64
ALFRAGANUS
xalqaro ilmiy jurnal
https://journals.afu.uz
ISSN: 2992 - 8974
№
2 (11). 2024
KURBANOV Xurshidbek
tadqiqotchi
e-mail: pozilovich.uz@gmail.com
ORCID: 0009-0009-3478-5292
YOSHLAR ONGIDA MILLIY MADANIY MEROSNI RIVOJLANTIRISHGA
MUNOSABAT (ijtimoiy-falsafiy tahlil)
Annotatsiya.
Yoshlarni milliy madaniy
merosimizga bo‘lgan iliq munosabatini
yanada
rivojlantirish, qo‘llab
-
quvvatlash va rag‘batlantirish, bu sohada ilmiy
izlanishlarga yo‘l ochish davlat siyosatida muhim o‘rin egallab keldi. Chunki, yoshlarni
milliy ruhda tarbiyalash, yuksak ma’naviyatli yoshlar qamrovini kengaytirish, ularni
intellektual salohiyatini oshirish, insonparvarlik, vatanparvarlik hususiyatlarini
shakllantirish dolzarb masala. Maqolada ushbu masalalarning ijtimoiy-falsafiy tahlili
bayon etiladi.
Kalit soʻzlar:
yoshlar, madaniy
meros, milliy maqom san’ati, kino san’ati, xalq
amaliy san’ati, musiqa va raqs san’ati, baxshichilik san’ati, axborot
-kutubxona
xizmatlari.
ОТНОШЕНИЕ К РАЗВИТИЮ НАЦИОНАЛЬНОГО КУЛЬТУРНОГО НАСЛЕДИЯ
В СОЗНАНИИ МОЛОДЕЖИ
(социально
-
философский анализ)
Аннотация
.
Дальнейшее развитие, поддержка и поощрение теплого
отношения молодежи к национальному культурному наследию, а также
создание условий для научных исследований в этой области заняли важное
место в государственной политике. Потому что остро стоит вопрос воспитания
молодежи в национальном духе, расширения кругозора высоконравственной
молодежи, повышения ее интеллектуального потенциала, формирования
гуманистических и патриотических качеств. В статье представлен социально
-
философский анализ этих проблем.
Ключевые слова:
молодежь, культурное наследие, национальное
макомное искусство, киноискусство, народно
-
прикладное искусство,
музыкально
-
танцевальное искусство, искусство бахши, информационно
-
библиотечное обслуживание.
ATTITUDE TOWARDS THE DEVELOPMENT OF NATIONAL CULTURAL
HERITAGE IN THE CONSCIOUSNESS OF YOUTH
(social and philosophical analysis)
Abstract.
Further development, support and encouragement of the warm
attitude of young people to the national cultural heritage, as well as the creation of
conditions for scientific research in this area have taken an important place in state
policy. Because the issue of educating young people in the national spirit, expanding
the horizons of highly moral youth, increasing their intellectual potential, and forming
humanistic and patriotic qualities is acute. The article presents a social and
philosophical analysis of these problems.
Keys words:
youth, cultural heritage, national maqom art, cinema, folk applied
art, musical and dance art, bakhshi art, information and library services.
65
ALFRAGANUS
xalqaro ilmiy jurnal
https://journals.afu.uz
ISSN: 2992 - 8974
№
2 (11). 2024
Kirish.
Mustaqillik yillarida
davlatning
innovatsion
siyosati
natijasida yoshlarni milliy madaniy
merosimizga
bo‘lgan
ijobiy
munosabatini
shakllantirish,
bu
sohada iqtidorli yoshlarni qo‘llab
-
quvvatlash va
rag‘batlantirish, ilmiy
izlanishlarga yo‘l ochish borasida
ijobiy
islohotlar
amalga
oshirilmoqda. Chunki, yoshlarni
jahonga
integratsiyalashuvining
kuchayishi jarayonlarida ularda
milliy ruh, milliy g‘urur, milliy
ma’naviyatni saqlab qolish, milliy
o‘zlikni
anglashga
bo‘lgan
munosabatni shakllantirish muhim
hisoblanadi.
Tadqiqot
metodologiyasi.
Mazkur tadqiqot ishini bajarish
davomida
ilmiуlik, mantiqiуlik, analiz
va
sintez
kabi
usullardan
foydalanildi.
Mavzuga oid adabiyotlarning
tahlili.
Х.Рulаtоv,
D.Yuѕubоv,
А.Еѕhаmоnоv,
Z.Kаd
i
rоvа,
D.Rахimоvа,
M.Mеlikоvа,
T.Iѕmоilоv kаbi оlimlаr tоmоnidаn
yаrаtilgаn tаdqiqоtlаrdа
qiѕhlоq
ѕhаrоitidа tаbiаtni muhоfаzа qiliѕh
mаdаniyаti,
еkоlоgik
оngni
ѕhаkllаntiriѕh,
yоѕh
kаdrlаrni
mаdаniy dunyоqаrаѕhini о‘ѕtiriѕh
mаѕаlаlаri, yоѕhlаr intеllеktuаl
mаdаniyаtini
rivојlаntiriѕhning
iјtimоiy
-
fаlѕаfiy јihаtlаri tаhlili аmаlgа
оѕhirilgаn.
Tahlil va natijalar.
Tarix
silsilalarida
toblangan,
insonlar
qalbidagi nolalarni o‘zida aks
ettirgan milliy maqom san’ati
madaniy merosimizning ajralmas
qismi hisoblanadi.
Maqom san’atining gultoji
bo‘lgan “Shashmaqom” Y
UNESKO
tomonidan insoniyatning nomoddiy
madaniy merosi sifatda e’tirof
etilgani hamda uning Reprezentativ
ro‘yxatiga kiritilgani buning yaqqol
tasdig‘idir. Shuningdek,
yurtimizda
Yunus Rajabiy nomidagi Maqom
ansambli,
hududlarda
maqom
jamoalari,
O‘zbekiston
davlat
konservatoriyasida shu yo‘nalishda
maxsus
kafedra
faoliyat
ko‘rsatayotgani, sohaga oid ilmiy
izlanishlar olib borilayotganini qayd
etish lozim.
O‘zbek maqom san’atini chuqur
o‘rganib, o‘ziga xos ijro maktablari
va an’analarni yangi bosqichda
ravnaq toptirish, uning
“
oltin fondi
”
ni
yaratish va boyitish, xalqaro nufuzini
oshirish va keng targ‘ib qilish
maqsadida O‘zbek milliy maqom
san’ati markazi
[1] faoliyatini tashkil
etildi.
Shuningdek, yoshlar orasida
kino san’atiga bee’tiborlar yo‘q,
ularning
kunlik
ehtiyojlariga
aylangan. Shu bois ushbu san’at
turini
rivojlantirish
maqsadida,
“O‘zbekiston
Kinematografiya
akademiyasi oliy ta’lim muassasasi,
66
ALFRAGANUS
xalqaro ilmiy jurnal
https://journals.afu.uz
ISSN: 2992 - 8974
№
2 (11). 2024
“
Respublika
kinofondi
”
DUK
negizida
byudjet
mablag‘lari
hisobidan
moliyalashtiriladigan
“O‘zbekiston milliy kinofondi”
davlat
muassasasi, “O‘zbekfilm” DUK
negizida
xususiy
kinokompaniyalarga film, multfilm va
seriallar yaratish bo‘yicha xizmat
ko‘rsatuvchi
“O‘zbekfilm”
kinokonserni DUK”
[2] tashkil etildi.
1968
–
1997-yillar
davomida
O‘zbekistonda o‘tkazilib kelingan
“Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasi
mamlakatlarining Toshkent xalqaro
kinofestivali” “Ipak yo‘li durdonasi”
Toshkent xalqaro kinofestivali nomi
bilan qayta”
tiklandi hamda 2021-
yildan boshlab har yili sentyabr-
oktyabr oylarida Toshkent shahrida
[3]
o‘tkazilishi an’anaga aylandi.
Xalq
amaliy
san’atining
zardo‘zlik va zargarlik an’analarini
rivojlantirish,
ularning
noyob
namunalarini
targ‘ib
etish,
shuningdek, ushbu yo‘nalishlarda
o‘zaro tajriba almashish orqali
xalqlar
o‘rtasida
do‘stlik
va
hamkorlik
rishtalarini
yanada
mustahkamlash,
madaniy-
gumanitar aloqalarni kuchaytirish,
avloddan-
avlodga o‘tib kelayotgan
kasbiy an’analar va hunarmandchilik
maktablarini saqlash va qayta
tiklash hamda mintaqaning turizm
salohiyatini
yanada
oshirish
maqsadida 2022-yildan boshlab har
ikki yilda may oyida Buxoro shahrida
Xalqaro zardo‘zlik va zargarlik
festivali hamda uning doirasida
ilmiy-
amaliy konferensiya, ko‘rik
-
tanlov, taqdimot va ko‘rgazmalar,
teatrlashgan
konsert-tomosha
dasturlari,
madaniy-
ma’rifiy va
targ‘ibot
-tashviqot
tadbirlari[4]
o‘tkazildi.
Xalqimizning boy tarixi va
madaniy merosini muhofaza qilish,
ilmiy o‘rganish, targ‘ib qilish va
boyitib
borish
borasida
mamlakatimizda qator ishlar amalga
oshirib
kelinmoqda.
Jumladan,
O‘zbekiston
Respublikasining
“Madaniy
meros
ob’ektlarini
muhofaza
qilish
va
ulardan
foydalanish
to‘g‘risida”
hamda
“Arxeologiya merosi ob’ektlarini
muhofaza
qilish
va
ulardan
foydalanish to‘g‘risida”
gi qonunlari
qabul qilindi, Umumjahon madaniy
va tabiiy merosni muhofaza qilish
to‘g‘risida
Konvensiya ratifikatsiya
qilindi. Ushbu Konvensiya doirasida
Xiva, Buxoro, Samarqand va
Shahrisabz shaharlarining tarixiy
markazlari
YUNESKOning
Umumjahon merosi
ro‘yxatiga
kiritildi. 2018
–
2023-yillarda moddiy
madaniy va arxeologiya merosi
ob’ektlarini muhofaza qilish, asrash,
ilmiy tadqiq etish, targ‘ib qilish va
ulardan
foydalanishni
tubdan
takomillashtirish bo‘yicha kompleks
chora-tadbirlar dasturi loyihasini
67
ALFRAGANUS
xalqaro ilmiy jurnal
https://journals.afu.uz
ISSN: 2992 - 8974
№
2 (11). 2024
ishlab chiqish bo‘yicha respublika
komissiyasi[5] tasdiqlandi.
Shuningdek, an’anaviy va
akademik musiqa va raqs san’atini
rivojlantirish, bu sohada yoshlarni
iqtidorlarini namoyon etishlariga
imkoniyat
yaratish,
qo‘llab
-
quvvatlash
va
rag‘batlantirish,
ushbu san’at turlarini targ‘ib qilish
maqsadida O‘zbekiston davlat
filarmoniyasini akademik va xalq
badiiy
jamoalari
direksiyalari,
birlashmalari
negizida
Davlat
filarmoniyasining Qoraqalpog‘iston
Respublikasidagi
hamda
viloyatlardagi hududiy bo‘linmalari
tashkil etildi.
Davlatning innovatsion siyosati
natijasida madaniyat va san’at
muassasalari
faoliyatini
rivojlantirish,
sohada
faoliyat
ko‘rsatayotgan
fidoyitaqdirlash
uchun O‘zbekiston ijodkorlarini
qo‘llab
-quvvatlash
“
Ilhom
”
jamoat
fondi, O‘zbekiston Respublikasi
Madaniyat
vazirligi
huzurida
Madaniyat va san’atni rivojlantirish
jamg‘armasi,
O‘zbekiston
kompozitorlari
va
bastakorlari
uyushmasi, O‘zbekiston davlat
filarmoniyasi, O‘zbekiston davlat
san’at va madaniyat institutin
ing
Farg‘ona mintaqaviy filiali tashkil
etildi.
Mumtoz san’atni rivojlantirish,
asrlar qa’ridan bizgacha yetib
kelgan
noyob
namunalarni
yoshlarga yetkazish maqsadida
islohotlar amalga oshirildi. Masalan,
O‘zbek milliy maqom san’ati markazi
va muzeyi tashkil etildi. Har ikki yilda
bir marta Xalqaro maqom san’ati
anjumani
hamda
Xalqaro
baxshichilik san’ati festivalining
o‘tkazilishi noyob me
rosimizning
nufuzini jahon miqyosida oshirish
yo‘lida muhim amaliy qadam bo‘ldi.
Milliy ma’naviy qadriyatlarimizni
e’zozlash,
asrab
-avaylash,
rivojlantirish
maqsadida
“O‘zbekiston Respublikasida milliy
madaniyatni yanada rivojlantirish
konsepsiyasi
”[6]
qabul qilindi.
Xalqning qadimiy tarixi, hayot
tarzi,
urf-
odat,
an’ana
va
marosimlarini,
milliy
o‘zligini
tarannum
etuvchi
baxshichilik
san’ati asrlar qa’ridan kelayotgan
sado singari insonni o‘ziga beixtiyor
jalb etadi. Bebaho merosimiz
namunalaridan biri bo‘lgan bu
ko‘hna san’at turidan yoshlarimizni
bahramand qilish, milliy o‘zligini
anglashga,
ruhiyatiga
kuch
bag‘ishlashida, buyuk ishlarga qodir
xalq vakili sifatida ilhom olishga va
ezgu ishlarga chorlaydi. Ushbu
san’at turi islohotlar natijasida
rivojlandi. Masalan, “Alpomish”
dostonining
ming
yilligi
keng
nishonlangani, Termiz shahrida bu
ulug‘ badiiy obida sharafiga,
Samarqand
shahrida
atoqli
baxshilarimiz
xotirasiga
68
ALFRAGANUS
xalqaro ilmiy jurnal
https://journals.afu.uz
ISSN: 2992 - 8974
№
2 (11). 2024
bag‘ishlangan yodgorlik majmualari
bunyod
etilgani,
davlatimiz
tomonidan
“O‘zbekiston
Respublikasi xalq baxshisi” faxriy
unvoni ta’sis qilinganini qayd etish
lozim.
“Bugungi
kunda
Termiz
shahrida
baxshichilik
maktabi,
respublikamizdagi bolalar musiqa va
san’at maktablarida folklor sinflari
faoliyat ko‘rsatmoqda. Yurtimizda
ko‘p tomlik “
Qoraqalpoq folklori
”
to‘plamlari chop etildi, 100 tomlik
“O‘zbek xalq ijodi yodgorliklari”
majmuasi nashr etildi. Baxshi-
shoirlar tomonidan ijro etilayotgan
asarlarni yozib olish, ularni ilmiy
o‘rganish ishlari davom etmoqda.
Yaqinda Termiz shahrida ilk bor
o‘tkazilgan Xalqaro baxshichilik
san’ati festivali xalqaro miqyosdagi
yirik madaniy hodisa sifatida keng
e’tirof etilgani alohida e’tiborga loyiq.
Yosh avlodni milliy o‘zlikni anglash,
Vatanga sadoqat, tarixiy merosga
hurmat
ruhida
tarbiyalash
maqsadida Termiz shahrida davlat
muassasasi shaklida Respublika
Baxshichilik
san’ati
markazini
hamda uning huzurida yuridik shaxs
maqomiga ega bo‘lgan “Baxshichilik
san’atini
rivojlantirish
jamg‘armasi”[7]
tashkil etildi.
Yoshlarni sifatli va mazmunli
axborot bilan ta’minlash, milliy va
jahon fundamental va zamonaviy
bilimlardan bahramand bo‘lishini
ta’minlashda
axborot
-kutubxona
faoliyati katta o‘rin tutadi. Aholiga
axborot-kutubxona
xizmatlari
ko‘rsatishning sifat jihatdan yangi
tizimini yaratish, kutubxonalarda
saqlanayotgan
milliy
madaniy
merosni asrab-avaylash va boyitish,
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarini keng joriy etish
hisobiga
axborot-kutubxona
muassasalari
faoliyatini
tashkil
etishni takomillashtirish borasida
ilohotlar olib borildi.
2019
–
2024-yillarda
O‘zbekiston Respublikasi axborot
-
kutubxona sohasini rivojlantirish
Konsepsiyasi respublika axborot-
kutubxona sohasini rivojlantirishning
maqsadlari, vazifalari, tamoyillari,
ustuvor
yo‘nalishlari
va
mexanizmlarini
belgilovchi
qarashlarning yagona va bir butun
tizimini o‘zida aks ettiradi. Aholining
axborotga bo‘lgan talabini qondirish
uchun mamlakatning yirik axborot-
kutubxona muassasalari virtual
ma’lumotlar
xizmatidan
faol
foydalanmoqda, madaniy hordiq va
ma’rifiy faoliyatni rivojlantir
moqda.
2019
–
2024-
yillarda
O‘zbekiston
Respublikasida axborot-kutubxona
sohasini
rivojlantirish
bo‘yicha
chora-tadbirlar
dasturi[8]
tasdiqlandi.
2021-yil
21-yanvarda
O‘zbekiston
Respublikasining
“Madaniy faoliyat va madaniyat
69
ALFRAGANUS
xalqaro ilmiy jurnal
https://journals.afu.uz
ISSN: 2992 - 8974
№
2 (11). 2024
tashkilotlari to‘g‘risida”gi O‘RQ
-668-
sonli qonuni[9] qabul qilindi. Ushbu
qonun
asosida
yoshlarimizning
madaniy ehtiyojlaridan kelib chiqib,
ularga madaniy xizmatlarni amalga
oshirilishini ta’minlash,
yoshlarning
ijodiy salohiyatini ro‘yobga chiqarish
uchun shart-sharoitlar yaratish va
ularni yaxshilash, yosh iste’dodlarni
o‘qitish, yuqori malakali kadrlarni
tayyorlash va ularning malakasini
oshirish tizimini takomillashtirish
kabi
davlatning
bu
sohadagi
yo‘nalishlari
belgilangan.
Shuningdek, yoshlar “madaniyat
yutuqlaridan
foydalanish
va
jamiyatning
madaniy
hayotida
ishtirok
etish,
ijodiy
jamoalar
tarkibida yoki mustaqil ravishda,
kasbiy yoki nokasbiy (havaskorlik)
asosda
ijodiy
faoliyat
bilan
shug‘ullanish, o‘z ehtiyojlariga,
manfaatlari
va
qobiliyatiga
(imkoniyatlariga) muvofiq madaniy
faoliyat yo‘nalishlarini erkin tanlash,
qonunchilikda belgilangan tartibda
madaniyat ob’ektlariga borish, Milliy
muzey fondi tarkibiga kiritilgan
muzey
ashyolari
va
muzey
kolleksiyalari,
axborot-kutubxona
muassasalari
hamda
axborot-
kutubxona resurslari, shuningdek
arxiv hujjatlari bilan tanishishkabi
huquqlarga egadirlar.
Xulosa va tarliflar.
Milliy
maqom san’ati o‘zining qadimiy
tarixi, teran falsafiy ildizlari, betakror
badiiy uslubi va boy ijodiy an’analari
bilan ma’naviy hayotimizda alohida
muhim o‘rin egallaydi. Quvonarlisi,
yoshlarni maqom san’atiga qiziqishi
kuchayib borayotganidir. Yoshlarni
milliy qadimiy merosimizga bo‘lgan
iliq
munosabatini
yanada
rivojlantirish, qo‘llab
-quvvatlash va
rag‘batlantirish, bu sohada ilmiy
izlanishlarga yo‘l ochish davlat
siyosatida muhim o‘rin egallab keldi.
Kino
san’ati
yoshlar
ma’naviyatini
yuksaltirishda,
intellektual salohiyatini oshirishda,
ularda insonparvarlik, vatanparvarlik
hususiyatlarini
shakllantirishda
muhim ahamiyatga ega. Xalq amaliy
san’ati asrlar davomida shakllanib,
sayqal topib, milliy qadriyatlarimiz
namunasi sifatida islohotlar davrida
yanada boyib borayotgan san’at
turidir. Ushbu sohani rivojlantirish,
yoshlarni jalb qilgan holda yanada
boyitib, kelajak avlodga meros
qoldirish maqsadida katta islohotlar
amalga oshirildi.
70
ALFRAGANUS
xalqaro ilmiy jurnal
https://journals.afu.uz
ISSN: 2992 - 8974
№
2 (11). 2024
ADABIYOTLAR:
1.
Ўзбек миллий мақом санъатини янада ривожлантириш чора
-
тадбирлари тўғрисида. 17.11.2017 йилдаги ПҚ
-3391-
сон.
2.
“Кинематография
соҳасида
давлат
бошқаруви
тизимини
такомиллаштириш ҳамда соҳа вакилларининг ижодий фаолияти учун
муносиб шароит яратиш тўғрисида”ги қарори. 2021 йил 13 март. ПҚ
-
5060-
сон.
3.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Тошкент халқаро
кинофестивалини қайта тиклаш ва ўтказиш тўғрисида”ги қарори. 2021
йил 16 июнь 17 июнда кучга кирди. ПҚ
-5151-
сон.
4.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Халқаро зардўзлик ва
заргарлик фестивалини ўтказиш тўғрисида”ги қарори. ПҚ
-5098-
сон.
5.
Моддий маданий ва археология мероси объектларини муҳофаза
қилиш ва улардан фойдаланишни такомиллаштириш тўғрисида.
16.01.2018 йилдаги Ф
-5181-
сон.
6.
Ўзбекистон
Республикасида
миллий
маданиятни
янада
ривожлантириш концепциясини тасдиқлаш тўғрисида. 28.11.2018
йилдаги ПҚ
-4038-
сон.
7.
Бахшичилик санъатини янада ривожлантириш чора
-
тадбирлари
тўғрисида. 14.05.2019 йилдаги ПҚ
-4320-
сон.
8.
Ўзбекистон Республикаси аҳолисига ахборот
-
кутубхона хизмати
кўрсатишни янада такомиллаштириш тўғрисида. 07.06.2019 йилдаги
ПҚ
-4354-
сон.
9.
2021 йил 21 январда Ўзбекистон Республикасининг “Маданий фаолият
ва маданият ташкилотлари тўғрисида”ги ЎРҚ
-668-
сон.
