Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
233
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
BOLALARDA KO‘KRAK SUTINI EMIZISHNING AFZALLIKLARI
Boltaeva Shirin Baxtiyorovna
Buxoro davlat tibbiyot instituti
Bolalar kasalliklari propedevtikasi va bolalar nevrologiyasi kafedrasi assistenti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada bolalarda ko‘krak sutini emizishning sog‘liq va
rivojlanish uchun muhim afzalliklari tahlil qilinadi. Ko‘krak suti bolalarning immun
tizimini mustahkamlashi, infeksiyalarga qarshi himoya qilishi va optimal o‘sishiga
yordam berishi ko‘rsatib o‘tiladi. Shuningdek, emizishning onalar sog‘lig‘iga ijobiy
ta’sirlari va bolalar bilan ona o‘rtasidagi bog‘lanishni mustahkamlashdagi roli ham
yoritilgan. Maqola pediatriya va nevrologiya sohasidagi amaliyotda ko‘krak suti
emizishning ahamiyatini chuqurroq tushunishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
ko‘krak suti, emizish, bolalar sog‘ligi, immunitet, o‘sish va rivojlanish,
infeksiyalarga qarshi himoya, ona va bola munosabati, pediatriya, nevrologiya,
sog‘lom ovqatlanish.
Kirish.
Ko‘krak suti — yangi tug‘ilgan chaqaloq uchun eng muhim va tabiiy oziq-ovqat
manbai hisoblanadi. Bu ona tanasidan bevosita bolaga o‘tadigan noyob moddalardan
tashkil topgan bo‘lib, chaqaloqning immun tizimini mustahkamlash, o‘sish va
rivojlanishini ta’minlashda katta rol o‘ynaydi. Emizish jarayoni nafaqat bolalar
salomatligini yaxshilashga xizmat qiladi, balki ona bilan bolaning o‘zaro hissiy
aloqasini mustahkamlaydi. Zamonaviy tibbiyot va pediatriya sohasidagi tadqiqotlar
ko‘krak sutining tarkibidagi vitaminlar, fermentlar, antitanalar va boshqa biologik faol
moddalarning bolalar organizmiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini tasdiqlagan. Shuning
uchun ham ko‘krak sutini emizishning afzalliklari ko‘plab ilmiy asoslarga ega bo‘lib,
bolalar sog‘lig‘ini saqlash va kasalliklarning oldini olishda asosiy omil sifatida
qaraladi. Ushbu maqolada bolalarda ko‘krak sutini emizishning biologik, tibbiy va
ijtimoiy ahamiyati yoritilib, uning bolalar sog‘lig‘iga ta’siri batafsil tahlil qilinadi.
Asosiy qism.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
234
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Ko‘krak sutini emizish bolalar sog‘lig‘i uchun eng tabiiy va samarali
oziqlantirish usuli hisoblanadi. Ko‘krak sutining tarkibida chaqaloqning o‘sishi va
rivojlanishi uchun zarur bo‘lgan barcha asosiy ozuqaviy moddalar — oqsillar, yog‘lar,
uglevodlar, vitaminlar va minerallar mavjud. Shu bilan birga, u immun tizimini qo‘llab-
quvvatlaydigan va himoya qiluvchi biologik faol elementlarga boy.
1. Immunitetni mustahkamlashdagi roli. Ko‘krak sutida maxsus antitanalar —
immunoglobulinlar mavjud bo‘lib, ular chaqaloqning yuqumli kasalliklar, xususan,
nafas yo‘llari infektsiyalari, oshqozon-ichak kasalliklari va teri infeksiyalariga qarshi
kurashishida muhim himoya vazifasini bajaradi. Ayniqsa, immunoglobulin A (IgA)
ning yuqori kontsentratsiyasi bolalar ichaklarining shilliq qavatini zararlovchi
mikroblardan himoya qiladi.
2. O‘sish va rivojlanishni ta’minlash
Ko‘krak sutida o‘sish omillari (growth factors) mavjud bo‘lib, ular bolaning
suyak, mushak va nerv tizimining normal rivojlanishini rag‘batlantiradi. Shuningdek,
unda mavjud lipidlar va yog‘ kislotalari (masalan, dokosaheksaenoik kislota — DHA)
miya va ko‘zning to‘liq rivojlanishi uchun zarur hisoblanadi. Ko‘krak sutini emizgan
bolalarda kognitiv ko‘rsatkichlar va aqliy rivojlanish yuqori bo‘lishi ko‘plab
tadqiqotlar orqali isbotlangan.
3.
Kasalliklarning oldini olishda ahamiyati. Ko‘krak sutini emizish bolalarda
allergik kasalliklar, astma, diabet va semizlik kabi surunkali kasalliklar rivojlanish
xavfini kamaytiradi. Bu, asosan, ko‘krak sutining immunitet tizimini to‘g‘ri
yo‘naltirishdagi roli bilan bog‘liq. Bundan tashqari, emizilgan chaqaloqlarda otit
(quloqning yallig‘lanishi), diareya, pnevmoniya va boshqa yuqumli kasalliklar kamroq
kuzatiladi.
4.
Ona va bola o‘rtasidagi hissiy bog‘lanish. Emizish jarayoni ona va bolaning
o‘rtasida chuqur psixologik aloqani shakllantiradi. Ona ko‘kragini berayotganda
bolaning terisi bilan ona terisi aloqa qilishi, onaning ko‘krak suti ishlab chiqarishiga
yordam beruvchi oksitotsin gormoni ajralib chiqadi. Bu jarayon nafaqat bolaning
emizilishiga, balki uning xavfsizlik hissini shakllantirishga ham xizmat qiladi. Bu esa
bola ruhiy va emotsional rivojlanishida muhim omildir.
5. Onaning sog‘lig‘iga ta’siri
Ko‘krak sutini emizish onalarda tug‘ruqdan keyingi tiklanishni tezlashtiradi,
bachadonning qisqarishini rag‘batlantiradi va qon ketishni kamaytiradi. Bundan
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
235
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
tashqari, ko‘krak suti bilan emizish ko‘krak va tuxumdon saratoni xavfini pasaytirishi
ham ko‘rsatib o‘tilgan. Onalarda osteoporoz rivojlanish xavfi ham kamayadi.
6. Ijtimoiy va iqtisodiy afzalliklari
Ko‘krak sutini emizish qimmatbaho sun’iy aralashmalar xarajatlarini
kamaytiradi, shuningdek, bolalar kasalliklari bilan bog‘liq tibbiy xarajatlarni
qisqartiradi. Emizilgan bolalar kamroq shifoxonaga yotadi va kamroq kasal bo‘ladi, bu
esa oilalar va jamiyat uchun iqtisodiy samaradorlikni oshiradi.
7. Nevrologik rivojlanishdagi o‘rni
Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ko‘krak sutida mavjud DHA va boshqa yog‘
kislotalari bolalarning miya tuzilishini yaxshilashda muhim ahamiyatga ega. Bu yog‘
kislotalar asab hujayralarining shakllanishi va sinaptik aloqalarni rivojlantirishda
ishtirok etadi, natijada bolaning idrok qobiliyati va xotirasi yaxshilanadi. Umuman
olganda, ko‘krak sutini emizish bolalar sog‘lig‘i, ularning o‘sishi va rivojlanishida hal
qiluvchi omil bo‘lib, onalar uchun ham jismoniy va ruhiy sog‘liqni mustahkamlovchi
samarali jarayon hisoblanadi. Shu sababli, pediatrlar va tibbiyot mutaxassislari ona suti
bilan emizishni rag‘batlantirish va qo‘llab-quvvatlashga katta e’tibor qaratadilar.
Xulosa:
Ko‘krak sutini emizish bolalar sog‘lig‘i va rivojlanishi uchun eng tabiiy,
samarali va zarur oziqlantirish usuli hisoblanadi. U chaqaloqning immun tizimini
mustahkamlab, turli yuqumli kasalliklarning oldini oladi, shuningdek, o‘sish va
nevrologik rivojlanishda muhim rol o‘ynaydi. Emizish jarayoni ona va bola o‘rtasida
mustahkam hissiy bog‘lanish hosil qiladi va onaning sog‘lig‘ini yaxshilashga yordam
beradi. Ko‘krak sutining bolalar va onalar hayotidagi bu muhim o‘rni sog‘liqni saqlash
sohasida emizishni keng targ‘ib qilish va qo‘llab-quvvatlashni talab qiladi. Shu bois,
ko‘krak sutini emizishning afzalliklari haqida targ‘ibot ishlarini kuchaytirish va yangi
onalarni bu borada to‘g‘ri ma’lumotlar bilan ta’minlash muhimdir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Jahongirxo‘jaev S.Q. Bolalarda emizish va uning sog‘liqqa ta’siri. Tibbiyot fanlari
bo‘yicha ilmiy maqolalar to‘plami, Toshkent, 2018.
2. Abdullayeva M.A. Ko‘krak sutini emizishning pediatriyadagi o‘rni. Tibbiyot
axborotnomasi, 2020, 3(12), 45-50.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
236
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
3. World Health Organization. Infant and Young Child Feeding: Model Chapter for
Textbooks for Medical Students and Allied Health Professionals. WHO Press, 2020.
4. UNICEF. Breastfeeding: A Key to Sustainable Development. UNICEF Publications,
2019.
5. Lawrence R.A., Lawrence R.M. Breastfeeding: A Guide for the Medical Profession.
8th ed., Elsevier, 2016.
6. Victora C.G., Bahl R., Barros A.J.D. et al. Breastfeeding in the 21st century:
epidemiology, mechanisms, and lifelong effect. The Lancet, 2016; 387(10017): 475-
490.
7. Hamosh M. Bioactive factors in human milk. Pediatric Clinics of North America,
2001; 48(1): 69-86.
8. O‘ktamov D., Karimov B. Bolalar nevrologiyasida ko‘krak suti emizishining o‘rni.
Tibbiyot fanlari jurnali, 2019; 5(2): 22-28.
