Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
222
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
TALABALARNING BILIMGA QIZIQISHLARINI RIVOJLANTIRISHDA
ZAMONAVIY PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNING AHAMIYATI
ЗНАЧЕНИЕ СОВРЕМЕННЫХ ПЕДАГОГИЧЕСКИХ ТЕХНОЛОГИЙ В
РАЗВИТИИ ПОЗНАВАТЕЛЬНОГО ИНТЕРЕСА УЧАЩИХСЯ
THE IMPORTANCE OF MODERN PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
THE DEVELOPMENT OF STUDENTS ' INTERESTS IN KNOWLEDGE
Abdikayimov Botirjon Niyazkulovich
Toshkent davlat
transport universiteti “Informatika va kompyuter grafikasi”
kafedrasi katta o’qituvchisi
Абдикайимов Ботиржон Ниязкулович
старший
преподаватель кафедры “Информатика и компьютерная
графика” Ташкентского государственного университета
транспорта
Abdikayimov Botirjon Niyazkulovich
Lecturer of the
Department “Informatics and computer graphics” Tashkent
State transport University
ORCID; 37.01-371.134-004.9:37
Phone +998909526220
Annotatsiya
Fan yo‘nalishi bo‘yicha bilim, ko‘nikma va malakalarni
rivojlantirishga yo‘naltirilgan mutaxassislarni an’anaviy tayyorlash zamonaviy
talablardan tobora orqada qolmoqda. Ta'limning asosi o'quv fanlari emas, balki fikrlash
va harakat qilish usullari bo'lishi kerak. Yuqori darajadagi tayyorgarlikdan o'tgan
mutaxassisni nafaqat bitiribgina qolmay, balki uni yangi texnologiyalarni ishlab
chiqishda o'quv bosqichiga qo'shish, uni muayyan ishlab chiqarish muhiti sharoitlariga
moslashtirish va mustaqil boshqaruv qarorlarini qabul qilish qobiliyatiga ega qilish
kerak.
Mazkur ishda talabalarning bilimga bo‘lgan qiziqishlarini oshirishda zamonaviy
pedagogik texnologiyalarning tutgan o‘rni va ahamiyati yoritilgan. Bugungi kunda
ta’lim jarayonida interaktiv usullar, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, klaster,
“aqliy hujum”, “BLENDED LEARNING” kabi yondashuvlarning qo‘llanilishi
talabalarda mustaqil fikrlash, amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish va bilimga nisbatan
ijobiy munosabatni rivojlantirishda muhim vosita bo‘lib xizmat qilmoqda.
Shuningdek, ushbu pedagogik yondashuvlar orqali talabaning shaxsiy qiziqishlari,
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
223
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
ehtiyojlari va qobiliyatlariga mos ta’lim muhitini yaratish imkoniyati tahlil qilinadi.
Ishda zamonaviy texnologiyalarning o‘quv jarayoniga integratsiyasi misollar asosida
asoslab berilgan va ularning samaradorligi xulosa qilinadi.
Аннотация
Традиционная подготовка специалистов, ориентированная на
формирование знаний, умений и навыков в предметной области, все больше
отстает от современных требований. Основой образования должны стать не
столько учебные дисциплины, сколько способы мышления и деятельности.
Необходимо не только выпустить специалиста, получившего подготовку
высокого уровня, но и включить его уже на стадии обучения в разработку новых
технологий, адаптировать к условиям конкретной производственной среды,
сделать его способным самостоятельно принимать управленческие решения.
В данной работе освещена роль и значение современных педагогических
технологий в повышении познавательного интереса студентов. Сегодня
применение в образовательном процессе таких подходов, как интерактивные
методы,
информационно-коммуникационные
технологии,
кластерный,
“мозговой штурм”, “смешанное обучение” служит важным инструментом в
развитии у учащихся самостоятельного мышления, формирования практических
навыков и позитивного отношения к знаниям. Также с помощью этих
педагогических подходов анализируется возможность создания образовательной
среды, соответствующей личным интересам, потребностям и способностям
учащегося. В работе дается обоснование интеграции современных технологий в
учебный процесс на примерах и делается вывод об их эффективности.
Annatation
Traditional training of specialists, focused on the formation of
knowledge, skills and abilities in the subject area, is increasingly lagging behind
modern requirements. The basis of education should be not so much academic
disciplines as ways of thinking and acting. It is necessary not only to graduate a
specialist who has received high-level training, but also to include him already at the
training stage in the development of new technologies, adapt him to the conditions of
a specific production environment, make him capable of independently making
management decisions.
In this work, the role and importance of modern pedagogical technologies in
increasing students ' interest in knowledge is highlighted. Today, the use of approaches
such as interactive methods, information and communication technologies, cluster,
“mental attack”, “BLENDED LEARNING” in the educational process serves as an
important tool in the development of independent thinking, the formation of practical
skills and a positive attitude towards knowledge in students. Also, through these
pedagogical approaches, the possibility of creating an educational environment
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
224
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
corresponding to the student's personal interests, needs and abilities is analyzed. The
work substantiates the integration of modern technologies into the educational process
on the basis of examples and concludes their effectiveness.
Kalit so'zlar:
ta'lim texnologiyalari, o'qitish usullari, pedagogik texnologiyalar,
o'qitishga individual yondashuv, o'qitish usullari, usullari va vositalari, ta’lim jarayoni,
talaba faolligi, bilimga qiziqish, interaktiv metodlar, innovatsion yondashuvlar,
axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, mustaqil ta’lim, o‘qitish samaradorligi.
Ключевые слова:
образовательные технологии, методика обучения,
педагогические технологии, индивидуальный подход к обучению, методы,
приемы и средства обучения, ta’lim jarayoni, talaba faolligi, bilimga qiziqish,
interaktiv образовательный процесс, активность учащихся, познавательный
интерес, интерактивные методы, инновационные подходы, информационно-
коммуникационные технологии, самостоятельное обучение, эффективность
обучения.
1
Key words:
educational technologies, teaching methods, pedagogical
technologies, individual approach to teaching, methods, techniques and means of
teaching, educational process, student activity, knowledge interest, interactive
methods, innovative approaches, ICT, Independent Education, Teaching efficiency.
Kasbiy ta'limning asosiy maqsadi - o'z mutaxassisligi bo'yicha samarali kasbiy
faoliyatga qodir, mehnat bozorida raqobatbardosh malakali mutaxassisni tayyorlashdir.
Talabaning bilim va ijodiy faolligini ta'lim jarayonida amalga oshirish uchun
zamonaviy ta'lim texnologiyalaridan foydalaniladi, bu esa ta'lim sifatini oshirish, o'qish
vaqtidan samarali foydalanish imkonini beradi.
Ishning maqsadi: pedagogik faoliyatda istiqbolli foydalanish uchun ilmiy va
ilmiy-metodik adabiyotlarda ushbu muammoning holatini o'rganish.
Universitetning o'quv jarayonida zamonaviy pedagogik texnologiyalardan
foydalanish ta'limni individuallashtirish va differentsiallashtirishning didaktik
tamoyillarini amalga oshirish uchun mutlaqo yangi imkoniyatlar yaratadi,
talabalarning bilim faolligini, ularning ijodiy faolligini, ongliligini rivojlantirishga
ijobiy ta'sir ko'rsatadi, o'rganishdan mustaqil ta'limga o'tish shartlarini amalga oshiradi
va o'quv jarayonini faollashtirish vositasidir. Zamonaviy pedagogik texnologiyalar
yoshi va ta'lim darajasidan qat'i nazar, individuallashtirishga, o'quv jarayonining
masofali va o'zgaruvchanligiga, talabalarning akademik harakatchanligiga
qaratilgan.[1]
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
225
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi, texnologik bazaning tez yangilanishi va
mutaxassislarning kasbiy kompetensiyalariga qo’yiladigan talablarning o’zgarishi
axborot texnologiyalari (AT) ta’lim usullarini tubdan qayta ko’rib chiqishni talab
etmoqda. An’anaviy yondashuvlar talabalarga zarur tayyorgarlik darajasini ta’minlab
bera olmayapti. Shu sababli, ta’lim jarayonining samaradorligini oshirish, tanqidiy
fikrlashni shakllantirish va loyihaviy hamda tadqiqot faoliyati ko’nikmalarini
rivojlantirishga qaratilgan zamonaviy pedagogik texnologiyalarning ahamiyati ortib
bormoqda.
Zamonaviy ta'lim insonning shaxsiyatini rivojlantirishga, uning salohiyatini,
iste'dodini ochib berishga, o'z-o'zini anglash va o'zini o'zi anglashni rivojlantirishga
qaratilgan bo'lishi kerak. Shaxsga yo'naltirilgan ta'lim ta'lim markazi o'quvchining o'zi,
uning motivlari, maqsadlari, o'ziga xos psixologik tuzilishi, ya'ni shaxs sifatidagi talaba
ekanligini nazarda tutadi. Shaxsga yo'naltirilgan ta'lim - bu talabaning shaxsiyati
birinchi o'ringa qo'yilgan ta'limdir.[3].
Shaxsga yo'naltirilgan ta'lim o'quvchilarning o'qishga bo'lgan motivatsiyasini va
ularning bilim faolligini oshiradi, o'quvchilarning bilimlarni egallashini tizimli nazorat
qilish (aks ettirish) uchun sharoit yaratadi, o'quvchilarning rivojlanish dinamikasini
kuzatib boradi, deyarli har bir o'quvchining o'rganish va o'rganish qobiliyatini hisobga
oladi.
Axborot texnologiyalarini o’qitishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar
Ayni davrda butun dunyoda t
a’limni raqamlashtirish eng ilg’or trendga
aylangan. Shuning uchun raqamlashtirishga asoslangan zamonaviy va samarali
2
ta’lim
texnologiyalari ishlab chiqilmoqda. Shulardan bir nechtalarini sanab o’tamiz.
1. Loyihaviy ta’lim (Project-Based Learning)
Loyihaviy ta’lim talabalarni real yoki unga yaqin vazifalarni bajarishga jalb
qiladi. Axborot texnologiyalari kurslarida bu dasturiy ta’minot ishlab chiqish, veb-
ilovalar yaratish, startaplarni amalga oshirish yoki yangi texnologiyalarni tadqiq qilish
shaklida amalga oshiriladi. Bu yondashuv nazariy bilimlarni mustahkamlash va amaliy
ko’nikmalarni rivojlantirish imkonini beradi (Bell, 2010).[8].
2. Interaktiv usullar va raqamli platformalar
Moodle, Google Classroom, Canvas kabi LMS (Learning Management Systems)
platformalari ta’lim jarayonining moslashuvchanligini ta’minlaydi, materiallarga oson
kirishni, samarali fikr-mulohazalarni tashkil etadi. Forumlar, testlar va raqamli
laboratoriyalar mustaqil o’qishni qo’llab-quvvatlaydi (Martin et al., 2020).[9].
3. O’yinlashtirish (Gamification)
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
226
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Ta’lim jarayoniga o’yin elementlarini — reytinglar, belgilar, darajalar — kiritish
motivatsiyani oshiradi. Axborot texnologiyalarini o’qitish sohasida Codewars,
HackerRank, LeetCode kabi platformalarda vazifalarni o’yin missiyalari shaklida
bajarish tajribasi keng tarqalgan (Deterding et al., 2011).[10].
4. Ag’darilgan sinf metodikasi (Flipped Classroom)
Talabalar nazariy materialni mustaqil ravishda uyda o’rganadilar,
mashg’ulotlarda esa amaliy mashqlarni bajaradilar. Bu uslub bilimni chuqurroq
o’zlashtirishga xizmat qiladi (Bishop & Verleger, 2013).[11].
5. Sun’iy intellekt asosidagi shaxsiylashtirilgan ta’lim
Sun’iy intellekt talabalarning o’qish jarayonini tahlil qiladi va individual o’qitish
marshrutlarini taklif etadi. Coursera, edX, Stepik kabi platformalar bu yondashuvni
faol qo’llamoqda (Luckin et al., 2016).[12].
6. Hamkorlikda o’qitish (Collaborative Learning)
Guruh bo’lib ishlash, keyslar еchish va jamoaviy loyihalarni amalga oshirish AT
sohasida zarur bo’lgan hamkorlik va ijodiy fikrlash ko’nikmalarini rivojlantiradi (Laal
& Laal, 2012).[13].
7. Kengaytirilgan va virtual reallik texnologiyalari (AR/VR)
Virtual va kengaytirilgan reallik vositalari yordamida talabalarga murakkab
Axborot texnologiyalari tushunchalarini yanada samarali o’rganish imkoniyati yaratadi
(Radianti et al., 2020).[14].
8. Mikro-o’qitish (Microlearning)
Mikro-o’qitish — bu bilimlarni kichik qismlarda berish strategiyasi bo’lib,
o’quv yukini samarali boshqarish va asosiy tushunchalarni osonroq o’zlashtirish
imkonini beradi (Hug, 2005).[15].
Zamonaviy o'qituvchilar texnologiyalarning jadal rivojlanishi, ta'lim
standartlarini o'zgartirish va professionallikka talablarning ortishi bilan bog'liq bir
qator muammolarga duch kelishmoqda. Asosiy muammolardan biri – bilimlarni
doimiy ravishda yangilab borish, yangi texnologiyalarni o‘zlashtirish zarurati. Ta’limni
raqamlashtirish o‘qituvchilardan yangi vositalar bilan ishlashni va ularni ta’lim
jarayoniga integratsiyalashni talab qiladi. Bu esa o’z navbatida o’qituvchilarga
quyidagi vazifalarni yuklaydi:
• O’qituvchilarning raqamli kompetensiyasini oshirish.
• Soft skills (yumshoq ko’nikmalar) rivojlantirish.
• Axborot xavfsizligi va axloqiy me’yorlarga e’tibor qaratish.
Didaktikaning eng muhim tamoyili - bilimlarni mustaqil yaratish printsipi bo'lib,
u o'quvchi bilimni tugallangan shaklda olmasligi, balki o'qituvchi tomonidan tashkil
etilgan ma'lum bir bilish faoliyati natijasida "olishi"dan iborat. Binobarin, har xil
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
227
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
turdagi pedagogik texnologiyalar talabalarning bilim va ijodiy qiziqishlarini
rivojlantirishga yordam beradi. Innovatsion pedagogik texnologiyalardan faol
foydalangan holda tizimli ishlar o‘quvchilarning fanga bo‘lgan qiziqishini, o‘quv
faolligini oshiradi, bilimlarning chuqur va doimiy o‘zlashtirilishini ta’minlaydi,
o‘quvchilarning tafakkuri, xotirasi va nutqini rivojlantiradi. O'qitishning muhim
xususiyati - bilimlardan foydalanish, uni umumlashtirish va tizimlashtirishda samarali
faoliyat uchun sharoit yaratishdir. Shunday qilib, har xil turdagi texnologiyalar
o'quvchilarning kognitiv va ijodiy qiziqishlarini rivojlantirishga yordam beradi.
Biroq zamonaviy ta’lim va axborot texnologiyalarini joriy etish ularning
an’anaviy o‘qitish usullarini o‘rnini to‘liq bosishini anglatmaydi, balki uning tarkibiy
qismi bo‘ladi. Zero, pedagogik texnologiya - bu o‘quv nazariyasiga va rejalashtirilgan
natijalarni ta’minlashga asoslangan ta’lim faoliyatini tashkil etish usullari, o‘qitish
texnikasi va shakllari yig‘indisidir. Bugungi kunda zamonaviy darsni muvaffaqiyatli
o'tkazish uchun o'z pozitsiyasini qayta ko'rib chiqish, nima uchun va qanday maqsadda
o'zgarishlar zarurligini tushunish va birinchi navbatda o'zini o'zgartirish kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Axmedova, N. R.
Pedagogik texnologiyalar asoslari
. – Toshkent: “Fan
va texnologiya”, 2021.
2.
Jabborov, T. J.
Ta'limda innovatsion texnologiyalar
. – Toshkent:
“O‘qituvchi”, 2020.
3.
Soliyev, A. A., & Shodmonqulova, Z. A.
Zamonaviy ta’lim
texnologiyalari
. – Toshkent: “Yangi asr avlodi”, 2019.
4.
To‘raxo‘jayev, N. N.
Pedagogik mahorat va pedagogik texnologiya
. –
Toshkent: “Fan”, 2020.
5.
Mavlonova, R. X.
Innovatsion pedagogik texnologiyalar
. – Toshkent:
“Ilm ziyo”, 2022.
6.
Mahmudova, M. R.
Oliy ta’limda zamonaviy dars uslublari va
texnologiyalar
. – Samarqand: “Registon”, 2023.
7. UNESCO.
ICT in Education: A Curriculum for Schools and Programme of
Teacher Development
. – Paris, 2011.
8. Bell, S. (2010). Project-Based Learning for the 21st Century: Skills for the
Future. The Clearing House, 83(2), 39–43.
9. Martin, F., Polly, D., Jokiaho, A., & May, B. (2020).
Learning Management System (LMS) Use and Online Student Outcomes: A
Systematic Review. The Online Journal of Distance Education and e-Learning.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
228
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
10. Deterding, S., Dixon, D., Khaled, R., & Nacke, L. (2011). From Game
Design Elements to Gamefulness: Defining “Gamification”. Proceedings of the 15th
International Academic MindTrek Conference.
11. Bishop, J. L., & Verleger, M. A. (2013). The Flipped Classroom: A Survey
of the Research. ASEE National Conference Proceedings.
12. Luckin, R., Holmes, W., Griffiths, M., & Forcier, L. B. (2016). Intelligence
Unleashed: An Argument for AI in Education. Pearson.
13Laal, M., & Laal, M. (2012). Collaborative Learning: What Is It?. Procedia -
Social and Behavioral Sciences, 31, 491–495.
14. Radianti, J., Majchrzak, T. A., Fromm, J., & Wohlgenannt, I. (2020). A
Systema14tic Review of Immersive Virtual Reality Applications for Higher Education:
Design Elements, Lessons Learned, and Research Agenda. Computers & Education,
147.
15. Hug, T. (2005). Micro Learning and Narration: Exploring possibilities of
utilization of narrations and storytelling for the designing of “micro units” and
didactical micro-learning arrangements. Proceedings of Media in Transition.
