Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
473
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
YANGI O‘ZBEKISTONNING SAN’AT MENEJMENTI SOHASIDAGI
ZAMONAVIY TENDENSIYALARI
Samiyev Baxtiyor Norbobo o‘g‘li
Oʻzbekiston davlat san’at va madaniyat instituti 3-bosqich talabasi
Norbadalova Kumush Ilhom qizi
Oʻzbekiston davlat san’at va madaniyat instituti 3-bosqich talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqola Yangi O‘zbekiston sharoitida san’at menejmenti
sohasida kuzatilayotgan zamonaviy tendensiyalarni tahlil qilishga bag‘ishlangan
Undan tashqari maqolada Yangi O‘zbekistonning siyosiy-iqtisodiy islohotlari san’at
menejmentining rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatib, ushbu yo‘nalishda innovatsion
yondashuvlar, xususiy sektor va davlat-xususiy sheriklik asosida ishlovchi madaniy
muassasalarning ko‘payishi, raqamli texnologiyalarning keng joriy etilishi haqida
ma’lumotlar keltirilib, tahlil qilingan
Kalit so‘zlar:
San’at menejmenti, milliy mаdаniyаt, zamonaviy tendensiya,
madaniy merosni, ijodiy muhit, xususiy sektor, integratsiya, innovatsiya
Abstract:
This article is devoted to the analysis of modern trends in the field of
arts management in the conditions of New Uzbekistan In addition, the article presents
and analyzes information about the positive impact of political and economic reforms
of New Uzbekistan on the development of arts management, innovative approaches in
this area, the increase in cultural institutions operating on the basis of private sector
and public-private partnerships, and the widespread introduction of digital
technologies
Keywords:
Arts management, national culture, modern trends, cultural heritage,
creative environment, private sector, integration, innovation
So‘nggi yillarda mamlakatimizda olib borilayotgan islohotlar, ayniqsa
madaniyat va san’at sohasini rivojlantirishga qaratilgan davlat siyosati,
mamlakatimizda ijtimoiy-madaniy hayotning sifat jihatdan yangi bosqichga
ko‘tarilishiga zamin yaratmoqda Shu jihatdan olganda, san’at menejmentining
zamonaviy tendensiyalarini o‘rganish, bugungi kunning eng dolzarb ilmiy-amaliy
masalalaridan biridir
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
474
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
San’at menejmenti Yangi O‘zbekistonning madaniy siyosati bilan bevosita
bog‘liq holda shakllanmoqda Bugungi kunda san’at sohasi ham boshqa sektorlar kabi
raqobat maydoniga aylangan bo‘lib, unda samarali boshqaruv tizimlarisiz oldinga
siljish mumkin emas Aynan mana shu ehtiyoj san’at menejmentining rivojlanishini
tezlashtirmoqda
Bu bоrаdа О‘zbekistоn Respublikаsining
2021-yil 20-yаnvаrdа qаbul
qilingаn “Mаdаniy fаоliyаt vа mаdаniyаt tаshkilоtlаri tо‘g‘risidа”gi Qоnuni,
О‘zbekistоn Respublikаsi Prezidentining 2023-yil 25-dekаbrdаgi “Аhоligа mаdаniy
xizmаt kо‘rsаtish dаrаjаsini yаnаdа оshirish chоrа-tаdbirlаri tо‘g‘risidа”gi PQ-406-sоn
qаrоri, О‘zbekistоn Respublikаsi Prezidentining 2018-yil 26-аvgustdаgi “О‘zbekistоn
Respublikаsidа mаdаniyаt vа sаn’аt sоhаsini innоvаtsiоn rivоjlаntirish chоrа-tаdbirlаri
tо‘g‘risidа”gi PQ-3920-sоn qаrоri,
О‘zbekistоn Respublikаsi Prezidentining
2018-
yil 28-nоyаbrdаgi “О‘zbekistоn Respublikаsidа milliy mаdаniyаtni yаnаdа
rivоjlаntirish kоnsepsiyаsini tаsdiqlаsh tо‘g‘risidа”gi PQ-4038-sоnli qаrоri, 2022-yil
2-fevrаldаgi “Mаdаniyаt vа sаn’аt sоhаsini yаnаdа rivоjlаntirishgа dоir qо‘shimchа
chоrа-tаdbirlаr tо‘g‘risidа”gi PQ-112-sоnli qаrоri mаdаniyаt vа sаn’аt sоhаsi,
1
shu
jumladan zamonaviy rivojlanayotgan Yangi O‘zbekistonda san’at menejmenti
rivоjlаnishi vа mustаhkаmlаnishining huquqiy аsоsi bo‘lib xizmat qilmoqda
Zamonaviy rivojlanayotgan Yangi O‘zbekistonda san’at menejmenti nafaqat
madaniyat muassasalarini boshqarish bilan cheklanib qolmayapti, balki ijodiy
startaplar, xususiy kinokompaniyalar, san’at galereyalari va teatr kompaniyalari,
festivallar, madaniyat va san’at sohasi ta’limi muassasalari, raqamli san’at
platformalari, kontent yaratuvchi agentliklar va boshqa ko‘plab sohalarni ham qamrab
olayotgan keng ko‘lamli tarmoq shaklini olmoqda
2
Bu esa ushbu yo‘nalishda yangicha
yondashuvlar, ilg‘or menejment texnologiyalari va innovatsion qarorlarni qo‘llash
zaruratini yuzaga keltirmoqda
Yangi O‘zbekiston sharoitida san’at menejmentining rivojlanishiga quyidagi
omillar ta’sir ko‘rsatmoqda: davlat siyosatining san’at va madaniyat sohasiga bo‘lgan
e’tibori kuchaygani; madaniy infratuzilmaning modernizatsiya qilinayotgani; xususiy
sektorning madaniy loyihalarda faollashayotgani; yoshlar orasida san’at va dizayn
sohalariga bo‘lgan qiziqishning ortib borayotgani; xalqaro hamkorlikning kengayib
1
Yusupova, R. K.
“Madaniyat va san’at sohasida innovasion jarayonlarning tutgan o‘rni.”
Inter education & global study 5
(2024): 315-322.
2
Fayziyev T. R. “
Madaniy sohada menejmentning xususiyatlari
”.
Перекрёсток
культуры
. 2023/4/18.
5.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
475
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
borayotgani; zamonaviy raqamli vositalar va kommunikatsiya texnologiyalarining
jadal rivojlanayotganligi
3
Yangi O‘zbekiston sharoitida san’at menejmentining rivojlanishiga ta’sir
qiluvchi omillar
:
✓
davlat siyosatining madaniyat va san’atga bo‘lgan strategik e’tibori
,
2022-2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasida
madaniyat va san’at sohasini rivojlantirish muhim ustuvor yo‘nalishlardan biri sifatida
belgilangan Prezident farmonlari, qarorlar va dasturlarda sohani qo‘llab-quvvatlash,
madaniy merosni saqlash, ijodiy muhitni rivojlantirish hamda san’at sohasi
mutaxassislarini tayyorlash masalalari markaziy o‘ringa ega bo‘lmoqda Bu esa san’at
menejmentining institutsional asoslarini mustahkamlashga xizmat qilmoqda
✓
madaniy infratuzilmaning modernizatsiyasi va kengayishi
, so‘nggi
yillarda respublikaning barcha hududlarida yangi teatrlar, konsert zallari, san’at
maktablari, muzeylar, galereyalar va boshqa madaniyat muassasalari barpo etilmoqda
yoki rekonstruksiya qilinmoqda Bu infratuzilma faqat ijod uchun emas, balki samarali
menejment faoliyatini yuritish uchun ham asos bo‘lib xizmat qilmoqda
✓
xususiy sektorning san’at va madaniyatdagi faollashuvi
,
O‘zbekistonda san’at sohasida faoliyat yuritayotgan nodavlat tashkilotlar, xususiy
teatrlar, ijodiy studiyalar, festivallar va galereyalar soni ortib bormoqda Bu holat san’at
menejmentiga bo‘lgan talabni kuchaytiradi, chunki har bir loyiha professional
yondashuv va boshqaruvni talab qiladi
✓
yosh avlod orasida san’at va ijodkorlikka bo‘lgan qiziqishning
ortishi
, Yangi O‘zbekiston yoshlarida san’at, dizayn, raqamli ijod, musiqa, kino va
teatrga bo‘lgan qiziqish keskin ortmoqda Bu esa yangi iste’dodlar bilan bir qatorda
ularni boshqarish, yo‘naltirish va ularga imkon yaratish vazifasini bajaruvchi art-
menejerlarga ehtiyojni yanada oshiradi
✓
xalqaro hamkorlik va madaniy diplomatiyaning kengayishi
,
O‘zbekistonning xorijiy davlatlar bilan madaniy aloqalari, qo‘shma loyihalar, san’at
festivallari, madaniyat kunlari, xalqaro grantlar va ko‘rgazmalar ortib bormoqda Bu
esa global tajribalarni o‘zlashtirish, ilg‘or menejment yondashuvlarini milliy
amaliyotga tadbiq etish imkonini beradi
✓
raqamli texnologiyalar va media platformalarning jadal rivoji esa
,
bugungi kunda san’at asarlarini targ‘ib qilish, auditoriyani jalb qilish va moliyaviy
3
Yusup
а
liyev
а
D. Q.
“T
he importance of planning, organization and management of creative institutions.
”
International Journal
of Artificial Intelligence 1.1 (2024): 776-782.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
476
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
barqarorlikka erishishda raqamli vositalar (ijtimoiy tarmoqlar, striming platformalar,
mobil ilovalar) muhim rol o‘ynamoqda Bularning barchasi san’at menejmentining
yangi yo‘nalishlarini – raqamli menejment, kontent marketingi, san’atda brending va
boshqalarni shakllantirmoqda
✓
bozor iqtisodiyoti tamoyillarining san’atga tatbiq etilishi esa
, Yangi
O‘zbekiston sharoitida san’at sohasi ham iqtisodiy mexanizmlar orqali faoliyat
yuritishni boshladi San’at mahsulotining monetizatsiyasi, investitsion jozibadorlik,
homiylik tizimi, grantlar, san’at brendlari yaratish kabi jarayonlar san’at
menejmentining zamonaviy shakllarini talab qilmoqda
4
Bunday jarayonlar san’at menejerining rolini tubdan o‘zgartirmoqda Endilikda
u faqatgina tashkilotchi yoki rejalashtiruvchi emas, balki ijodiy g‘oyalarni amalga
oshiruvchi, moliyaviy manbalarni jalb qiluvchi, brend yaratuvchi, auditoriyani
shakllantiruvchi, madaniy kommunikatsiyalarni boshqaruvchi ko‘p funksiyali
mutaxassisga aylangan Shu boisdan ham O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalarida san’at
menejmenti bo‘yicha maxsus mutaxassisliklar ochilmoqda, kasbiy malaka oshirish
kurslari tashkil etilmoqda, xalqaro tajriba o‘rganilmoqda
Xususan, O‘zbekiston davlat san’at va madaniyat institutida ham olib
borilayotgan islohatlardan biri shuki institutda tayyorlanayotgan kasb egalariga yangi
bugungi kun talabi bo‘yicha madaniyat va san’at sohasi menejerlarini tayyorlash
yuklatilgan Bunga binobarin Menejment: “Madaniyat va san’at sohasi menejmenti”,
Menejment “Ommaviy tadbirlar menejmenti, “San’at sohasi prodyuserlik” ta’lim
yo‘nalishlari tayyorlovi yo‘lga qo‘yildi Bu bilan madaniyat va san’at sohosini
boshqarishning zamonaviy kasb egalari yetishib chiqishiga va bu soha kasb egalarini
tayyorlash uzluksizligi va doimiyligi ta’limning alohida soha sifatida shakllanishiga
sabab bo‘ladi
5
Shu bilan birga, zamonaviy san’at menejmentida muayyan muammolar ham
mavjud: sohadagi mutaxassislarning yetishmasligi, menejment faoliyatining to‘laqonli
tizimlashtirilmaganligi, bozor mexanizmlarining san’at bilan hali to‘liq
integratsiyalanmaganligi, san’at va madaniyat mahsulotlarining monetizatsiyasi
masalalari, auditoriya bilan ishlashdagi innovatsion yondashuvlarning kamligi va
boshqalar Ushbu muammolarni tahlil qilish, ularni hal etish yo‘llarini ishlab chiqish,
milliy san’at menejmenti modelini shakllantirish – hozirgi davrda katta ilmiy va amaliy
4
Fayziyev, T., U. Zunnunova, and S. Zakirova.
“
Academic and organizational aspects of entrepreneurship education in art
universities of Uzbekistan.
”
Journal of critical reviews 7 (2020): 19.
5
Tojiyev Javlonbek Rustamovich.
“Y
angi O
‘zbekiston taraqqiyotida madaniyat va san’at menejmentining o‘rni."
Oriental Art
and Culture 4.1 (2023): 575-579.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
477
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
ahamiyatga ega Yangi O‘zbekiston sharoitida san’at menejmenti sohasida yuzaga
kelayotgan zamonaviy tendensiyalarni aniqlash, ularning asosiy yo‘nalishlari va
rivojlanish istiqbollarini tahlil qilish, mavjud muammolarni aniqlab, ularni bartaraf
etishga doir takliflar ishlab chiqishdan iborat
Bugungi kunda san’at menejmentining zamonaviy tendensiyalari, avvalo,
globalizatsiya, raqamlashtirish, kreativ industriyalar bilan integratsiya, ijtimoiy
mas’uliyat va madaniy turizm kabi omillar bilan chambarchas bog‘liqdir
San’at menejmentining eng kuchli va tez rivojlanayotgan tendensiyalaridan biri
raqamli texnologiyalarni san’at bilan integratsiya qilishdir Bu jarayon san’atni yaratish
va iste’mol qilish shakllarini tubdan o‘zgartirmoqda Raqamli san’at, onlayn
galereyalar, virtual turar-joylar, san’at asarlarini onlayn platformalarda namoyish etish
va onlayn savdo orqali san’at bozori yangi bir darajaga ko‘tarilmoqda San’at asarlarini
raqamli formatda yaratish, xususan, digital art, VR (virtual reality), AR (augmented
reality), va 3D texnologiyalari orqali ishlab chiqarish san’atni yanada interaktiv va
keng auditoriyaga yetkazish imkonini beradi
6
Bunday yondashuv san’atni global
miqyosda osonroq tarqatish, sotish va ko‘rsatilishini ta’minlaydi
Bundan tashqari,
san’atning raqamli platformalar orqali ommalashuvi, badiiy mahsulotlar va xizmatlarni
reklama qilishning yangi usullarini yaratadi San’atni raqamlashtirish, o‘z navbatida,
yosh avlodni san’atga jalb etishda ham samarali vosita sifatida ishlatiladi
San’at menejmenti sohasidagi yana bir zamonaviy tendensiya – bu kreativ
industriyalar va madaniyatning iqtisodiy jihatlarini rivojlantirishdir Kreativ
industriyalar so‘nggi yillarda iqtisodiy o‘sish va barqaror rivojlanishning asosiy
omillaridan biriga aylangan Madaniy sanoat, shu jumladan san’at, musiqa, kino,
dizayn, moda va boshqa ijodiy sohalar iqtisodiyotning ajralmas qismiga aylanmoqda
7
San’at menejmenti, bunday holatda, faqat ijodiy jarayonlarni boshqarish emas, balki
madaniy mahsulotlarni tijoratlashtirish, yangi bozorlarni o‘zlashtirish, madaniy
sanoatni rivojlantirishga qaratilgan strategiyalarni ishlab chiqishni ham o‘z ichiga oladi
Madaniy sanoatning iqtisodiy samaradorligini oshirish uchun turli marketing, PR va
brend yaratish faoliyatlari amalga oshiriladi Bularning barchasi san’at menejerlarining
faoliyatini yanada murakkablashtiradi, ammo shu bilan birga san’atni yanada kengroq
auditoriyaga yetkazish imkonini beradi
6
Fayziyev T
о‘rabek. “C
ulture pablik rileyshnz-pr (public relations) and advertising.
”
Multidisciplinary Journal of Science and
Technology 4.10 (2024): 327-330.
7
Yusupaliyeva Dilafruz Qahramonovna.
“Madaniyat va san’at sohasi menejerlarini tayyorlashning o ‘ziga xos xususiyatlari.”
Oriental Art and Culture 5.6 (2024): 611-615.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
478
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
San’at menejmentining yana bir zamonaviy tendensiyasi – bu madaniy
turizmning rivojlanishi Madaniy turizm, san’at asarlarini va tarixiy yodgorliklarni
ko‘rish, madaniy tadbirlarda qatnashish uchun turistik sayohatlar tashkil etishni o‘z
ichiga oladi San’atni targ‘ib qilishning yangi usullari sifatida madaniy turizm keng
tarqalmoqda Bu jarayon san’at va madaniyat muassasalariga iqtisodiy foyda keltirish,
shuningdek, sayyohlar uchun yangi turistik yo‘nalishlar yaratish imkoniyatini beradi
O‘zbekiston kabi madaniy boyliklarga boy davlatlar uchun bu tendensiya juda
muhimdir, chunki u nafaqat iqtisodiy o‘sishni ta’minlaydi, balki xalqaro maydonda
mamlakatning imidjini oshiradi
Zamonaviy san’at menejmenti tendensiyalaridan biri – san’at va madaniyatning
ijtimoiy mas’uliyatga bo‘lgan yondashuvi Ijodkorlar va san’at muassasalari ijtimoiy
mas’uliyatni o‘z faoliyatining bir qismi sifatida ko‘rib chiqishmoqda San’at ijtimoiy
muammolarni, adolatsizliklarni va boshqa ijtimoiy ehtiyojlarni ko‘rsatish, jamiyatda
ezgulik, yaxshi niyat va g‘amxo‘rlik kabi qadriyatlarni targ‘ib qilishga yordam beradi
Bu, o‘z navbatida, san’atning jamiyatga bo‘lgan ta’sirini yanada kuchaytiradi
8
San’atning ijtimoiy mas’uliyatini kuchaytirish, shuningdek, san’at muassasalari va
menejerlari uchun yangi va kengroq auditoriyalarni jalb qilishni anglatadi Ijodiy va
ijtimoiy loyihalar, ko‘pincha, inson huquqlari, tenglik, atrof-muhitni himoya qilish kabi
mavzularga qaratilgan bo‘ladi Bunday loyihalar jamiyatning o‘zgarishi va
rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi
San’at menejmentining yangi tendensiyalaridan yana biri bu, innovatsion
boshqaruv metodlarining joriy etilishi San’at menejmenti sohasidagi menejerlar,
kreativ yondashuvlar, analitik fikrlash va strategik rejalashtirish kabi ilg‘or boshqaruv
metodlarini qo‘llashga harakat qilmoqda Yangi boshqaruv uslublari, jamoa tuzish va
loyiha boshqaruvi kabi yondashuvlar san’at muassasalarini yanada samarali va
samarali ishlashini ta’minlaydi
San’at menejmentida strategik rejalashtirish,
marketing, brend yaratish, moliyaviy boshqaruv kabi aniq uslublar va metodlar
qo‘llanilmoqda Boshqaruvning zamonaviy yondashuvlari san’at muassasalarini global
miqyosda raqobatbardosh va samarali qilishga imkon beradi
San’at menejmenti sohasidagi zamonaviy tendensiyalar san’atning yaratishdan
tortib uning tarqatilishigacha bo‘lgan barcha jarayonlarini zamonaviy va innovatsion
yondashuvlar asosida rivojlantirmoqda Raqamlashtirish, kreativ industriyalar bilan
integratsiya, madaniy turizm, ijtimoiy mas’uliyat va xalqaro hamkorlik kabi omillar
8
Dewey Patricia.
“
From arts management to cultural administration.
”
International Journal of Arts Management 6 (2004): 13-
23.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
479
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
san’atni boshqarishning yangi paradigmalarini shakllantiradi Bu jarayonlar nafaqat
san’atni iqtisodiy jihatdan rivojlantiradi, balki uning jamiyatdagi ahamiyatini yanada
mustahkamlashga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Yusupova, R K “Madaniyat va san’at sohasida innovatsion jarayonlarning
tutgan o‘rni” Inter education & global study 5 (2024): 315-322
2.
Fayziyev T R “
Madaniy sohada menejmentning xususiyatlari
”
Перекрёсток культуры 2023/4/18 5
3.
Yusupаliyevа D Q “The importance of planning, organization and
management of creative institutions” International Journal of Artificial Intelligence 11
(2024): 776-782
4.
Fayziyev, T, U Zunnunova, and S Zakirova “Academic and organizational
aspects of entrepreneurship education in art universities of Uzbekistan” Journal of
critical reviews 7 (2020): 19
5.
Tojiyev Javlonbek Rustamovich “Yangi O‘zbekiston taraqqiyotida
madaniyat va san’at menejmentining o‘rni" Oriental Art and Culture 41 (2023): 575-
579
6.
Fayziyev Tо‘rabek “Culture pablik rileyshnz-pr (public relations) and
advertising” Multidisciplinary Journal of Science and Technology 410 (2024): 327-
330
7.
Yusupaliyeva Dilafruz Qahramonovna “Madaniyat va san’at sohasi
menejerlarini tayyorlashning o‘ziga xos xususiyatlari” Oriental Art and Culture 56
(2024): 611-615
8.
Dewey Patricia “From arts management to cultural administration”
International Journal of Arts Management 6 (2004): 13-23
9.
Todjidinov Umid Todjidinovich “Madaniyat va san ‘at menejmenti va
uning zamonaviy ko‘rinishlari” Oriental Art and Culture 41 (2023): 307-315
10.
Komilova, Mushtariybegim “San’at va madaniyat menejmenti (boshqaruv
san’ati) haqida ilmiy yondoshuvlar va uning zamonaviy klassifikatsiyasi” Oriental Art
and Culture 7 (2021): 91-106
