Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
321
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
TELEKOMMUNIKATSIYA TARMOG‘INING SERVISLI ARXITEKTURASI.
TELEKOMMUNIKATSIYA XIZMATLARINI LOYIHALASH VA
DASTURLASHDA MODULLI
YONDASHUV, ICHKI VA TASHQI LOYIHALASH
.
Kayumova Shaxnoza Muhamadjonovna
Fan va texnologiyalar unversiteti “Aniq fanlar” kafedrasi katta o‘qituvchisi
Dasturiy injiniring yo‘nalishi 3/24 guruh talabasi
Toshmurodov Dovud Yahyo O‘g‘li
Annotatsiya:
Ushbu maqolada Intellektual transport tizimining xususiyatlari,
transport tizimlarining aloqa tarmoqlari tahlili shuni ko'rsatadiki, telekommunikatsiya
tizimlari birinchi navbatda texnologik maqsadlar uchun axborot almashinuvini
ta'minlaydi: bu boshqaruv intellektual transport tizimlari transport kompaniyalari
bo'limlari o'rtasidagi aloqa, tashqi foydalanuvchilar uchun aloqa, intellektual transport
tizimlarining barcha quyi tizimlarining uzluksiz ishlashi masalan, transport oqimini
boshqarish quyi tizimi integratsiyalashgan harakatni boshqarish tizimi pul yig'ish quyi
tizimlari va boshqalar. Shuning uchun telekommunikatsiya tizimi arxitekturasi, albatta,
texnologik aloqa tarmog'ini va tijorat xizmatlarini ko'rsatish uchun aloqa tarmog'ini o'z
ichiga oladi. Telekommunikatsiya tizimlarini rivojlantirishning asosiy omillaridan biri
onlayn axborot xizmatlaridir. 2020 yilga borib yakka tartibdagi avtomobil uchun
tarmoq resurslariga talablar 100 Mbit/s ga yetishi kutilmoqda, ularning yarmidan ko‘pi
axborot xizmatlariga to‘g‘ri kelishi haqida ma’lumot beriladi.
Kalit so‘zlar:
Telekommunikatsiya, xizmatlar, tarmoq, 5G mobil aloqa.
Aннотатция:
В
данной
статье
представлена
характеристика
Интеллектуальной транспортной системы, проведен анализ сетей связи
транспортных систем, который показывает, что телекоммуникационные системы
в первую очередь обеспечивают обмен информацией технологического
назначения: это управление интеллектуальными транспортными системами,
связь между подразделениями транспортных компаний, связь для внешних
пользователей, бесперебойная работа всех подсистем интеллектуальных
транспортных систем, например, подсистемы управления транспортными
потоками, комплексной системы управления дорожным движением, подсистемы
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
322
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
взимания платы и т.д. Поэтому архитектура телекоммуникационной системы
обязательно включает в себя технологическую сеть связи и сеть связи для
предоставления коммерческих услуг. Одним из основных факторов развития
телекоммуникационных систем являются информационные услуги в режиме
онлайн. Ожидается, что к 2020 году потребности в сетевых ресурсах для
отдельного транспортного средства достигнут 100 Мбит/с, причем более
половины этого объема будет приходиться на информационные услуги.
Ключевые слова:
Телекоммуникации, услуги, сеть, мобильная связь 5G.
Abstract:
This article presents the characteristics of the Intelligent Transport System,
the analysis of the communication networks of transport systems, which shows that
telecommunication systems primarily provide information exchange for technological
purposes: this is the management of intelligent transport systems, communication
between departments of transport companies, communication for external users, the
smooth operation of all subsystems of intelligent transport systems, for example, the
traffic flow control subsystem, the integrated traffic management system, toll
collection subsystems, etc. Therefore, the architecture of the telecommunication
system necessarily includes a technological communication network and a
communication network for the provision of commercial services. One of the main
factors in the development of telecommunication systems is online information
services. It is expected that by 2020, the requirements for network resources for an
individual car will reach 100 Mbit/s, more than half of which will fall on information
services.
Keywords:
Telecommunications, services, network, 5G mobile communications.
Kirish
Zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi, global
tarmoq xizmatlariga bo‘lgan ehtiyojning oshishi va foydalanuvchilarning murakkab
ehtiyojlarini qondirish zarurati telekommunikatsiya tarmoqlarini yangi yondashuv
asosida loyihalash va boshqarishni talab etmoqda. Shunday yondashuvlardan biri
servisga yo‘naltirilgan arxitektura
asosidagi telekommunikatsiya tizimlaridir. Servisli
arxitektura tushunchasi bu modullashtirilgan, qayta ishlatiladigan va platformaga
bog‘liq bo‘lmagan xizmatlar orqali tizimlarni qurish tamoyilidir. Har bir xizmat aniq
belgilangan funksiyani bajaradi va boshqa xizmatlar bilan standart interfeyslar orqali
muloqot qiladi.Servisli aloqa konsepsiyasi dastlab dasturiy ta'minot tizimlarida paydo
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
323
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
bo‘lgan bo‘lsa-da, bugungi kunda u telekommunikatsiya sohasida ham muvaffaqiyatli
qo‘llanilmoqda. Bu esa operatorlarga yanada moslashuvchan, kengaytiriladigan va
boshqarilishi oson tarmoqlarni yaratish imkonini bermoqda.
Telekommunikatsiya tarmoqlarida servisli yondashuv
Telekommunikatsiya tizimlarida servisli arxitektura quyidagi asosiy jihatlar orqali
namoyon bo‘ladi. Servislar ajratilishi har bir xizmat masalan, aloqa o‘rnatish, billing,
autentifikatsiya alohida modul sifatida amalga oshiriladi. Standart interfeyslar
Servislar o‘zaro XML, SOAP, REST kabi standart protokollar orqali muloqot qiladi.
Moslashuvchanlik yangi xizmatlarni mavjud tarmoqqa oson integratsiya qilish
imkoniyati. Qayta ishlatiluvchanlik bir servis turli ilovalar tomonidan ishlatilishi
mumkin. Xizmatga yo‘naltirilgan boshqaruv resurslarni optimal taqsimlash,
monitoring va xizmat sifatini nazorat qilish. Standart protokollar asosida qurilgan
telekommunikatsiya platformalari bugungi kunda ko‘plab telekommunikatsiya
operatorlari o‘z infratuzilmasini servisga yo‘naltirilgan modelga o‘tkazmoqda.
Masalan, IMS IP Multimedia Subsystem arxitekturasi Standart protokollar prinsiplari
asosida qurilgan bo‘lib, IP asosidagi xizmatlar VoIP, video qo‘ng‘iroqlar, xabar
almashish uchun moslashuvchan platforma yaratadi.
Telekommunikatsiya tarmoqlarida servisli yondashuvning afzalliklari
Telekommunikatsiya sohasida servisga yo‘naltirilgan arxitektura standart
protokollar asosida yondashuvi zamonaviy tarmoqlarni boshqarish va rivojlantirish
uchun muhim vosita hisoblanadi. Ushbu yondashuvning bir qancha asosiy afzalliklari
mavjud. Moslashuvchanlik va kengayish imkoniyati. Servisli yondashuv tarmoqni
kichik, mustaqil xizmatlarga bo‘lishga asoslanadi. Bu yangi xizmatlar yoki
funksiyalarni tizimga qo‘shishni osonlashtiradi. Operatorlar tezda yangi xizmatlarni
yaratib, mavjud tizimga moslab qo‘shishlari mumkin. Qayta ishlatiluvchanlik har bir
servis alohida modul bo‘lib, turli tizimlar va ilovalar tomonidan qayta ishlatilishi
mumkin. Bu dasturiy ta'minot va resurslardan samarali foydalanish imkonini beradi.
Boshqaruvning soddaligi Servislar mustaqil ishlagani uchun ularni alohida monitoring
qilish, nosozliklarni aniqlash va tuzatish osonlashadi. Bu tarmoqning ishonchliligini
oshiradi.
Xizmat sifatining yaxshilanishi Servislarni alohida boshqarish va nazorat
qilish orqali har bir xizmat sifat ko‘rsatkichlarini optimallashtirish mumkin. Natijada,
foydalanuvchilarga yuqori sifatli xizmat taqdim etiladi. Integratsiya imkoniyatlari
Servislar standart interfeyslar yordamida o‘zaro muloqot qiladi, bu esa turli ishlab
chiqaruvchilarning texnologiyalari va tizimlarini birlashtirishni osonlashtiradi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
324
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Xarajatlarni kamaytirish Qayta ishlatiladigan servislar va modullar yordamida ishlab
chiqish, texnik xizmat ko‘rsatish va yangilash xarajatlari kamayadi.
Telekommunikatsiya tarmoqlarida servisli yondashuvning muammolari
Telekommunikatsiya tarmoqlarida servisga yo‘naltirilgan arxitektura ko‘plab
afzalliklarga ega bo‘lsa-da, bu yondashuvni joriy etishda ba’zi muammolar va
qiyinchiliklar ham uchrab turadi. Ularning asosiylari quyidagilardan iborat.
Murakkablik va bog‘liqlik Servislar ko‘plab mustaqil modullardan iborat bo‘lganligi
sababli, ularning o‘zaro bog‘liqligi murakkab tizim hosil qiladi. Bu esa tarmoqni
loyihalash, boshqarish va nosozliklarni aniqlashni qiyinlashtiradi. Xavfsizlik
muammolari: Servislararo muloqot internet protokollari orqali amalga oshiriladi, bu
esa turli kiberhujumlar va xavfsizlik tahdidlariga olib kelishi mumkin. Shuning uchun
servislar o‘rtasida ma’lumot almashinishda kuchli autentifikatsiya va shifrlash
usullarini joriy etish talab etiladi. Legac tizimlar bilan moslashuv muammosi. Ko‘plab
telekommunikatsiya operatorlarining eski tizimlari mavjud bo‘lib, ularni servisli
arxitekturaga integratsiya qilish qiyin kechadi. Bu esa servisli yondashuvga o‘tishni
sekinlashtiradi. Tarmoqlar resurslarini boshqarish qiyinchiliklari. Servislar soni
oshgani sayin, ularni samarali boshqarish va resurslarni optimal taqsimlash
murakkablashadi. Bu esa tarmoq ish faoliyatining pasayishiga olib kelishi mumkin.
Standartlar va moslik muammolari. Turli ishlab chiqaruvchilar tomonidan taklif etilgan
servislar standartlari va protokollarida farqlar bo‘lishi mumkin. Bu esa ularni bir
tizimga birlashtirishda qiyinchiliklarni yuzaga keltiradi.
Tezkor o‘zgarishlarga
moslashish tez rivojlanayotgan telekommunikatsiya bozorida yangi xizmatlar va
texnologiyalar doimiy paydo bo‘ladi standartlar asosidagi tizimlarni bunday
o‘zgarishlarga tez moslashtirish har doim ham oson bo‘lmaydi. Servislararo
bog‘liqliklar ko‘payishi murakkablikni oshiradi. Xavfsizlik va autentifikatsiya
muammolari.
Tarmoq arxitekturasi kommutatsiya markazlari va ma'lumotlar
markazlari bilan birgalikda optik tolali magistral tarmoqdan, yo'llar, avtomagistrallar
va boshqalar geografiyasini kuzatuvchi magistral tarmoqlardan, turli xil ulanishlar
yordamida amalga oshiriladigan kirish tarmoqlaridan iborat bo'lgan majburiy
texnologik qism bilan birlashtirilgan bo'lishi kerak. radiotexnologiyalar. Axborot
texnologiyalari rivojlanishining zamonaviy tendentsiyalarini hisobga olish kerak: katta
ma'lumotlar, foydalanuvchilarning mobilligi, bulutli xizmatlar va ijtimoiy tarmoqlar
tushunchalari.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
325
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Tahliliy qism
Loyihani tahlillash jarayonida xizmatning ichki va tashqi elementlari alohida
ko‘rib chiqiladi. Ichki loyihalash xizmatning ichki tuzilishi, ya’ni modul va
komponentlar qanday tashkil etilganligi, ularning o‘zaro aloqasi va ma’lumot
almashinuvi tartibi haqidagi jarayon. Bu bosqichda xizmatning ichki mantiqiy modeli
yaratiladi va resurslarni qanday boshqarish aniqlanadi. tashqi loyihalash xizmat
foydalanuvchiga qanday ko‘rinishda va qanday interfeyslar orqali taqdim etilishi bilan
bog‘liq. Bu yerda foydalanuvchi talablariga mos keluvchi xizmat ko‘rsatish usullari,
APIlar,
protokollar
va
foydalanuvchi
interfeyslari
ishlab
chiqiladi.
Telekommunikatsiya xizmatlarini ishlab chiqishda modulli yondashuv ichki va tashqi
loyihalashni samarali uyg‘unlashtirishga imkon beradi. Ichki loyihalash xizmatning
texnik va operatsion qismlarini optimallashtirsa, tashqi loyihalash foydalanuvchi
talablarini qondirishga qaratilgan. Modullar orasidagi aniq interfeyslar va
standartlashtirilgan protokollar xizmatlarning o‘zaro integratsiyasi va kengaytirilishini
osonlashtiradi. Shu bilan birga, ichki va tashqi loyihalashning uzviy bog‘lanishi xizmat
sifatining yuqori darajasini ta’minlaydi. Biroq, murakkab modullararo bog‘liqliklar va
foydalanuvchi talablarining tez o‘zgarishi modullarni loyihalashda qo‘shimcha
qiyinchiliklar tug‘dirishi mumkin. Shu sababli, loyiha bosqichlarida qat’iy standartlar
va sinovlar o‘tkazilishi zarur. Standartlarga moslik ichki komponentlar va modullar
sanoat standartlariga va protokollarga muvofiq bo‘lishi kerak, bu ularning keng
integratsiyasini ta’minlaydi. Xizmat darajasi va sifatini ta’minlash Tashqi loyihalashda
xizmatlarning uzluksizligi, tezligi va ishonchliligini ta’minlash mexanizmlari ham
ko‘zda tutiladi.
Foydalanuvchi talablariga qarab xizmatlarni tezda sozlash yoki
yangilarini qo‘shish imkoniyati. Modulli yondashuv va ichki-tashqi loyihalashning
uyg‘unligi. Telekommunikatsiya xizmatlarini muvaffaqiyatli yaratish uchun modulli
yondashuv bilan ichki va tashqi loyihalash prinsiplarini uyg‘unlashtirish muhimdir.
Ichki modullar o‘zaro aniq belgilangan interfeyslar orqali bog‘langan bo‘lishi kerak,
bu ularning bir-biridan mustaqilligini va tizimning kengayishini ta’minlaydi. Tashqi
interfeyslar esa ichki modul va xizmatlarning imkoniyatlarini foydalanuvchilarga
qulay ko‘rinishda taqdim etishi zarur. Servislararo o‘zaro aloqalar masalan,
autentifikatsiya moduli billing moduli bilan bog‘lanishi ichki loyihalashda qat’iy
rejalashtirilgan bo‘lishi kerak.
Xulosa
Telekommunikatsiya xizmatlarini modulli yondashuv asosida ichki va tashqi
loyihalash bilan birga ishlab chiqish tizimni yanada moslashuvchan, ishonchli va
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
326
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
foydalanuvchi ehtiyojlariga javob beradigan darajada yaratishga imkon beradi. Bu esa
xizmat ko‘rsatish sifatini oshiradi va operatorlarning raqobatbardoshligini
mustahkamlaydi. Telekommunikatsiya xizmatlarini muvaffaqiyatli yaratish uchun
modulli yondashuv bilan ichki va tashqi loyihalash prinsiplarini uyg‘unlashtirish
muhimdir. Ichki modullar o‘zaro aniq belgilangan interfeyslar orqali bog‘langan
bo‘lishi kerak, bu ularning bir-biridan mustaqilligini va tizimning kengayishini
ta’minlaydi. Tashqi interfeyslar esa ichki modul va xizmatlarning imkoniyatlarini
foydalanuvchilarga qulay ko‘rinishda taqdim etishi zarur. Servislararo o‘zaro aloqalar
masalan, autentifikatsiya moduli billing moduli bilan bog‘lanishi ichki loyihalashda
qat’iy rejalashtirilgan bo‘lishi kerak. Telekommunikatsiya xizmatlarini modulli
yondashuv va ichki-tashqi loyihalash tamoyillari asosida yaratish samarali va ishonchli
tizimlar yaratishga imkon beradi. Bu yondashuv xizmatlarning mustaqilligi, qayta
ishlatiluvchanligi, kengaytirilishi va sifatini ta’minlashga xizmat qiladi. Shu bilan
birga, bunday tizimlarni loyihalashda murakkabliklar va xavfsizlik muammolarini
oldindan hisobga olish va ularga yechimlar ishlab chiqish muhimligini qayta
takomillashtirish kerakdur.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1.Holma, H., & Toskala, A. (2011). LTE for UMTS: Evolution to LTE -Advanced.
John Wiley & Sons.
2.Sesia, S., Toufik, I., & Baker, M. (2011). LTE - The UMTS Long Term Evolution:
From Theory to Practice. Wiley.
3.Elnashar, A., El-Sayed, M., & Sherif, M. (2014). Design, Deployment and
Performance of 4G-LTE Networks: A Practical Approach. John Wiley & Sons.
4.Dahlman, E., Parkvall, S., & Skold, J. (2016). 4G: LTE /LTE -Advanced for Mobile
Broadband. Academic Press.
5.Rumney, M. (Ed.). (2009). LTE and the Evolution to 4G Wireless: Design and
Measurement Challenges. John Wiley & Sons.
6.Rysavy, P. (2010). Wireless Broadband: WiMAX and LTE . IEEE Communications
Magazine.
7. Maxtumquli, M. (2023, January). Mobil ilovalar yaratish zaruriyati va istiqbollari.
In Proceedings of Scientific Conference on Multidisciplinary Studies (Vol. 2, No. 1,
pp. 135-138).
8. Solidjonov, D., & Arzikulov, F. (2021). What is the mobile learning? and how can
we createit in our studying? Интернаука, (22-4), 19- 21.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
327
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
9. Solidjonov, D. (2021). Ta’limning rivojlanishi uchun digital learning
konspeksiyasining tendentsiyalari. Scienceweb academic papers collection.
10. Solidjonov, D. (2021). Application of information technologies and online
platforms in the educational system. Scienceweb academic papers collection.
11. Solidjonov, D. (2022). Immersive augmented reality and virtual reality technology
for education. Involta Scientific Journal, 1(3), 249-256.
12. Nuriddin ogli, N. M. (2022). Mobil texnologiyalardan muhandislik masalalarini
organishda oydalanish afzalliklari. Journal of new century innovations, 17(3), 100-103.
13. Borodin A., Koucheryavy A. Fifth Generation Networks as a base to the Digital
Economy // Electrosvyaz’. 2017. No. 5. pp. 45–49.
14. Muthanna A., Masek P., Hosek J., Fujdiak R., Hussein O., Paramonov A.,
Koucheryavy A. Analytical Evaluation of D2D Connectivity Potential in 5G
