Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
301
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
BUYRAK KASALLIKLARIDA HOMILADORLIK TUG'RUQ VA CHILLA
DAVRINING KECHISHI VA ZAMONAVIY DAVO CHORALARI.
Hafizova Dilbar Abdumonnonovna
Umirqo’lova Feruza Abdusamat qizi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada buyrak kasalliklari fonida homiladorlikning kechishi,
tug‘ruq jarayoni va chilla davridagi o‘zgarishlar tibbiy-nazariy va klinik yondashuv
asosida yoritilgan. Tadqiqotda homilador ayollarda buyrak kasalliklarining
ko‘rinishlari, ularning homila rivojlanishiga va ona salomatligiga ta’siri, hamda
zamonaviy diagnostika va davolash yondashuvlari tahlil qilinadi. Shuningdek,
O‘zbekiston va xorijiy mamlakatlar klinik tajribasi solishtirilgan holda, samarali davo
usullari ko‘rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
buyrak kasalliklari, homiladorlik, tug‘ruq, chilla davri, gestatsion
asoratlar, nefropatiya, preeklampsiya, zamonaviy davolash, perinatal salomatlik.
Аннотация:
В данной статье рассматриваются особенности течения
беременности, родов и послеродового периода у женщин с заболеваниями почек
с
учетом
современных
клинических
и
теоретических
подходов.
Проанализированы проявления почечных заболеваний у беременных, их влияние
на развитие плода и здоровье матери, а также современные методы диагностики
и лечения. Проведено сравнение клинического опыта Узбекистана и зарубежных
стран для выявления наиболее эффективных терапевтических стратегий.
Ключевые слова:
з
аболевания почек, беременность, роды, послеродовой
период, гестационные осложнения, нефропатия, преэклампсия, современное
лечение, перинатальное здоровье
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
302
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Abstract :
This article explores the course of pregnancy, childbirth, and the postpartum
period in women with kidney diseases, based on current medical theory and clinical
practice. It analyzes the manifestations of renal pathologies during pregnancy, their
impact on fetal development and maternal health, as well as up-to-date diagnostic and
therapeutic approaches. Comparative analysis of clinical experiences from Uzbekistan
and other countries is presented to identify the most effective treatment strategies.
Keywords:
kidney diseases, pregnancy, childbirth, postpartum period, gestational
complications, nephropathy, preeclampsia, modern treatment, perinatal health.
Mavzuning dolzarbligi
Hozirgi kunda buyrak kasalliklari bo‘yicha global epidemiologik
ko‘rsatkichlarning ortib borayotgani, ayniqsa reproduktiv yoshdagi ayollar orasida,
ushbu muammoning dolzarbligini yanada oshirmoqda. Buyrak funksiyasining
buzilishi homiladorlik davrida jiddiy asoratlar — preeklampsiya, intrauterin
rivojlanishning susayishi, erta tug‘ruq va perinatal o‘lim xavfini sezilarli darajada
oshiradi. Ayniqsa, surunkali buyrak yetishmovchiligi (SBY) fonida homiladorlik
yuritish klinik va terapevtik jihatdan katta qiyinchilik tug‘diradi.
Shuningdek, zamonaviy diagnostika texnologiyalari, nefrologik va ginekologik
xizmatlar integratsiyasi, hamda homiladorlikni individual kuzatish va boshqarish
uslublarining joriy etilishi ushbu yo‘nalishda yangi yondashuvlarni talab qilmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi va xalqaro sog‘liqni saqlash tajribasida buyrak kasalliklariga
ega homilador ayollarni nazorat qilish algoritmlari doimiy takomillashib bormoqda.
Shu boisdan, buyrak kasalliklari fonida homiladorlikning kechishini chuqur ilmiy-
tahliliy o‘rganish va zamonaviy davolash choralari bilan solishtma yondashuvni ishlab
chiqish bugungi kundagi tibbiyot fanining dolzarb muammolaridan biri hisoblanadi.
So‘nggi yillarda buyrak kasalliklarining aholi orasida, ayniqsa reproduktiv
yoshdagi ayollar orasida keng tarqalishi ularning homiladorlik davriga ta’sirini chuqur
o‘rganishni zarur qiladi. Homiladorlik davrida organizmda yuz beradigan fiziologik
o‘zgarishlar buyrak faoliyatiga qo‘shimcha yuklama keltirib chiqaradi, bu esa mavjud
nefrologik kasalliklarning kuchayishi yoki yangi patologik holatlarning yuzaga
kelishiga sabab bo‘lishi mumkin. Ayniqsa surunkali buyrak yetishmovchiligi,
glomerulonefrit, diabetik nefropatiya va gestatsion proteinuriya kabi holatlar
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
303
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
homiladorlikning davomiyligiga, tug‘ruq jarayoniga va chilla davrining kechishiga
jiddiy ta’sir ko‘rsatadi.
Buyrak kasalliklari fonida homiladorlik yuritilishi bir vaqtning o‘zida ikki
hayotni — ona va homila salomatligini ta’minlashga qaratilgan murakkab terapevtik
va diagnostik yondashuvlarni talab etadi. Shuning uchun bu sohada nefrologiya,
akusherlik-ginekologiya va neonatologiyaning integratsiyalashgan yondashuvi muhim
ahamiyat kasb etadi.
Mazkur maqolada homiladorlik va tug‘ruq davrida buyrak kasalliklarining klinik
ko‘rinishlari, ularning asoratlari va zamonaviy davolash usullari yoritiladi.
Shuningdek, O‘zbekiston va xorijiy mamlakatlar klinik amaliyotidagi yondashuvlar
tahlil qilinib, samarali strategiyalar ishlab chiqish bo‘yicha ilmiy xulosalar taqdim
etiladi.
1. Buyrak kasalliklarining homiladorlikka ta’siri
Buyrak kasalliklari homiladorlik davrida nafaqat ayolning sog‘lig‘i, balki
homila rivojlanishiga ham bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Homiladorlikning o‘zi fiziologik
jihatdan buyraklarga yuklama ortishiga sabab bo‘lib, glomerulyar filtrlatsiya tezligi
50% gacha oshadi. Bu esa mavjud buyrak yetishmovchiligi yoki yengil kechayotgan
kasalliklarni kuchaytirishi mumkin.
2. Surunkali buyrak yetishmovchiligi (SBY) fonida homiladorlik
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
304
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
SBY bilan homiladorlik yuritilishi murakkab klinik holat hisoblanadi.
Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, GFR (glomerulyar filtrlatsiya tezligi) <60
ml/min/1.73m² bo‘lgan ayollarda homiladorlik asoratlari xavfi sezilarli ortadi. Bunday
hollarda homilada rivojlanishning orqalanishi, erta tug‘ruq, homilaning bachadonda
nobud bo‘lishi yoki onada preeklampsiya rivojlanish ehtimoli yuqori bo‘ladi. Shu bois
SBY bilan homilador ayollar doimiy nefrologik nazorat ostida bo‘lishi lozim.
3. Gestatsion nefropatiyalar
Homiladorlik paytida yuzaga keladigan buyrak muammolari orasida eng ko‘p
uchraydiganlari — gestatsion proteinuriya, preeklampsiya va eklampsiyadir. Bu
holatlar odatda homiladorlikning ikkinchi yarmida kuzatiladi va ona va homila hayoti
uchun xavf tug‘diradi. Ayniqsa, arterial gipertenziya, ko‘p miqdorda protein
yo‘qotilishi (≥300 mg/kun), shishlar bilan kechuvchi preeklampsiya homiladorlikni
muddatidan oldin tugatish zaruratini keltirib chiqaradi.
4. O‘tkir buyrak yetishmovchiligi (OBY)
OBY homiladorlikda nisbatan kamroq uchrasa-da, u ham alohida xavf guruhini
tashkil qiladi. Ayniqsa, sepsis, yo‘qotilgan qon miqdorining ko‘pligi, yoki dori-
darmonlarga allergik reaksiya natijasida OBY rivojlanishi kuzatilishi mumkin. Bu
holat zudlik bilan tashxis va reanimatsion yordamni talab qiladi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
305
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
5. Davolash va profilaktika choralari
Homiladorlikda buyuriladigan dori vositalari onaga yordam berishi bilan birga
homila uchun xavfsiz bo‘lishi kerak. Shu sababli, zamonaviy nefrologiyada
antihipertenziv dorilar sifatida labetalol, nifedipin, metildopa kabi vositalar
qo‘llaniladi. Surunkali kasalliklarda ACE-ingibitorlar va ARB (angiotenzin
reseptorlari blokatorlari) homiladorlikda taqiqlangan.
Bundan tashqari, klinik protokollarga muvofiq, homilador ayollarda buyrak
faoliyatini baholovchi laborator va instrumental tekshiruvlar muntazam olib borilishi
kerak (masalan, GFR monitoringi, ultratovush tekshiruvi, proteinuriya miqdori, qon
bosimi nazorati).
Antihipertenziv davolash
Homiladorlikda gipertenziya buyrak kasalliklari bilan birga bo‘lishi mumkin. Yangi
yondashuvlar quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
Labetalol
va
nifedipin
kabi dori vositalari homiladorlikda xavfsiz deb hisoblanadi va
gipertenziya davolashda qo‘llaniladi.
ACE ingibitorlari
va
ARB
preparatlari homiladorlikda kontrendikedir, chunki ular
teratogen ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
3. Immunosupressiv davolash
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
306
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Immunosupressiv davolashda yangi yondashuvlar mavjud:
Gidroksixloroxin
: Lupus nefropatiyasiga chalingan ayollarda homiladorlik davomida
gidroksixloroxin preparati xavfsiz va samarali deb hisoblanadi.
Tacrolimus
: Lupus nefropatiyasida tacrolimus preparati homiladorlikda qo‘llanilishi
mumkin, ammo homiladorlikning birinchi trimestrida ehtiyotkorlik bilan foydalanish
zarur.
6. O‘zbekiston va xorijiy tajribaning solishtirilgan tahlili
O‘zbekistonda buyrak kasalligiga chalingan homilador ayollar soni so‘nggi
yillarda ortib bormoqda. Respublikamizda mavjud bo‘lgan akusher-nefrologik
hamkorlik tizimi bu muammoning oldini olish va nazorat qilishda muhim o‘rin tutadi.
Xorijda, xususan AQSh, Buyuk Britaniya va Germaniya tajribasida esa individual
yondashuv, multidisiplinar guruhlar ishtiroki, va ilg‘or laborator-texnologik
monitoring keng joriy etilgan.
Tadqiqot maqsadi
Ushbu tadqiqotning asosiy maqsadi — buyrak kasalliklari mavjud bo‘lgan
ayollarda homiladorlik, tug‘ruq va chilla davrining klinik kechishini tahlil qilish,
ularning ona va homila salomatligiga bo‘lgan ta’sirini baholash, hamda zamonaviy
diagnostika va davolash choralari asosida samarali yondashuvlarni ishlab chiqishdan
iborat.
Shuningdek, O‘zbekiston va xorijiy davlatlar klinik amaliyotlarining solishtirma
tahlili orqali eng maqbul profilaktika va terapevtik strategiyalarni aniqlash ham
tadqiqot vazifalari qatoriga kiradi.
Materiallar va usullar
Ushbu tadqiqotda 2020–2024-yillar davomida O‘zbekiston Respublikasining bir
qator perinatal markazlari va nefrologiya bo‘limlarida buyrak kasalliklariga chalingan
homilador ayollar bilan bog‘liq klinik holatlar o‘rganildi.
Umumiy hisobda 100 nafar homilador ayol kuzatuvga olindi, ulardan:
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
307
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
35 nafari surunkali buyrak yetishmovchiligi (I–III bosqich),
25 nafari gestatsion nefropatiya (shu jumladan preeklampsiya va proteinuriya),
20 nafari o'tkir buyrak yetishmovchiligi holatlari bilan,
20 nafari esa boshqa nefropatiyalar (glomerulonefrit, diabetik nefropatiya,
piolonefrit) bilan ro‘yxatga olingan.
Tadqiqotda quyidagi metodlardan foydalanildi:
Klinik kuzatuv
— homiladorlik, tug‘ruq va chilla davrida ayollar holati
dinamik kuzatilib borildi.
Laborator tahlillar
— qon biokimyosi (kreatinin, karbamid, protein), siydik
tahlili (proteinuriya, eritrotsituriya), GFR hisoblash.
Instrumental tekshiruvlar
— buyrak va homila ultratovush tekshiruvlari,
Dopplerometriya.
Statistik tahlil
— natijalar SPSS dasturi yordamida qayta ishlanib, o‘rtacha
ko‘rsatkichlar, dispersiya va bog‘liqlik koeffitsiyentlari aniqlangan.
Tadqiqot davomida har bir bemor uchun individual kuzatuv varag‘i yuritilib,
natijalar retrospektiv va prospektiv tahlil qilindi. Ma’lumotlar xalqaro adabiyotlar bilan
solishtirilib, mavjud klinik protokollarga nisbatan baholandi.
Natija va tahlil
Tadqiqotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, buyrak kasalliklari bilan og‘rigan
ayollarda homiladorlik jarayoni ko‘plab murakkabliklar bilan kechadi va bunday
holatlar ona va bola salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Ayniqsa, surunkali buyrak
yetishmovchiligi bo‘lgan bemorlarda gestatsion asoratlar, preeklampsiya, erta tug‘ruq,
intrauterin o‘lim holatlari yuqori ko‘rsatkichlarga ega. Gestatsion nefropatiyalar esa
ko‘pincha o‘z vaqtida tashxis qo‘yilmagani va noto‘g‘ri yuritilgan homiladorlik sababli
og‘ir klinik oqibatlarga olib keladi.
Shuningdek, homiladorlikni yuritishda universal yondashuv emas, balki
individual yondashuv zarurligi tibbiy amaliyotda muhim o‘rin egallaydi. Har bir
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
308
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
bemorning buyrak funksiyasi, kasallik darajasi va umumiy somatik holatidan kelib
chiqib, davo va kuzatuv rejalashtirilishi kerak.
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonda nefrologik muammolari bor
homilador ayollarning monitoringi va davolashida hali ham ayrim metodik
kamchiliklar mavjud. Shu bilan birga, so‘nggi yillarda perinatal markazlar, akusher-
nefrologik jamoalarning faoliyati, mahalliy klinik protokollarning takomillashuvi
ijobiy natijalar berayotganini ko‘rsatadi.
Xorijiy tajriba esa, ayniqsa multidisiplinar yondashuv (nefrolog, akusher-
ginekolog, endokrinolog va neonatolog ishtirokida) va zamonaviy tahlil-uskunalardan
foydalanish orqali bu muammoni samarali boshqarish imkonini bermoqda. Shu asosda,
mahalliy amaliyotga ilg‘or xorijiy tajribalarni tatbiq etish lozimligi aniqlanadi.
Buyrak kasalliklari homiladorlikka jiddiy xavf tug‘diradi
, ayniqsa surunkali
buyrak yetishmovchiligi va gestatsion nefropatiyalar homiladorlik va tug‘ruq davrida
murakkab asoratlar bilan kechadi.
Homiladorlikni yuritishda individual yondashuv
buyrak kasalliklariga ega ayollar
uchun eng samarali usul hisoblanadi. Har bir bemorning klinik holati, laborator
ko‘rsatkichlari va umumiy sog‘ligi asosida nazorat rejalashtirilishi lozim.
Zamonaviy laborator va instrumental diagnostika usullari
(shu jumladan GFR
monitoringi, ultratovush, proteinuriya miqdorini aniqlash) homiladorlik davrida
buyrak holatini baholashda muhim ahamiyatga ega.
O‘zbekiston amaliyotida
nefrolog va akusher-ginekologlar o‘rtasidagi tizimli
hamkorlik
ni yanada kuchaytirish zarur, bu orqali homiladorlikni xavfsiz yuritish
imkoniyati ortadi.
Xorijiy tajribalarni lokal amaliyotga moslashtirish
, ayniqsa ko‘p tarmoqli tibbiy
jamoalar ishtirokida davo va kuzatuv algoritmlarini ishlab chiqish, buyrak
kasalliklariga chalingan homilador ayollar salomatligini yaxshilashga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yхati
Karimova D.X., Nishonova S.X.
Nefrologiyada homiladorlik va buyrak
yetishmovchiligi
. — Toshkent: Tibbiyot, 2021. — 132 b.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
309
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
To‘raqulova Z.K.
Akusherlik va ginekologiyada buyrak kasalliklari bilan og‘rigan
ayollarni yuritish
. — Samarqand: SamMI nashriyoti, 2022. — 98 b.
Громова О.А., Козлова И.А.
Нефропатии при беременности: современные
подходы к диагностике и лечению
. — Москва: ГЭОТАР-Медиа, 2020. — 144 с.
Михайлова Ю.С., Иванова Е.Н.
Перинатальные риски у беременных с
хроническими заболеваниями почек
. //
Российский вестник акушера-гинеколога
,
2021. — №6. — С. 45–49.
Piccoli G.B., Cabiddu G., Attini R. et al.
Risk of adverse pregnancy outcomes in women
with CKD
. //
Kidney International Reports
, 2018; 3(4): 892–900.
Imbasciati E., Ponticelli C., Locatelli F., et al.
Pregnancy in women with CKD: a review
of outcomes and management strategies
. //
Nephrology Dialysis Transplantation
,
2015; 30(5): 706–714.
Hladunewich M.A., Melamad N.
Pregnancy in advanced chronic kidney disease and
dialysis
. //
Seminars in Nephrology
, 2017; 37(4): 383–397.
KDIGO Clinical Practice Guideline for the Management of Blood Pressure in Chronic
Kidney Disease. //
Kidney International Supplements
, 2021; 11(3): S1–S87.
