Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
116
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
MAKTAB YOSHIDAGI BOLALAR D VITAMINI YETISHMOVCHILIGIDA
KLINIK VA LABORATOR O'ZGARISHLAR
Ergasheva Yulduz Sultonovna
Buxoro Davlat Tibbiyot Instituti
Bolalar kasalliklari propedevtikasi va bolalar nevrologiyasi kafedrasi assistenti
Annotatsiya:
Ushbu maqola maktab yoshidagi bolalarda D vitamini
yetishmovchiligining klinik va laborator o'zgarishlarini o'rganishga bag'ishlangan. D
vitamini tanada kaltsiy va fosforning so'rilishi, suyaklar va immun tizimining normal
ishlashida muhim rol o'ynaydi. Maqolada D vitamini yetishmovchiligining asosiy
klinik belgilaridan, shu jumladan suyaklar deformatsiyasi, o'sishning sekinlashishi va
immun tizimining zaiflashishi haqida batafsil ma'lumot berilgan. Shuningdek,
laborator tahlillar orqali bu kasallikni aniqlash usullari, masalan, qon tarkibidagi D
vitamini darajasini o'lchash, kalsiy va fosfor miqdorini baholashga e'tibor qaratilgan.
Maqola D vitamini yetishmovchiligining oldini olish va davolash bo'yicha amaliy
tavsiyalarni ham o'z ichiga oladi, bu esa bolalar salomatligini yaxshilashga xizmat
qiladi.
Kalit so'zlar:
D vitamini, yetishmovchilik, maktab yoshi, klinik belgilar, laborator
tahlillar, suyaklar deformatsiyasi, o'sish sekinlashishi, immun tizimi, kaltsiy, fosfor,
bolalar salomatligi, davolash usullari.
Kirish.
D vitamini inson organizmi uchun juda muhim bo'lib, suyaklar va tishlarning
mustahkamligini ta'minlashda, shuningdek, immun tizimining normal faoliyatini
saqlashda muhim rol o'ynaydi. Ayniqsa, maktab yoshidagi bolalar uchun D vitamini
yetarli miqdorda bo'lishi zarur, chunki o'sish va rivojlanish jarayonlarida bu
vitaminning ta'siri alohida ahamiyatga ega. D vitamini yetishmovchiligi bolalarda turli
xil sog'liq muammolariga, jumladan, suyaklarning deformatsiyasi, o'sishning
sekinlashishi, immun tizimining zaiflashishi kabi holatlarga olib kelishi mumkin. Bu
muammo nafaqat bolalar orasida, balki butun dunyo bo'ylab keng tarqalgan. Maktab
yoshidagi bolalarda D vitamini yetishmovchiligi odatda klinik belgilari aniq
ko'rinmasligi yoki oson aniqlanmasligi sababli uzoq muddat davomida e'tibordan
chetda qolishi mumkin. Biroq, vaqtida aniqlanib, to'g'ri davolash choralari ko'rilmasa,
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
117
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
bu holat bolaning sog'lig'iga jiddiy zarar yetkazishi mumkin. Ushbu maqola D vitamini
yetishmovchiligini aniqlash va davolashning asosiy usullari, shuningdek, bolalar
organizmida yuzaga keladigan klinik va laborator o'zgarishlarni tahlil qilishga
bag'ishlangan. Maqolada D vitamini yetishmovchiligining bolalardagi o'sish, suyak
tuzilishi va immun tizimiga ta'siri, shuningdek, ushbu holatni aniqlashda
qo'llaniladigan laborator tahlillar haqida batafsil ma'lumot beriladi. Maqsad – D
vitamini yetishmovchiligining oldini olish va davolash bo'yicha amaliy tavsiyalarni
taqdim etishdir.
Asosiy qism.
1. D vitamini va uning organizmda tutgan o‘rni
D vitamini organizm uchun juda muhim bo‘lib, uning asosiy vazifalari orasida
kalsiy va fosforning organizmda so‘rilishini boshqarish, suyak va tishlarning normal
rivojlanishini ta’minlash, shuningdek, immun tizimini mustahkamlash kiradi. D
vitamini, asosan, quyosh nuri yordamida teri orqali sintezlanadi, ammo oziq-ovqat
mahsulotlari orqali ham olinishi mumkin. D vitamini yetishmovchiligi tanada kalsiy
va fosforning yutilishiga to‘sqinlik qilishi, bu esa suyaklarning zaiflashishiga olib
keladi. Bolalarda bu holat suyaklar deformatsiyasi va o‘sishning sekinlashishiga sabab
bo‘lishi mumkin.
2. D vitamini yetishmovchiligining klinik belgilari
Maktab yoshidagi bolalarda D vitamini yetishmovchiligi klinik jihatdan turli
ko‘rinishlarda ifodalanadi. Eng keng tarqalgan alomatlar orasida suyaklarda og‘riq,
mushaklar zaifligi, o‘sishning sekinlashishi, suyaklarning egilishi yoki deformatsiyasi
mavjud. Bu holatlar "rahit" deb nomlanuvchi suyak kasalligi bilan bog‘liq bo‘lishi
mumkin, u bolalar organizmida D vitamini etishmovchiligi natijasida yuzaga keladi.
Boshqa klinik belgilar esa immun tizimining zaiflashishi, tez-tez kasallanish, charchoq
va uyqusizlik kabi holatlar bo‘lishi mumkin.
3. Laborator tahlillar orqali D vitamini yetishmovchiligi aniqlanishi
D vitamini yetishmovchiligi laborator tahlillar yordamida aniqlandi. Eng
asosiysi, qondagi 25-hidroksi vitamin D (25(OH)D) darajasini o‘lchashdir. D vitamini
darajasi past bo‘lgan bemorlarda, odatda, kalsiy va fosforning qon tarkibi ham
o‘zgarishi mumkin. Bu laborator tahlillar yordamida D vitamini yetishmovchiligi
darajasini aniqlash va davolash strategiyasini belgilash mumkin. Bundan tashqari,
suyak rentgenografiyasi, ultratovush tahlillari va boshqa suyak tahlillari ham suyaklar
tuzilishini tekshirishda qo‘llanilishi mumkin.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
118
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
4. D vitamini yetishmovchiligi va uning bolalar salomatligiga ta’siri
D vitamini yetishmovchiligi bolalar organizmida bir qancha salbiy ta’sirlarni
keltirib chiqarishi mumkin. O‘sishning sekinlashishi va suyaklarning noto‘g‘ri
rivojlanishi bolalarda uzoq muddatli invalidlikka olib kelishi mumkin. D vitamini
yetishmovchiligi imun tizimining zaiflashishiga, organizmning turli infeksiyalarni
yuqtirishiga va kasalliklarga qarshi kurashish qobiliyatining pasayishiga olib keladi.
Shu bilan birga, bu holat bolalarning psixomotor rivojlanishini ham sekinlashtirishi
mumkin, chunki ularning energiya darajasi past bo‘ladi va ular o‘z faoliyatlarida
cheklangan bo‘lishi mumkin.
5. D vitamini yetishmovchiligining oldini olish va davolash
D vitamini yetishmovchiligining oldini olish uchun birinchi navbatda quyosh
nurlaridan to‘g‘ri foydalanish, ya’ni bolalar uchun etarli darajada ochiq havoda bo‘lish
zarur. Bundan tashqari, D vitamini bilan boyitilgan oziq-ovqat mahsulotlari, masalan,
sut mahsulotlari, baliq va tuxum, kundalik ratsionga kiritilishi lozim. Agar D vitamini
yetishmovchiligi aniqlansa, shifokor tomonidan tavsiya etilgan dozada D vitamini
preparatlari qabul qilinishi kerak. Odatda, D vitamini preparatlari suyuqlik yoki
kapsula shaklida beriladi va davolash kursi bir necha hafta davom etishi mumkin.
Shuningdek, bolalar salomatligini yaxshilash uchun muntazam ravishda monitoring
o'tkazilishi zarur.
Xulosa:
Maktab yoshidagi bolalarda D vitamini yetishmovchiligi global miqyosda keng
tarqalgan muammo bo‘lib, uning salbiy ta'siri organizmning rivojlanishi va sog‘lig‘iga
jiddiy zarar yetkazishi mumkin. D vitamini yetishmovchiligi bolalarda suyaklarning
deformatsiyasi, o‘sishning sekinlashishi va immun tizimining zaiflashishiga olib
keladi. Klinik va laborator tahlillar yordamida ushbu holatni aniqlash va davolash
jarayonini samarali amalga oshirish mumkin. D vitamini yetishmovchiligi oldini olish
uchun quyosh nurlaridan etarlicha foydalanish, to‘g‘ri ovqatlanish va zarur vitaminlar
bilan boyitilgan mahsulotlarni iste'mol qilish muhim ahamiyatga ega. Davolash esa D
vitamini preparatlari yordamida amalga oshiriladi, bu esa bolalarning sog‘lig‘ini
tiklashga va ularning to‘g‘ri o‘sishiga yordam beradi. Shu sababli, D vitamini
yetishmovchiligi bo‘yicha ijtimoiy va tibbiy e'tiborni kuchaytirish, bola salomatligini
yaxshilashga qaratilgan dasturlarni joriy etish zarurdir. Ularning rivojlanishida va
sog‘lig‘ida ijobiy o‘zgarishlar yaratish uchun har tomonlama ko‘mak va ilmiy
asoslangan yondashuvlar zarur.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
119
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. M. N. S. Nurmatov. D vitamini va uning inson organizmidagi roli. Tibbiyot jurnali,
2020, 45(3), 21-30.
2. R. K. Ismailov. Bolalarda D vitamini yetishmovchiligi: klinik va laborator tahlillar.
Pediatriya va bolalar kasalliklari, 2019, 12(2), 45-50.
3. G. A. Mirzaeva. Bolalar salomatligini saqlashda D vitamini ahamiyati. Sog‘liqni
saqlash ilmi, 2021, 67(4), 109-116.
4. T. S. Abdullaeva. O'sish jarayonlarida D vitamini yetishmovchiligining ta'siri.
Pediatrik ilmiy ishlanmalar, 2018, 8(1), 34-40.
5. K. S. Karimov, A. I. To‘xtashov. D vitamini va uning kasalliklarning oldini olishdagi
roli. Sog‘liqni saqlash va tibbiyot, 2022, 39(5), 17-25.
6. M. V. Zayniddinov. D vitamini yetishmovchiligining klinik belgilarini aniqlash va
davolash. Yangi tibbiyot, 2020, 55(6), 62-69.
7. World Health Organization (WHO). Global prevalence of vitamin D deficiency in
populations with specific health needs. WHO Report, 2017.
8. N. F. Yusupov. Immun tizimi va D vitamini. Immunologiya va allergologiya, 2019,
22(3), 50-56.
