Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
229
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
IPAK MATOLARINING JILOLANISHI
Mamatova Fazilat Ixtiyorovna
Termiz davlat pedagogika instituti
Aniq va tabiiy fanlar fakulteti
Texnologiya va geografiya kafedrasi oqituvchisi
Jabborova Dilshoda Xolmamat qizi
Aniq va tabiiy fanlar fakulteti
Texnologiya ta’lim yo’nalishi talabasi
Annotatsiya
To’qimachilik sanoatida bugungi kunga kelib 4000 dan ortiq gazlamalar
tayyorlanadi. Bular ichiga ipak tolasidan to’qilgan gazlamalar ham kiradi. Ipakning
xususiyatlari va tashqi ko'rinishi xom ashyoning sifatiga, ishlov berish usullariga,
iplarni to'qish turiga va xo'jayinning tasavvuriga bog'liq. Quruq, toza ipak matolar
qisqarishi mumkin va pasayishi mumkin. Ipak matolar juda yumshoq yoki silliq bo'lib,
qog'oz varaqlariga yaxshiroq joylashishi mumkin. Naqsh matoga, shuningdek barcha
qatlamlar bir-biriga kesilgan holda biriktiriladi. Ko'pgina ipak matolarni paxta yoki
100% poliester bilan har qanday sifatli ip bilan tikish mumkin.
Kalit so’zlar:
Ipak, gazlama, igna
Abstract
Today, the textile industry produces more than 4,000 items of fabric. These
include silk fabrics. The properties and appearance of silk depend on the quality of the
raw material, the processing methods, the type of yarn weaving and the imagination of
the owner. Dry, clean silk fabrics can shrink and shrink. Silk fabrics are very soft or
smooth and can fit better on sheets of paper. The pattern is attached to the fabric, as
well as all the layers are cut together. Most silk fabrics can be sewn with cotton or
100% polyester with any quality yarn.
Keywords:
Silk, fabric, needle
Абстрактный
Сегодня в текстильной промышленности выпускается более 4000
наименований тканей. К ним относятся ткани, сотканные из шелковых волокон.
Свойства и внешний вид шелка зависят от качества сырья, методов обработки,
вида переплетения нитей и фантазии мастера. Сухие, чистые шелковые ткани
могут садиться и выцветать. Шелковые ткани очень мягкие и гладкие и лучше
прилипают к листам бумаги. Выкройка прикрепляется к ткани, а все слои
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
230
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
вырезаются вместе. Большинство шелковых тканей можно шить нитками любого
качества, например, хлопчатобумажными или 100% полиэстеровыми.
Ключевые слова:
Шелк, ткань, игла.
To’qimachilik sanoatida bugungi kunga kelib 4000 dan ortiq gazlamalar
tayyorlanadi. Ayollar kiyimlari gazlamalar gruppasi juda turli tuman. Bu gruppaga
yozgi, qishgi, mavsumbop va kimyoviy kompleks iplar qo’shilib to’qilgan gazlamalar
kiradi. Yozgi gazlamalar kichik gruppasiga siyrak, yupqa va yengil gazlamalar kiradi.
Ular gulli, bir xil rangli ham bo’ladi . O’zbekiston iqlimi keskin o’zgaruvchan
kontinental iqlimdir. Mintaqadagi kunduzgi va tungi, yozgi va qishki havo harorati
keskin farqlidir. Yillik havo harorati sezilarli darajada yuqori. Bahor va kuz fasillarida
yog’ingarchilik ko’p bo’lganligi sababli o’rtacha nisbiy namlik miqdori 30 – 40 %
gacha ko’tariladi. Pasttekislik hududlarida yillik yog’ingarchilik miqdori 120 – 200
mm, cho’l hududlarida 1000 mm gacha yetadi . Loyihalanayotgan ob’yekt paketini
tanlayotganda mavsum albatta inobatga olinishi shart. Ipak tolali gazlamalar asosan
bahor –yoz mavsumida kiyiladi. Sun’iy gazlamalar pishitilmagan viskoza va atsetat
iplar, krep va mooskrep iplardan turli nisbatlarda har xil o’rilishda to’qiladi. Ipak tolaga
sun’iy tolalar aralashtirilgan gazlamalar assortimentiga bluzkalar, ko’ylaklik
gazlamalar va paltolik og’ir gazlamalar kiradi. Sun’iy gazlamalar assortimentining
ko’p qismi 11 – 17 teksli, eng yupqa gazlamalar 6 – 8.5 teksli iplardan to’qiladi. 1 m2
gazlamaning massasi 80 grammdan 200 grammgacha bo’ladi. Sun’iy tolalardan
to’qilgan gazlamalar havo o’tkazuvchanligi past bo’ladi, lekin rang mustahkamligi
tabiiy tolalardan to’qilgan gazlamalardan yuqori bo’ladi. Krep usulda pishitilgan
iplarni qo’llash gazlamalarning g’ijimlanuvchanligini kamaytiradi. Moskreplardan
to’qilgan gazlamalar unchalik g’ijimlanmaydi, barmoqlarga junga o’xshab o’rnaydi,
lekin xo’llanganda ancha kirishadi. Namlab – issitib ishlov berishda gazlamalarning
tola tarkibiga e’tibor berish lozim . Ipak. Ipak qurti pillasidan olingan tabiiy tola;
Ma'lumki, u matolar, gilamlar, ko'ylaklar yaratishda ishlatilgan. Bitta pilla ipining
uzunligi ikki kilometrga teng. Ipakning xususiyatlari va tashqi ko'rinishi xom
ashyoning sifatiga, ishlov berish usullariga, iplarni to'qish turiga va xo'jayinning
tasavvuriga bog'liq. Quruq, toza ipak matolar qisqarishi mumkin va pasayishi mumkin.
Ipak matolar juda yumshoq yoki silliq bo'lib, qog'oz varaqlariga yaxshiroq joylashishi
mumkin. Keyin naqsh matoga, shuningdek barcha qatlamlar bir-biriga kesilgan holda
biriktiriladi. Ko'pgina ipak matolarni paxta yoki 100% poliester bilan har qanday sifatli
ip bilan tikish mumkin. Kiyim buyumlarini qurish uchun ipak iplar unchalik
muvaffaqiyatli bo'lmasligi mumkin. Ko'pincha ipakdagi tolalar qisqa. Ular bir-biriga
o'ralib, ajoyib ko'rinishga ega bo'lishsa-da, ular tikgan ipak kabi kuchli bo'lmasligi
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
231
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
mumkin va ularni osonlikcha sindirib-sindirib tashlashlari mumkin. Ipak matolarning
juda ko'p turlari mavjud . Ipak gazlamasining tarkibi, tuzilishi turli- tuman bo’ladi. Ipak
gazlamalar assortimentining 98% ini kimyoviy tolalardan to’qilgan gazlamalar tashkil
qiladi. Savdo preyskuranti bo’yicha ipak gazlamalar sakkiz guruhga bo’linadi, har bir
guruhda oltita kichik gruppadan iborat. Ipak gazlama artikulining birinchi raqami
guruh nomerini, ya’ni tola tarkibini, artikulning ikkinchi raqami kichik guruppa
nomerini, ya’ni gazlamaning tuzilishi va nimaga ishlatilishini ko’rsatadi. Ipakdan
to’qilgan barcha gazlamalarda artikulning birinchi raqami 1, boshqa tolalar qo’shilgan
ipakdan to’qilgan gazlamalarda 2, sun’iy iplardan to’qilgan gazlamalarda 3, boshqa
tolalar qo’shilgan sun’iy iplardan to’qilgan gazlamalarda 4, sintetik iplardan to’qilgan
gazlamalarda 5, boshqa tolalar qo’shilgan sintetik iplardan to’qilgan gazlamalarda 6
raqami bilan belgilanadi . Ipak gazlamalar ko’pincha yo’g’onligi 1,5—2,3 teksli
ingichka xom ipakdan, pishitilgan tabiiy ipak va ba’zi gazlamalargina ipak kalava
ipdan polotno o’rilishda to’qiladi. Tabiiy krep gazlamalar ishlab chiqarishda
gazlamalarda mayda naqshli sirt hosil qiladigan ipak-krep ishlatiladi. 1 m2 eng yupqa
gazlamaning massasi 14-22 g, 1m 2 gazlamaning o’rtacha massasi 50-60 g. Tabiiy
shoyi gazlamalari asosan sidirg’a yoki gul bosilgan tarzda ishlab chiqariladi, nisbiy
zichligi uncha katta bo’lmay, asosan ayollar ko’ylaklari va murakkab modelli koftalar
tikish uchun ishlatiladi. Preyskurant bo’yicha tabiiy shoyi gazlamalar gruppasi krep,
atlas, jakkard, tukli va maxsus kichik guruhlarga bo’linadi. Tabiiy ipakdan to’qilgan
gazlamalar osongina cho’zilishi qiyshayishi va titilishi tufayli ularni tikuvchilikda
foydalanish yoki buyum ishlab chiqarish qiyin. Shoyi gazlamalarining sirti silliq
bo’lganligi sababli detallar sirpanib ketaveradi va bichish murakkablashadi. Bunday
gazlamalarni tikishda 75-85- nomerli ignalar, 80—100- nomerli paxta iplar yoki 65-
nomerli ipak iplar ishlatish tavsiya qilinadi . Tikuv buyumi uchun gazlama tanlanganda
shu model xususiyatiga to’g’ri keladigan kerakli barcha materiallar ya’ni asosiy
gazlama, ip va furniturelar tanlanadi. Tanlangan material buyumning xususiyatlariga,
kimga mo’ljallanganligiga, qaysi mavsum uchun to’g’ri kelganligi bo’yicha to’g’ri
kelishi kerak. Albatta tanlangan material texnologik xususiyatlari to’g’ri kelishi, shu
bilan bir qatorda arzonroq va tejamli bo’lishi kerak. Avra gazlamalarga qarab esa
qotirma materiallari va furnitura tanlanadi. Tanlangan model uchun eng maqbul
gazlama bu tabiiy tolali gazlamalardir, [5]. Gazlamalarning xususiyatlari va tashqi
ko’rinishlari ulardan tikiladigan buyum mоdellariga mоs bo’lishi kerak. Buyum uchun
tanlangan mato uni qimmatbaho va estetik jihatdan chiroyli ko’rinishini ta’minlaydi.
Ko’p fasоnli ishlab chiqarish оqimlarida bir vaqtda tikiladigan buyum mоdellari
xususiyati va rangi bo’yicha turdоsh gazlamalardan tikilishiga asоslanib tanlanadi,
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
232
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
chunki shundagina tikish mashinalaridagi ipni va parametrlarini kamrоq o’zgartiriladi.
Gazlamallarni tanlashda va tikish rejimlari qanday bo’lishini ham hisоbga оlinadi.
Xulosa
Yuqorida keltirilgan jadvalda ko’rsatib o’tilgan gazlamalar tavsifi shuni
ko’rsatadiki, ipak gazlamalari xususiyatlari fizik-mexanik va gigienik ko’rsatkichlari
barcha parametrlar bo’yicha iste’molchi talabiga javob bera oladi. Eksperimental
izlanishlardan keyin quyidagicha xulosa qilindi: Gazlamalar yuqori zichligi, hamda
polotno o’rilishlari hisobiga uzilishga chidamli, pishiq hisoblanadi; ipak juda nozik
hamda harir mato hisoblanadi, qattiq burilgan ip tufayli shaffof va ingichka bo’ladi,
tolalarining qayishqoqligi, gazlamalarning deformatsiyadan keyin shaklini tiklashiga,
g’ijimlanmaslik xossasini oshishiga olib keladi; tabiiy tolalardan to’qilganligi
gazlamaning gigienik ko’rsatkichlariga to’liq javob beradi, gigraskopiklik darajasini
oshiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
1. Ochilov T, Matmusaev U.M. «To`qimachilik materiallarini sinash».
Toshkent, O`zbekiston, 2004- yil.
2. Siddiqova P.S, Ortiqova D.I. (2017). Milliy matolar va ularning
turlarinikengaytirish. To’qimachilik muammolari №3/, 54-b.
3. Azamov U.N, Djo’rayev B.E, Eshomqulova M.A “Respublikamizda ipak
matolarini ishlab chiqarilishi va foydalanilayotgan xom ashlar” To’qimachilik
muammolari №4/2017, 45-b.
4. Хошимова, М., & Хожиев, А. (2021). Выбор ткани для женской кофты.
Universum: технические науки, (4-2 (85)), 92-95.
5. Набиев, К. К., Якубов, Н. Ж., & Ниязалиева, М. М. (2019). Пути
повышения надёжности нити при стачивании швейных изделий. Вестник науки
и образования, (20-3 (74)).
6. Nabiyev, Q. Q., Yaqubov, N. J., & Toshtemirov, K. A. (2020). Innovative
technology in the production of clothing from natural fibers. ACADEMICIA: An
International Multidisciplinary Research Journal, 10(11), 1186-1191.
7. Ulugboboyeva, M. M. (2021). Creation of new modern clothes from national
fabrics. Innovative Technologica: Methodical Research Journal, 2(11), 63-68.
8. Umarali o‘g‘li, T. D., Sharipjanovich, S. O., & Mahmudovich, M. B. (2021).
Theoretical research of the effect of damage and air transport working parts on cotton
raw materials. Innovative Technologica: Methodical Research Journal, 2(12), 65-76
9. Mirzayev, B., & Esonzoda, S. (2021). Analysis of the use of hot air coming
out of the drying drum. Innovative Technologica: Methodical Research Journal, 2(11),
6-13.
