Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
210
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
MUSTAQIL O’ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA SIYOSIY PARTIYALAR
FAOLIYATI
Rahmonov Ruslan
Iqtisodiyot va pedagogika universiteti 1-kurs tarix yo’nalishi magistranti
Annotatsiya:
Mustaqil O’zbekiston Respublikasida siyosiy partiyalar faoliyati
mamlakatning demokratik rivojlanishi va ijtimoiy-siyosiy jarayonlarida muhim
ahamiyatga ega. Ushbu maqola O'zbekistonda mustaqillikning boshlanishidan so'ng
siyosiy partiyalar tizimining shakllanishi va rivojlanishiga, shuningdek, ularning
mamlakatdagi siyosiy hayotda tutgan o'rniga bag'ishlangan. Maqolada O'zbekiston
Respublikasi mustaqillikka erishgandan so'ng tashkil etilgan siyosiy partiyalar,
ularning dasturlari, tashkilotlarining funksiyalari va parlamentdagi ishtiroki tahlil
etilgan. O'zbekistonda siyosiy partiyalar faoliyatining huquqiy asoslari, ular o'rtasidagi
raqobat, koalitsiyalar va siyosiy hamkorlik masalalari yoritilgan. Shuningdek,
maqolada siyosiy partiyalarning mamlakatdagi siyosiy va ijtimoiy barqarorlikka
qo'shgan hissasi, ularning xalqning siyosiy faolligini oshirishdagi roli muhokama
qilingan. Maqola, shuningdek, siyosiy partiyalarni boshqarish tizimi, ularning o'zaro
munosabatlari va saylov jarayonlaridagi ishtirokini tahlil qilib, siyosiy pluralizmning
rivojlanishiga oid muhim xulosalar va tavsiyalarni taklif etadi. Mustaqil O’zbekiston
Respublikasida siyosiy partiyalar faoliyatining rivojlanishi, ularning demokratik
jarayonlarga qo'shgan hissasi va mamlakatning ijtimoiy-siyosiy muhitini
shakllantirishdagi o'rni haqida chuqur tahlil va fikrlar taqdim etiladi.
Kalit so’zlar:
Siyosiy partiyalar, Mustaqillik, O’zbekiston Respublikasi,
Demokratiya, Siyosiy tizim, Siyosiy pluralism, Saylovlar
KIRISH
Mustaqil O’zbekiston Respublikasi o‘zining mustaqillikni qo‘lga kiritishi bilan
siyosiy tizimda tub o‘zgarishlarni amalga oshirdi. Bu jarayon, ayniqsa, siyosiy
partiyalar faoliyatiga yangicha yondashuvni taqozo etdi. 1991-yil 31-avgustda
mustaqillikka erishganidan keyin, O’zbekistonda yangi siyosiy partiyalar tashkil etila
boshladi, bu esa mamlakatning demokratik jarayonlarida muhim qadam bo'ldi. Siyosiy
partiyalar davlat hokimiyatini amalga oshirishda va xalqni boshqarishda faol ishtirok
etib, jamiyatda siyosiy faollikning oshishiga, parlament tizimi va saylovlar kabi
demokratik institutlarning shakllanishiga katta ta'sir ko'rsatdi. O’zbekiston siyosiy
tizimining rivojlanishida partiyalarning roli nihoyatda muhimdir. Ular nafaqat
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
211
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
saylovlarda, balki ijtimoiy-siyosiy hayotda ham muhim o‘rin tutadi. Siyosiy partiyalar
demokratiyaning rivojlanishida, fuqarolarning siyosiy huquqlarini amalga oshirishda
va davlat boshqaruvini yaxshilashda muhim vosita sifatida xizmat qilmoqda. Bugungi
kunda O'zbekistonda faoliyat yuritayotgan siyosiy partiyalar, o'z dasturlari va
maqsadlariga erishish uchun qonuniy asosda harakat qilishadi, shu bilan birga ular
o‘rtasida raqobat va hamkorlik jarayonlari ham mavjud. Ushbu maqolada
O’zbekistonda siyosiy partiyalar faoliyatining rivojlanish tarixi, hozirgi holati, ularning
o‘zaro aloqalari va mamlakatning siyosiy tizimidagi roli tahlil etiladi. Maqolada,
shuningdek, siyosiy partiyalar tizimining rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatuvchi huquqiy va
ijtimoiy omillar hamda ular o‘rtasidagi raqobat va hamkorlikni o‘rganishga alohida
e'tibor qaratiladi.
Asosiy qism
Mustaqil
O’zbekiston
Respublikasida
siyosiy
partiyalar
faoliyati
mustaqillikning dastlabki yillaridan boshlab, siyosiy tizimda katta o'zgarishlarni
amalga oshirishni talab qildi. O’zbekistonning mustaqillikka erishishi bilan siyosiy
partiyalar tashkil etish va ularning faoliyatini qonuniylashtirish masalalari dolzarb
bo'lib qoldi. Ushbu bo'limda O'zbekistondagi siyosiy partiyalar faoliyatining
rivojlanishi, ularning siyosiy tizimdagi o‘rni va ular o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar
tahlil qilinadi. O’zbekistonda siyosiy partiyalar tizimi mustaqillikning dastlabki
yillarida shakllandi. 1991-yilda mustaqillikka erishganidan so'ng, davlat boshqaruvini
yaxshilash, fuqarolarning siyosiy huquqlarini ta’minlash va demokratik jarayonlarni
rivojlantirish maqsadida bir qator siyosiy partiyalar tashkil topdi. 1991–2000 yillarda,
asosan, O‘zbekiston Xalq Demokratik Partiyasi, O'zbekiston Liberal-Demokratik
Partiyasi, va O'zbekiston Ekologik Partiyasi kabi bir necha partiyalar faoliyat ko'rsata
boshladi. O’zbekistondagi siyosiy partiyalar har biri o'z dasturini ishlab chiqib,
jamiyatning ijtimoiy-siyosiy masalalariga yechim taklif qiladi. Bu dasturlarni ishlab
chiqishda partiyalar, birinchi navbatda, mamlakatning iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy
rivojlanishini ta’minlashni maqsad qiladilar. Har bir partiya o‘zining siyosiy
platformasini shakllantirgan holda, mamlakatni yanada rivojlantirishga qaratilgan
o‘ziga xos takliflar va islohotlarni taqdim etadi. Bundan tashqari, O’zbekistonda har
bir partiya o‘z siyosiy yo‘nalishiga mos ravishda ijtimoiy guruhlar, millatlar, yoshlar,
ayollar va boshqa qatlamlar uchun maxsus dasturlar ishlab chiqadi. Bu dasturlar, o‘z
navbatida, jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy ahvolini yaxshilashga yordam beradi.
Siyosiy partiyalar O’zbekistonda saylov jarayonlarida muhim o‘rin tutadi.
Respublikadagi parlament va prezidentlik saylovlari siyosiy partiyalar faoliyati uchun
markaziy ahamiyatga ega bo‘lib, ular saylovda qatnashish va o‘z nomzodlarini ilgari
surish imkoniyatiga ega. 2000-yillardan boshlab, O’zbekistonda saylov tizimi rivojlana
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
212
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
boshladi va partiyalar o‘zaro raqobatlashish orqali ko‘proq siyosiy maydonga kirishdi.
Saylovlarda ishtirok etish, partiyalarga o‘z dasturlarini keng jamoatchilikka taqdim
etish va saylovchilarni o‘z tarafdorlari sifatida jalb qilish imkoniyatini yaratdi.
Shuningdek, saylov jarayonlari orqali partiyalar o‘z dasturlarining amalga oshirilishini
va siyosiy maqsadlarini ta’minlashga harakat qilmoqda. O’zbekistondagi siyosiy
partiyalar o‘rtasidagi raqobat hamda koalitsiyalar tashkil etish jarayonlari siyosiy
tizimning muhim tarkibiy qismidir. Biroq, O’zbekistondagi siyosiy muhitda bu raqobat
juda keskin bo‘lmaganini ta’kidlash zarur. Ko‘plab partiyalar o‘z dasturlarini amalga
oshirishda davlat boshqaruvi bilan hamkorlikni tanlab, koalitsiyalar tashkil etishga
yo‘naltirilgan. Bu esa, o‘z navbatida, siyosiy barqarorlikni ta’minlashga xizmat qiladi.
Shuningdek, siyosiy partiyalar o‘rtasida hamkorlik o‘zaro manfaatli bo‘lishi mumkin,
masalan, muhim ijtimoiy va iqtisodiy islohotlar amalga oshirilganda, partiyalar
birgalikda ishlashga tayyor. Bu kabi hamkorliklar davlatda siyosiy barqarorlikni
ta’minlashda va jamiyatning rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. O’zbekistonda siyosiy
partiyalar faoliyati davlatning demokratik rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
Siyosiy partiyalar jamiyatda demokratik qadriyatlarni targ‘ib qilish, fuqarolarning
siyosiy faolligini oshirish va davlat boshqaruvining samaradorligini ta’minlashda
muhim omildir. O‘zaro raqobat, koalitsiyalar va erkin tanlovlarning mavjudligi
demokratik jarayonlarni rivojlantirishga xizmat qilmoqda.
Shu bilan birga, partiyalar o‘z dasturlarini amalga oshirishda jamiyatning barcha
qatlamlari bilan ishlashga, ularning ehtiyojlarini inobatga olishga harakat qilishadi. Bu,
o‘z navbatida, fuqarolarning davlat boshqaruvida ishtirokini kengaytiradi va ularni
jamiyat rivojiga hissa qo‘shishga undaydi. O’zbekistonda siyosiy partiyalar faoliyati
demokratik jarayonlarning rivojlanishida muhim ahamiyatga ega. Partiyalar, o‘z
dasturlarini amalga oshirish orqali davlat boshqaruvida ishtirok etib, mamlakatda
siyosiy pluralizmni rivojlantirishga xizmat qilmoqda. Siyosiy partiyalar o‘rtasidagi
raqobat va hamkorlik, shuningdek, ularning saylovlarda faol ishtirok etish
imkoniyatlari mamlakatda siyosiy barqarorlikni ta’minlashga yordam beradi. Demak,
siyosiy partiyalar O’zbekistonda demokratik jarayonlarning muvaffaqiyatli amalga
oshirilishi uchun muhim vosita sifatida xizmat qiladi.
Xulosa:
Mustaqil O’zbekiston Respublikasida siyosiy partiyalar faoliyati
mamlakatning demokratik rivojlanishida muhim o‘rin tutadi. Mustaqillikka
erishganidan so‘ng, O’zbekistonda siyosiy partiyalar tizimi rivojlanib, ular jamiyatda
siyosiy faollikni oshirish, saylov jarayonlarini demokratlashtirish va davlat
boshqaruvida ishtirok etish orqali siyosiy tizimni mustahkamlashga hissa qo‘shdi.
Partiyalar, o‘z dasturlari orqali, mamlakatning ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy
rivojlanishiga yo‘l ochib, fuqarolarning siyosiy huquqlarini amalga oshirishda faol
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
213
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
ishtirok etmoqda. Siyosiy partiyalar o‘rtasidagi raqobat va hamkorlik, shuningdek, ular
o‘rtasidagi koalitsiyalar jarayonlari mamlakatda siyosiy barqarorlikni saqlab qolishda
va demokratik institutlarning rivojlanishida muhim rol o‘ynamoqda. O’zbekiston
siyosiy partiyalarining saylovlarda ishtiroki va ularning ijtimoiy muammolarga yechim
topishga bo‘lgan intilishi jamiyatning siyosiy madaniyatini shakllantirishga yordam
bermoqda. Bundan tashqari, siyosiy partiyalar o‘rtasidagi erkin va adolatli raqobat
mamlakatning demokratik jarayonlarini mustahkamlashga xizmat qiladi. Siyosiy
pluralizmning rivojlanishi va saylov jarayonlarining yaxshilanishi orqali
O’zbekistonda ijtimoiy barqarorlik va siyosiy erkinliklar yangi bosqichga o‘tmog‘i
muhimdir. Demak, siyosiy partiyalar mamlakatda siyosiy tizimni yanada
demokratlashtirish va jamiyatning rivojlanishiga katta hissa qo‘shmoqda.
FOYDANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Qirg‘izboyev M. Fuqarolik jamiyati: siyosiy partiyalar, mafkuralar,
madaniyatlar. T.: Sharq, 1998. B. 30-32.
2.
Jalilov A., Muhammadiev U., Jo‘raev Q. va boshqalar. Fuqarolik jamiyati
asoslari: o‘quv qo‘llanma. Toshkent, 2015. B. 198-199.
3.
Bekov I.R., Abbosxo‘jayev Sh.A. Siyosiy partiyalar va O‘zbekiston
Respublikasi Prezidenti saylovi. T.: “O‘zbekiston”, 2007. B. 5.
4.
Milliy istiqlol g‘oyasi: asosiy tushuncha va tamoyillar. Toshkent: O‘zbekiston,
2000. B. 19.
5.
Mirziyoyev Sh.M. Parlamentimiz haqiqiy demokratiya maktabiga aylanishi,
islohotlarning tashabbuskori va asosiy ijrochisi bo‘lishi kerak. Prezident
Shavkat Mirziyoevning Oliy Majlis palatalari, siyosiy partiyalar hamda
O‘zbekiston Ekologik harakati vakillari bilan videoselektor yig‘ilisidagi
ma’ruzasi // Xalq so‘zi, 2017 yil 13 iyul.
6.
Tadjixanov U., Odilqoriev H., Saidov A. O‘zbekiston Respublikasining
konstitusiyaviy huquqi. T., 2001. B. 473.
7.
Bekov I., Hamidova K. Saylov va siyosiy partiyalar. Toshkent: O‘zbekiston,
2009. B. 6-7.
8.
Karimov I.A. Ozad va obod Vatan, erkin va farovon hayot – pirovard
maqsadimiz. T.: O‘zbekiston, 8 tom. B. 333.
9.
Bekov I., Hamidova K. Saylov va siyosiy partiyalar. Toshkent: O‘zbekiston,
2009. B. 9.
10.
Bekov I.R., Abbosxo‘jayev Sh.A. Siyosiy partiyalar va O‘zbekiston
Respublikasi Prezidenti saylovi. T.: “O‘zbekiston”, 2007. B. 5.
