqori bosimli suyuqlik xromatografiyasi) va UV-spektrofotometriya orqali
aniqlandi.
Biologik faoliyat tahlili:
Anzur ekstrakti bilan ishlov berilgan tajriba hayvonlarining
qonida immun faollik (limfotsitlar soni, fagotsitoz ko‘rsatkichi) tahlil qilindi.
Genetik tahlil:
O‘simlikdan olingan DNK namunalarida gen ekspressiyasini aniqlash
uchun PCR (polimeraza zanjir reaksiyasi) usuli qo‘llandi.
Statistik tahlil:
Olingan eksperimental natijalar SPSS dasturi yordamida statistik qayta
ishlanib, ishonchlilik darajasi P<0.05 mezon asosida baholandi.
NATIJALAR.
O‘tkazilgan tadqiqotlar natijasida Anzur piyozining (Allium
altissimum Regel) bir nechta muhim biologik va genetik xususiyatlari aniqlandi:
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
70
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Morfologik natijalar:
Mikroskopik kuzatuvlar Anzur piyozining barg hujayralarida
xloroplastlar va tomir tutamlarining yaxshi rivojlanganligini, ildiz piyozida esa oziqa
moddalarga boy parenxima to‘qimalarining mavjudligini ko‘rsatdi.
Fitokimyoviy tahlil natijalari:
UV-spektrofotometriya va YUPLX usullari orqali
olingan ma’lumotlarga ko‘ra, 100 gramm quritilgan o‘simlik massasida quyidagi
biofaol moddalar miqdori aniqlandi:
Flavonoidlar – 2,8 mg/g
Saponinlar – 1,5 mg/g
Allitsin – 0,6 mg/g
C vitamini – 12,4 mg/100g
Biologik faoliyat bo‘yicha natijalar:
Anzur piyoz ekstrakti bilan ishlov berilgan
tajriba sichqonlarida quyidagi o‘zgarishlar kuzatildi:
Limfotsitlar soni 18% ga oshdi (P<0.05);
Fagotsitoz faolligi 23% ga oshdi;
Tana harorati va yallig‘lanish markerlari me’yorida saqlanib qoldi.
Genetik tahlil natijalari:
PCR tahlili asosida Anzur piyozining genomida
antibakterial va antioksidant fermentlar (SOD, CAT, GST)
ekspressiyasi yuqori
darajada ekanligi tasdiqlandi. Bu esa uning stressga chidamliligini va farmakologik
ahamiyatini oshiradi.
Statistik natijalar:
Olingan barcha eksperimental ma’lumotlar SPSS dasturi orqali
tahlil qilindi va barcha farqlar statistik jihatdan ishonchli (P<0.05) deb topildi.
XULOSA
O‘tkazilgan tadqiqotlar natijasida Anzur piyozining (Allium altissimum Regel)
yuqori biologik faollikka ega o‘simlik ekanligi ilmiy jihatdan asoslandi. Uning
tarkibida flavonoidlar, saponinlar, allitsin, askorbin kislotasi kabi biofaol
moddalarning mavjudligi aniqlanib, ular organizmda antioksidant, immunostimulyator
va yallig‘lanishga qarshi ta’sir ko‘rsatishi qayd etildi. Genetik tahlillar ushbu
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
71
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
o‘simlikda himoya fermentlarini kodlovchi genlarning faolligi yuqori ekanligini
ko‘rsatdi.
Natijalar Anzur piyozining nafaqat ovqat sifatida, balki farmatsevtika va
profilaktik tibbiyotda ham istiqbolli o‘simlik ekanini tasdiqlaydi. Ushbu o‘simlik
asosida tabiiy dori vositalarini yaratish imkoniyatlari mavjud bo‘lib, kelajakda keng
miqyosda amaliyotga tadbiq etilishi maqsadga muvofiqdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Xoliqov, P. X. (2021). Tibbiy biologiya va umumiy genetika. Toshkent: “Fan”
nashriyoti.
2.
Karimov, F., & Nuriddinova, Z. (2020). O‘simliklardan davo. Toshkent:
O‘zbekiston tibbiyot nashriyoti.
3.
Beknazarov, M. A. (2019). Fitoterapiya asoslari. Samarqand: Samarqand davlat
tibbiyot instituti nashriyoti.
4.
World Health Organization. (2007). WHO monographs on selected medicinal
plants (Vol. 3). Geneva: World Health Organization Press.
5.
Grieve, M. (1971). A Modern Herbal (Vol. 1–2). New York: Dover Publications.
6.
Fayzullaev, A. M., & Rahimov, R. M. (2022). Biofaol o‘simliklar va ularning
farmakologik xususiyatlari. Toshkent: BioMed nashriyoti.
