1
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
NAMANGAN
MUHANDISLIK-PEDAGOGIKA INSTITUTI
Texnologiya fakulteti
Texnologik mashina va jihozlar kafedrasi
18-KTTMJ-08 guruh talabasi
JO’RAYEV ELMUROD SADRIDDINOVICHNING
BITIRUV
MALAKAVIY ISHI
Mavzu:
Kasb-hunar kollejlarida
«Mashina va jihozlarga texnik xizmat ko’rsatish» fanidan
«Mashinalarning ishonchliligi va ularga texnik xizmat
ko’rsatish» mavzusini interfaol strategiyalar asosida o’qitish
metodikasini yaratish
Namangan -2012 yil
2
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
NAMANGAN MUXANDISLIK-PEDAGOGIKA INSTITUTI
Texnologiya fakul’teti
«Texnologik mashina va jixozlar» kafedrasi
(
18-KTTMJ-08 guruxi
)
Mavzu: Kasb-hunar kollejlarida “Mashina va
jixozlarga texnik xizmat ko’rsatish” fanidan
“Mashinalarning ishonchliligi va ularga texnik
xizmat ko’rsatish” mavzusini interfaol strategiyalar
asosida o’qitish metodikasini yaratish
Bitiruv malakaviy ishini bajardi:
5140900 – Kasb ta’limi (Texnologik
mashinalar va
jixozlar) yo’nalishining 4 kurs talabasi Jo’raev E
Bitiruv malakaviy ish raxbari: dots. Qirg’izov X
Maslaxatchi: _________________
N a m a n g a n - 2012 yil
Ekspert ruxsati
(Rektor qarori bilan
dekan yoki prorektor)
________________________
«___» ___________ 2012 yil
“Хimoyagа ruxsat etaman”
Kafedra mudiri
dost. А. Normirzayev ___
«___» ___________ 2012 yil
3
«TASDIQLAYMAN»
Texnologiya fakul’teti dekani
_________ dots. SH. Ataxanov
«___» ______________ 20___ y.
NAMANGAN MUXANDISLIK-PEDAGOGIKA INSTITUTI
Bakalavrlar uchun bitiruv malakaviy ishiga
TOPSHIRIQ
Texnologiya fakul’teti 5140900 – Kasb ta’limi (Texnologik mashinalar va
jixozlar) yo’nalishi bo’yicha
TMJ kafedrasida bitiruvchi Jo’raev Elmurod
Bitiruv malakaviy ishi mavzusi:
Kasb-hunar kollejlarida “Mashina va jixozlarga texnik xizmat
ko’rsatish” fanidan “Mashinalarning ishonchliligi va ularga texnik
xizmat ko’rsatish” mavzusini interfaol strategiyalar asosida o’qitish metodikasini yaratish.
Ish rahbari t.f.n., dotsent Qirg’izov Xusniddin
Rektorning ish mavzusi va raxbarini biriktirish haqidagi buyrug’i
№ 982-T «28» 12 2011 yil
Bitiruv malakaviy ishni topshirish muddati «____» ____________ 20___ y.
1. Bitiruv malakaviy ishini bajarish uchun boshlang’ich ma’lumotlar
_________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
2. Tushuntiruv yozuvlarining tarkibi (45-60 bet, 10-15 ming so’m xajmida ko’lyozma
tarzida):
_________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
3. CHizma ishlari tarkibi (ko’rgazmali chizma materiallar)
_________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
4
_________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
4. Bitiruv malakaviy ishi bo’yicha maslaxatlar
T/r
Bo’lim mavzusi
Maslaxatchi
o’qituvchining
F.I.SH
Topshiriқ
berildi
Topshiriқ
bajarildi
Sana
Imzo
Sana
Imzo
5. Bitiruv malakaviy ishini bajarish rejasi (raxbar rejalashtiradi)
T/r
Bitiruvchi malakaviy ishi
bosqichlarini nomi
Bajarish
muddati
Tekshiruvdan
o’tgan muddati
Bitiruv malakaviy ishi raxbari Qirg’izov Xusniddin ______________
Topshiriқni bajarishga oldim Jo’raev Elmurod ______________
Topshiriq bajarilgan sana «____» ______________ 2012 y.
5
M U N D A R I J A
Kirish ...................................................................................................
6
I.
Umumiy qism
1.1 Bitiruv malakaviy ish mavzularini aosolari…….................................... 8
1.2 Mashina va jihozlarga texnik xizmat ko’rsatish fanining tavsifi…..... 10
1.3 Fanlararo bog’lanishlar …….............................................................. 11
1.4 Mavzuning uslubiy va texnik ta’minoti …….................................... 12
II.
Pedagogik qism……................................................................................
2.1 Dars materiallari …............................................................................ 14
2.2 Dars rejasi…...................................................................................... 16
2.3 Test topshiriqlari …........................................................................... 17
2.4 Fanni o’qitishda ta’lim metodlari va uslubining qo’llash uchun qiyosiy
tahlil …......................................................................................................... 20
2.5 Darsni tashkil etish ….......................................................................... 22
2.6 An’anaviy va noan’anaviy o’qitish usullari …................................... 30
III.
Hayot faoliyati havfsizligi …......................................................... 32
IV.
Malakaviy ish samaradorligi
Xulosa ……………………………………………………………… 37
Foydalanilgan adabiyotlar ….............................................................. 39
Ilova
6
Kirish.
Bizning mustaqil O’zbekiston Respublikamiz tarixidan o’tgan asrning oxirgi
dekadasi mamlakatning barcha ijtimoiy-iqtisodiy sohalarida tubdan qayta qurisg
dasturini ro’yobga chiqarilgan o’n yillik sifatida nishonlanadi. Jumladan, ta’lim
soxasida ham keskin o’zgarishlar yuz berdiki, raqobatdosh kadrlar
tayyorlamasdan turib iqtisodiy rivojlangan davlatni, qurib bo’lmas edi. Shu bilan
bog’liq holda kasbiy ta’lim bizning mamlakatimizda Kadrlar tayyorlash Milliy
Dasturi asosida, shunday darajada ko’taralishi kerakki, bunda u jadallik bilan
mamlakatda va xorijda ilmiy-tehnik va iqtisodiy rivojini hisobga olgan holda
raqobatbardosh kadrlar tayyorlashni ta’minlay olsin. Kadrlar tayyorlash milliy
dasturida, o’quv-tarbiya jarayonining barcha tomonlariga aloqador bo’lgan
strategik maqsad va vazifalardan tortib to aniq dasturlar majmuasigacha, inson
omiliga juda katta ahamiyat berilgan. Unda ta’lim xizmatlarini iste’molchisi va
ishlab chiqaruvchisi bo’lgan shaxs kadrlar tayyorlash tizimining bosh sub’ekti deb
qaraladi.
Ta`lim xizmatlarini sifati va samaradorligi esa o`z navbatida ijodiy
yondashuvni , yani shaxsni o`zining ijodiy fikrlashni rivojlantirish darajasiga bog`liq.
Zamonaviy ta`lim tizimida ijodiy fikrlashni rivojlantirishning o`ta muhimligini
eng kamida ikkita asosiy sabablari bor. Birinchidan, oily o`quv yurti akademik
ta`limning haqiqiy xayot talablaridan ajralib qolganligi, berilayotgan ,,tayyor”
umumiy va kasbiy bilimlarning hayot amaliyotiga mos kelmasligi talabalarning
o`qishga bo`lgan qiziqishlarni susayishiga sabab bo`ladi vabuning oqibatida olingan
bilimlarning o`zlari ham ko`pincha ma`lumot xarakteriga ega bo`lib o`zlashtirishning
reproduktiv darajasigina taaluqli bo`lib qolmoqda. Vaxolanki, hayot … fanlarni
kognitiv o`zgartirish bilan chegaralanmaslikni talab qiladi, yangi pedagogik va
didaktik yondashuvlarga va ularning rivojlanishiga sharoit yaratish zarur.chunki,
aynan shular komunikatsiyaga ijodiy va tanqidiy taxlil, mustaqil fikrlash (mualliflar
tomonidan belgilangan) va ko`p madaniyatli mazmunda jamoatchilik mexnati bilan,
qachonki ijod ham an`anaviy yokiy milliy bo`lgan va ko`nikmalarni zamonaviy fan
7
va texnika yutuqlari bilan uyg`unlashuviga asoslanganida munosib malakalarni
egallashga bilimdonlik va qobilyatlikni rivojlantirishga ta`sir ko`rsatadilar.
Ikkinchidan o`zbek xalqiga xos mintalitet kattalarni irodasiga bo`ysinish, o`qituvchi
o`rgatgan narsaga so`zsiz ishonch xosil qilish, hayotiy masalalarni hal qilishda
samarasiz bo`lsada, eng oson yo`lni tanlash amaliy ziddyatlarni mumkin qadar
chetlab o`tish kabi qator qonimizga singib ketgan,odatlarimiz ko`p xollarda ijobiy
fikrlashdan cheklanib qolishga sabab bo`ladi. Shuning uchun ham kelajakda buyuk
taraqqiyotga ega, xuquqiy davlat qurishni maqsad qilgan vatanimiz yoshlarida ijodiy
fikrlashni rivojlantirish, ularni yangilik yaratishga bo`lgan xohish va istaklarni imkon
darajasiga ko`tarish ko`zlangan maqsad va ezgulik yo`lidagi ta`lim tizimining asosiy
tadbirlaridan biri hisoblanishi lozim.
8
1 Umumiy qisim
1.1 Bitiruv malakaviy ishi mavzusini asoslash.
Kadrlar tayyorlash milliy dasturida belgilangan vazifalarni birinchi bosqichi
davrida Respublikamizda akedemik litseylar, kasb-hunar kollejlari bunyod etildi va
ularning o`quvtexnik bazalari zamonaviy o`quv jixozlari bilan to`la taminlandi.
Kadrlar tayyorlash milliy dasturining sifat bosqichining asosiy vazifalaridan biri
kasb-hunar kollejlari uchun Davlat tilidagi qo`llanma vaadabiyotlarni yaratish
hisoblanadi.
Kasb-hunar kollejlarining xar bir mutaxsisliklari uchun, ayniqsa kasbiy fanlarni
adabiyotlar ta`minoti hozircha talab darajasida emas. Kasb-hunar kollejlari uchun
yaratilayotgan adabiyotlarning yangi avlodi kasb-hunar kollejlarini ta`lim standartlari
talablariga to`la javob berishi lozim. Bundan tashqari respublikamizda amalgam
oshirilayotgan “Katta ta`lim isloxatlari”ni aks ettirish lozim. Yaratilayotgan
adabiyotlar o`quv qo`lanmalari nafaqat o`quvchilar auditoriyasi uchun, balki
o`qituvchilar uchun ham mo`ljallangan bo`lishi lozim,ya`ni o`qituvchilar uchun
mavzuvlarni va mashg`ulotlarni o`tishi va lozim bo`lgan ilg`or uslubiy ko`rsatmalar
ham keltirilgan bo`lishi kerak. Mashina va jixozlarga texnik xizmat ko`rsatish. Kasb-
hunar kollejlaridagi bu muammolarni yorish maqsadida teng oily o`quv yurtlari
qoshida o`qituvchilarni malakasini oshirish kurslari va bo`limlari tashkil etiladi.
Bunday bo`limlarni tashkil qilish kadirlarni tayyorlash milliy dasturini sifati
bosqichini vazifalarini amalga oshirishga qaratilgan muhimqadamlardan biridir.
Kasb-hunar kollejlarining pedagoglari ta`limstandartlari rejalari va fanning xar
bir mavzuga bag`ishlangan dars mashg`ulotlarini aniq maqsadlar asosida rejalarni
malakasiga ega bo`lish lozim. Xar bir fanning namunaviy va ishchi dasturlari asoslari
xar bir mavzuga bag`ishlangan dars mashg`ulotlarini olib boorish jarayonini
loyixalamasdan ta`lim jarayonini sifatini oshirishni tasavvur qilish mumkin. Dars
jarayonini loyixalash yani soddaroq qilib olinganda rivojlantirish bu mavjud
adabiyotlar ilmiy texnik jurnallar va axborotlar o`quv jixozlari o`qitish vositalari
ko`rgazmali qurollar yordamida ta`lim va o`quv maqsadlarga erishishni eng samarali
yo`llaridan biridir. Xozirgi kunda dars jarayonini rejalashtirishga va loyxalashga
9
bag`ishlangan ko`plab anjumanlar, o`quv kurslarini tashkil qilib ushbu anjumanlar
materiyallari asosida uslubiy ko`rsatmalar ishlab chiqarilmoqda va talim jarayonida
keng qo`llashda foydalanilmoqda. Jumladan kasbiy va texnika fanlaridan maruzalar
matni o`quv qo`llanmalar va adabiyotlarni yozishi bo`yicha uslubiy ko`rsatma va
qo`llanmalar ishlab chiqadi. Biroq bunday qo`llanma va ko`rsatmalarga texnik
fanlarni o`ziga xos tomonlari yetarli darajada ochib berilmagan va hisobga
olinmagan. Ta`lim jarayonida uning sifatini belgilovchi ana shunday muammolarni
xal etish uchun kasbiy fanlarni xar-biri bo’yicha ilg`or pedagogik texnologiyalar
asosida kasbiy fanlarni o`qitish uslublariga bag`ishlangan adabiyotlarni yoritish va
ularni qo`llab nusxalarga chop ettirish ta`lim jarayonida hozirgi kunnig dolzarb
vazifalaridan biridir.
Bitiruv malaka ishning asosiy maqsadi. Mashina va jixozlarga texnik xizmat
ko`rsatish faniga keltirishidir. Ушбу фанни о`ыиш жараёнида о`ыувчилар
ыишлоы хо`жалиги машина важихозлари турлари ёки машинани
вазифаси,тузилиши уларни ишлаши ва констуруксион хусусиятлари, ыишлоы
хо`жалиги ва машина жихозлари созлаш ишга тайёрлаш, ишлатиш ыишлоы
хо`жалиги машина важихозлари тафсифномаларини махсус малумотнома
асосида ишлаб чиыиши бо`йича билим ва ко`никмаларни эгаллайдилар.
Bitiruv malaka ishini asosiy maqsadi mashina jixozlarga texnik xizmat ko`rsatish
fanni o`qitishga yangi pedagogic texnologiyalar asosligi tushgan o`rni vazifasi va
maqsadlarini fanlari aro bog`lanishlarini o`rganish va ularni ochib berishdan hamda
mashinalar ishonchligi va ularda texnik xizmat ko`rsatish mavzusi asosida yangi
pedagogik texnologiyalarini qo`llab o`qitish uslublarini ishlab chiqish hamda mavjud
adabiyot vaqo`llanmalardagi ushbu mavzu materiyallarni taxlil etishdan iboratdir.
Ishlab chiqarishda asosiy etibor dars jarayonining jixozlanishi didaktik materiallarini
tavsiya qilinadigan adabiyotlar, dars jarayonini rejalashtirish va boshqa fanlardan
o`tiladigan mavzulari bilan bog`lanishlariga qaratilib mavzuda belgilangan tashkiliy
tarbiyaviy va rejalashtirish maqsadlariga erishish konutsiyalarini yoritib beradi.
10
1.2 mashina va jixozlarni texnik xizmat ko`rsatish fanining tavsifi.
“Mashina va jixozlarni texnik xizmat ko`rsatish fani 3621020 qichloq xo’jaligini
mexanizatsiyalash ta`lim yo`nalishi uchun o`quv rejasining maxsus fanlar blogiga
kiruvchi asosiy fanlardan biri hisoblanadi. Mutaxasislik kabi;3621021bo`lib, qishloq
xo`jaligi mashina va uskunalarni tamirlash texnik xizmat ko`rsatish va ishlatish
bo`yicha kasb soxalarida kichik mutaxasislar tayyorlaydi.
1 Qishloq xo`jaligi mashina uskunalarni tamirlash bo`yicha chilangar
2 Keng prosrilli traktori
3 Elektro gazpayvandi.
4 ,,B” va ,,S” toifali xaydovchi
,,Mashina va jixozlarga texnik xizmat ko`rsatish fani o`quv jarayonida 3-kursdan
o`tiladi. Fanga ajratilgan umumiy qo`llanma 146soatga teng bo`lib bundan nazariy
mashg`ulotlar 59 soat, amaliy mashg`ulotlarga 44 soat mustaqil ishga esa 43 soat
ajratilgan.
,,Mashina va jixozlarga texnik xizmat ko`rsatish “ fanini o`qitishdan maqsad
qishloq xo`jalik ishlab chiqarishda foydalanadigan mashina va jixozlar bilan
tanishgan xolda ularga texnik xizmat ko`rsatish ishlarini o`rganish shuningdek
nazariy va amaliy asosalari hamda bilimi va malakani bilishdan iborat. Fanning
o`rganishi davomida o`quvchi bilim, o`quv ko`nikmalar bilan shakillantirib
mustaxkamlab nazariy bilimlarini chuqurlashtirib, kengaytirib o`sib borishini talab
qiladi.
,,Mashina va jixozlarga texnik xizmat ko`rsatish” fanining mashinalarning
ishonchligi ularga texnik xizmat ko`rsatish mavzusi 2 soatga mo`ljallangan bo`lib
maruza mashg`uloti sifatida o`tkaziladi. Bu mavzuni o`tishdan oldin talabalar qishloq
xo`jalik mashina va jihozlari fani bo`yicha kerakli malumotlarga ega bo`lishlari va
yuqorida keltirilgan bilimlarni takrorlab, mustahkamlab olishlari lozim.
11
1.3 Fanlararo bog`lanishlar
,,Mashina va jixozlarga texnik xizmat ko`rsatish “ fani 5-6 smestirlarda
o`qitiladi.dasturni amalgam oshirish o`quv rejasida rejalashtirilgan fanni o`zlashtirish
jarayonia o`quvchi matematik va tabiy ilmiy hamda umumtalim fanlari bloklaridagi
o`quv fanlarini mutaxasislar tayyorlash jarayonida tutgan o`rnini tushinib yetadi.
Fanlararo alochilar ko`p kiradi,o`ziga xos turli xususiyatlargaega bo`ladi. Fanlararo
aloqalarni ancha keng ma`noda tushunmoq kerak ta`lim berayotgan obekt bilim olish
va tarbiyaga pedagogik tasir ko`rsatayotgan o`quvchilar o`quv jarayonida qanday
ishtirok etishlariga bog`liq bo`ladi. Mashina va jixozlarga texnik xizmat ko`rsatish
fanini chuqur egallash uchun o`quvchi tabiy-ilmiy fanlar (fizika oily matematika
informatika) umumfanlar ta`limi (chizmachilik texnik mexanika elektirotexnika)
yonilg`i moylash materiallari, metallar texnologiyasi, traktor va avtomabillar, qishloq
xo`jalik mashinalar kabi bir qator maxsus fanlardan yetarli darajada bilimga ega
bo`lishligi lozim.
Fanlararo aloqalar darajalarda o`quvchilarning faoliyatini oshirishga yordam beradi,
o`quv materiallarini takrollanishini oldini oladi va o`qish vaqtida dasturda
ko`rsatilgan materiallarni oqish uchun tejaydi.
Fanlararo aloqalar o`quvchilarni aqliy ilmiy uchun muammolivaziyatlarni
yuzaga keltirishi va ularni xal qilish uchun keng imkoniyatlar ochib beradi.
,,Mashina va jixozlarga texnik xizmat ko`rsatish fani quyidagi fanlar bilan
bogqliq, talabalarga tushuntirish maqsadga muvofiq bo`ladi.
12
MASHINA VA
JIXOZLARGA
HIZMAT
KO’RSATISH
MATEMATIKA
FIZIKA
CHIZMACHILIK
TEXNIK
MEXANIKA
METALLAR
TEXNOLOGIYASI
TRAKTOR VA
AVTOMOBILLAR
ELEKTRO
TEXNIKA
YONILG’I
MOYLASH
MATERIALLAI
QISHLOQ
XO’JALIK
MASHINALARI
1-RASM. MASHINA
JIXOZLARI TEXNIKA
KO’RSATISH FANINING
BOSHQA FANLAR BILAN
ALOQASI
13
1.4. Mavzuning uslubiy va texnik taminoti.
Pedagoglar
talabalarga
yangi
o`quv
materiallarni
yetkazib
berishda
didaktikaning
eng
muxim
prinsiplaridan
biri
ko`rsatmalilik
prinsipidan
foydalanadilar. O`quv jarayonida mashg`ulot borishda ko`rsatmalilikdan foydalanish
talabalarda materialni yanada to`laroq tushinib olishlariga imkoniyat yaraladi.
Ko`rsatmalilik prinsipi o`qituvchini turli xil o`quv qo`llanmalaari va o`qitishning
texnik vositalardan unimli foydalanishda ularni pedagogik jixatdan maqul tarzda
tashkil etishda o`z aksini topadi.
,,Mashina va jixozlarga texnik xizmat ko`rsatish fanidan” Mashina ishonchliligi
va ularga texnik xizmat ko`rsatish mavzusini o`qitishda fan dasturlariga asosan
quyidagi adabiyotlardan foydalanish tavsiya etiladi.
1.
Yo`ldashev Sh Mashinalar ishonchligi va ularni tamirlash asoslari
,,O`zbekiston” Toshkent-1994.
2.
Telnov N. Remont mashin.Agrogromizdat. Moskva-1992.
3.
O`lman I. Texnichiskaya obslujivaniya va remont mashin. Agropromizdat
Moskva-1990
4.
Meliboev M. Mashina va jixozkarga texnik xizmat ko`rsatish ,,O`qituvchi”
Toshkent-2006.
14
2.Asosiy qism
2.1 Dars materiali.
Mavzu Mashinalarning ishonchliligi va ularni tamirlash xaqida asosiy
tushunchalari.
Traktorlar paxta terish mashinalar, avtomabillar va boshqa qishloq xo`jalik
mashinalari foydalanish chog`ida xar xil tashqi tasirlarga uchraydi. Natijada
loyihalash va tayyorlash jarayonida keltirilgan ishonchlilikgi buzilmasdan ishlash
chidamlilikni tamirlashga yaroqlik xamda saqlanuvchanlik ko`rsatkichlari pasayadi.
Bunga mashina detallarida turli xil nuqsonlar paydo bo`lishi va ularning yeyilishi
sabab bo`ladi.
Texnik xizmat ko`rsatish va tamirlashning rejali oldini olish tizimi mashinalarni
ishga yaroqli xolatda tutib turish uchun xizmat qiladi. Texnik xizmat ko`rsatish va
tamirlash tizimi deganda ilmiy asoslangan tashkiliy texnik texnologik va iqtisodiy
tadbirlarmajmui shuningdek qishloq xo`jaligi mashinalarning ishga yaroqli xolatda
tutib turish uchun deganda ilmiy asoslangan hamda tiklanish tamirlaydigan vositalar
tushuniladi. Meyorlar va qoidalarga amal qilish texnikani soz xolatda tutib turish
bilan bog`liq bo`lgan ishlab chiqish xarajatlarni mumkin qadar kamaytirilgan xolatda
texnikani ishonchli ishlashni oshirish imkonini beradi.
Texnik xizmat ko`rsatish va tamirlash tizimi qishloq xo`jalik texnikasini texnik
xizmat ko`rsatadigan va uni tamirlaydigan xizmatlar xamda korxonalarni tgishli
ishlarini oqilona tashkil etishga davit etadi.
Tamirlashni eng maqbul sifatini belgilab beradi qishloq xo`jaligining tamirlash
bazasini rivojlantirishga ketadigan mablag`larni ishlab chiqarish bir yerga to`plash va
ixtisoslashtirish evaziga kamaytirishni bir yerga to`plash va ixtisoslashtirish evaziga
kamaytirish yordam beradi.
Tizim mashinalarni quyidagi guruhlarga bo`lish mumkin traktorlar, paxta terish
mashinalari g`alla yig`ish kombayinlari yuk avtomabillari boshqa turdagi qishloq
xo`jalik mashinalari. Tizim asosan texnika ishlamay imkonini oshirishni ko`zda
tutadi. Tizim ishlamay qolgan mashinalardagi nuqsonlarni bartaraf etishi ham
nazarda tutadi.
15
Mashinalarni texnik axvolini binobarin ularni ishonchligini boshqarish
mashinalariniishlash
qobiliyatining
sifat
belgilarinito`liq
tiklash
hamda
mashinalarning xolat parametirlarining muayyan qiymatlargacha tiklash bo`yicha
tamirlash xizmat ko`rsatish ishlarini maqsadga yo`naltirgan xolatda o`tkazishdan
iborat.
Mashinalarni texnik axvolini boshqarishda asoslanadigan asosiy ko`rsatkichlarga
quyidagilar kiradi; ishlarning davriyligi bajargan ish tamirlash xizmat ko`rsatish
ishlarisiz mashinani texnik axvolidan yo`lga qo`yiladigan chetga chiqishlar texnik
xizmat ko`rsatish va tamirlash mashinalarni xolat parametrlarini tiklash darajasi
tamirlashga qadar mashinadan foydalanish maqsadga muvofiq bo`lgan qoldiq resurs.
Agar mashina ayrim qisimlarning texnik axvolini aniqlash qiyin bo`lsa, yoki
mumkin bo`lmasa ular uchun texnik xizmat ko`rsatish tamirlash (almashtirish
16
2.2 Dars rejasi
Kun, oy, yil
Guruh № 18
Fan nomi: Mashina va jihozlar texnik hizmat ko’rsatish.
Dars mavzusi: mashinalar ishonchliligi va ularga texnik hizmat ko’rsatish.
Dars turi: ma’ruza
Darsning maqsadi: talabalarga dars bo’lishga nazariy bilimlar, malakalarni
shakllantirish.
Darsni tarbiyaviy maqsadi: Talabalarning kelgusi faoliyatlarida o’z ishlarida yengil
munosabatlarga yondoshlishlariga yordam berish
Darsni rivojlantirish maqsadi: Dars jarayonida talabalarning psihologik sifatlarini
diqqat, hotira, tafakkur va bilim qobiliyatlarini shakllantirish.
Ko’rgazmali qurollarni bilishini sinash va texnik vositalari: plakatlar, texnik
vositalar, hujjatlar
Takrorlash va talabalarni bilishni sinash vaqti: 5 … …. 10 minut
Yangi mavzuni bayon qilish vaqti: 55 ….. ….. 60 minut
Fanlararo aloqa: “Mashinalarni ishlatish va ta’minlash”, “Yonilg’i tayyorlash
materiallari”, “Traktor va avtobillar”.
Ishlab chiqarish bilan belgilash: Texnik xizmat ko’rsatish servislari
Talabalarni faoliyati: dars davomida faol bo’lish
Faollashtirish usuli: Interaktiv strategiyalardan keng foydalanish.
Muammoli savollar, vaziyatlar. O’tilgan mavzuni mustahkamlash usuli va vaqti: 5
minut
Davlat qarorlari va iqtisodiy ko’rsatkichlaridan foydalanish:
Uyga vazifa berish: Darsni konspekt qilish muammoli topshiriqlar bajarish.
17
2.3 Test topshiriqlar.
1. tizim mashinalarni guruh to’g’risini belgilang.
a) yuk avtomobillari
b) traktor
v) paxta terish mashinalari
g) g’alla yig’ish mashinalari
d) barchasi tog’ri
2. Texnik xizmat ko’rsatish va ta’mirlash rejani oldini olish maqsadi.
a) remontni oldini olish
b) ishga yaroqli holatda olib turadi
v) moylash ishi bajarilmaydi
g) oylik maosh o’z vaqtida chiqadi
3. Texnik xizmat ko’rsarish tuzish turlarini belgilang
a) joriy ta’mirlash
b) kapital ta’mirlash
v) Texnik xizmat ko’rsarish tuzish turlarini belgilang
g) oylik ta’mirlash
4. Texnik xizmat ko’rastish o’z ichiga
a) yuvish tozalash ishlari
b) nazorat qilish diagnostika ishlari
v) rostlash moylash ishlari
g) maxkamlash montaj va dermontaj
d) barchasi to’g’ri
5. Traktorlar paxta terish mashinalari avtomobillarni foydalanish chog’ida qanday
tashqi ta’sirlarga uchraydi.
a) bir xil v) har xil
b) ikki xil g) sakkiz xil
6. Mashina agregat tizimining ishlash qobiliyatini ta’mirlash yoki tiklash uchun
qanday ta’mir ishlari ishlab boriladi.
a) Kapital ta’mirlash
18
b) joriy ta’mirlash
v) Texnik xizmat ko’rsatish
g) Yillik ta’mirlash
d) a, b, v javob tog’ri
7. Mashina istalgan qismlari almashtirish yoki tiklash yo’li bilan buyum resusrsning
tiklash uchun qanday ta’mirlash tushuniladi.
a) Kapital ta’mirlash
b) joriy ta’mirlash
v) Texnik xizmat ko’rsatish
g) Yillik ta’mirlash
d) a, b, v javob tog’ri
8. Mashina berilgan vazifalarni texnik hujjatlarni texnik talablariga mos keluvchi
parametrlar bo’yicha bajarilmaydi.
a) jidamlilik
b) ishlash qobiliyati
v) ta’mirlashga yaroqlik
g) nosozlik
d) xizmat muddati
9. Kalendar ishlash davomiyligi bo’yicha bajara olish
a) jidamlilik
b) ishlash qobiliyati
v) ta’mirlashga yaroqlik
g) nosozlik
d) xizmat muddati
10. Texnik hujjati talablarini loaqal bittasiga ham mos kelmaslik bu
a) jidamlilik
b) ishlash qobiliyati
v) ta’mirlashga yaroqlik
g) nosozlik
d) xizmat muddati
19
11. Mashinalarning Texnik xizmat ko’rsatish va ta’mirlash oyi bilan ishlamay qolishi
bu
a) jidamlilik qobiliyati deyiladi
b) ishlash qobiliyati deyiladi
v) ta’mirlashga yaroqlik deyiladi
g) nosozlik
d) xizmat muddati
12. Mashina, agregat usulining tutshmaning o’zining ishlash qobiliyati oxirgi
holatgacha saqlash xususiyatlarini nima deyiladi?
a) jidamlilik deyiladi
b) ishlash qobiliyati deyiladi
v) ta’mirlashga yaroqlik deyiladi
g) nosozlik deyiladi
d) xizmat muddati deyiladi
20
2.4 Fanni o’qitishda ta’lim metodlari va usularini qo’llash uchun
qiyosiy tahlil.
Muahndislik-pedagog kadrlarni tayyorlashda qo’yiladigan kasbiy talablar bilan bir
qatorda ilmiy texnikaviy ijtimoiy tarqqiyotni tez rivojlanayotgan qat’iy sharoitda
mutahassis o’zini yo’qotmasligi, muammoni aniq ko’rishi va uni yangiligidan
ko’rmaslik fikr yuritishini, yangiligi va samaradorligi ihtirochilik va sezgirlik kabi
sifatlar bo’lishini talab etmoqda.
Bunday sifatlarga talab kun sayin oshib bormoqda, keyinchalik esa bu masala kun
tartibidagi dolzarb masalaga aylanishi muqarrardir. Shu maqsadda zamonaviy o’quv
jarayonida reproduktiv usul bilan bir qatorda produktiv (sermaxsul) qidirish-ijodiy
usullarini ham qo’llash kerak. Ular quiyidagi afzalliklarga ega:
-
mantiqiy fikr berish yuritish ma’nolarini ilmiy ijodiy yuritishga o’rgatadi
-
zaruriy zaruriy bilamlarni mustaqil ijodiy qidirishga o’rgatadi
-
uchragan qiyinchiliklarni yengishga o’rgatadi
-
o’quv materiallarini isbotliroq qiladi
-
bilimlarni ishonchga aylanishiga ko’maklashadi
-
ijodiy shaxsni shakllantiradi
-
o’qishga nisbatan ijobiy hislarni hosil qiladi
-
bilishga qiziqishni shakllantiradi va rivojlantiradi
-
ijodiy shaxsni shakllantiradi.
Produktiv o’qitishning sanab o’tilgan avzalliklari bular bilan cheklanmaydi, lekin
keltirilganlar ham agar ubugungi kun va undan ham ko`proq ertangi kun talablariga
shunchalik mos bo`lsa nima uchun biz o`qitishni umuman produktiv qilib
qo`ymaymiz degan savol tug`iladi, uning sabablari bir nechta produktiv usul
universal emas har qanday o`quv informatsiyasiga ham ziddiyat mavjud emas va u
o`quv muammo bo`laolmaydi. Bundayo`quv materialni reproduktiv usul orqali berish
maqsadga muvofiqdir. O`quvchilar uchun qiyin masalalar ham mavjud.
Qiyinchiliklarni kamaytirishni faqat reproduktiv usullar bilan amalgam oshirish
mumkin. O`quvchilar juda oson o`zlashtiradigan materiallar bor. Ular asosida
21
murakkab vaziyat yaratishni imkoni yo`q, chunki ularni o`quvchilar birinchi
martadayoq yechib beradilar bu xolda reproduktiv usullardan foydalanish joriydir.
Xech narsa bitmasdan yangicha vaziyatni yaratishni imkoni yo`q. o`quvchilar
bilishga qiziqishni o`rgatish uchun ular malum bilimlarga ega bo`lishlari kerak. Bu
zaxirani reproduktiv usullar yordamida yaratish mumkin ko`rsatish o`qshatish va
reproduktiv juda katta axamiyatga ega bo`lgan amaliy maxorat va ko`nikmalarni
shakillantirishda produktiv usullar samara bo`yicha reproduktiv usullariga so`zsiz
yutqazadilar o`quv materiallarini o`rganish uchun reproduktiv usullariga nisbatan
produktiv usullar ko`proq vaqt talab qiladi.
O`quv jarayonini tashkil etishda va metodning u yoki bu usulni tanlash
o`qituvchining pedagogik tajribasiga va maxorati saloxiyatiga bog`liq.
-
muammoli bayon etish metodi
qisman ijodiy metodi bilim tayyot holda tavsiya etilmaydi, balki u mustaqil
ravishda ifodalaydi. Yangi bilimlarni qidirish, ishlashni tashkil etiladi bunday
vazifalar bo’yicha mustaqil fikr yuritiladi, muammoli vaziyatlar ajratiladi va hal
etiladi:
-
tadqiqiy metod: bunda muammo belgilab olinadi, muammoni tadqiqoti
jarayonida bilim egallanadi.
4. Didaktik maqsad bo’yicha quyidagilar farqlanadi:
- ilk bora bilimlarni o’zlashtirish metodlari
- egallagan bilimlarni mustahkamlash va takomillshtirish.
Ilg’or pedagogik texnologiyalar asosida darsga tayyorgarlik ko’rish an’anaviy
usuldan sezilarli darajaga farq qilib o’qituvchi tomonidan tayyorgarlik davomida
mazkur mavzuning aniqlashtirgan maqasadini uni o’tkazish usuli va tashkilini
tanlash, namoyish etilishi lozim bo’lgan tasviriy o’tkazish usuli materiallarini
tayyorlash, muammoli vaziyatlarni yaratuvchi topshiriq savollarini, o’quv
maqsadlariga erishganlik darajasini aniqlovchi baholosh mezonlarini ishlab
chiqarish lozim bo’ladi.
Yangi pedagogik texnologiyalar asosida dars jarayonini loyihalashda quyidagi
ishlar amalga oshiriladi.
22
1.
Mavzu va tayanch iboralarning o’quv maqsadlarini shakllashtirilgan (Blum
taksonomiyasi asosida).
2.
Mavzuni tayyorlash uslubini tanlanadi.
3.
Mavzu va tayanch iboralarning o’quv maqsadlari.
4.
Talabalarni faollligini oshiruvchi savollar, topshiriqlar, testlar masala yoki
mashqlar tayyorlanadi.
5.
Baholash mezonlari ishlab chiqiladi.
Bunda o’quv maqsadlariga erishganligini aniqlovchi belgilar, topshiriqlarni
javoblariga mosligini belgilovchi mezonlar kelritishi maqsadga muvofiq.
2.5. Dars jarayoni loyixalashning har bir qismida o’qituvchi va
talabaning aniq vaziyatlarini keltiradi
.
I. Orlov qayd etilgandek “hozirgi reproduktiv usul ikkinchi darajali deb
qaratiladi, lekin odamlarning ko’pchiligi aynan reproduktiv mehnat bilan
shug’ullanadi, asl holda jamiyat o’z-o’zining eng zarur narsalar bilan ta’minkay
olmas edi. O’qitishda tarbiyalovchilarning reproduktiv faoliyatini asosiy joyni
egallashi lozim, chunki faqat shu shart bajarilganda zaruriy bilamlarni
o’zlashtirish va shu orqali ijodga zamin yaratish mumkin”, shunday qilib namuna
bo’yicha faoliyat usulini tiklash va qaytarish reproduktiv usulini asosiy
alomatlaridan pedagogik og’zaki va yozma nutqidan foydalaniladi, o’rganuvchilar
tayyor namuna bo’yicha topshiriqlar bajaradilar.
Hozirgi ta’limdagi o’qitishning asosiy tashkiliy uslubiy shakllari reproduktiv
o’qitishning maktab an’analar bajarmoqdalar va takomillashmoqda. Ular amalda
o’lchash va fikr yuritish jarayonlarni rivojlanishiga to’sqinlik qiladi va bo’lajak
mutahassislikda o’z-o’ziga va o’zining kasbiy faoliyatiga but va keng qarashlar
tizimini shakllantirishni ta’minlaydi.
Shu maqasadda zaminaviy o’quv jarayonida reproduktiv usul bilan bir qator
produktiv, qidiruv-ijodiy usullarini ham qo’llash kerak. Quyidagi afzalliklarga
ega:
-
Mantiqiy fikr yuritish, muammolarni ilmiy, ijodiy yechishga o’rgatadi;
-
zaruriy bilimlarni mustaqil ijodiy qidirishga o’rgatadi;
23
-
uchragan qiyinchiliklarni yengishga o’rgatadi;
-
o’quv materiallarni o’zlashtirishni chuqurroq va mustahkamroq qiladi;
-
o’quv materiallarni isbotliroq qiladi;
-
bilimlar ishonchga aylanishiga ko’maklashadi;
-
o’qishga isbatan ijobiy hislarni hosil qiladi;
-
bilishga qiziqishni shakllantiradi va rivojlantiradi;
-
ijodiy shxsni shakllantiradi.
O’qitishning ilg’or pedegogik texnologiyasi
Fan
dasturi
Blum taksonomiyasi.
maqsadlarni belgilash
O’quv jarayonini
shakllantirishni
tanlash
Interaktiv asosida o’quv
maqsadlarini qo’llash
Muomala
vaziyatlarini
yaratish
Insert, aqliy hujum, senetik va
morfologik taxlil, sinkveyn, klaster
tuzish, kubik va boshqalar
Muammoli savollar, topshiriqlar,
savollarga ishlanmalar
Bilimlarni darajasini
aniqlash uchun materiallar
O’quv materiallarini
o’zlashtirish
1-RASM
24
Prоduktiv o’qitishning sаnаb o’tilgаn аfzаlliklаri bulаr bilаn chеklаnmаydi,
lеkin kеltirilgаnlаri xаm аgаr bu bugungi kun vа undаn ko’prоq ertаngi kun
tаlаblаrigа shunchаlik mоs bo’lsа nimа uchun biz o’qitishni umumаn prоduktiv usul
univеrsаl emаs xаr qаndаy o’quv infоrmаtsiyasidа xаm jiddiyot mаvjud emаs vа
o’quv muаmmо bo’lа оlmаydi. Bundаy o’quv mаtеriаllаrini prоduktiv usul оrqаli
bоrishi mаqsаdgа muvоfiqdir; O’quvchilаr uchun qiyin mаsаlаlаr zаm mаvjud.
Qiyinchiliklаrni kаmаytirishni fаqаt rеprоduktiv usullаri bilаn аmаlgа оshirish
mumkin.; o’quvchilаr judа оsоn o’zlаshtirаdigаn mаtеriаllаr xаm bоr. Ulаr аsоsidа
murаkkаb vаziyat yarаtishni imkоni yo’q, chunki ulаr o’quvchilаr birinchi
mаtаdаnоq chiqib bеrаdilаr. Bu hоldа rеprоduktiv usullаrdаn fоydаlаnish jоizdir.
Xеch nаrsа bilmаsdаn yangichа vаziyatni yarаtishni imkоni yo’q. O’quvchilаr
bilimgа qiziqishni uyg’оtish uchun ulаr mа’lum “bоshlаng’ich” bilimlаrgа egа
bo’lishlаri kеrаk. Bu zаxirаni rеprоduktiv usullаr yordаmidа yarаtish mumkin:
ko’rsаtish, o’xshаtish vа rеprоduktiv judа kаttа аhаmiyatgа egа bo’lgаn аmаliy
mаhоrаt vа ko’nikmаlаrni shаkllаntirishgа prоduktiv usullаr sаmаrа bo’yichа
rеprоduktiv usullаrgа egа. O’quv mаtеriаllаrini o’rgаnish uchun rеprоduktiv
usullаrigа nisbаtаn prоduktiv usullаri ko’prоq vаqt tаlаb qilаdi: Prоduktiv usullаr
muvаffаqqiyatli qo’llаnish uchun o’qituvchining pеdаgоgik mаlаkаsi yuqоrirоq
bo’lishi vа muаmmоviy mаshg’ulоtni o’tkаzish uchun xаm uni tаyyorlаsh uchun xаm
ko’prоq pеdаgоgik mеhnаt tаlаb qilаdi.
Аgаr o’quvchi imtixоn pаytidа bu mа’lumоtlаrni tiklаy оlsа bu
o’zlаshtirishning аsоsiy ko’rsаtkichi hisоblаnаdi. Bu tizimdа bilim аsоsаn eslаb
qоlish nаtijаsidir. Ko’pinchа bu rаsmiy mа’lumоtlаrdir, ulаr оdаtdа bеvоsitа shu
mа’lumоtgа оid sаvоl bеrilgаndа xоtirа yuzigа chiqаdi yoki bоshqаchа qilib аytgаndа
esgа tushаdi. Xоtirаdаn tiklаngаn bilimlаr shu xоlаtdа uzоq sаqlаnmаydi. Kеrаk
bo’lgаn pаytlаrdа ulаr qiyinchilik bilаn yodgа kеlаdi, ko’pinchа umumаn esgа
kеlmаydi. Ko’p mаrtа o’tkаzilgаn sinоvlаr shuni ko’rsаtаdiki, ko’p vаqt o’tmаsdаn
o’quvchilаr ko’p nаrsаlаrni eslаy оlmаydilаr.
25
2.5. Dаrsni tаshkil etish.
Mаvzu: Mаshinаlаrni ishоnchliligi, ulаrgа tеxnik xizmаt ko’rsаtish.
Vаqt tаqsimоti: 1-bоsqich tаyyorlоv, 10 min
2-bоsqich Dаvlаt (chаqiruv) 15 minut
3-bоsqich аnglаsh 32 minut
4-bоsqich- mulоhаzа (fikrlаsh) 20 minut
5-bоsqich- uygа vаzifа 3 minut
Jаmi- 80 minut
O’quv qullаnmаlаri:
Ko’rgаzmаli
qurоllаr
stеntь
“Mаshinаlаrning ishоchliligi usullаrigа
tеxnik xizmаt ko’rsаtish” mа’ruzа
mаtnini, dаftаrlаr, qаlаmlаr, ruchkаlаr,
1,2,3,4,5, ... rаqаmlаr yozilgаn
kаrtоchkаlаr
Аsоsiy
tаyanch
so’z
vа
nаbоr
ishоnchliligi,
yarоqliligi,
buzuqlik
xizmаt
muddаt,
tеxnik
xizmаt
ko’rsаtish, rеmоnt 1 xtk, 2 txk, 3 txk,
mаshinаlаrigа
txk,
eksplutаtsiоn
chiniqtirish.
Intеrаktiv strаtеgiyalаr: kichik guruxlаr
bilаn ishlаsh, “Insеrt” strаtеgiyasi miya
xujumi, sinkvеyn uslаbi, klаstеr tuzish.
Dаrsning
mаqsаdi:
(tаlаbаlаrning
vаzifаlаri)
Bu mаvzuni o’zlаshtirgаndаn so’ng
tаlаbаlаr :
1.
Mаshinаlаr ishоnchliligi vа tеxnik
xizmаt
ko’rsаtish
to’g’risidа
tushunchаgа egа bo’lаdilаr;
2.
Ishоnchliligi shаrtlаri vа tеxnik
xizmаt ko’rsаtish turlаrini sаnаy
оlаdilаr.
3.
Tеxnik
xizmаt
ko’rsаtishlаr
bаjаrаdigаn ishlаrni tushuntirаdilаr.
4.
Qishlоq
xo’jаlik
mаshinаlаrigа
tеxnik xizmаt ko’rsаtish ishlаridаn
fоydаlаnаdilаr.
5.
Mаshinа trаktоr pаrklаridаgi аsоsiy
tеxnik tаlаblаrni аniqlаb ko’rаdilаr.
6.
Ekspulаtаtsiоn
chiniqtirishgа
qo’yilgаn tаlаblаrni bаhоlаydilаr.
1-jаdvаl
26
Mаshg’ulоt bоsqichlаri
Pеdаgоg
O’quvchilаr
Tаyyorlоv bоsqichi
Pеdаgоg xоnаg kirаdi vа
xаmmаgа rаqаmlаr yozilgаn
kаrtоchkаlаrni
tаrqаtаdi.
Kеtmа-kеt 4 tа rаqаmdаn
ibоrаt
o’quvchilаr
mоs
rаvishdа А, B, G, D, Е bеlgi
stоllаrgа o’tirishlаrini tаklif
qilаdi.
Dаrsni
mаvzusini
mаqsаdi, o’tkаzilishi tаrtibi vа
qo’yilаdigаn
nаtijа
e’lоn
qilаdi.
O’quvchilаr
tаklif
etilgаn
nаtijаlаrni
kichik
guruxlаrdа muxоkаmа qilinib
guruxlаr sаrdоri bu xаqdа
qisqаchа
аxbоrоt
bеrish
lоzimligini
аytаdi.
Аsоsli
tаkliflаr , nаtijаlаr ro’yxаtigа
tuzаtishlаr
kiritilib
оxirgi
vаriаnt
оvоzgа
qo’yib
tаqsimlаnаdi.
O’quvchilаr xоnаgа kirishаdi
vа
bittаdаn
rаqаmli
kаrtоchkаlаrni
оlаdilаr.
Kеtmа-kеt 4 tа rаqаmidаn
ibоrаt o’quvchilаr vа kichik
guruxlаrgа uyushgаndаn so’ng
mаshg’ulоtlаrgа
tаyyor
ekаnliklаrini bildirаdilаr.
Mаshg’ulоt mаvzusi vа undаn
qo’llаnаdigаn nаtijаlаrgа yoki
tаklif
etilаdigаn
nаtijаlаr
ro’yxаtini tаsdiqlаydilаr.
Dаvlаt (chiqаruv)
Sаvоllаr bеrаdi:
1.
Ishоnchlilik nimа?
2.
Mаshinа nimа?
3.
TXK nimа?
4.
Qаndаy TXK turlаrini
bilаsiz?
5.
Mаshinаlаrni chiniqtirish
dеgаndа
nimаni
tushunаsiz?
6.
Bugungi mаvzu bo’yichа
yanа nimаlаrni bilishni
xоxlаrdingiz?
Jаvоb bеrаdilаr.
Ishоnchlilik
mаshinаlаrning
o’z vаzifаlаrini bеlgilаngаn
muddаtlаrdа bаjаrishi, qishlоq
xo’jаligidа
ishlаtilаdigаn
mаshinаlаrni
dоimо
shаy
xоldа, uzоq muddаt ishlаshni
tа’minlаsh
uchun
o’tkаzilаdigаn tаdbirlаr 1-
TXK, 2-TXK,3-TXK, MTXK
lаrdаgi bаjаrаdigаn ishlаrni,
ulаrgа qo’yilаdigаn tаlаblаrni
chiniqtirishning
dаvоmiylik
TXK turlаrni
27
Insеrt tеxnоlоgik
jаdvаli mаjmui
bilаn tаnishtirish.
“V” – mеning
fikrlаrimni
tаsdiqlаydi,
“+”
–
yangi
аxbоrоt
“?”- аniq emаs
mеni o’ylаntirib
qo’ydi.
Mаshinаlаr
ulаrgа
TXK
mа’ruzа
mаtni
tаrqаtаdi.
Guruxlаrdа
ishlаsh
ishlаr
bаjаrishini
tеkshirаdi.
“?”
bеlgisi
turdаgi
ustunlаr
mаzmunigа
аlоxidа
e’tibоr
bеrsin. Bu ungа
vаzifа
uchun
mаvzu bo’lаdi.
Sаvоllаr bеrаdi
mаtnini
o’rgаnish jаrаyon
qаndаy
bоrmоqdа. Lоtin
o’qish
vаqtidа
оlingаn
bilimlаrni
tаqsimlаnаdi,
jаdvаl
qаndаy
yordаm bеrаdi.
-
V
+
?
Ishоnchlilik,
ishgа yarоqlilik
ishlаmаy qоlish
buzuqlik,
buzulmаy ishlаsh
uzоq
muddаt
ishlаsh, rеmоnt
yarоqlilik
sаqlаnuvchаnlik
xizmаt muddаti
tеxnikаxizmаt
ko’rsаtish birin
tеxnik
xizmаt
ko’rsаtish,
ikkinchi
vа
uchinchi tеxnik
xizmаt ko’rsаtish
eksplutаtsiоn
chiniqtirish,
mаvsumiy
xizmаt
ko’rsаtish,
xаr
sеmеnаdа tеxnik
xizmаt
ko’rsаtish, jоriy
tеxnik
xizmаt
ko’rsаtish.
Ish
muddаti
tеxnik trаktоrlаr
tеxnik
xizmаt
ko’rsаtish
оpеrаtsiyalаrning
muddаtlаri
vа
mаzmuni
xаr
smеnаdа dаvriy
(№1.2.3.)
vа
mаvsumiy
(qishgi vа yozgi
ishlаtishgа
o’tishdа) tеxnik
xizmаt
ko’rsаtishdа
ishlаtilаdigаn
ishlаr trаktоr vа
аvtоmоbillаrgа
TXK xаr bir
mаrkаdаgi
mаshinаlаr
uchun
chiqаrilgаn
qоidаlаr
vа
tеxnоlоgik
kаrtаlаr rеmоnt
qilishning rеjаli
оldini
оlish
sistеmаsi
Sаqlаnuvchi
xujjаti
ish
muddаti birliklаri
tеxnik
turlаri
xizmаtlаrning
turlаri, nоrmаtiv
tеxnik xujjаtlаr
tеxnik
xizmаt
ko’rsаtish bеlgi
jаrаyonlаrinigng
kеtmа-kеtligi,
eksplutаtsiоn
chiniqtirishdа
bаjаrаdigаn
ishlаr,
chiniqtirishning
tаxminiy
dаvоmiyligi
mаshinаlаr TXK
turlаri
.
Mаtn
bilаn
xоshiyatlаrdа
to’ldirishаdi.
“Insеrt” jаdvаlini
to’ldirish
bo’yichа оlingаn
bilimlаr bilim
o’rtоqlаshtirаdi
Mаtn bilаn ishlаsh vаqtidа nimа аniq
bo’lgаni vа o’ylаntirib qo’ygаnligi
xususiyatidа o’z fikrlаrini аytishаdi,
tаjribа bilаn o’rtоqlаshаdilаr.
28
Remont so’ziga sinkveyn tuzish
Axborot yig’ish va yozish
1.
Remont
2.
Joriy capital
3.
Sozlaydi, ta’mirlaydi, tiklaydi
4.
mashinani avvalgi holatiga qaytarish
5.
Tuzatish
Klaster axborotini yozish va turkumlash bajaradi, Klaster ikki bosqichda tuziladi.
1.
Qo’yilgan masala yoki muammoga tuziladi, “miyaga hujum” (aqliy hujum)
orqali yig’iladi.
2.
“Miyaga hujum” orqali yig’ilgan tushunchalarning o’zaro bog’liqlarining
belgilanib turkumlarga ajratiladi.
I-bosqich
MULO
HA
ZA FIK
R
LAS
H
JAV
OBLAR B
AH
OLA
B
BOR
IL
AD
I
TUZATISH
TRAKTOR
MOYLASH
G’ILDIRAK
USTAXONA
YONILG’I
QUYISH
SOZLASH
TEKSHIRISH
2-TXK
TRAKTORI
MTYK
TOZALOVCHI
YUVISH
RAMA
DIAGNOZ QO’YISH
AVTOMOBIL
TXK POSTI
QISHLOQ XO’JALIK
MASHINALARI
KO’ZDAN KECHIRISH
XCTXK
MASHINIST
PO’LAT
TOZALASH
SHINA
KARTER
KOMBAYN
TXK PUNKTI
MAXKAMLASH
1-TXK
YONILG’I BAKI
ROSTLASH
DVIGATEL
QAYTA TIKLASH
ISHLAYOTGAN
JOYDA
QOTIRISH
4-JADVAL
29
Texnik xizmat ko’rsatish so’ziga klaster tuzish.
DXTX
MTXK
3 TXK
2 TXK
1 TXK
2.CTXK
USTAXONA
TXK PUNKTI
ISHLAYOT-
GAN JOYDA
TXK POSTI
KXM
TRAKTOR
AVTOMOBIL
KOMBAYN
TURLARI TXK
TXK JOYI
MASHINA TURLARI
TEXNIK XIZMAT KO’RSATISH
TXK ISHLARINI
BAJARUVCHILAR
BAJARILADIGAN
ISHLAR
YUVISH
TOZALASH
KO’ZDAN KECHIRISH
DIAGNOZ QO’YISH
MOYLASH
YONG’IN QO’YISH
ROSTLASH
MAXKAMLSH
QOTIRISH
SOZLASH
QAYTA TIKLASH
TEKSHIRISH
MASHINA
QISMLARI
SHKIV
BOLT
RAMA
KARTER
YONILG’I BAKI
G’ILDIRAK
DVIGATEL
TRAKTORCHI
SOZLOVCHI
USTA
MASHINIST
1-RASM
30
2.6. An’anaviy va noan’anaviy o’qitish usullari (metodlari).
Hozirgi vaqtda o’quv yurtlarida, oily o’quv yurtlarida va kasb-hunar
kollejlarida o’qitish zamonaviy shakl va usullaridan foydalanib kelinmoqda.
O’qitishning zamonaviy usullarining qo’llash ta’limida yuqori samaradorlikkka
olib keladi. An’anaviy o’qitishda asosan o’qituvchi erkinlik beriladi, noan’anaviy
o’qitishda esa o’quvchiga erkinlik beriladi, o’qituvchi o’quvchi munosabatlarini
demokratlashtirish asosida dars sharoitlari tashkil etiladi.
Ta’lim shakllari.
Froital ish barcha ta’lim oluvchilar bilan bir vaqtda ishlash .
Guruxlarda ishlash, guruxlararo ishlash, individual ishlash.
O’qituvchi dars o’tishda quyidagi usullardan foydalanish mumkin.
Aqliy hujum. Bu usulda o’qituvchi o’quvchilarga topshiriq beradi, o’quvchilar
ishning topshiriqlar borasida berilgan fikr muloqotlari jamlanadi. O’quvchilar
hamkorlikda murakkab harakat qiladilar. Uni ham yetish uchun o’z shakliy
egallanishi ilg’ori so’radilar. An’anaviy o’qitish metodlari – og’zaki bayon qilish,
tushuntirish, suhbar, ma’ruza, tushuntirish tadbirlar o’tkazsih natural obyektlari
ko’zgazmali vositlarni namoyish etish, mashq, yozma ish, grafik ish
laboratoriyalarini, ishlari bayon etilgan metodlari turida vosita va usul sifatida
namoyon bo’ladi. O’qituvchi esa ular yordamida o’z yoki bu metodlari, ular
yordamida u yoki bu metodlardan foydalanib darsni yuqori saviyad o’tkazadi.
Mashqlar, ko’nikma va malakalarni shakllantirish hamda mustahkam bosh
maqsadiga muayyn harakatlari ko’p marta takrorlashdir.
Yozma tekshirishi – o’quvchilarning bilimlarini sifatini to’g’riligi, aniqligi
anglab olinganligi amalga tadbiq etish tog’risida bu fikrga kelish va qisqa bilimini
tekshirib ko’rishga imkon beradi.
Yangi materiallarini bayon etish darslari mavzusi bayon etish va darsdan
ko’zlangan maqsadni ochib berishini yangi materiallarini navbati bilan bayon
etish yoki o’quvchilarning o’quv adabiyoti, tehnika adabiyoti (guruhlar, albomlar,
tizmalar, sxemalar, texnologik sharoit shartlari va boshqalar) yoki spravochnik
adabiyot bilan mustaqil ishlashni tashkil etishni, o’quvchilarning savollariga javob
31
qaytarishni, o’quvchilarning yangi materiallarini oz’lashtirish sifatini tekshirish
qo’shimcha tushuntirish ishlarini uyga vazifalar berishni o’z ichiga oladi.
Suhbat o’quv jarayoni tashkil eishni savol-javobli metodi. Eng muhim
ishchilar ahamiyati ega bo’lgan materiallarni suhbat metodiga o’rganish ma’lum
suhbatga o’quvchilar bilimini muayyan sistemaga keltirish faollariga ketirishni
amalgam oshiradi, o’quvchilarning nazariy bilimlari bilan ishlab chiqarish
tadbirlari o’rtasida bog’lanib o’rtasi uchun foydalanish eng katta samara beradi.
Kitob bbilan ishlash – og’zaki bayon va suhbat bilan bir qatorda yangi o’quv
manbalarini bitirish metodlaridan biridir. O’quvchilarni kitob bilan mustaqil
ishlashni tashkil etishda ularni rasm sxema, grafik va boshqa foydalanishga ularda
mavjud bo’lgan ilmiy tehnikaviy ma’lumotlarni olishga o’rgatish ham mumkin.
Tushuntirish – o’qituvchi hat hil vositalar yordamida o’quvchilarga tayyor
ma’lumit beradi va ular ma’lumotni qabul qiladilar, anglaydilar va hotiraga
saqlaydilar.
So’zlab berish – o’quv materiallarini asosan tavsifi harakterda bo’lib mantiqiy
ishchiligi bilan farq qiladigan joylarda qo’llaniladi.
Ma’ruza o’quv materiallari yaxshi va izchillik bayon etiladi, o’zaro bog’langan
tushunchalar, qonuniyatlar sistemasi ochib beriladi, kursning turli mavzulari
orasida ikki bog’lanishlar o’rnatiladi. Ma’ruza so’zlabberishga qaraganda uzoq
davom etadi va o’quvchilarning yozib berishi ko’zda tutiladi. Ushbu usullar ta’lim
berish va olish samaradorligini oshiradi. An’anaviy ta’limda ma’lumotlarni
rivojlantiruvchi metodlardan darsning hat xil vosita: bilimlarni dastlabki
o’rganishda mustahkamlash va takomillashtirish qo’shimcha, munozalarni
shakllantirish foydalanishi mumkin.
32
3. Mashina xizmat ko’rsatishda chilangarlar uchun mehnat
sharoitlarini yaratish.
Mehnatni muhofaza qilish bu tegishli qonun va boshqa meyoriy hujjatlar
asosida amal qiluvchi insonning mehnat qilish jarayonidagi havfsizligini, sihat
salomatligini va qobiliyatini saqlanishini ta’mirlashga qaratilgan ijtimoiy-iqtisodiy
tashkiliy, texnikaviy, sanitariya-gigiyena va davolash profilaktika tadbirlari
hamda vositalari tizimidan iborat.
Yuqorida ko’rsatib o’tilgan ta’rifidan ko;rinib turibtiki, mehnatni muhofaza
qilish ishlari markazida jamiyatning asosiy ishlab chiqaruvchi kuchlar inson va
sog’ligini mehnat qilish qobiliyatining saqlashdek muhim asoslarini muhim
vazifalaridan biri turadi.
Ishlab chiqarish korxonalarini loyixalash qurish va foydalanish jarayonlarida
xavfsiz va ishchilar salomatligiuchun zararsiz bo’lgan sharoitlarini yaratib erish
muhim omillardan biri hisoblanadi.
Kasb-hunar kollejlari talabalariga mashina va jihozlarga texnik xizmat
ko’rsatish fanining “mashina ishchiligi va ularga texnik hizmat ko’rsatish”
mavzusini o’qitish bilan bir vaqtning o’zida aynan shu jarayonlardan xavfsizlik
texnikasi qoidalarni ham tushuntirib berish muhim ahamiyatga ega. Chunki
chilangarlik ishlari jarayonida ishtirok etuvchi ishchilar uchun xavfsiz qulay
mehnat sharoitlarini yaratib berish muhim ahamiyatga ega.
Ma’lumki chilangarlar dastgohlarga ishlashi uchun ma’lumdir. Malaka va
ko’nikmaga ega bo’lgan tajribali chilangarlarga ruhsat beriladi. Ular har yili
kamida ikki marta mahsus instruktajdan o’tkazadilar. Odatda chilangarlar
dastgohlar yordamida transport vositalari, tehnologik mashina va jihozlarning
ishdan chiqqan metallarga ishlov berish va moslash ishlari amalga oshiriladi.
Bunday sharoitda ishlovchilar uchun esa qulay va xavfsiz mehnat sharoitlarini
yaratib berish muhim ahamiyatga ega. Chilangarlik ishlarini bajarish jarayonida
ishash vaqtda chilangarlar albatta GOST 12.4.0011-81 ga mos holda qo’pqop,
bosh kiyimi, ko’z oynak va shu kabi barcha himoya vositalari bilan korxona
hisobidan O’zbekiston Respublikasining Mehnat Kodeksida berilgan qonunlar
33
asosida ta’minlash kerak. Bu o’rinda xavo ish sharoiti og’ir sharoitli
ustaxonalarda ishlovchilar sut va sut mahsulotlari bilan bepul ta’minlashlari,
doimiy ichimlik suvlari bilan ta’minlanishlariga alohida e’tibor berishi kerak.
Dastgoh yordamida detallariga ishlov berish sexida ta’mirlash ishlarini o’tkazish
asosan mehnat muhofazasining ishlab chiqarish sanitariyasi meyorlari asosida
chilangar mehanik ustaxonalarda amalgam oshiriladi.
Chilangarlar biror zararli yoki xavfli omillar ta’siriga tushub jarohatlanmaslari
yoki kasb kasalliklariga yo’liqishlariga qarshi ular uchun xavfsiz qulay mehnat
sharoitalarini yaratib, berish kerak. Buning uchun ular maxsus xonaga ishlovchilar
bemalol harakatlanish uchun ma’lum maydon ko’zda tutilishi, bir so’z bilan
aytganda, chilangarlarga sanitar-meyoriy sharoitlarini yaratish kerak.
Chilangarlik ishlarini bajarish uchun chilangarlik usta xonasi yaxshi
yoritgichlar bilan ta’minlangan holatda bo’lishi kerak. Ishchilarga qulaylik
yaratish maqsadida ehtiyot qismlarini yuqoriga ko’tarish, ko’tarib turish
moslamalari bilan jihozlangan bo’lishi kerak. Transport vositalarini ehtiyot
qismlari, texnologik mashinalar va jixozlarni ta’mirlash maqsadida og’ir ehtiyot
qismlari yuklab olishda yolg’iz chilangarning o’zi ishlashiga ruhsat berilmaydi.
Jihozlarni meyordan og’ir qismlarni ajratib olish uchun ko’tarish kranlari bo’lishi
kerak.
Chilangarlik ishlari ustaxonasidagi namlik va zaxning chilangar organizmiga
ta’sirini etiborga olgan holda ishchilarning oyoq ostilariga yog’och panjalari
to’shalishi zarur.
GOST 12.1.046-81- “Ish joyini umumiy tekis yoritish talablari ” asosida tabiiy
yoritganligi 300 lyuksdan kam bo’lmasligi talab etiladi. Bu yoritish yetarli
bo’lmagan hollarda sindirilgan yorug’lik nuriga asoslangan holda lyuminisent
lampalaridan foydalanish taqozo etiladi. Chilangarlik ishlari ustaxonasi GOST
1.21.005-81- “Ish xonasiga umumiy talablar” bo’yicha havo tartibida, yengil
bug’lanuvchan yonilg’ilar uchun ruxsat etilgan mayor 100 mg/m
3
kelib chiqqan
holda, moylarni hidi bug’lanish natijasida ajralib chiqadigan uglerod oksidlarining
bir metr kub hajmli havo tarkibidagi miqdori 100 mg dan oshmasligi etiborga
34
olinadi. Bu meyorni saqlash uchun jihozlarni ta’mirlashdan oldin detallardan
ajratish xonasida yuvish vositalari bilan tozalab olinishi talab etiladi. Yuvish
ishlarini bajarish uchun ustaxonada mo’rili shkaf bo’lishiga ham alohida e’tibor
beriladi.
Chilangarlik ishlari ustaonalarining havosi tarkibidagi turli zaxarli omillarning
konsentratsiyalarini meyorlashtirish maqsadida xona havosini almashtiruvchi
ventilyatorlar o’rnatilishi kerak. Har bir asbob-uskunlar meyoriy ishlashini
ta’minlashlar ish joylarida ularni qo’yish, saqlash joylarini bo’lishi ham alohida
e’tibor beriladi.
Chilangarlik ishlari ustaxonasining havosi tarkibidagi turli zararli omillarning
konsentratsiyalarini meyotlashtirish maqsadida xona havosini almashtiruvchi
ventilyatorlar o’rnatilishi kerak. Har bir asbob-uskunlar meyoriy ishlashini
ta’minlashlar ish joylarida ularni qo’yish, saqlash joylarini bo’lishi kerak.
Chilangarlik ishlari ustaxonalariga ishchilarga qulay mehnat sharoitlarini
yaratish maqsadida chilangarlar uchun sanitariya maishiy xonalari ajratilishi
muhim hisoblanadi, bularga asosan quyidagilar kiradi: yechinib kiyinish xonasi,
yuvinish xonasi, dushxona, dam olish xonasi, kunning sovuq paytlari uchun
isinish xonalari, ovqatlanish xonalari (agar korxona yaqin joylarda umum
ovqatlanish xonalari talab darajasida bo’lsa, yaqin bo’lsa bus hart emas), tibbiyot
xonasi va hokazo. Sanitar maishiy xonalarining yetrali bo’lishida ishchilarni
sonini bilish muhimligi talablarda ko’rsatib qo’yilgan, agar mavjud
imkoniyatlardan kelib chiqadigan bo’lsa, bir-biriga o’xshash ustaxonalar yaqin
masofaga o’rnatiladi va sanitar maishiy xonalaridan umumiy holda foydalanish
imkoniyatlari yaratiladi.
Chilangarlik ishlari ustaxonalarga yong’in xavfsizligi yo’nalishi bo’yicha
GOST 12.1.004-76 (Yong’in xavfsizligi), GOST 17.1.010.76- (Portlash
xavfsizligi) ko’rsatgichlari asosida ularga qarshi shitlar o’rnatilgan holatda
bo’lishi talab etiladi. Yong’inga qarshi shitlarga o’t o’chirish vositalari qo’yilishi
maqsadga muvofiq bo’ladi.
35
Har bir chilangar mehaniklar xonasiga jarohatlanishlarga qarshi birinchi tibbiy
yordam vositalari belgilangan tartibda ko’rinishga qulay joyga qo’yilishi kerak.
Chilangarlik mexanik ustaxonalarida mehnat muhofazasi bo’yicha korxona
rahbari qonun bo’yicha javobgar sanaladi. Shu o’rinda chilangar belgilangan
tartibda korxona hisobidan tibbiy ko’riklar o’tkazishni tashkillashtirish ham
rahbar hodimni zimmasiga yuklatiladi.
Xulosa qilib aytganda, chilangarlar uchun qulay xavfsiz va sog’lom mehnat
sharoit yaratilsa ishlar to’g’ri qilishdagina chilangarlar o’rtasida esa kasb
kasalliklari kam bo’ladi. Yoki umuman kuzatilmaydi, buning oqibatida ish
unumdorligi ortishiga omil bo’ladi.
4. O’qituvchining ijtimoiy samaradorligi.
O’qituvchining ilg’or pedagogik texnologiyalar asosidan tashkil etishdan
maqsad o’qitish samaradorligini oshirishni nazarda tutadi. Shu nuqtai nazardan
biz yuqorida qayd etilgan pedagogik innovatsion texnologiyalarni biiz “mashina
jihozlariga texnik xizmat ko’rsatish” fanidan o’qitish jarayoniga tatqiq etdik.
Buning uchun kasb-hunar kollejidagi 78.79-transport guruxlarni tanlab oldik,
har ikki guruhda ja’mi 30 nafar talaba bo’lib, “mashina ishonchliligi va ularga
texnik xizmat ko’rsatish” mavzusini 78 guruxda an’anaviy usulda quyidagi reja
asosida olib borildi.
1.
Mashina borligi ishonchliligi
2.
Texnik xizmat ko’rsatish
3.
Ta’mirlash.
79 guruhda esa yangi pedagogik texnologiyalarning interfaol strategiyalari,
tarqtma materiallar, test kartochkalari, bahs-munozara, “Inset” texnologik
jadvali, sinkveyn, klaster kabi intarfaol usullardan foydalangan holda dars
jarayoni olib borildi, mashg’ulotlar ikki juftlikda mavzu bo’yicha
mashg’ulotlar 15 daqiqa avval yakunlandi, so’ngra har ikki guruhga avvalgi
mavzuga oid test savollari tarqatildi. Testlatga javob berish uchun
o’quvchilarga 10 daqiqa vaqt ajratildi.
36
Ular pedagogik texnologiyalarni mashg’ulotlarga tatbiq etish yuzasidan
o’tkazilagn bu tatqiqotlar natijasi shuni ko’rsatadiki, an’anaviy usulda
mashg’ulot o’tkazilgan 78 guruhdagi ja’mi 15-nafar talabadan faqatgina 2 ta
talaba 86-100% li, 8 nafar talaba 71-85% li, 5 nafar talaba esa 56-70% li
o’zlashtirish natijalari qayd etildi. Ilg’or pedagogik texnologiya asosida
mashg’ulot olib borilgan 70 guruxda esa ja’mi 15 nafar talabadan 4 nafari 86-
100% li, 9 nafari 71-85% li, qolgan 2 nafari esa 56-70% li o’zlashtirish
ko’rsatkichiga erishdilar. (jadval)
Test natijalari.
№ Mashg’ulot
turi
Guruxi Talabalar
soni
O’zlashtirish ko’rsatkichi
86-
100%
71-
85%
56-
70%
55%
kam
1. An’aniviy usul 107 g. 15
2
8
5
-
2. Ilg’or
ped.
texno-
logiyalar
asosida
108 g. 15
4
9
2
-
Jadvaldagi ma’lumotlardan ko’rinib turibtiki o’qitish jarayonida ilg’or
pedagogik texnologiyalardan foydalanish amaldagi uqitish usuliga nisbatan
samarali hisoblanadi. Bu usulda o’qitishda albatta pedagogdan pedagogik
mahorati yuqori, malaka, o’z ustida ishlash, izlanuvchanlik, talabalar bilan
muloqot qilish xuxusiyatlari bo’lishi ham talab etiladi.
37
Xulosa.
Inson uning har tomoonlama kamol topishi va farovonligi shaxs
manfaatlarining ro’yobga chiqarishning sharoitlarini va ta’sirchan mexanizmlarini
yaratish, eskicha tafakkur va ijtimoiy hulq atvorning andozasini o’zgartirish,
respublikamizda asosiy maqsad va harakatlantiruvchi kuchidir.
Yurtboshimiz I.A.Karimov ta’kidlaganidek: “Bugungi kunda oldimizga
qo’yilgan
buyuk
maqsadlarimizga,
ezgu
niyatlarimizga
erishimiz,
jamiyatimizning yangilanish, hayotimizning taraqqiyoti va istiqboli amalgam
oshirayotgan islohotlarimiz rejalarining samarasi, taqdiri. Bularni barchasi
avvalambor, zamon talablariga javob beradigan yuqori malakali ongli mutaxassis
kadrlar tayyorlash muammosi bilan chambarchas bog’langanligi barchamiz
anglab yetmoqdamiz”.
“Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” yuksak umumiy madaniyatimizga va kasb-
hunar madaniyatiga, ijodiy va ijtimoiy faoliyatiga, siyosiy hamda ijtimoiy hayotda
to’g’ri yo’l topa bilishi mahoratiga ega bo’lgan istiqbol vazifalarini ilgari surish
va hal etishga qodir kadrlarni yangi avlodini shakllantirish, shuningdek har
tomonlama kamol topgan, jamiyatda turmushga moslangan ta’lim va kasb-hunar
dasturlarini ongli ravishda puxta o’zlashtirgan, jamiyat, davlat v oila oldida o’z
javobgarligini his etadigan fuqarolarni tarbiyalashni nazorga tutgan pedagogik
g’oyani ilg;ori suradi.
Bugungi kunda jamiyatimizda yangi ijtimoiy munosabatlarning shakllanishi
ta’limning dunyo ta’lim tizimiga integratsiyalashni, demokratiyalash va
insonparvarlashtirish jarayonlarining rivojlanishi ta’lim jarayonida zamonaviy
pedagogik texnologiyalarga yangicha yondashuv zarurligini taqozo etmoqda.
Respublikamizning taniqli olimlari ilmiy asoslangan mintaqamizning pedagogik
sharoitiga moshlashgan pedagogik texnologiyalarni yaratish va ularning ta’lim
tarbiya amaliyotiga qo’llashga intilmoqdalar. O’qituvchi pedagoglarni o’zida
muloqot baxs olib boorish madaniyatini shaklllantirish maqsadida pedagogik
ta’lim mazmuniga qo’yiladigan talablar, ayniqsa mihimdir. O’zaro hamkorlik
pedagogikasi o’qituvchi pedagogik va o’quvchi talaba orasida ham birlik
38
muhimdir. Ishonch, o’zaro yordam, iqtisodiy hamkorlik muhitini yaratadi. Bu esa
o’z navbatida yoshlar tomonidan haqiqiy insoniy qadriyatni anglash va e’tirof
etishni kafolatlaydi.
39
Foydalanilgan adabiyotlar.
1.
“Barkamol avlod-O’zbekiston taraqqiyoti poydevori”- T., “Sharq”, 1997.
2.
Karimov I. A. “O’zbekistonni o’z istiqlol va taraqqiyot yo’li”- T.:
“O’zbekiston”, 1992.
3.
O’zbekiston Respublikasining qonuni: Ta’lim to’g’risida – T.: “Sharq”, 1997.
4.
Ishmatov Q. “Ilg’or pedagogik texnologiyalar” (maruza matni). Namangan,
NamMPI, 2007.
5.
Ishmatov Q. “O’qitishning interfaol texnologiyasi” (metodik qo’llanma) –
Namangan, NamMPI, 2007.
6.
Garbumov B.I, Musina P.G, Jumaboyeva F.A. “Oliy o’quv yurtlarida
o’qitishning zamonaviy usullari” (o’quv qo’llanma) – T.: “Fan”, 2002.
7.
Davlatov G. “Mehnat va kasb ta’limidan amaliy mashg’ulot” – T.:
“O’qituvchi”, 1995.
8.
Mirsamidov X.Z. “Maxsus fanlarni o’qitish va ishlab chiqarish ta’limi” – T.:
“O’qituvchi”, 1996.
9.
Tolipov L. “bilimlarni ko’nikma va ma’lumotlarga aylanish texnologiyasi”
ma’rifat gazetasi 17.01.2000 y.
10.
“Muhandislik-pedagogika ta’minlash innovatsion texnologiyalar” xalqaro
ilmiy-amaliy konferensiya materiallari. Namangan, 2004 y.
11.
Shakun B.A. “ishlab chiqarish ta’limi ustozi uchun qo’llanma” – T.:
“O’qituvchi”, 1992.
12.
Faberman B.I. “Ilg’or pedagogik texnologiyalar” – T.: “Fan”, 1999.
13.
Yo’ldoshev Sh. “Mashina ishonchliligi va ularni ta’mirlash asoslari” – T.:
“O’zbekiston”, 1994.
14.
Telnov N. “mashina agromisdat” - Moskva, 1992.
15.
O’lmon U. “техничная обшественная ремонт машин”. Agromisdat. Moskva,
1990.
16.
Meliboyev M. “Maxshina va jihozlarga texnik hizmat ko’rsatish” – T.:
“O’qituvchi”, 2006.
