Авторы

  • Дилдора Хайдарова
    Ташкентская медицинская академия image/svg+xml

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.autoabstract.46762

Ключевые слова:

умеренные когнитивные расстройства дисциркуляторная энцефалопатия церебролизин

Аннотация

Актуальность и востребованность темы диссертации. Хроническая недостаточность кровообращения головного мозга, т.е. хроническая ишемия мозга (ХИМ) входит в группу цереброваскулярных заболеваний. Нарушения когнитивных функций являются одними из наиболее распространенных при ХИМ заболеваний, раннее выявление которых могут в дальнейшем сыграть важную роль в предупреждении инвалидности.
Большое внимание уделяется ранней диагностике и лечению когнитивных нарушений, наблюдающихся при ХИМ. Поскольку именно это дает возможность предотвратить развитие таких тяжелых цереброваскулярных заболеваний, т.е. мозгового инсульта и сосудистой деменции. При мозговых инсультах инвалидность и смертность очень высока, а у выживших пациентов наряду с наличием параличей, нарастают тяжелые когнитивные расстройства, что создает большие трудности для проведения эффективных мероприятий по реабилитации. Поэтому раннее определение и предотвращение когнитивных расстройств у больных с дисциркуляторной энцефалопатией (ДЭ) имеет чрезвычайно важное значение.
Во всем мире большое внимание уделяется изучение роли клинических, клинико-биохимических и нейровизуализационных особенностей умеренных когнитивных расстройств (УКР), а также усиления преддементных нарушений, прогнозу перехода в сосудистую деменцию и оптимизации лечения. Проводятся широкомасштабные исследования по определению взаимосвязи выраженности когнитивных расстройств со структурно-функциональными и морфологическими нарушениями, обнаруживаемыми при нейровизуализации посредством МРТ и трактографии позволит определить амнестический или мультифункциональный тип УКР на фоне ХИМ, ДЭ первой/второй стадии заболевания. Следует отметить, что требуется выявление корреляционных взаимосвязей клинических параметров с учетом проведения анализа когнитивных вызванных потенциалов головного мозга (РЗОО), с показателями холинергической и Fas-опосредованной систем при различных типах УКР с целью уточнения патогенеза, определения их прогностической значимости и оптимизация лечения. В структуре осуществляемых научных исследований отдельной задачей является пошаговое раннее диагностирование умеренных когнитивных расстройств, а также разработка дифференцированной тактики лечения с использованием методов нейропротекции и цитопротекции у пациентов с УКР развившегося на фоне ХИМ учитывая амнестический и мультифункциональный тип заболевания.
Данное диссертационное исследование в определенной степени служит выполнению задач, поставленных в Постановлении Президента Республики Узбекистан от 28 ноября 2011 года № ПП-1652 «О мерах по дальнейшему углублению реформирования системы здравоохранения».
Целью исследования является определение клинических, биохимических и нейровизуализационных особенностей умеренных когнитивных расстройств, выбор прогностических маркеров прогрессирования преддементных расстройств и перехода их в сосудистую деменцию, оптимизация их ранней диагностики и лечения.
Научная новизна исследования заключается в следующем:
определена взаимосвязь между нейропсихологическими, нейрови-зуализационными и биохимическими комплексными исследованиями, позволяющими выявить УКР на ранних стадиях, прогнозировать их развитие и переход в деменцию;
определена взаимосвязь холинэргических процессов в формировании преддементных расстройств у больных с УКР на фоне ХИМ;
доказана взаимосвязь дисбаланса нарушений показателей РЗОО и фракционной анизотропии в рамках МРТ-трактографии, оказывающая непосредственное влияние на формирование когнитивной недостаточности;
выявлена взаимосвязь положительной динамики определенных структурных составляющих амнестического и мультифункционального типов УКР при ХИМ в виде дифференцированного результата в ответ на применение холинергической нейропротекции и цитопротекции.
ЗАКЛЮЧЕНИЕ
1. На основании клинико-неврологического обследования установлено, что субъективные жалобы церебрального характера встречаются достоверно чаще (в 85,0% случаев) у пациентов с мультифункциональным типом УКР, за исключением нарушения памяти, которая преобладала у больных с амнестическим типом УКР. Выявленный когнитивный дефицит в количественном и качественном отношении преобладает у пациентов с мульфтифункциональным типом УКР по сравнению с пациентами с амнестическим типом и позволяет рассматривать его в качестве преддементных когнитивных расстройств.
2. При допплерографическом исследовании выявлено, что если у пациентов с амнестическим типом УКР патология экстракраниальных сосудов проявляются преимущественно в утолщении комплекса «интима-медиа», то у лиц с мультифункциональным типом УКР более выражены атеросклеротические изменения с формированием атеросклеротической бляшки 2-3 степени.
3. При нейровизуализационном исследовании установлена взаимосвязь выраженности когнитивных расстройств со структурно-функциональными и морфологическими нарушениями, обнаруживаемыми при МРТ-трактографии. Когнитивные расстройства у данной категории больных развиваются на фоне морфологических изменений головного мозга, характерных для дисциркуляторной энцефалопатии.
4. Параметры МРТ-трактографии у 85% больных характеризуются снижением коэффициента фракционной анизотропии, выявленное преимущественно в белом веществе лобных долей и полуовальном центре, что свидетельствует о риске развития нейродегенеративного процесса в этих структурах. При мультифункциональном типе УКР указанные изменения были наиболее выражены, чем при амнестическом.
5. Статистически значимое повышенное содержание АХ, ассоциируемое с высокой активностью АХЭ, дисбалансом в системе Fas - опосредованного апоптоза со сниженным уровнем Fas (ингибитора апоптоза) и повышенным sFas-L (индуктора апоптоза) выявлено у 100% больных с УКР и является биохимическим кореллятом нарушения когнитивных расстройств при ХИМ. При патогенетическом развитии мультифункционального типа УКР степень выраженности нарушений холинэстеразной активности и Fas -опосредованного апоптоза статистически значимо выше, чем в группе больных с УКР амнестического типа.
6. У больных с УКР на фоне ХИМ, независимо от его типа, имеется определенный паттерн изменений показателей акустических когнитивных вызванных потенциалов РЗОО, обусловленный влиянием хронических сосудистых расстройств на функционирование головного мозга и возникшими на их фоне умеренными когнитивными расстройствами.
7. Алгоритм пошаговой диагностики УКР при ХИМ, при наличии характерных (определенных и идентифицируемых) признаков с использованием разработанной шкалы их дифференциальной диагностики с деменцией, позволит проводить раннюю диагностику УКР, и, следовательно, более раннюю их терапевтическую коррекцию, что имеет важное значение в своевременной коррекции преддементных расстройств и предотвращения их перехода в сосудистую деменцию.
8. На основании результатов клинических, экспериментальнопсихологических, нейровизуализационных (с применением оценки фракционной анизотропии), биохимических исследований (параметры холинергической нейромедиации и Fas-опосредованного апоптоза), а также данных когнитивных вызванных потенциалов (РЗОО) патогенетически обосновано применение холина альфосцерата (поэтапное назначение медотилина и церетона в течение длительного времени) у больных с УКР амнестического типа и сочетание холина альфосцерата (медотилин и церетон поэтапно) и 2-х этапного применения цитопротектора цитофлавин длительно у больных с УКР мультифункционального типа.


background image

1

ТОШКЕНТ ВРАЧЛАР МАЛАКАСИНИ ОШИРИШ ИНСТИТУТИ

ҲУЗУРИДАГИ ФАН ДОКТОРИ ИЛМИЙ ДАРАЖАСИНИ БЕРУВЧИ

16.07.2013.Tib.19.01 РАҚАМЛИ ИЛМИЙ КЕНГАШ

ТОШКЕНТ ТИББИЁТ АКАДЕМИЯСИ

ХАЙДАРОВА ДИЛДОРА КАДИРОВНА

ҚОН

-

ТОМИР ГЕНЕЗЛИ МЕЪЁРИЙ КОГНИТИВ БУЗИЛИШЛАРДА

КЛИНИК НЕЙРОВИЗУАЛИЗАЦИЯ ПАРАЛЛЕЛЛАРИ

14.00.13 – Неврология

(тиббиёт фанлари)






ДОКТОРЛИК ДИССЕРТАЦИЯСИ АВТОРЕФЕРАТИ

ТOШКЕНТ – 2016


background image

2

УДК

: 616.853:616.892-07

Докторлик диссертацияси автореферати мундарижаси

Оглавление автореферата докторской диссертации

Сontent of the abstract of doctoral dissertation

Хайдарова Дилдора Кадировна
Қон-томир генезли меъёрий когнитив бузилишларда клиник
нейровизуализация параллеллари................................................................

3



Хайдарова Дилдора Кадировна
Клинико-нейровизуализационные

параллели

при

умеренных

когнитивных расстройствах сосудистого генеза ….....................................

30



Khaydarova Dildora Kadirovna
Clinical-neurovisual parallels in moderate cognitive disorders with vascular
genesis ..............................................................................................................


57



Эълон қилинган ишлар рўйхати
Список опубликованных работ
List of published works ………………………………...……………………..


81




background image

3

ТОШКЕНТ ВРАЧЛАР МАЛАКАСИНИ ОШИРИШ ИНСТИТУТИ

ҲУЗУРИДАГИ ФАН ДОКТОРИ ИЛМИЙ ДАРАЖАСИНИ БЕРУВЧИ

16.07.2013.Tib.19.01 РАҚАМЛИ ИЛМИЙ КЕНГАШ

ТОШКЕНТ ТИББИЁТ АКАДЕМИЯСИ

ХАЙДАРОВА ДИЛДОРА КАДИРОВНА

ҚОН-ТОМИР ГЕНЕЗЛИ МЕЪЁРИЙ КОГНИТИВ БУЗИЛИШЛАРДА

КЛИНИК НЕЙРОВИЗУАЛИЗАЦИЯ ПАРАЛЛЕЛЛАРИ

14.00.13 – Неврология

(тиббиёт фанлари)







ДОКТОРЛИК ДИССЕРТАЦИЯСИ АВТОРЕФЕРАТИ

ТОШКЕНТ – 2016


background image

4

Докторлик диссертацияси мавзуси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси

ҳузуридаги Олий аттестация комиссиясида 30.09.2014/B2014.3-4.Tib59 рақам билан рўйхатга
олинган.

Докторлик диссертацияси Тошкент тиббиёт академиясида бажарилган.

Диссертация автореферати уч тилда (ўзбек, рус, инглиз) илмий кенгашнинг веб-

саҳифасига (

www.tipme.uz

) ва

«

ZiyoNet

»

Ахборот-таълим порталига (www.ziyonet.uz)

жойлаштирилган.

Илмий

маслаҳатчи:

Маджидова Якутхон Набиевна

тиббиёт фанлари доктори, профессор

Расмий

оппонентлар:

Скоромец Александр Анисимович

РФА академиги, тиббиёт фанлари доктори,профессор

Магзумова Шахноза Шахзодаевна

тиббиёт фанлари доктори, профессор

Дущанова Гульсум Абдурахмановна

тиббиёт фанлари доктори, профессор

Етакчи

ташкилот:


«Н.И.Пирогов номидаги Россия миллий тадқиқот
тиббиёт университети» Олий касб-ҳунар таълими
давлат бюджет таълим муассасаси (Москва, Россия
Федерацияси).

Диссертация ҳимояси Тошкент врачлар малакасини ошириш институти ҳузуридаги

16.07.2013.Tib.19.01 рақамли Илмий кенгашнинг 2016 йил «____»____________ соат ____даги
мажлисида бўлиб ўтади (Манзил: 100007, Тошкент, Мирзо-Улуғбек тумани, Паркент кўчаси, 51уй.
Тел./факс: (+99871) 268-17-44), е-mail: info@tipme.uz)

Докторлик диссертацияси билан Тошкент врачлар малакасини ошириш институти Ахборот-

ресурс марказида танишиш мумкин. ( ____ рақами билан рўйхатга олинган). (Манзил: 100007,
Тошкент, Мирзо-Улуғбек тумани, Паркент кўчаси, 51уй. Тел./факс: (+99871) 268-17-44)

Диссертация автореферати 2016 йил «___»___________да тарқатилди.

(2016 йил _____________ даги ____ рақамли реестр баённомаси).


Д.М. Сабиров

Фан доктори илмий даражасини берувчи

илмий кенгаш раиси, т.ф.д., профессор

Н.Н.Убайдуллаева

Фан доктори илмий даражасини берувчи

илмий кенгаш илмий котиби т.ф.н., доцент

Б.Г. Гафуров

Фан доктори илмий даражасини берувчи

илмий кенгаш қошидаги илмий семинар

раиси, т.ф.д., профессор


background image

5

КИРИШ (докторлик диссертацияси аннотацияси)

Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати.

Бош мияда қон

айланишининг сурункали етишмовчилиги, яъни сурункали мия ишемияси
(СМИ) зўрайиб борувчи цереброваскуляр касалликлар сирасига киради.
Когнитив бузилишлар СМИда энг кўп учрайдиган хасталиклардан бири
бўлиб, уларни эрта аниқлаш келгусида ривожланиши мумкин бўлган
ногиронликнинг олдини олишда муҳим аҳамият касб этади.

СМИда кузатиладиган когнитив бузилишларни эрта ташхислаш ва

даволашга катта эътибор қаратилмоқда. Шунга кўра ўта оғир
цереброваскуляр касалликлар, яъни мия инсультлари ва қон-томир
деменциялар ривожланишини бартараф этиш имконияти пайдо бўлади. Мия
инсультларида ногиронлик ва ўлим даражасининг ўта юқорилиги, тирик
қолган беморларда эса фалажликлар билан бир қаторда оғир когнитив
бузилишларнинг сақланиб қолиши самарали реабилитация тадбирларини
олиб боришга катта тўсқинлик қилади. Шу боис дисциркулятор
энцефалопатия (ДЭ) аниқланган беморларда когнитив бузилишларни эрта
аниқлаш ва бартараф этиш ўта муҳимдир.

Жаҳон миқёсида меъёрий, аниқроғи, ўртача когнитив бузилишларнинг

(ЎКБ) клиник биокимёвий ва нейровизуализация хусусиятларини ўрганиш,
шунингдек, деменция олди бузилишларининг зўрайиши ва томир
деменциясига ўтишини прогнозлаш маркёрларини танлаш, ташҳислаш ва
даволашни оптималлаштириш муҳим аҳамият касб этмоқда. Бу борада
сурункали

мия

ишемиясига

чалинган,

биринчи/иккинчи

босқич

дисциркулятор энцефалопатия ташхиси қўйилган беморларда ЎКБларнинг
клиник хусусиятларини касалликнинг амнестик ёки мультифункционал
турига қанчалик боғлиқлигини очиб бериш ҳамда когнитив бузилишларнинг
ифодаланганлиги билан МРТ ва трактография ёрдамида клиник-
нейровизуализациявий аниқланувчи структур-функционал ва морфологик
бузилишлар орасидаги боғлиқликни аниқлаш юзасидан кенг қамровли
тадқиқотлар амалга ошириш лозим. Таъкидлаш керакки, ЎКБнинг ҳар хил
турларида клиник параметрларнинг холинергик ҳамда Fas-боғлиқ тизим
кўрсаткичлари билан корреляцион ўзаро алоқасини ҳамда миянинг
сурункали ишемиясида меъёрий (ўртача)когнитив бузилишлар патогенезида
холинергик ва Fas-боғлиқ тизим ролини ўрганиш, уларни прогнозлаш
аҳамиятини ва даволаш самарадорлигини, шунингдек, амнестик ва
мультифункционал туридаги ЎКБли беморларда бош мияда чақирилган
когнитив потенциалларини (Р300) ЎКБланинг турига кўра таҳлилини
аниқлаш бўйича тадқиқотлар талаб этилади. Амалга оширилаётган
тадқиқотлар таркибида деменциядан олдинги меъёрий (ўртача) когнитив
бузилишларнинг қадамба-қадам эрта ташҳислаш ҳамда СМИ фонида
ривожланган

ЎКБли

беморларни

касалликнинг

амнестик

ёки

мультифункционал турига мансублигини эътиборга олиб холинергик
нейропротекция ва цитопротекция усулларини қўллаб даволашнинг


background image

6

дифференциаллаштирилган тактикасини ишлаб чиқиш алоҳида вазифалардан
бири ҳисобланади.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2011 йил 28 ноябрдаги

ПҚ-1652-сон

«

Соғлиқни сақлаш тизимини ислоҳ қилишни янада чуқурлаш-

тириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Қарорида белгиланган вазифаларни
амалга оширишга ушбу диссертация тадқиқоти муайан даражада хизмат
қилади.

Тадқиқотнинг республика фан ва технологиялари ривожланиши-

нинг устувор йўналишларига боғликлиги.

Диссертация тадқиқоти

республика фан ва технологиялари ривожланишини VI

«

Тиббиёт ва

фармакалогия» устивор йўналишига мувофиқ ДИТД-9

«

Инсондаги

касалликларнинг олдини олиш, уларни ташҳислаш, даволаш ва
реабилитациялашнинг янги технологияларини ишлаб чиқиш» лойиҳаси
доирасида амалга оширилган.

Диссертация мавзуси бўйича хорижий илмий-тадқиқотлар шарҳи.

Қон-томир генезли ЎКБларнинг клиник, биокимёвий ва нейровизуал
хусусиятларини ўрганишга йўналтирилган илмий изланишлар жаҳоннинг
етакчи илмий марказлари ва олий таълим муассасалари, жумладан, Колумбия
университетининг тиббиёт маркази (Columbia University Medical Center),
Гарвард тиббиёт мактаби (Буюк Британия), Деменцияни ўрганиш маркази
(University College London), Британиянинг Альцгеймер касаллигини ўрганиш
маркази (Alzheimers Research UK), «Иркутск давлат Врачлар малакасини
ошириш институти»қўшимча профессионал (касбга оид) билим бериш
бўйича Давлат таълим муассасаси (Россия Федерацияси), Бурденко номидаги
Нейрохирургия илмий-тадқиқот институти (НИЦИБ, РФ), Бутун Россия
неврологлар жамияти (ВОНР) томонидан олиб борилган.

СМИ қон-томир генезли ЎКБларни ўрганишга оид жаҳонда олиб

борилган тадқиқотлар натижасида қатор, жумладан, қуйидаги илмий
натижалар олинган: кекса ёшдаги беморларда когнитив етишмовчилик ва
деменция олди касалликларнинг ривожланишида бош миянинг этиологик,
патогенетик ва биокимёвий жараёнларнинг ўзаро боғлиқлиги аниқланган
(University College London); ЎКБларни ташхислаш усули ишлаб чиқилган,
биокимёвий текширув натижасида, беморларнинг қон зардоби таркибидаги
холинэстераза фаоллиги 6,16-6,98 нмоль/с-л.га тенг бўлганда, томирли
когнитив бузилишлар синдроми ташхиси тасдиқланган («Иркутск давлат
Врачлар малакасини ошириш институти» қўшимча профессионал (касбга
оид) билим бериш бўйича Давлат таълим муассасаси. Россия Федерацияси);
метаболик синдромли ёш ва вояга етган беморларда когнитив бузилишларни
эрта ташхислаш усули ишлаб чиқилган («В.А.Алмазов номидаги юрак, қон
ва Эндокринология Федерал маркази». Россия Федерацияси).

Дунё миқёсида СМИнинг қон-томир генезли ЎКБлар бўйича қатор,

жумладан, қуйидаги устувор йўналишларда илмий-тадқиқотлар олиб
борилмоқда, жумладан: пўстлоқ ва пўстлоғости турларини фарқлаш ва
нейро-психологик коррекция усулларини такомиллаштириш; СМИда
когнитив бузилишларни эрта аниқлаш, нейропсихологик бузилишлар билан


background image

7

МРТ-трактография орасидаги боғлиқлини ҳамда морфо-функционал
тизимларнинг алоқадорлигини очиб бериш; нейропсихореабилитация
тадбирларини такомиллаштириш.

Муаммонинг ўрганилганлик даражаси.

Бугунги кунда когнитив

бузилишлар

сабаблари

орасида

холинергик

нейромедиациядаги

номутаносиблик, хусусан ацетилхолин (АХ) ишлаб чиқарилиши ва
ацетилхолинэстераза (АХЭ) фаоллигидаги номувофиқлик тадқиқ қилинган
(Наджафипур Р. ва ҳаммуаллифлар, 2007

1

; Niua F. et al., 2012

2

). СМИ

негизидаги когнитив бузилишларни аниқлаш когнитив чақирилган
потенциаллар

(Р300)

усулининг самарадорлигини

баҳолашга оид

маълумотлар мавжуд, бироқ бу маълумотлар когнитив бузилишларнинг
ривожланиш механизмини ўзида тўлақонли акс эттирмайди (Яхно Н.Н. ва
ҳаммуал, 2005

3

;Чарвей А. ва ҳаммуал, 2006

4

; Koseki H. et al., 2014

5

).

Айтиш жоизки бугунги кунгача, когнитив бузилишлар масаласига

етарлича эътибор қаратилмаяпти ва бундай жараёнга физиологик қариш
жараёни сифатида қаралмоқда. Бунинг оқибатида секин ривожланаётган
деменция ўз вақтида бартараф этилмай қолмоқда, турли этиологияли
деменция билан касалланувчилар сони эса йилдан-йилга ортиб бормоқда.
Маълумки, деменция – ўз вақтида аниқланмаган когнитив бузилишлар
асоратидир (Маджидова Ё.Н. и соавт., 2010

6

; Марков Х.М., 2013

7

). Бундан

ташқари, бош миянинг сурункали ишемиясида кузатиладиган когнитив
бузилишларнинг турига караб сифатий таҳлили атрофлича ўрганилмаган.
(Строков К.И., 2008

8

). Когнитив бузилишларнинг аломатлари ва

ифодаланганлик даражаси бош мия тўқимасининг структур-функционал
тизимига боғлиқлиги тўлиқ аниқланмаган. СМИ нинг илк босқичларида
когнитив бузилишларни илғаб олиш, биокимёвий маркёрларни аниқлаш,
нейровизуализация кўрсаткичларни когнитив бузилишлар билан боғлаб
ўрганиш, ЎКБнинг деменцияга ўтишининг олдини олиш масаласи илмий
томондан тадқиқ қилинмаган.

Диссертация мавзусининг диссертация бажарилаётган олий таълим

муассасасининг илмий-тадқиқот ишлари билан боғлиқлиги.

Диссертация

тадқиқоти Тошкент тиббиёт академиясининг № 01.11.00.158 «Миядаги томир

1

Наджафипур Р., Долгов В.В., Орлова О.В. и др. Маркеры Fas – опосредованного апоптоза у больных с сердечной

недостаточностью//Клин.лаб. диагн. – 2007. – №10. – С.19 – 20 и – 30.

2

Niua F., Zhangb X., Hue X. et al. Targeted mutation of Fas legend gene attenuates brain inflammation in experimental stroke//

Brain Behavior, and Immunol. – 2012. – Vol. 26, №1. – P.61 – 71.

3

Яхно Н.Н. Синдром умеренных когнитивных расстройств при дисциркуляторной энцелофалопатии / Н.Н. Яхно, В.В.

Захаров, А.Б. Локшина // Журн. неврол. и психиатрии. - М., 2005. - №2. - C. 13-17.

4

Чарвей А., Коберская Н.Н.Характеристики когнитивного вызванного потенциала Р300 при умеренных когнитивных

расстройствах у пожилых пациентов с дисциркуляторной энцефалопатией // Неврологический журнал . - М., 2006. -
прилож. №1. - C. 64-70.

5

Koseki H, Kuroi Y, Arai N, Ohbuchi H, Hirota K, Hagiwara S, Tani S, Sasahara A, Kasuya H. A case of acute aortic dissection

presenting with cerebral ischemic symptoms: utility of 3D CT angiography and CT perfusion for the diagnosis of acute stroke //
Brain Nerve. – 2014. - 66(8). - Р.1001-1005

6

Маджидова Ё.Н., Расулова Х.А., Зиявитдинов Ж.Ф. Особенности аминокислотного состава цереброспинальной

жидкости и сыворотке крови у больных с острым ишемическим инсультом // Нервные болезни. – 2010. – №4. – С.23-26.

7

Марков Х.М. Мозговой кровоток и церебральный инсульт. Часть 1. Регуляция церебрального кровообращения //

Пат.физиол. и эксп. тер. – 2013. – №1. – С.86-98.

8

Строков К.И., Богданова Л.Н.Как различают когнитивные нарушения // Диабет. образ жизни. - Москва, 2008. - №4. - C.

12-14.


background image

8

ва дегенерация касалликларининг асосий патогенетик механизмлари, дори
билан даволаш тамойилларини оптималлаштириш» лойиҳаси доирасида
бажарилган.

Тадқиқотнинг мақсади

ўртача когнитив бузилишларнинг клиник

биокимёвий ва нейровизуализация хусусиятларини аниқлаш ҳамда деменция
олди бузилишларининг зўрайиши ва томир деменциясига ўтишини
прогнозлаш маркёрларини танлаш, эрта ташҳислаш ва даволашни
оптималлаштиришдан иборат.

Тадқиқотнинг вазифалари:

сурункали мия ишемиясига чалинган, 1-2- босқичдаги дисциркулятор

энцефалопатия ташхиси қўйилган беморларда ЎКБларнинг клиник
хусусиятларини касалликнинг амнестик ва мультифункционал турига
қанчалик боғлиқлигини аниқлаш;

когнитив бузилишларнинг ифодаланганлиги билан МРТ ва трактография

ёрдамида клиник-нейровизуализациявий аниқланувчи структур-функционал
ҳамда морфологик бузилишлар орасидаги боғлиқликни аниқлаш;

миянинг сурункали ишемиясида меъёрий (ўртача)когнитив бузилишлар

патогенезида холинергик ва Fas-боғлиқ тизим ролини ўрганиш, уларни
прогнозлаш аҳамиятини ва даволаш самарадорлигини аниқлаш;

ЎКБнинг ҳар хил турларида клиник параметрларнинг холинергик ҳамда

Fas-боғлиқ тизим кўрсаткичлари билан корреляцион ўзаро алоқасини
аниқлаш;

амнестик ва мультифункционал туридаги ЎКБли беморларда бош мияда

чақирилган когнитив потенциалларини (Р300) ЎКБланинг турига кўра таҳлил
қилиш;

олинган маълумотлар асосида деменциядан олдинги меъёрий (ўртача)

когнитив бузилишларнинг қадамба-қадам эрта ташҳислаш алгоритмини
ишлаб чиқиш;

СМИ фонида ривожланган ЎКБли беморларни касалликнинг амнестик

ёки мультифункционал турига мансублигини эътиборга олиб холинергик
нейропротекция ва цитопротекция усулларини қўллаб даволашнинг
дифференциаллаштирилган тактикасини ишлаб чиқиш;

Тадқиқотнинг объекти

сифатида мия сурункали ишемияси сабабли

ривожланган ўрта даражадаги когнитив бузилишлар аникланган 302 нафар
бемор, жумладан, ЎКБнинг амнестик тури бўйича 135 нафар (44,7 %) ва
касалликнинг мультифункционал тури бўйича 167 нафар (55,3 %) бемор,
шунингдек назорат гуруҳи қилиб 30 нафар соғлом кишилар танлаб олинган.

Тадқиқотнинг

предмети

миянинг сурункали ишемияси ва

дисциркулятор энцефалопатияда ўртача когнитив бузилишлар жараёнини
ўрганишни ташкил қилади.

Тадқиқотнинг усуллари.

Диссертацияда неврологик, нейропсихоло-

гик, биокимёвий (холинэргик нейромедиация, АХ, АХЭ ва Fas-боғлиқ
апоптоз миқдорини ўрганиш), магнит-резонанс томография (МРТ) ва
трактография ёрдамида бош миянинг фракцион анизотропиясини (ФА)
ўрганиш, чақирилган когнитив потенциал (Р300) аниқлаш усуллари


background image

9

қўлланилган.

Тадқиқотнинг илмий янгилиги

куйидагилардан иборат:

ЎКБларни эрта босқичларда аниқлаш, уларнинг ривожланиши ва

деменцияга ўтишини олдиндан аниқлаш имконини берувчи нейропсихо-
логик, нейровизуализацион ва биокимёвий комплекс текширишлар ўртасида
ўзаро боғлиқлик аниқланган;

СМИ фонида ЎКБлар билан касалланган беморларда деменция олди

бузилишларнинг

шаклланишида

холинэргик

жараёнларнинг

ўзаро

боғлиқлиги аниқланган;

когнитив

бузилишларнинг

юзага

келишида

МРТ-трактография

ёрдамидаги фракцион анизотропия кўрсаткичларнинг ва когнитив
чақирилган потенциалларнинг Р300 кўрсаткичлари дисбаланси исботланган;

амнестик ёки мультифункционал меъёрий (ўртача) когнитив бузулишлар

турига мувофиқ уларнинг терапевтик боғлиқлиги қайд этилган яъни
холинергик нейропротекция ва цитопротекцияни қўллашга жавобан СМИда
дифференциаллашган натижа кўринишидаги ЎКБнинг амнестик ва
мультифункционал турлари структур қисмларидаги ижобий динамика билан
боғлиқлик аниқланган.

Тадқиқотнинг амалий натижаси.

ЎКБларининг амнестик ёки мульти-

функционал тури билан касалланган беморларни дифференциал ташҳислаш
мақсадида, қон-томирларда АХ, АХЭ ва Fas-боғлиқ апоптоз маркёрлари
кўрсаткичларининг даражавий статистик тафовутларининг ўзгаришлари
аниқланган;

ЎКБларни эрта ташхислаш, илк босқичларда даволашни бошлаш ва

деменцияолди бузилишлари ва уларнинг кейинчалик томир деменциясига
ўтишининг олдини олиш ва эрта ташҳислаш алгоритми ишлаб чиқилган;

ЎКБларда клиник-нейровизуаллашган параллеллар ўтказилганда, МРТ-

трактография билан бир қаторда когнитив етишмовчиликни шаклланишига
таъсир қилувчи бош миянинг муҳим бўлимларидаги структур-морфологик
ўзгаришларнинг мавжудлигини баҳолаш имконини берувчи фракцион
анизотропия кўрсаткичлари илк бор асослаб берилган;

Тадқиқот натижаларининг ишончлилиги.

Тадқиқот натижаларининг

ишончлилиги ишда қўлланилган СМИ фонида меъёрий (ўртача) когнитив
бузулишлар билан касалланган ҳар бир беморга ишлаб чиқиб
расмийлаштирилган анкета ёзиб тўлдирилди. Анкетада бемор ёши, жинси,
миллати, ижтимоий ҳолати, касалликнинг клиник-неврологик белгилари
(бошланиши, давомийлиги, кечиши ва этиологияси) ва б. акс эттирилди.
Ташҳис объектив, нейровизуализация текширув натижалари, когнитив
тестлар ва биокимёвий текширувлар статистик тадқиқот усуллари асосида
тасдиқланган.

Тадқиқот натижаларининг илмий ва амалий аҳамияти.

Тадқиқот

натижаларининг илмий аҳамияти СМИ фонида ЎКБларнинг амнестик ва
мультифункционал турларини энг муҳим патогенетик механизмларини очиб
беради. Терапевтик жавобнинг СМИда ЎКБларнинг амнестик ва
мультифункционал турлари клиник ва биокимёвий хусусиятларга


background image

10

боғлиқлигининг дифференциалланиши бўйича олинган маълумотлар
когнитив

етишмовчиликни

тўхтатиш

ёки

унинг

ривожланишини

секинлаштириш мақсадида даволашни оптималлаштириш имконини беради.
Аниқланган прогностик аҳамиятли кўрсаткичларга мос равишда дори
воситалари билан даволаш усулини танлашнинг асосланиши СМИда
ЎКБнинг амнестик ва мультифункционал турларининг илк аломатларини
эрта аниқлаш, касалликни деменцияга ўтиб кетишини олдини олиш,
даволаш усулларини такомиллаштириш, шунингдек, даволаш учун
иқтисодий маблағларни қисқартириш имконини беради.

Аниқланган омилларни инобатга олган ҳолда СМИда ЎКБларнинг илк

босқичларини тасхислаш, деменция олди бузилишларини эрта аниқлаш
алгоритми ишлаб чиқилган бўлиб у неврологик, терапевтик ҳамда
умумшифокорлик бўлимларнинг амалий фаолиятида қўллаш учун,
цереброваскуляр касалликларнинг долзарб муаммоларини ўрганиш,
текширув усулларини босқичма-босқич ўтказиш, якуний ташхисни аниқлаш
ҳамда даволаш ва профилактика мақсадида амалий кўрсатмалар тадбиқ
этилди. Диссертация натижалари 2 та улубий тавсиялар кўринишида Бухоро
вилояти ҳамда Тошкент шаҳар даволаш муассаларининг неврология
бўлимлари амалий фаолиятига тадбиқ этилди.

Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.

Қон-томир генезли

ЎКБлар билан касалланган беморларни самарали даволаш бўйича олинган
илмий натижалар «Томир генезли ўрта когнитив бузилишлар мавжуд
беморларда патогенетик йўналтирилган терапияни оптималлаштириш»
услубий тавсияномаси асосида соғлиқни сақлаш амалиётига, жумладан,
Бухоро вилоят кўп тармоқли шифохонаси, Тошкент шаҳар 5-клиник
шифохонасига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг

2015 йил 24

февралдаги

8Н-g/14 ва 2015 йил 29 октябрдаги 83/12-сон маълумотнома).

Миянинг сурункали ишемияси фонида меъёрий когнитив бузилишлар
мавжуд беморларда юқорида айтиб ўтилган тавсияларнинг қўлланилиши
натижасида даволаш самарадорлиги 21,3 фоизга ошишига имконият
яратилган.

Тадқиқот натижаларининг апробацияси.

Тадқиқот натижалари қатор

илмий семинар, конгрес ва илмий-амалий анжуманларда, жумладан,
«Нейрокогнитив бузилишлар» конференциясида (Тошкент., 20 январь 2012
йил.), «Нерв системасининг нейродегенератив ва сурункали қон-томир
касалликлари» конференциясида (Тошкент., 10 декабрь 2013 йил.), Joint
Congress of European Neurology (Istanbul, Turkey, 31 May - 3 June 2014), 11

th

European Congress on Epileptology (Stockgolm, 29

th

June - 3

rd

July, 2014)

конгресслари, Кайшибаев ўқишлар: «Неврологиянинг долзарб муаммолари»
(Алмата ш., Қозоғистон, 3-4 октябрь 2014 йил) халқаро иштирокчилар
қатнашган IV илмий-амалий анжумани, «Асаб касалликларини ташҳислаш ва
даволашда умумлаштирилган замонавий ёндашув» (Урганч ш., 5 декабрь
2014 йил) республика илмий анжумани, «Неврологлар мультиюбилей
мактабида чиқиш куни, клиник неврологияда-инновация» (Санкт- Питербург
12-15 март 2015 йил.), Судакда биринчи халқаро (рус тилида) неврологлар


background image

11

мактаби, «Клиник неврологияда инновация» (Қрим Республикаси, Судак ш.,
23-26 апрель 2015 йил.), ТТА психиатрия ва наркология, УАШ тайёрлаш
ички касалликлар ва клиник аллергология, асаб касалликлари кафедралари,
шунингдек ТошПТИ асаб касалликлари, болалар неврологияси ва тиббий
генетика кафедралари иштирокидаги кафедралараро йиғилиш (Тошкент ш., 2
апрель 2015 йил). Диссертация иши Тошкент врачлар малакасини ошириш
институти ҳузуридаги 16.07.2013.Tib.19.01 рақамли Илмий кенгаш қошидаги
илмий семинарда муҳокама қилинган. (Тошкент ш., 21 май 2015 йил).

Тадқиқот натижаларининг эълон қилиниши.

Дисертация мавзуси

бўйича жами 37 та илмий иш нашр қилиниб, шулардан, 2та услубий
тавсиянома, Ўзбекистон Республикаси Олий аттестация комиссиясининг
докторлик диссертациялари иасосий илмий натижаларини чоп этиш тавсия
этилган илмий нашрларда 16 та мақола, жумладан, 9 таси республика ва 2
таси хорижий журналларда нашр қилинган.

Диссертациянинг тузилиши ва ҳажми.

Диссертация таркиби кириш,

7 та боб, хулоса, фойдаланилган адабиётлар рўйхати ва иловадан иборат.
Диссертациянинг ҳажми 182 бетни ташкил этган.

ДИССЕРТАЦИЯНИНГ АСОСИЙ МАЗМУНИ

Кириш

қисмида диссертация ишининг долзарблиги ва зарурати очиб

берилган, тадқиқотнинг Ўзбекистон Республикаси фан ва технологиялар
тараққиётининг устивор йўналишларига мослиги кўрсатиб берилган,
диссертация мавзуси бўйича халқаро илмий тадқиқотлар шарҳи ва
муаммонинг ўрганилганлик даражаси ҳамда тадқиқотнинг илмий- тадқиқот
ишлари режалари билан боғлиқлиги ёритиб берилган. Шунингдек,
тадқиқотнинг мақсад ва вазифалари, объекти, предмети ва усуллари тизимли
равишда келтирилган. Мазкур қисмда диссертация натижаларнинг илмий
янгилиги ва илмий-амалий аҳамияти очиб берилган,олинган натижаларнинг
ишончлилиги кўрсатилган, ишнинг илмий ва амалий аҳамияти ёритилган
ҳамда тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши ифодаланган бўлиб,
апробация ҳамда тадқиқот натижаларининг эълон қилиниши ҳамда ишнинг
ҳажми ва тузилишига оид маълумотлар келтирилган.

Диссертациянинг биринчи боби

«Қон-томир генезли ўртача когнитив

бузилишларнинг клиник-нейровизуализацион тавсифи»

да Қон-томир

генезли СМИси фонида ЎКБларнинг адабиётлар шарҳи келтирилган

.

Шарҳда

миянинг сурункали ишемиясида меъёрий (ўртача) когнитив бузилишларнинг
этиологияси, патогенези ва диагностикаси бўйича замонавий маълумотлар
таҳлил қилинган. Биокимёвий механизмлар масалалари очиб берилган.

Дунё аҳолиси ўртасида узоқ умр кўрувчилар, шунингдек, кекса ёшлилар

сонининг ўсиши ва шунга мос равишда, цереброваскуляр касалликлар билан
оғриган беморлар сонининг ҳам ошиб бориши муаммонинг ижтимоий
аҳамиятини юқорилигини кўрсатувчи илмий адабиётлар таҳлил қилинган.

Диссертациянинг иккинчи боби

«Сурункали мия ишемиясидаги

ЎКБларни баҳолашга оид тадқиқотнинг метериаллари ва услубий


background image

12

масалалари »

бўйича

услубий ёндашув таҳлил қилиниб, мавжуд усуллардан

самарали фойдаланиш ва уларни тегишли йўналишларда такомиллаштириш
масалалари атрофлича кўриб чиқилган. Шунингдек, мазкур бобда тадқиқот
материалларининг замонавий тиббий ва тиббий-статистик талаблар асосида
баҳоланган.

Илмий тадқиқот 2010-2013 йилларда СМИ, 1-2 босқич ДЭ билан 1-сонли

Республика клиник шифохонаси, «Ўзбекистон темир йўллари» марказий
клиник шифохонаси, «Спектра неврология», «Global Med System» хусусий
клиникасида стационар даволанган, «Нейромед-сервис» клиникасига
мурожаат қилган 302 нафар беморларни комплекс текширув натижаларига
асосланган. Мазкур 302 нафар бемор жинс бўйича тақсимланганда аёлларга
нисбатан эркаклар сонининг ишончли кўплиги (133га (45,4±2,9%)га қарши
169 (54,6±2,8%), Р<0,05) аниқланди. Текширилган беморларнинг ёш
градацияси 61,3±0,3 ни ташкил қилди, вариацион қатор эса 43 дан 69 ёшгача
оралиқда бўлди.

Беморларнинг гуруҳлар бўйича тақсимланиши: 1-гуруҳ ЎКБнинг

амнестик тури билан 135 нафар бемор, 2-гуруҳ ЎКБнинг мультифункционал
тури билан 167 нафар бемор танланди. Беморлар Е.В.Шмидтнинг (1985) бош
мия томир зарарланишлари таснифига мос равишда модификацияланган
вариантда тизимлаштирилди. Беморлар ЎКБнинг О.С.Левин (2006) бўйича
таснифи асосида гуруҳларга ажратилди.

Тадқиқотдан ташқари мезонлар: 35 ёшдан кичик ва 75 дан катта

ёшдагилар, СМИ, ДЭнинг 3-босқичи, бошқа этиологияли энцефалопатия,
инсульт, қандли диабет, эпилепсия, бош ва орқа миянинг органик
касалликлари (ирсий, демиелинизациялашган, дегенератив, ўсмалар), қон ва
аутоиммун касалликлар.

Беморларга ЎКБ ташҳиси КХТ 10 мезонлари, О.С.Левин (2006)

таснифи бўйича анамнез йиғиш, диққат билан амалга оширилган клиник-
неврологик, когнитив функциялар текшируви, магнит-резонанс томография
(МРТ) усулида текширилгандан сўнг қўйилди.

Даволашни оптималлаштириш ва даволаш динамикасини тўғри

баҳолаш масаласини ҳал қилиш учун биз ҳар бир беморлар гуруҳини
ўтказиладиган терапия бўйича фарқланадиган 4 та гуруҳчага бўлдик. ЎКБ 1
(амнестик тип) билан беморлар қуйидаги гуруҳчаларга бўлинди: ЎКБ 1А
цитопротектор Цитофлавин (10 кун эритма ва кейин 30 кун таблетка) билан
40 кун давомида икки босқичли терапия олган – 30 бемор; ЎКБ 1Б-холин
альфосцерат Медотилин (9 кун) ва сўнгра холин альфосцерат Церетон (30
кун) капсулалари билан даволанган 30 бемор; 1В-гуруҳ холин альфосцерат
ва цитопротектор билан комплекс даволанган 30 бемор; 1Г-гуруҳ анъанавий
даволанган 45 бемор.

Тадқиқот вазифаларига мос равишда ЎКБ 2 (мультифункционал тип)

билан беморлар қуйидаги 4 та терапевтик гуруҳчаларга бўлинди: ЎКБ 2А (30
нафар бемор), цитопротектор Цитофлавин (10 кун эритма ва кейин 30 кун
таблетка) билан 40 кун давомида икки босқичли терапия олган; ЎКБ 2Б (30
бемор), холин альфосцерат Медотилин (9 кун) ва сўнгра холин альфосцерат


background image

13

Церетон (30 кун) капсулалари билан даволанган; ЎКБ 2В (30 бемор) ҳам
холин альфосцерат, ҳам цитопротектор билан комплекс даволанган ва 2Г
гуруҳ – анъанавий даволанган 77 бемор.

10,0 мл Цитофлавин, 5% ли глюкозанинг 200,0 мл эритмасида эритилди

ва 10 кун давомида вена ичига томчилаб секин юборилди, сўнгра 30 кун
давомида 1 та таблеткадан кунига 3 маҳалдан Цитофлавин тайинланди.

Медотилин 200,0 физиологик эритмада 4,0 (1000 мг) мл дан вена ичига

оқим билан ёки вена ичига томчилаб 9 кун юборилди, сўнгра худди шу гуруҳ
беморларига 30 кун давомида кунига 1та дан 3 маҳал 400 мг Церетон 400
капсуласи

тайинланди.

Церетон

дори

воситасининг

танланиши

республикамиздаги фармацевтика бозорида Медотилиннинг таблетка шакли
мавжуд эмаслиги билан асосланади. Шу билан бирга, Церетон Россияда
ишлаб чиқарилган холин альфосцератнинг қулай перорал шаклидир.
Даволаш

гипотензив

воситалар,

антиоксидантлар,

антиагрегантлар,

антикоагулянтлар, статинлар ва витаминлардан иборат базис терапия фонида
амалга оширилди. Текширув даволашгача ва даволашдан сўнг ўтказилди.
Даволаш динамикасида биз тажрибавий-нейпропсихологик текширувлар
натижалари, холинергик нейромедиация ва Fas-боғлиқ апоптоз, когнитив
чақирилган потенциаллар кўрсаткичларининг ўзгариши бўйича когнитив
сфера кўрсаткичларини баҳоладик.

Олинган натижаларнинг статистик таҳлили вариацион статистика

усули ёрдамида амалга оширилди. Нопараметрик тақсимланиш билан
маълумотларни таҳлил қилиш учун Спирман корреляцияси коэффициенти
усулидан фойдаланилди. Ўртача фарқларнинг ишончлилиги ишонч
интервали 95% бўлган ҳолда Стьюдент мезони бўйича баҳоланди (p<0,05).

Диссертациянинг учинчи боби

«Амнестик ва мультифункционал

турларидан келиб чиққан холда СМИ беморларда когнитив
бузилишларнинг клиник ўзига хослиги»

Текширилган беморлардаги

асосий субъектив клиник кўринишлар бош оғриғи, бош айланиши, қулоқдаги
шовқин, хотира ва эътиборнинг пасайиши, эмоционал ҳолатнинг бузилиши,
иш қобилиятининг пасайиши бўлиб ҳисобланди. Церебрал характердаги
шикоятларнинг энг кўпи 1-гуруҳ (амнестик типдаги ЎКБ)га нисбатан 2-гуруҳ
(мультифункционал типдаги ЎКБ) беморларида кўпроқ кузатилди,
хотиранинг пасайишига шикоят қилган 1-гуруҳдаги барча (100%)
беморларни ЎКБ (амнестик тип) гуруҳига ажратиш имконини берди.

MMSE тести бўйича когнитив бузилишларнинг келиб чиқишини

ўрганиш таҳлили 1-гуруҳга нисбатан 2-гуруҳ беморларида когнитив
етишмовчилик юқорироқ эканлигини кўрсатди (Р<0,05). 1-гуруҳдаги 3,8% ва
иккинчи гуруҳдаги 1,8% беморлар меъёр қийматларига эга бўлди.

Нейропсихологик текширув праксис ва соат чизиш тести бўйича

фазодаги ориентацияни текшириш усулларини ўз ичига олди.

Праксис ва фазодаги ориентация бузилиши ривожланганлиги таҳлили 1-

гуруҳ беморларига нисбатан 2-гуруҳ беморларида ушбу кўрсаткичлар
яққолроқ ривожланганлигини кўрсатди (Р<0,05). Бу ҳол ЎКБнинг
мультифункционал турида кузатиладиган фазодаги ориентациянинг


background image

14

бузилиши ва праксиснинг унчалик ривожланмаган бузилишлари билан
ифодаланувчи клиник маълумотлар билан мос келади.

Бурдон тести бўйича аниқланадиган диққатни жамлаш ва турғунлик

даражаси кўрсаткичлари шуни кўрсатдики, барча беморларда диққатни
жамлаш 147,7±0,08 (P<0,001), диққатнинг турғунлиги эса 3,5±0,08 га (P<0,01)
тенг бўлиб, улар назорат гуруҳи ва 1-гуруҳ кўрсаткичларига нисбатан анча
кам (P<0,001). 1-гуруҳ беморларида мазкур кўрсаткичлар мос равишда
170,8±5,6 ва 3,7±0,02 га тенг бўлди (P<0,001). Шундай қилиб, диққатни
жамланиши ва турғунлигига тааллуқли когнитив сферакўрсаткичлари
ЎКБнинг мультифункционал турига нисбатан амнестик беморлар гуруҳида
ишонарли яхшироқ бўлди. Бурдон тести бўйича олинган маълумотлар қуйида
келтирилган бошқа тестлар бўйича олинган тадқиқотлар натижалари билан
солиштирилади.

10 та сўзни эслаб қолиш бўйича ўтказилган тест таҳлилида қизиқарли

натижалар олинди. Маълумки, соғлом одамларда ҳар бир такрорлашда тўғри
айтилган сўзлар сони ошиб боради,

«

ортиқча

»

сўзлар қўшилмайди. Назорат

гуруҳи шахслари одатда учинчи марта қайтаргандан сўнг ўртача 9та гача
сўзни тўғри айтади. СМИ фони билан ЎКБли барча беморларда меъёрдан
силжишлар кузатилди. Масалан, қисқа муддатли хотира – 6,5±0,21, узоқ
муддатли хотира – 7,3±0,1, эслаб қолиш самарадорлиги эса 46,0±0,13ни
ташкил этиб, назорат гуруҳидан ишончли фарқ қилди (Р<0,001). Яъни барча
беморлар нафақат биринчи, балки кейинги такрорлашлардан сўнг ҳам кам
сонли сўзларни эслаб қолди, мос равишда эслаб қолиш самарадорлиги
пасайди. Назорат гуруҳи билан таққосланганда фарқлар қисқа муддатли
хотира учун 16,6%, узоқ муддатли хотира учун 17,9%ни ташкил қилди.
Фарқлар таҳлил қилинганда, текширув гуруҳларида қуйидаги фарқлар
аниқланди: 2-гуруҳ беморларида қисқа муддатли хотира – 5,8±0,12, узоқ
муддатли хотира – 6,8±0,13, эслаб қолиш самарадорлиги эса 38,0±0,11 га тенг
бўлди. 1-гуруҳ беморларида ушбу кўрсаткичлар мос равишда 7,1±0,12,
7,9±0,13 ва 54,6±0,13 ни ташкил қилиб, ишончли юқори бўлди (Р<0,001).

2-гуруҳда назоратга нисбатан силжишлардаги фарқлар қисқа муддатли

хотира учун – 24,6%, узоқ муддатли хотира учун – 23,5% ва эслаб қолиш
самарадорлиги учун – 56,4%ни ташкил қилди. Биринчи гуруҳда эса оғишлар
мос равишда 7,79%, 11,2% ва 37,4%га тенг бўлди. Келтирилган
маълумотлардан кўриниб турибдики, хотиранинг ҳар иккала таркибий қисми
ва эслаб қолиш самарадорлиги кўрсаткичлари 2-гуруҳ, яъни ЎКБнинг
амнестик турига (1-гуруҳ) нисбатан мультифункционал ЎКБли беморларда
кучлироқ ривожланган.

Шундай қилиб, 10 та сўзни эслаб қолиш бўйича биз ўтказган тажриба-

нейропсихологик тест ҳар иккала гуруҳ беморларида ҳам қисқа муддатли,
ҳам узоқ муддатли хотира, шунингдек, эслаб қолиш самарадорлиги
кўрсаткичларининг пасайишини кўрсатди.

Тахминимизча, энг кучли ривожланган силжишлар амнестик турдаги

ЎКБли беморларда аниқланади, бироқ текширув натижасида энг кучли


background image

15

ривожланган силжиш 1-гуруҳга нисбатан 2-гуруҳ, яъни мультифункционал
типли ЎКБ билан оғриган беморларда қайд этилди.

Кейинчалик биз текширилган беморлардаги нутқ фаоллигини ўрганиш

бўйича тест ўтказдик. Назорат гуруҳида семантик боғлиқ ассоциация
(СБА)лар (беморлардан 1 минут давомида иложи борича кўпроқ ўсимликлар
сонини айтиш сўралди) сони– 15,9±0,03, фонетик боғлиқ ассоциациялар
(ФБА) (беморлардан 1 минут давомида иложи борича кўпроқ

«

п

»

ҳарфи

билан бошланадиган сўзларни айтиш сўралди) сони – 14,9±0,03ни ташкил
қилди.

СМИ

фонида

ЎКБ

мавжуд

беморларда

семантик

боғлиқ

ассоциацияларнинг

1,2

марта

(Р<0,001)

ва

фонетик

боғлиқ

ассоциацияларнинг 1,5 марта ишончли пасайиши қайд этилди (Р<0,001). Энг
кўп ўзгаришлар ҳар икки гуруҳда ҳам ФБА сони таҳлил қилинганда
аниқланди.

Масалан, ФБА текширув гуруҳларида назорат гуруҳига нисбатан 32,2%

пасайган бўлса, бир вақтнинг ўзида СБА ҳам назорат гуруҳига нисбатан
18,8% камайди, яъни беморларда СБА ва ФБА нисбати 2:1га тенг, бошқача
қилиб айтганда, ФБАнинг пасайиши СБАнинг пасайишига нисбатан 2 марта
кўп. 1- беморлар гуруҳида СБА миқдори – 13,4±0,30 (Р<0,001), ФБА миқдори
эса 10,8±0,48 га тенг бўлиб (Р<0,001), назорат гуруҳи кўрсаткичларига
нисбатан ишончли камайди. 2- гуруҳда СБА миқдори –12,9±0,20 ни
(Р<0,001), ФБАнинг абсолют сони – 59,4±0,35ни ташкил қилди (Р<0,001) ва
меъёр кўрсаткичларидан ишончли фарқ қилди. Меъёрдан кўп силжишлар 2-
гуруҳ беморларида аниқланди.

Олинган натижаларни таҳлил қилиб, шуни қайд этиш лозимки, 12 дан

кам семантик боғлиқ ва 10 дан кам фонетик боғлиқ ассоциациялар кучли
ривожланган

когнитив

дисфункциядан

далолат

беради.

Бизнинг

маълумотларимизга кўра, ФБА кўрсаткичлари СБА кўрсаткичларига
нисбатан кўпроқ камаяди, яъни СБА кўрсаткичлари пасаяди, бироқ улар
меъёрнинг пастки чегарасида бўлади.

Адабиётлардан олинган маълумотларга кўра, маълумки, СБА

миқдорининг пасайиши яқинлашаётган деменциянинг энг илк белгиларидан
биридир, бу айниқса, чакка-лимб тизими дисфункцияси билан боғлиқ
Адьцгеймер касаллиги учун хосдир. Пўстлоқ ости-пешона дисфункцияси
(масалан, цереброваскуляр патологияда) устунлик қилганда ФБА сони СБАга
нисбатан тезроқ пасаяди. Шунинг учун, биз аниқлаган ФБАнинг СБАга
нисбатан пасайиши ЎКБнинг томир генезига эга эканлиги, айнан СИТ
фонида пўстлоқости-пешона дисфункциясининг мавжудлигини исботлайди.
Кейинчалик биз кўриш хотираси бўйича тест ўтказдик. Тезкор қайта ишлаш
умуман барча беморларда 8,5±0,02, узайтирилгани эса 7,1±0,02ни ташкил
қилди. Бироқ, 1-гуруҳда кўрсаткичлар 2-гуруҳга нисбатан ишончли юқори
бўлди (Р<0,001). Шуни қайд этиш лозимки, кўриш стимули бўйича нарсаларни
таниш ҳам 1-, ҳам 2-гуруҳ беморларида нисбатан сақланган бўлиб, мос
равишда 10,8±0,08 ва 9,2±0,08 га тенг бўлди.

Маълумки,

чакка-лимбик

тизим,

биринчи

навбатда

гиппокамп


background image

16

дисфункцияси учун ҳам қайта ишлаш (айниқса, узайтирилган), ҳам танишнинг
қўпол пасайиши хос, пешона (пўстлоқости-пешона) дисфункцияси учун эса
пасайган қайта ишлаш ва нисбатан сақланган таниш орасидаги диссоциация хос.
Биринчи ҳолатда, Альцгеймер типи дисфункцияси, иккинчи ҳолатда томир
генезли деменция ҳақида гап кетмоқда. Олган маълумотларимиз ЎКБнинг
деменция даражасига етмаган томирга боғлиқ хусусиятини кўрсатади. ЎКБнинг
мультифункционал тури билан оғриган беморларда амнестик турга нисбатан
қўполроқ бузилишлар аниқланди.

Спилбергер-Ханин тести (1976, 1978) бўйича эмоционал сферадаги хавф

кўрсаткичлари ЎКБли беморлар гуруҳида ҳам реактив (26,1; Р<0,001), ҳам
шахс (32,1; Р<0,001) кўрсаткичлари бўйича ишончли юқори ва мос равишда
46,1±0,71 ва 52,4±0,4га тенг бўлди. Гуруҳлар бўйича алоҳида олганда,
ЎКБнинг амнестик турига нисбатан мультифункционал турида хавфнинг
ишончли

юқорилиги

кузатилди

(Р<0,001).

Маълумки,

ЎКБнинг

мультифункционал тури клиник семиотикасида хавф бузилишлари алоҳида
ўрин эгаллайди ва у бошқа белгилар билан бирга ЎКБнинг амнестик туридан
фарқ қилади. Бироқ, хавф бузилишлари ЎКБнинг амнестик турида ҳам
кузатилади. Фикримизча, хотира пасайиши фақтининг мавжудлиги хавф
бузилишларининг шаклланишига сабабчидир. СМИ фонида ЎКБли
беморларда хавф бузилишларининг мавжудлигини биз нафақат маиший,
балки касбий соҳада ноқулайликлар келтириб чиқарувчи когнитив
етишмовчилик билан боғлаймиз. Шундай қилиб, когнитив функцияларнинг
пасайиши шу билан боғлиқки, меъёрий (ўртача) когнитив бузилишларнинг
ривожланиши асосида аксарият СМИ клиник ҳолатларида кузатиладиган
пўстлоқ-пўстлоқ ости ва пўстлоқ-пўстлоқ узилишлари феномени ётади.
Узилиш феноменининг моҳияти бош миянинг турли бўлимлари орасидаги
алоқаларнинг бузилишидан иборат бўлиб, бу охир-оқибат интеллектуал-
мнестик функцияларнинг секинлашиши ва пасайишига олиб келади.

Биз когнитив етишмовчилик ЎКБнинг амнестик турига нисбатан

мультифункционал турида кўпроқ учрашини аниқладик. Бу Альцгеймер
типдаги деменцияни томир деменциясидан (нутқ фаоллиги ва кўриш
хотираси бўйича тест) фарқлаш имконини берувчи классик тестлар, янги
замонавий тестларни ўз ичига олган қатор тажриба-психологик тадқиқотлар
билан тасдиқланади. Кўриш хотираси ва нутқ фаоллиги бўйича тестларни
ўтказиш жараёнида шу нарса аён бўлдики, беморлардаги мавжуд меъёрий
(ўртача) когнитив бузилишлар томир характерига эга ва чакка-лимб,
авваламбор, бутун гиппокамп системаси дисфункциясидан кескин фарқ
қилади. Клиник амалиётда мазкур тестларнинг ўтказилиши СМИ билан
оғриган беморларда деменция олди бузилишларини эрта ташҳислаш ва
уларнинг томирли генезини исботлаш имконини беради.

Диссертациянинг тўртинчи боби

«Нейровизуализацияда аниқланувчи

когнитив бузилишларнинг структур–функционал ва морфологик
бузилишлари билан ўзаро боғлиқлиги»

брахиоцефал артериянинг

экстракраниал бўлимини ультратовушли дуплекс сканерлаш натижасида
кўпроқ чап томонда ҚЧТнинг пасайиши кузатилиб, у мультифункционал


background image

17

типдаги ЎКБ гуруҳи беморларида статистика кучлироқ намоён бўлган. Бу
мазкур гуруҳ беморларида таққослов гуруҳига нисбатан томирлар деворида
атеро-тромботик ўзгаришлар мавжудлигидан далолат беради. Амнестик
типдаги ЎКБли беморларда кўпинча «интима-медиа» мажмуасининг
(ИММ)нинг қалинлашуви кузатилади (1-жадвал).

1-жадвал

Текширилган беморларда ИММ қалинлиги, мм (M±m)

Текширилган гуруҳлар

ЧапУУА

Ўнг УУА

ЎКБ1 (n=30)

1,19±0,02

1,18±0,04

ЎКБ2 (n=30)

1,29±0,05*^

1,17±0,02

Назорат гуруҳи(n=20)

1,17±0,07

1,18±0,08

Изоҳ: * - СМИ мавжуд беморлар ва меъёр кўрсаткичлари ораси Р<0,05; ^ - ^ - СМИ

фонида ЎКГли беморлар гуруҳлари ораси Р<0,05.


Нейровизуализация текширувлари натижалари бўйича шу нарса

аниқландики, СМИ мавжуд беморларда когнитив бузилишлар дисциркулятор
энцефалопатия учун хос бўлган бош миянинг морфологик ўзгаришлари
фонида ривожланади. Бу нафақат қоринча тизимининг кенгайиши, балки
лейкоареоз ҳамда сильвий эгатларининг кенгайиши билан ифодаланувчи
бош мия пўстлоқ қаватининг юпқалашуви билан намоён бўлади (2-жадвал).

2-жадвал

Текширилган беморларда қоринча тизими кўрсаткичлари

Атрофия кўрсаткичлари

ЎКБ1 (n=34)

ЎКБ2 (n=26)

Назорат (n=10)

Эванс нисбати

24,11±0,8*

23,57±0,78

19,4±0,53

Пешона шохи индекси

3,85±0,21

3,9±0,24

4,7±1,4

Қоринча индекси

0,47±0,07*

0,48±0,08*

1,2±0,5

Сильвий тирқишининг
кенгайиши

0,4±0,06*

0,38±0,07*

0,27±0,31

Изоҳ:* - назорат гуруҳи кўрсаткичларига нисбатан ишончли (Р< 0,01)


Лейкоареоз олдинги, орқа шохлар соҳасида перивентрикуляр

жойлашиб, кўринишидан мия моддасига нисбатан катта зичликка эга. МРТ
текширувлари маълумотлари шуни кўрсатдики, СМИда когнитив
бузилишларнинг ривожланганлиги лейкоареознинг тарқалганлиги ва
жойлашуви ҳамда бош мия ён қоринчаларининг кенгайганлик даражаси,
шунингдек меъёрий (ўртача) когнитив бузилишлар турига боғлиқ.

Тўлиқ ахборот фракцион анизотропияни қўллаш билан МРТ-

трактографияни ўтказиш натижасида олинган. Масалан, пешона бўлаги ва
ярим овал марказнинг оқ моддасида (мос равишда 5,2% ва 5,9% гача)
аниқланган фракцион анизотропия коэффициентининг пасайиши мазкур
тузилмаларда нейродегенератив жараённинг эрта ривожланиш хавфидан
далолат беради (1-расм). Шуни қайд этиш лозимки, ЎКБнинг


background image

18

мультифункционал турида амнестик турига нисбатан мазкур ўзгаришлар
қўполроқ ривожланган.

1-расм. Маълумотларга статистик ишлов бериш натижаларининг

иллюстрацияси:СМИ фонида амнестик типдаги ЎКБли беморларда

ички капсуланинг олдинги қисми, пешона қисмининг оқ моддаси,

қадоқсимон тана ва базал ядроларда фракцион анизотропиянинг

пасайиши

Кўрсатилган соҳаларда оқ модда ўзгаришларининг ривожланганлик

даражасини аниқлаш учун фракцион анизотропия коэффициенти ўлчанди.
Натижалар 3-жадвалда келтирилган.

3-жадвал

СМИ фонида ЎКБли беморларда фракцион анизотропия

кўрсаткичларининг қиёсий таҳлили

Бош мия бўлаклари

ЎКБ1 (n=34)

ЎКБ2 (n=26)

Назорат (n=10)

Пешона бўлагининг оқ
моддаси

0,416±0,012*

0,412±0,011*

0,453±0,012

Қадоқсимон тана

0,738±0,014

0,644±0,051

0,788±0,021

Яримовал марказ

0,467±0,072

0,358±0,027

0,476±0,050

Пастки бўйлама тутам

0,449±0,048

0,447±0,039

0,451±0,038

Таламус

0,309±0,041

0,305±0,064

0,312±0,021

Изоҳ: *назорат гуруҳига нисбатан ишончли фарқлар (р<0,05).

Жадвалдан кўриниб турибдики, ЎКБ-2 гуруҳи беморларида пешона

бўлаги оқ моддаси (асосан ўрта пешона бурмасигача етиб борувчи толалар
проекцияси), яримовал марказ, қадоқсимон тана, таламус соҳаларида
фракцион анизотропия кўрсаткичларининг энг кўп пасайиши кузатилди.

Пешона бўлаги ва қадоқсимон тананинг оқ моддасида аниқланган

фракцион анизотропия коэффициентининг бошқа соҳалардагига нисбатан
(мос равишда 9,1% ва 8,2% гача) пасайиши мазкур тузилмаларда
нейродегенератив жараённинг ривожланиш хавфидан далолат беради, бу эса
аксарият

муаллифларнинг

маълумотлари

бўйича

турли

генезли

деменциянинг патогенезида асосий бўғин ҳисобланади.

Иш давомида бош миянинг сурункали ишемияси мавжуд беморларда

назорат гуруҳига нисбатан когнитив чақирилган потенциаллар - КЧП Р300
кўрсаткичларида сезиларли фарқлар аниқланди. Соғлом кишиларда КЧП
Р300 ўзгаришлари оддий синамаларда пешона тармоқларидаги КЧП


background image

19

амплитудасининг максимал силжиши ва когнитив вазифа мураккаблашганда
КЧПнинг топографик тақсимланишининг меъёрлашуви билан тавсифланди.

Когнитив чақирилган потенциаллар Р300ни текшириш усулининг

қўлланилиши СМИ ва турли генезли ЎКБ мавжуд беморларда бош мия
электр фаоллигининг муҳим ўзгаришларини аниқлаш имконини берди. Агар
миқдор жиҳатдан мазкур ўзгаришлар ўхшаш бўлса, у ҳолда турли модаллик
ва когнитив вазифаларнинг мураккаблигини аниқлаш бўйича тажриба-
нейропсихологик тестлар ўтказилганда турли типдаги ЎКБли беморларда
когнитив чақирилган потенциалларнинг ўзгариши сифат жиҳатдан фарқ
қилди ва касалликнинг мультифункционал турида кучлироқ ривожланди.

Олинган маълумотлар асосида қуйидаги хулосага келиш мумкин:

миянинг пешона бўлаги миянинг олий фаолиятини ташкил қилиш, ҳис-
ҳаяжон ва когнитив функцияларни бошқаришга нисбатан доминант
ҳисобланади. Пешона бўлагида бош миянинг иккиламчи ёки учламчи
соҳалари жойлашган бўлиб, улар А.Р.Лурия (2003) маълумотлари бўйича
миянинг интегралловчи фаолиятида муҳим аҳамиятга эга. Шунинг учун
МРТ-трактографияда пешона соҳаси ва таламус тузилмаларида топилган
зарарланишлар ЎКБ, айниқса, мультифункционал типга эга ЎКБли
беморларда қўпол структур ўзгаришларнинг морфологик асосини
тасдиқлаш, когнитив етишмовчилик асосида ётган пешона бўлаги ва
пўстлоқости тузилмалари орасида узилишларнинг шаклланиши ҳақидаги
тахминлар учун асос бўлиб хизмат қилиши мумкин.

Диссертациянинг бешинчи боби

«Сурункали мия ишемиясида

меъёрий (ўртача) когнитив бузилишли беморлар патогенизидаги
холинергик ва FAS – боғлиқ тизимларнинг тутган ўрни»

кузатув

натижаларининг кўрсатишича (2-расм), АХнинг ўртача миқдори 1-гуруҳ
беморларида назорат кўрсаткичларига нисбатан 30,7% (Р<0,01), 2-гуруҳ
беморларида 44,5% га камайди (Р<0,001). Бунда АХнинг 2-гуруҳ беморлари
қон зардобидаги миқдори 1-гуруҳдагига нисбатан 19,9% кам бўлди (Р<0,05)
(2-расм). Шуни тахмин қилиш мумкинки, СМИ, текширилаётган таққослов
гуруҳлари беморлари қон зардобида аниқланган АХнинг камайиши асосан
АХнинг гидролизи реакцияларида қатнашувчи АХЭнинг юқори фаоллиги
билан боғлиқ. Тадқиқот натижаларининг кўрсатишича, АХЭнинг фаоллиги
1-гуруҳ беморларида назорат кўрсаткичларидан 34,1% (Р<0,01), 2-гуруҳда
70,2% юқори (Р<0,001) ва у 1-гуруҳ беморларига нисбатан анча - 20,0% га
юқори бўлди (Р<0,05). Шуни қайд этиш лозимки, ҳам 1-, ҳам 2-гуруҳларда
АХ ва АХЭ кўрсаткичлари орасида мустаҳкам тескари боғлиқ r= -0,68 ва –
0,76 (Р<0,01) аниқланиб, бу амнестик ва мультифункционал типли СМИ
бўлган беморлар қонида АХ миқдорининг АХЭ фаоллиги билан
боғлиқлигини янада ишончли даражада асослайди.

Демак, олинган натижалар таҳлили шуни кўрсатадики, 2-гуруҳчадаги

беморларда 1-гуруҳдаги беморларга нисбатан АХ миқдори сезиларли
пасаяди, АХЭ фаоллиги ошади. Назоратга нисбатан фарқлар ва ЎКБ билан
СМИли беморлар гуруҳларида АХ ва АХЭ орасидаги корреляцион
алоқаларнинг мавжудлиги ушбу бузилишларнинг муҳимлиги ва бош миядаги


background image

20

бузилишларнинг ўзига хослигини кўрсатади ва афтидан, ЎКБнинг амнестик
ёки мультифункционал турини белгилайди.

Изоҳ: * - назоратга нисбатан Р<0,05; ^ – 1-гуруҳга нисбатан Р<0,05.

2-расм. ЎКБ турига мос равишда СМИли беморлар қонидаги

АХ ва АХЭ миқдори


Холинергик тизим фаоллиги даражасининг ўзгаришларида аниқланган

фарқлар, эҳтимол бемор организмидаги метаболик, бундан келиб чиқувчи,
биокимёвий бузилишлар, бош миянинг тўқима тузилмаларида ишемик
жараёнларнинг ривожланиши, тезлашган апоптоз тизими ишга тушишининг
асоси ҳисобланади. Fas (апоптоз ингибитори)нинг ўртача миқдори 1-гуруҳ
беморларида меъёр кўрсаткичларига нисбатан 38,9% (Р<0,001), 2-гуруҳ
беморларида 61,1% (Р<0,001) кам, sFas–L (апоптоз индуктори) эса аксинча
мос равишда 66,7% ва 166,7% юқори бўлди (Р<0,001). Бир вақтнинг ўзида
sFas/sFas-L концентрацияси нисбати 1-гуруҳга нисбатан 2-гуруҳда - 60,2%
(Р<0,001), назорат гуруҳига нисбатан эса 85,4% га камайиши аниқланди
(Р<0,001) (4-жадвал).

4-жадвал

Турли типдаги ЎКБ ли СМИга чалинган беморлар қонида АЭ, АХЭ,

Fas-боғлиқ апоптоз маркерлари кўрсаткичлари, М±m

Гуруҳ

АХ,

нм/мл

АХЭ,

мМ/(ч·л)

sFas,

нг/мл

sFas-L,

нг/мл

sFas/sFas-L

Назорат
гуруҳи,
n=30

122,8±3,7

98,9±3,86

1,8±0,07

0,03±0,001 60,0±2,412

1-гуруҳ,
n=133

85,1±2,8

٭

132,6±4,25

٭

1,1±0,04

٭

0,05±0,003

٭

22,0±0,635

٭

2-гуруҳ,
n=169

68,2±2,3

٭^

168,9±4,33

٭^

0,7±0,03

٭^

0,08±0,003

٭^

8,75±0,251

Изоҳ: ٭ - Р<0,05 – назоратга нисбатан;

^

- Р<0,05 – 1-гуруҳга нисбатан

Бу СМИ фонида ЎКБ-2 гуруҳ беморларда sFas-L – индукцияланган

апоптоз кўрсаткичлари ЎКБ-1 гуруҳдаги худди шу кўрсаткичлардан анча
юқори эканлигидан далолат беради. Математик кросскорреляцион текширув
натижасида биз 2-гуруҳ беморларида sFas ва sFas–L кўрсаткичлари ва
когнитив бузилишларнинг клиник кўринишлари кўрсаткичлари орасида


background image

21

кучли корреляцион алоқани (r= 0,81; Р<0,01) аниқладик, бир вақтнинг ўзида
1-гуруҳ беморларида мазкур алоқа ўртача бўлди (r= 0,53; Р<0,05).

Нейропсихологик тестлар кўрсаткичлари ва холинергик ҳамда Fas-

боғлиқ тизим кўрсаткичлари орасидаги корреляцион ўзаро алоқани ўрганиш
давомида қизиқарли маълумотлар олинди, яъни барча ўрганилган
кўрсаткичлар орасида тўғри алоқа мавжудлиги аниқланди (3-расм).

Амнестик турдаги меъёрий (ўртача) когнитив бузилишлар

-1

-0,5

0

0,5

1

MMSE

Праксисни текшириш

Бурдон синамаси

10та сўзни эслаб

қолиш синамаси

Нутқ фаоллиги

синамаси

Кўриш хотирасини

текшириш

Эмоционал сферадаги

хавф

АХ

АХЭ

sFas

sFas-L

sFas/sFas-L

Мультифункционал турдаги меъёрий (ўртача) когнитив бузилишлар

-1

-0,5

0

0,5

1

MMSE

Праксисни текшириш

Бурдон синамаси

10та сўзни эслаб қолиш

синамаси

Нутқ фаоллиги

синамаси

Кўриш хотирасини

текшириш

Эмоционал сферадаги

хавф

АХ

АХЭ

sFas

sFas-L

sFas/sFas-L

3-расм

.

СМИ фонида ЎКБли беморларда нейропсихологик тестлар

ва холинергик ҳамда Fas-боғлиқ тизим орасидаги корреляцион

ўзаро алоқа кўрсаткичлари

Шундай қилиб, СМИда ЎКБли беморлар қон зардобида АХ

миқдорининг пасайиши, АХЭнинг фаоллашуви аниқланиб, улар когнитив


background image

22

бузилишларнинг оғирлиги ва ривожланганлигини акс эттирувчи апоптоз
жараёнининг тезлашуви билан ассоциацияланади.

Холинергик нейромедиация ва Fas-боғлиқ апоптоз тизимининг эрувчи

изошакллари маркёрлари кўрсаткичлари орасидаги корреляцион алоқа,
уларнинг ЎКБ турига мос равишда клиник кўринишлари билан ўзаро алоқаси
аниқланди. Бу холинергик ва Fas-боғлиқ тизимлардаги бузилишларнинг
сурункали мия ишемияси билан оғриган беморларда ЎКБ патогенезидаги
муҳим аҳамиятидан далолат бериб, бу клиник амалиётда дифференциал
ташҳислаш ҳамда даволаш тактикасини танлашда ҳисобга олиниши зарур.

Аниқланган тизимли қон ҳаракатида АХ миқдори ва АХЭ фаоллиги,

Fas – боғлиқ апоптоз кўрсаткичларининг ўзгариши даражасидаги статистик
аҳамиятли фарқлар, уларни касалликни башоратлаш ва амнестик ҳамда
мультифункционал

турдаги

ЎКБли

беморлар

гуруҳлари

орасида

дифференциал ташҳислаш маркери сифатида тавсия этиш имконини беради.

Диссертациянинг олтинчи боби

«Сурункали мия ишемияси ҳолатида

меъёрий

(ўртача)

когнитив

бузилишларнинг

ташхислаш

мезонлари»

нинг асосий вазифаси бош миянинг сурункали томир

касалликлари, жумладан бош миянинг сурункали ишемияси (дисциркулятор
энцефалопатия)да когнитив бузилишларни модификацияланган қадамба-
қадам аниқлаш ва меъёрий (ўртача) когнитив бузилишлар ҳамда деменцияни
дифференциал ташҳислаш йўли билан меъёрий (ўртача) когнитив
бузилишларни ташҳислаш аниқлигини оширишдан иборат. Меъёрий (ўртача)
когнитив бузилишлар ва деменцияни дифференциал ташҳислашнинг тақдим
этилаётган шкаласига кўра, меъёрий (ўртача) когнитив бузилишларни
аниқлаш учун ҳар кунги фаоллик аниқланади (депрессиядан фарқли ўлароқ,
у ўзгармаган, фақатгина энг мураккаб ҳаракатлар чегараланган), қисқа шкала
бўйича руҳий ҳолат баҳоланади (кўпинча 25 дан 28 баллгача бўлган
диапазонда),

касалликнинг

кечиши

(ўзгарувчан:

касалликнининг

ривожланиши билан бир қаторда узоқ муддатли турғунлашув ва нуқсоннинг
спонтан регресси эҳтимоли мавжуд) ва танқид (Танқид сақланган,
бузилишлар асосан беморнинг ўзини ташвишга солади) баҳоланади.

Сўнгра меъёрий (ўртача) когнитив бузилишларда беморлар ёшининг 65

ёшгача эканлиги ва когнитив бузилишлар учун хос бўлган этиологик
омилларни ҳисобга олган ҳолда когнитив бузилишлар этиологияси
аниқланади, кейин кўрсатмалар (когнитив бузилишларнинг эрта бошланиши
(пресенил деменция); тез ривожланиши; когнитив ва неврологик
бузилишларнинг параллел ривожланиши) бўйича бош миянинг КТ ва/ёки
МРТ си ўтказилади.

Шундай қилиб, бош миянинг сурункали ишемияси (дисциркулятор

энцефалопатия)

билан

беморларда

ўзига

хос

(маълум

ва

идентификацияланадиган) белгилар мавжуд бўлган ҳолда, когнитив
бузилишларни қадамма-қадам аниқлаш алгоритмидан фойдаланиб, меъёрий
(ўртача) когнитив бузилишларни ташҳислашнинг янги мезонларини ва
когнитив бузилишларни деменция билан дифференциал ташҳислашнинг
ишлаб чиқилган шкаласини қўллаш ЎКБни эрта ташҳислаш имконини


background image

23

беради. Қайд этилган усул меъёрий (ўртача) когнитив бузилишлар
ташҳисотининг аниқлигини оширади, аниқ миқдорий мезонларга эга, маълум
этиологик омилларнинг иштирокини ифодалайди ва миянинг сурункали
ишемияси ҳамда когнитив меъёрий (ўртача) бузилишларга эга беморларни
юритиш тактикасини аниқлаш, шунингдек меъёрий (ўртача) когнитив
бузилишларнинг ривожланиши, уларнинг томир деменциясига айланиши,
демакки беморларда эрта ногиронлашувининг олдини олишда афзалликларга
эга бўлиб, мазкур усулдан соғлиқни сақлаш амалиётида фойдаланишни
тавсия этиш имконини беради.

Диссертациянинг еттинчи боби

«Томир генезли меъёрий (ўртача)

когнитив

бузилишлар

аниқланган

беморларни

патогенетик

йўналтирилган даволашнинг клиник ва терапевтик самарадорлиги»

ни

клиник текширувлар давомида биз ЎКБли беморларда субъектив клиник-
неврологик симптомларнинг ижобий динамикасини қайд этдик, мазкур
ижобий динамика турли таъсир механизмига эга препаратларни тайинлаш
билан боғлиқ бўлиб, цитопротектор (цитофлавин) ва холин альфосцерат
(медотилин, сўнгра церетон) биргаликда қўлланганда янада кучлироқ
ривожланган.

ЎКБли беморларни даволаш динамикасида MMSE шкаласи бўйича

ақлий ҳолати кўрсаткичлари ҳам даволаш усулига боғлиқ бўлди. Масалан,
ЎКБ-1гуруҳ беморларда энг самарали кўрсаткичлар 1Б, 1В гуруҳларда
(Р<0,01), яъни холин альфосцерат ҳамда холин альфосцерат цитопротектор
билан биргаликда қўлланилганда кузатилди. 1Г-гуруҳчасида мазкур
кўрсаткичларнинг сезиларсиз ижобий динамикаси қайд этилди. Масалан,
ЎКБ-1гуруҳ беморларда даволашгача MMSE шкаласи бўйича баллар
йиғиндиси 1Ада – 23,6±0,5, 1Бда – 24,4±0,4, 1Вда – 23,8±0,56, 1Гда – 23,7±0,6
га тенг бўлди, даволашдан сўнг эса мазкур кўрсаткичлар мос равишда
26,3±0,48, 27,5±0,5, 28,6±0,51 ва 24,8±0,5 ни ташкил этди. Кўрсаткичларнинг
ишончлилиги 1Б ва 1В гуруҳларда кузатилди. СМИ фонида ЎКБ-2 гуруҳ
беморларда даволашгача MMSE кўрсаткичлари 2Ада – 24,1±0,51, 2Бда –
24,7±0,4, 2Вда – 24,2±0,5 ва 2Гда – 25,1±0,5 ни ташкил қилди, даволашдан
сўнг мазкур кўрсаткичлар 2В гуруҳда, яъни холин альфосцерат ва
биргаликда цитопротектор олган беморларда ишонарли кўтарилди
(27,5±0,4га қарши 24,2±0,5; Р<0,05).

Даволашдан сўнг соат чизиш тести бўйича праксис ва фазодаги

ориентацияни нейропсихологик текшириш ҳам ижобий динамикага эга
бўлиб, у турли терапевтик гуруҳчаларда бир хилда ривожланмаган.
Диаграммадан кўриниб турибдики, ЎКБ-1 гуруҳ беморлар терапевтик
гуруҳларида даволашгача соат чизиш тести бўйича балларнинг кўтарилиши
қайд этилди: 1Ада – 7,8±0,05, 1Бда – 6,3±0,04, 1Вда – 7,5±0,06, 1Гда –
7,9±0,06, даволашдан сўнг эса мазкур кўрсаткичлар мос равишда 8,1±0,08,
9,2±0,05, 8,2±0,05 ва 7,1±0,05га тенг бўлди. ЎКБ-2 гуруҳ беморларда
кўрсаткичлар даволашгача 2А – 6,8±0,05, 2Б – 7,1±0,04, 2В – 7,8±0,05 ва 2Г –
7,2±0,06ни ташкил қилди. Даволашдан сўнг барча терапевтик гуруҳ


background image

24

беморларида кўрсаткичларнинг кўтарилиши кузатилди: 2А – 7,1±0,06, 2Б –
7,9±0,06, 2В – 9,7±0,04 ва 2Г – 7,9±0,05.

Шундай қилиб, даволаш давомида соат чизиш тести бўйича праксис ва

фазодаги ориентацияни текшириш ижобий динамикага эга бўлди, айниқса бу
1Б, 1В ва 2В гуруҳчаларида яхши ривожланганлиги кузатилди.

Даволаш динамикасида диққатнинг жамланиши ва турғунлигига оид

когнитив сфера кўрсаткичларини таҳлил қилиш натижасида Бурдон тести
бўйича

натижаларнинг

яхшиланиши

аниқланди.

Кўрсаткичлар

динамикасининг энг ифодаланганлиги 1Б ва 1В, 2В гуруҳларда қайд этилиб,
бу яна бир бор холин алфосцерат медотилинни қўллаш самарадорлигини
кўрсатади, иккинчи босқичда эса ЎКБ-1гуруҳ беморларда церетон ва унинг
цитофлавин цитопротектори билан қўшилиши, ЎКБ-2 гуруҳ беморларида эса
алоҳида холин альфосцератни қўллаш самарадорлиги паст бўлган холда,
уларнинг бирикмаларини қўллашдан олган натижа юқори бўлди. Бурдон
тести бўйича олинган маълумотлар юқорида ва пастда келтирилган бошқа
тестлар бўйича олинган текширув натижалари билан қиёсланади. Даволаш
динамикасида 10та сўзни эслаб қолиш синамаси кўрсаткичлари ҳам меъёр
кўрсаткичларига эришиш тенденциясига эга бўлиб, улар 1Б, 1В ва 2В
гуруҳларда энг кўп ривожланган, яъни тўғри айтилган сўзлар сони ошади,

«

ортиқча

»

сўзлар айтилмайди.

Кўриш хотираси бўйича тест текширувлари ЎКБ-1 ва ЎКБ-2 гуруҳлари

1Б, 1В ва 2В гуруҳчаларида кўриш хотирасининг тикланишини кўрсатди.
Анъанавий даволанган беморларда даволашдан сўнг кўриш хотираси
текширилганда ижобий динамика қайд этилмади. Биз беморларда
даволашдан сўнг нутқ фаоллигини ўрганиш бўйича тест ўтказдик. СМИ
фонида ЎКБли беморларда даволашгача бўлган кўрсаткичлардан фарқли
ўлароқ СБА ва ФБАнинг ишонарли ошиши қайд этилди.

Спилбергер-Ханин тести бўйича эмоционал сферадаги хавф-хатар

кўрсаткичлари ҳам даволашдан сўнг ўзгаришларга учради. Реактив хатар
кўрсаткичларидаги ижобий силжишлар 1Б, 1В ва 2В гуруҳларда энг яхши
ривожланган бўлиб, афтидан у когнитив функцияларнинг яхшиланиши билан
боғлиқ. Бу яна бир бор реактив хатарнинг бемордаги мавжуд когнитив
етишмовчилик билан яқин алоқасини кўрсатади. Шундай қилиб, СМИ
фонида амнестик турдаги ЎКБли беморларда даволаш жараёнида
нейропсихологик тестлар кўрсаткичларининг яхшиланиши кузатилади ва бу
холин альфосцерат қабул қилган беморлар гуруҳида кучлироқ ифодаланган
(4-расм). Худди шундай тенденция холин альфосцерат ва цитофлавин
цитопротекторини биргаликда қабул қилган ЎКБ-2 гуруҳ беморларида ҳам
кузатилди (5-расм).

Даволаш динамикасида холинергик нейромедиацияни биокиёвий

ўрганиш давомида биз қизиқарли маълумотларга эга бўлдик. 1А гуруҳ
беморларида цитофлавин цитопротекторини қўллаб ўтказилган даволаш
курсидан сўнг қондаги АХ миқдори даволашгача бўлган кўрсаткичларга
нисбатан 6,1% кўтарилди (Р>0,25). 1Б гуруҳ беморлари холин альфосцерат
олганда АХ миқдори 27,0% ошди (Р<0,05). Кейин, 1В гуруҳда холин


background image

25

альфосцерат ва цитопротектор биргаликда тайинланганда 34,1% кўтарилди
(Р<0,01). 1Г гуруҳда АХ кўрсаткичлари сезиларсиз ошди.











4-расм. ЎКБли 1 гуруҳдаги беморларда даволаш фонида

тажрибавий-нейропсихологик кўрсаткичлар динамикаси

(даволашгача ва даволашдан сўнгги фоиз нисбат)

5-расм. ЎКБли 2 гуруҳдаги беморларда даволаш фонида

тажрибавий-нейропсихологик кўрсаткичлар динамикаси

(даволашгача ва даволашдан сўнгги фоиз нисбат)


Шу билан бирга, мазкур дори воситаларини ЎКБ-2 гуруҳидаги СМИcи

билан оғриган беморларга тайинланиши натижасида қондаги АХ
миқдорининг ўзгариши бирмунча бошқача бўлди: 2А гуруҳида АХ миқдори
даволашгача бўлган кўрсаткичларга нисбатан 20,3% (Р<0,05), 2Б гуруҳида –
30,4% (Р<0,01), 2В гуруҳида – 40,0% (Р<0,05) кўтарилди. 2Г гуруҳида
кўтарилиш атиги 8,5% ни ташкил қилди. Шундай қилиб, кўрсаткичларнинг
энг юқори динамикаси 1Б, 1В ва 2В терапевтик гуруҳларда аниқланди.
Мазкур маълумотлар клиник тажриба текширувлари натижаларига мос
келади.

Шуни тахмин қилиш мумкинки, АХ миқдорини оширишга қаратилган

текширилаётган дори воситаларининг ижобий таъсирини белгиловчи

16%

21%

20%

18%

19%

39%

42%

38%

40%

41%

32%

33%

29%

33%

31%

12%

15%

10%

11%

14%

0%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

35%

40%

45%

Бурдон шкаласи

MMSE

Соат чизиш тести

Нутқ фаоллиги

Кўриш хотираси

P<0,05

P<0,05

P<0,05

P<0,05

P<0,05


background image

26

омиллар орасида уларнинг АХЭ синтезида қатнашувчи холинергик ва
ҳужайра тузилмаларига таъсири муҳим аҳамиятга эга. Шунинг учун ҳам биз
АХЭ ферменти фаоллиги динамикасини ўргандик.

АХЭ ферменти фаоллигини ўрганиш бўйича олинган текширув

натижалари таҳлили шуни кўрсатдики, 1А гуруҳда қондаги АХЭ ферменти
фаоллиги даражаси – 17,8% (Р<0,05), 1Б гуруҳда – 28,3%, 1В гуруҳда –
34,2%, 1Г гуруҳда эса 9,8% пасайди. ЎКБ-2 гуруҳ беморларида 2А гуруҳда
АХЭ кўрсаткичлари 19,0% (Р<0,05), 2Бда – 19,8% (Р<0,05), 2В – 28,5%
(Р<0,05) пасайди, 1Г гуруҳда эса атиги 8,2% пасайиш қайд этилди. Шундай
қилиб, кўрсаткичларнинг энг юқори динамикаси 1Б, 1В ва 2В терапевтик
гуруҳларда аниқланди. Мазкур маълумотлар клиник тажриба текширувлари
натижаларига мос келади. Ўтказилган тадқиқотлар шуни кўрсатадики, дори
воситаларининг фармакологик фаоллиги ЎКБнинг турига кўп жиҳатдан
боғлиқ. ЎКБли 1 гуруҳ беморларда холин альфосцератни алоҳида, ҳам
цитопротектор билан биргаликда тайинлаш энг самарали, шу билан бирга
ЎКБли 2 гуруҳ беморларда фақатгина холинергик нейромедиация таъсирига
эга бўлган дори воситаларини биргаликда қўллаш кўрсаткичларининг
сезиларли яхшиланишига олиб келмади, кўрсаткичларнинг яхшиланишига
холинергик нейромедиция ва цитопротекция таъсирига эга дори
воситаларини биргаликда тайинлаш орқали эришилди, фикримизча бу,
препаратларнинг холинергик тизимнинг бузилган ҳолатига таъсири билан
асосланади.

Кейин биз Fas-боғлиқ апоптоз кўрсаткичларини таҳлил қилдик.

Кузатув натижаларининг кўрсатишича, цитофлавин цитопротектори курси
тайинлангандан сўнг, ЎКБ-1 ва ЎКБ-2 гуруҳлар беморларида Fas миқдори
мос равишда 21,7 ва 22,5%, холин альфосцерат тайинланганда мос равишда -
31,5% ва 24,0%, улар биргаликда тайинланганда эса мос равишда
даволашгача бўлган кўрсаткичларга нисбатан 54,6 % ва 50,7% кўтарилди.

Анъанавий даволанган беморлар гуруҳида мазкур кўрсаткич дастлабки

кўрсаткичларга нисбатан деярли ўзгармади. Терапевтик гуруҳларда
ўтказилган рақамли таҳлил 1А гуруҳ беморларида sFas-L 20,0%, 1Б гуруҳда
– 32,8%, 1В гуруҳда – 35,4% камайганлигини кўрсатди, 1Г гуруҳда эса
мазкур кўрсаткич дастлабки даражага нисбатан ўзгармади. Шу билан бирга,
ЎКБ-2 гуруҳининг 2А гуруҳчасида sFas-L – 19,5%, 2Б гуруҳчада – 21,3%
камайди. Энг кўп пасайиш 2В гуруҳчасида қайд этилди, 2Г гуруҳчасида эса
ЎКБ-1 даги сингари динамика кузатилмади.

ЎКБ-1 ва ЎКБ-2 билан СМИ кузатилган беморларда дори

воситаларининг ижобий самарага эга таъсиридаги аниқ фарқ таққослов
гуруҳларида

sFas/sFas-L

интеграл

коэффициентининг

тегишли

ўзгаришларига олиб келди. ЎКБ-1 ва ЎКБ-2 гуруҳларда СМИли беморларга
цитопротектор тайинлангандан сўнг sFas/sFas-L интеграл коэффициенти
даволашгача бўлган кўрсаткичлардан мос равишда 47,7% ва 45,6% (Р<0,001),
холин альфосцерат тайинлангандан сўнг мос равишда – 87,4% ва 68,9%
(Р<0,05 ва Р<0,001), улар биргаликда тайинланганда эса даволашгача бўлган
кўрсаткичларга нисбатан мос равишда 180,3 ва 359,8% юқори бўлди


background image

27

(Р<0,001). Анъанавий даволанган на ЎКБ-1 ва на ЎКБ-2 гуруҳларида
аҳамиятли ўзгаришлар кузатилмади. Демак, ўтказилган тадқиқотлар ЎКБ-1
ва ЎКБ-2 гуруҳ беморларида Fas-боғлиқ апоптоз кўрсаткичларининг
ўзгариши динамикасида цитопротекция ва холинергик нейромедиацияни ўз
ичига олувчи турли схемаларни тайинлаш динамикасида холинергик тизим
ҳолатини тавсифловчи параллелизм мавжудлигини кўрсатди.

Шундай қилиб, амнестик ва мультифункционал турли ЎКБ билан

СМИ, 1-2 босқич ДЭга чалинган беморларни холинергик нейромедиация ва
цитопротекция дори воситалари билан даволашга дифференциал ёндошув
тактикасини танлаш учун биз олган маълумотларни эътиборга олиш
заруриятини принципиал тасдиқловчи қонуниятларни аниқладик.

Демак, олинган клиник тадқиқотлар натижаларининг таҳлили шуни

кўрсатдики,

холинергик

нейромедиация

ва

Fas-боғлиқ

апоптоз

кўрсаткичларини яхшилаш мақсадида ЎКБ билан СМИли беморларни
даволаш учун ЎКБ-1 гуруҳида холин альфосцерат, шунингдек, уни
цитопроектор билан биргаликда тайинланиши, ЎКБ-2 гуруҳ беморларида эса
асосан холин альфосцерат ва цитопротектор дори воситасининг биргаликда
қўлланилди. Юқорида қайд этилганлар холинергик нейромедиация, Fas-
боғлиқ апоптоз, шунингдек ўрганилган кўрсаткичлар орасидаги корреляцион
алоқанинг ижобий ўзгариши билан асосланади.

Нейропсихологик

тадқиқот

маълумотлари

электрофизиологик

текширув натижалари билан исботланди. Когнитив чақирилган потенциаллар
Р300 тўлқини кўрсаткичларининг ўзгариши таҳлил қилинганда даволаш
динамикасида вербал рағбатлантириш давомида ўртача реакция вақтининг
камайиши аниқланди. Новербал рағбатлантиришга ўхшаш динамика
кузатилди. КЧП Р300 амплитудаси барча терапевтик гуруҳчаларда ишончли
даражада ўзгарди ва бу шубҳасиз ўтказилган терапевтик схемаларнинг
ижобий нейропротектив таъсиридан далолат беради.

1А, 1Б, 1В ва 2А, 2Б, 2В гуруҳчаларида ўтказилган даволаш курсидан

сўнг беморлар текширувдан ўтганда кўрсатилган тўлқин амплитудаси
қийматининг новербал стимуляцияда ўнг пешона тармоғи ва вербал
стимуляцияда ўнг марказий тармоқда ишончли ошиши аниқланди. Мазкур
гуруҳчаларда даволаш комплексига холин альфосцерат ва цитопротектор,
шунингдек ушбу дори воситалари биргаликда тайинланди. Бундан ташқари,
вербал стимуляцияда юқори чўққи тармоқлари ва новербал стимуляцияда
барча тармоқларда даволаш тугаган дастлабки қийматларга нисбатан Р300
тўлқини латент даврининг қисқариши қайд этилди.

Клиник, биокимёвий ва параклиник тадқиқотлар натижалари,

шунингдек когнитив чақирилган потенциаллар маълумотлари асосида биз
амнестик турдаги ЎКБли беморларда холин альфосцерат (медотилин ва
церетонни босқичма-босқич тайинлаш)ни ва мультифункционал турдаги
ЎКБли беморларни даволашда холин альфосцерат ва цитофлавин
цитопротекторини биргаликда қўллашнинг мақсадга мувофиқлигини
асосладик.


background image

28

Иқтисодий самарадорликни ҳисоблаш шуни кўрсатдики, энг юқори

даволаш самарадорлиги миянинг сурункали ишемияси фонида амнестик
турдаги меъёрий (ўртача) когнитив бузилишлар билан комплекс даволашда
холин альфосцерат тайинланган беморларда (86,7%), шунингдек миянинг
сурункали ишемияси фонида мультифункционал турдаги меъёрий (ўртача)
когнитив бузилишлар билан холин альфосцерат ва цитопротекторларни
биргаликда қабул қилган беморларда (80%) қайд этилди. Даволашнинг 14-
кунига келиб беморлар ҳолатининг ёмонлашуви фақатгина анъанавий
даволаш усули ўтказилган беморларда (6,3%) кузатилди, бунда 11,6%
ҳолатда даволаш самара бермади. Таклиф этилаётган даволаш усулининг
иқтисодий самарадорлиги даволашнинг амбулатория босқичида дори
воситаларини қабул қилишни камайиши ҳисобига ҳар бир бемор учун ўртача
324000 сўм, анъанавий даволаш усулида эса ўртача 525000 сўмни ташкил
қилди, бу кўрсаткич 1,6 марта (72000 сўм) кўп.

ХУЛОСА

1. Клиник-неврологик текширув асосида церебрал характердаги

субъектив шикоятлар ЎКБнинг мультифункционал тури билан оғриган
беморларда (85,0% холатларда) кўп учраши қайд этилди, хотиранинг
бузилиши бундан мустасно бўлиб, у асосан амнестик турдаги ЎКБли
беморларда устунлик қилди. Миқдор ва сифат жиҳатдан аниқланган
когнитив етишмовчилик амнестик турга нисбатан мультифункционал
турдаги ЎКБли беморларда кўпчиликни ташкил қилиб, унга деменцияолди
когнитив бузилишлари сифатида қараш имконини беради.

2. Допплерографик текширув натижасида аниқланишича, амнестик

турдаги ЎКБ билан оғриган беморларда экстракраниал томирлар патологияси
асосан «интима-медиа» мажмуасининг қалинлашуви билан намоён бўлса,
мультифункционал турдаги ЎКБли беморларда эса у 2-3 даражадаги
атеросклеротик пилакчалар шаклланувчи кучли ривожланган атеросклеротик
ўзгаришлар билан ифодаланади.

3. Нейровизуал текширувда когнитив бузилишларнинг ривожланганлиги

ҳамда МРТ-трактографияда аниқланадиган структур-функционал ва
морфологик бузилишлар орасида ўзаро алоқа мавжудлиги аниқланди.
Мазкур тоифадаги беморларда когнитив бузилишлар дисциркулятор
энцефалопатия учун хос бўлган бош миянинг морфологик ўзгаришлари
фонида ривожланади.

4. МРТ-трактография кўрсаткичлари 85% беморларда асосан пешона

бўлагининг оқ моддаси ва яримовал марказда аниқланган фракцион
анизотропия коэффициентининг пасайиши билан тавсифланиб, у мазкур
тузилмаларда нейродегенератив жараённинг ривожланиш хавфидан далолат
беради. Кўрсатилган ўзгаришлар ЎКБнинг амнестик турига нисбатан
мультифункционал турида энг кўп ривожланган.

5. ЎКБли барча беморларда АХЭнинг юқори фаоллиги, Fas (апоптоз

ингибитори) миқдорининг пасайиши ва sFas-L (апоптоз индуктори)нинг


background image

29

ошиши билан ифодаланувчи Fas-боғлиқ апоптоз тизимидаги дисбаланс билан
ассоциацияланган АХнинг статистик аҳамиятли юқори даражадаги миқдори
ЎКБ билан оғриган беморларнинг 100% аниқланди, шу билан бирга у
СМИдаги когнитив бузилишларнинг биокимёвий коррелятори ҳисобланади.
Мультифункционал турдаги ЎКБнинг патогенетик ривожланишида
холинэстераза ва Fas-боғлиқ апоптоз бузилишларининг ривожланганлик
даражаси амнестик турдаги ЎКБли беморлар гуруҳига нисбатан юқори
статистик аҳамиятга эга.

6. СМИ фонида туридан қатъи назар, барча ЎКБли беморларда бош мия

фаолиятига сурункали томир бузилишларининг таъсири ва шу фонда юзага
келувчи меъёрий (ўртача) когнитив бузилишлар билан боғлиқ акустик
когнитив чақирилган потенциаллар Р300 кўрсаткичлари ўзгаришининг
маълум паттерни мавжуд.

7. ЎКБни қадамба-қадам ташҳислаш алгоритми сурункали мия

ишемияси, ўзига хос (маълум ва идентификацияланадиган) белгилар мавжуд
бўлган ҳолда уларни деменция билан дифференциал ташҳислашни ишлаб
чиқилган шкаласи ёрдамида ЎКБни эрта ташҳислаш, эрта терапевтик
коррекциялаш имконини берувчи, деменцияолди бузилишларини ўз вақтида
тўғирлаш хамда томир деменциясига айланишининг олдини олишда муҳим
аҳамият касб этади.

8. Клиник, тажриба-психологик, нейровизуал (фракцион анизотропияни

баҳолаш билан), биокимёвий (холинергик нейромедиация ва Fas-боғлиқ
апоптоз кўрсаткичлари) текширув натижалари, шунингдек когнитив
чақирилган потенциаллар (Р300) маълумотлари асосида амнестик турдаги
ЎКБли беморларни даволашда холин альфосцератни (медотилин ва
церетонни узоқ муддат давомида босқичма-босқич) тайинлаш ва холин
альфосцератни (босқичма-босқич медотилин ва церетон) қўшиш ҳамда
мультифункционал турдаги ЎКБли беморларда узоқ муддатли 2 босқичда
цитофлавин цитопротекторини қўллаш патогенетик асосланган.


background image

30

НАУЧНЫЙ СОВЕТ ПО ПРИСУЖДЕНИЮ УЧЕНОЙ СТЕПЕНИ

ДОКТОРА НАУК 16.07.2013.Tib.19.01 ПРИ ТАШКЕНТСКОМ

ИНСТИТУТЕ УСОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ ВРАЧЕЙ

ТАШКЕНТСКАЯ МЕДИЦИНСКАЯ АКАДЕМИЯ

ХАЙДАРОВА ДИЛДОРА КАДИРОВНА

КЛИНИКО-НЕЙРОВИЗУАЛИЗАЦИОННЫЕ ПАРАЛЛЕЛИ

ПРИ УМЕРЕННЫХ КОГНИТИВНЫХ РАССТРОЙСТВАХ

СОСУДИСТОГО ГЕНЕЗА

14.00.13 – Неврология

(медицинские науки)







АВТОРЕФЕРАТ ДОКТОРСКОЙ ДИССЕРТАЦИИ

ТАШКЕНТ – 2016


background image

31

Тема докторской диссертации зарегистрирована в Высшей аттестационной комиссии

при Кабинете Министров Республики Узбекистана за № 30.09.2014/B2014.3-4.Tib.59

Докторская диссертация выполнена в Ташкентской медицинской академии.

Автореферат диссертации на трех языках (узбекский, русский, английский) размещен на

веб-странице Научного совета (

www.tipme.uz

) и Информационно-образовательном портале

«Ziyonet» по адресу www.ziyonet.uz

Научный

консультант:

Маджидова Якутхон Набиевна

доктор медицинских наук, профессор

Официальные

оппоненты:

Скоромец Александр Анисимович

Академик РАН, доктор медицинских наук, профессор

Магзумова Шахноза Шахзодаевна

доктор медицинских наук, профессор

Дущанова Гульсум Абдурахмановна

доктор медицинских наук, профессор

Ведущая

организация:

Государственное бюджетное образовательное учреждение

высшего профессионального образования «Российский
национальный исследовательский медицинский университет

имени Н.И. Пирогова» (Москва, Российская Федерация)

Защита диссертации состоится «___» __________ 2016___ г. в _____ часов на заседании

Научного совета 16.07.2013.Tib.19.01 при Ташкентском институте усовершенствования врачей по
адресу

100007, г.Ташкент, Мирзо-Улугбекский район, ул. Паркентская, 51.

Тел./факс: (+99871)

268-17- 44), е-mail: info@tipme.uz).

С докторской диссертацией можно ознакомиться в Информационно-ресурсном центре

Ташкентского института усовершенствания врачей (зарегистрирована за № ____ ) (Адрес:

100007,

г.Ташкент, Мирзо-Улугбекский район, ул. Паркентская, 51.

Тел./факс: (+99871) 268-17-44).

Автореферат диссертации разослан «___» ________ 2016 года.
(протокол рассылки № от ______________ 2016 года.).





Д.М.Сабиров

Педседатель научного совета по присуждению

учёной степени доктора наук, д.м.н., профессор

Н.Н.Убайдуллаева

Ученый секретарь научного совета по присуждению

учёной степени доктора наук, к.м.н., доцент

Б.Г.Гафуров

Председатель научного семинара при

научном совете по присуждению учёной

степени доктора наук, д.м.н., профессор


background image

32

ВВЕДЕНИЕ (аннотация докторской диссертации)

Актуальность и востребованность темы диссертации.

Хроническая

недостаточность кровообращения головного мозга, т.е. хроническая ишемия
мозга (ХИМ) входит в группу цереброваскулярных заболеваний. Нарушения
когнитивных функций являются одними из наиболее распространенных при
ХИМ заболеваний, раннее выявление которых могут в дальнейшем сыграть
важную роль в предупреждении инвалидности.

Большое внимание уделяется ранней диагностике и лечению

когнитивных нарушений, наблюдающихся при ХИМ. Поскольку именно это
дает возможность предотвратить развитие таких тяжелых церебро-
васкулярных заболеваний, т.е. мозгового инсульта и сосудистой деменции.
При мозговых инсультах инвалидность и смертность очень высока, а у
выживших пациентов наряду с наличием параличей, нарастают тяжелые
когнитивные расстройства, что создает большие трудности для проведения
эффективных мероприятий по реабилитации. Поэтому раннее определение и
предотвращение когнитивных расстройств у больных с дисциркуляторной
энцефалопатией (ДЭ) имеет чрезвычайно важное значение.

Во всем мире большое внимание уделяется изучение роли

клинических,

клинико-биохимических

и

нейровизуализационных

особенностей умеренных когнитивных расстройств (УКР), а также усиления
преддементных нарушений, прогнозу перехода в сосудистую деменцию и
оптимизации лечения. Проводятся широкомасштабные исследования по
определению взаимосвязи выраженности когнитивных расстройств со
структурно-функциональными

и

морфологическими

нарушениями,

обнаруживаемыми при нейровизуализации посредством МРТ и трактографии
позволит определить амнестический или мультифункциональный тип УКР на
фоне ХИМ, ДЭ первой/второй стадии заболевания. Следует отметить, что
требуется выявление корреляционных взаимосвязей клинических параметров
с учетом проведения анализа когнитивных вызванных потенциалов
головного мозга (Р300), с показателями холинергической и Fas-
опосредованной систем при различных типах УКР с целью уточнения
патогенеза, определения их прогностической значимости и оптимизация
лечения. В структуре осуществляемых научных исследований отдельной
задачей является пошаговое раннее диагностирование умеренных
когнитивных расстройств, а также разработка дифференцированной тактики
лечения с использованием методов нейропротекции и цитопротекции у
пациентов с УКР развившегося на фоне ХИМ учитывая амнестический и
мультифункциональный тип заболевания.

Данное диссертационное исследование в определенной степени служит

выполнению задач, поставленных в Постановлении Президента Республики
Узбекистан от 28 ноября 2011 года № ПП-1652 «О мерах по дальнейшему
углублению реформирования системы здравоохранения».

Связь исследования с приоритетными направлениями развития

науки и технологий республики.

Данное исследование выполнено в рамках


background image

33

приоритетного направления развития науки и технологий республики VI
«Медицина и фармакология» в рамках ГНТП-9 «Разработка новых
технологий профилактики, диагностики, лечения и реабилитации болезней
человека».

Обзор зарубежных научных исследований по теме диссертации.

Научные исследования, направленные на изучение клинических,

биохимических и нейровизуализационных особенностей УКР сосудистого
генеза, осуществляются в ведущих научных центрах и высших
образовательных учреждениях мира, в том числе в медицинском центре
Колумбийского университета (Columbia University Medical Center),
Гарвардской медицинской школе (Великобритания), центре по изучению
деменции (University College London), Британском центре по изучению
болезни Альцгеймера (Alzheimers Research UK), государственном
образовательном

учреждении

дополнительного

профессионального

образования «Иркутский государственный институт усовершенствования
врачей» (Российская Федерация), научно-исследовательском институте
нейрохирургии им. Бурденко (НИЦИБ, Российская Федерация) и
всероссийском обществе неврологов (VONR).

В результате исследований, проведенных в мире по изучению УКР

сосудистого генеза при ХИМ, получены ряд научных результатов, в том
числе: разработан способ диагностики УКР, при биохимическом
исследовании в сыворотке крови больных определялась активность
холинэстеразы при 6,16-6,98 нмоль/с-л, подтверждено диагноз синдром
сосудистых когнитивных нарушений (Государственное образовательное
учреждение дополнительного профессионального образования «Иркутский
государственный институт усовершенствования врачей»); определены
взаимосвязь развития когнитивных нарушений и преддеменных заболеваний
с этиологическими, патогенетическими и биохимическими процессами в
головном мозге у пожилых пациентов (University College London);
разработаны методы ранней диагностики когнитивных нарушений у больных
с метаболическим синдромом в раннем и в зрелом возрасте (Федеральный
центр сердца, крови и эндокринологии имени В.А. Алмазова, Российская
Федерация).

В мире по УКР сосудистого генеза по ряду приоритетных направлений

проводятся научные исследования, в том числе: дифференциация корковых и
подкорковых видов, усовершенствование методов нейропсихологической
коррекции; раннее выявление когнитивных нарушений при ХИМ;
взаимообусловленность

нейропсихологических

нарушений

с

МРТ-

трактографией, а также взаимосвязь морфо-функциональных систем;
совершенствование нейропсихореаблитационных мер.

Степень изученности проблемы.

На сегодняшний день среди причин

когнитивных

нарушений

исследованы

процессы,

связанные

с

несоответствием в холинергической нейромедиации, в частности, в
выработке ацетилхолина (АХ) и активности ацетилхолинэстеразы (АХЭ)


background image

34

(Наджафипур Р. и соавт., 2007

9

; Niua F. et al., 2012

10

). Получены данные по

оценке эффективности методики когнитивных вызванных потенциалов
(Р300) в диагностике когнитивных нарушений у больных на фоне ХИМ, но
они не полностью отражают механизм развития когнитивных расстройств
(Яхно Н.Н. и соавт., 2005

11

;Чарвей А. и соавт., 2006

12

; Koseki H. et al., 2014

13

).

Следует отметить, что в настоящее время не уделяется должное

внимание

проблеме

когнитивных

расстройств,

эти

нарушения

рассматриваются как проявления естественного процесса старения. В
результате своевременно не решается вопрос медленного развития деменций.
Не случайно, что из года в год растет число больных деменциями различной
этиологии. Хотя известно, что все деменции – это не выявленные
своевременно осложнения когнитивных расстройств (Маджидова Ё.Н. и
соавт., 2010

14

; Марков Х.М., 2013

15

). Помимо этого недостаточно изучены

качественные характеристики когнитивных функций в зависимости от их
типа у лиц, страдающих хронической ишемией мозга (Строков К.И., 2008

16

).

Полностью не выявлена зависимость проявлений и степень выраженности
когнитивных расстройств от структурно-морфологических изменений
вещества головного мозга. Не проведены научные исследования изучения по
выявлению когнитивных нарушений на ранних стадиях ХИМ, выявлению
биохимических

маркеров,

изучению

взаимосвязи

показателей

нейровизуализации с когнитивными нарушениями, предупреждение
перехода УКР в деменцию.

Связь темы диссертации с научно-исследовательскими работами

высшего образовательного учреждения, где выполнена диссертация.

Диссертационное исследование выполнено в рамках плана научно-
исследовательского проекта 01.11.00.158 Ташкентской медицинской
академии «Основные патогенетические механизмы сосудистых и
дегенеративных заболеваний мозга, оптимизация принципов лекарственной
терапии».

9

Наджафипур Р., Долгов В.В., Орлова О.В. и др. Маркеры Fas – опосредованного апоптоза у больных с

сердечной недостаточностью//Клин.лаб. диагн. – 2007. – №10. – С.19 – 20 и – 30.

10

Niua F., Zhangb X., Hue X. et al. Targeted mutation of Fas legend gene attenuates brain inflammation in

experimental stroke// Brain Behavior, and Immunol. – 2012. – Vol. 26, №1. – P.61 – 71.

11

Яхно Н.Н. Синдром умеренных когнитивных расстройств при дисциркуляторной энцелофалопатии / Н.Н.

Яхно, В.В. Захаров, А.Б. Локшина // Журн. неврол. и психиатрии. - М., 2005. - №2. - C. 13-17.

12

Чарвей А., Коберская Н.Н.Характеристики когнитивного вызванного потенциала Р300 при умеренных

когнитивных расстройствах у пожилых пациентов с дисциркуляторной энцефалопатией // Неврологический
журнал. - М., 2006. - прилож. №1. - C. 64-70.

13

Koseki H, Kuroi Y, Arai N, Ohbuchi H, Hirota K, Hagiwara S, Tani S, Sasahara A, Kasuya H. A case of acute

aortic dissection presenting with cerebral ischemic symptoms: utility of 3D CT angiography and CT perfusion for
the diagnosis of acute stroke // Brain Nerve. – 2014. - 66(8). - Р.1001-1005

14

Маджидова Ё.Н., Расулова Х.А., Зиявитдинов Ж.Ф. Особенности аминокислотного состава

цереброспинальной жидкости и сыворотке крови у больных с острым ишемическим инсультом//Нервные
болезни. – 2010. – №4. – С.23 – 26.

15

Марков Х.М. Мозговой кровоток и церебральный инсульт. Часть 1. Регуляция церебрального

кровообращения // Пат.физиол. и эксп. тер. – 2013. – №1. – С.86 – 98.

16

Строков К.И., Богданова Л.Н.Как различают когнитивные нарушения // Диабет. образ жизни. - Москва,

2008. - №4. - C. 12 – 14.


background image

35

Целью

исследования

является

определение

клинических,

биохимических и нейровизуализационных особенностей умеренных
когнитивных

расстройств,

выбор

прогностических

маркеров

прогрессирования преддементных расстройств и перехода их в сосудистую
деменцию, оптимизация их ранней диагностики и лечения.

Задачи исследования

:

определить зависимость клинических особенностей УКР у больных с

ХИМ, ДЭ 1-2- стадий амнестического и мультифункционального типа;

определить

клинико-нейровизуализационную

взаимосвязь

выра-

женности когнитивных расстройств со структурно-функциональными и
морфологическими нарушениями, обнаруживаемыми при нейровизуализации
при помощи МРТ и трактографии;

определить роль холинергической и Fas-опосредованной систем в

патогенезе умеренных когнитивных расстройств при хронической ишемии
мозга, определить их прогностическую значимость и оценку эффективности
лечения;

определить корелляционную взаимосвязь клинических параметров с

показателями холинергической и Fas-опосредованной систем при различных
типах УКР;

провести анализ когнитивных вызванных потенциалов головного мозга

(Р300) у больных с УКР в зависимости от амнестического или
мультифункционального их типа;

на основе полученных данных разработать алгоритм ранней пошаговой

диагностики преддементных умеренных когнитивных нарушений;

разработать дифференцированную тактику лечения с применением

холинергической нейропротекции и цитопротекции у больных с УКР на фоне
ХИМ в зависимости от амнестического и мультифункционального их типа.

Объектом исследования

отобраны 302 больных с умеренными

когнитивными нарушениями при ХИМ, из них 135 (44,7%) – пациенты с
амнестическим типом УКР и 167 (55,3%) – с мультифункциональным типом
УКР. Контрольную группу составили 30 практически здоровых лиц.

Предметом исследования

является изучение процесса умеренных

когнитивных

расстройств

при

хронической

ишемии

мозга

и

дисциркуляторной энцефалопатии.

Методы

исследования.

В

диссертации

использованы

нейропсихологические, биохимические методы (изучение холинэргической
нейромедиации, содержание АХ, АХЭ и Fas-опосредованного апоптоза)
исследования, проведение магнитно-резонансной томографии (МРТ) и
трактографии с изучением фракционной анизотропии (ФА) головного мозга
и параметров когнитивных вызванных потенциалов головного мозга (Р300).

Научная новизна исследования

заключается в следующем:

определена взаимосвязь между нейропсихологическими, нейрови-

зуализационными и биохимическими комплексными исследованиями,
позволяющими выявить УКР на ранних стадиях, прогнозировать их развитие
и переход в деменцию;


background image

36

определена взаимосвязь холинэргических процессов в формировании

преддементных расстройств у больных с УКР на фоне ХИМ;

доказана взаимосвязь дисбаланса нарушений показателей Р300 и

фракционной анизотропии в рамках МРТ-трактографии, оказывающая
непосредственное влияние на формирование когнитивной недостаточности;

выявлена взаимосвязь положительной динамики определенных

структурных составляющих амнестического и мультифункционального
типов УКР при ХИМ в виде дифференцированного результата в ответ на
применение холинергической нейропротекции и цитопротекции.

Практические результаты исследования.

Определены статистически

значимые различия в степени изменения показателей содержания в
системном кровотоке АХ и активности АХЭ, Fas-опосредованного апоптоза,
позволяют их рекомендовать в качестве маркеров прогноза заболевания и
дифференцированной диагностики между группами больных с УКР
амнестического или мультифункционального типа;

разработан алгоритм ранней диагностики и лечения преддементных

расстройств и предотвращения их перехода в сосудистую деменцию;

впервые обоснованы клинико-нейровизуализационные параллели при

УКР, дана характеристика показателей фракционной анизотропии в рамках
МРТ-трактографии, которые наряду с МРТ, позволяют оценивать наличие
структурно-морфологических изменений в важных отделах головного мозга,
влияющих на формирование когнитивного дефицита;

Достоверность результатов исследования

. На каждого больного с

умеренными когнитивными расстройствами на фоне ХИМ заполнялась
формализованная карта–анкета. В анкете отражались возраст, пол,
национальность, социальный статус, клинико-неврологические признаки
болезни (начало и длительность заболевания, течение и этиология) и др.
Диагноз подтверждается на основании объективных клинических,
нейровизуализационных исследований, когнитивных тестов, биохимических
и статистических методов исследования.

Научная и практическая значимость результатов исследования.

Научная

значимость

результатов

исследования

раскрывает

существенные патогенетические механизмы УКР на фоне ХИМ в
зависимости от амнестического и мультифункционального типа. Полученные
данные о дифференциации терапевтического ответа в зависимости от
клинических

и

биохимических

особенностей

амнестического

и

мультифункционального типов УКР при ХИМ способствуют оптимизации
терапии когнитивного дефицита с целью приостановления или замедления
его прогрессирования. Обоснование выбора медикаментозного воздействия в
соответствии с установленными прогностически значимыми параметрами
лекарственного ответа способствует совершенствованию методов терапии
амнестических и мультифункциональных типов УКР при ХИМ и
предотвращению перехода в деменцию, а также сокращению экономических
затрат на лечение.


background image

37

Принимая во внимание выявленные факторы разработан алгоритм

ранней диагностики преддементных расстройств для практического
использования в неврологической, терапевтической и общеврачебной
практики, изучения актуальных проблем цереброваскулярных заболеваний,
который позволит проводить раннюю диагностику УКР, назначить
своевременную терапию и профилактику на ранних этапах и, тем самым,
предотвратить прогрессирование преддементных расстройств и их
последующий переход в сосудистую деменцию. Результаты диссертации
внедрены в виде 2-х методических рекомендаций в практическую
деятельность неврологических отделений лечебных учреждений Бухарской
области и города Ташкента.

Внедрение результатов исследования.

Разработанная методическая

рекомендация «Оптимизация патогенетически направленной терапии у
больных с умеренными когнитивными расстройствами сосудистого генеза»,
которая внедрена в практическое здравоохранение, в частности, в Бухарской
областной многопрофильной больнице, в Ташкентской клинической
больнице №5 (Заключение №8Н-g/14 от 24 февраля 2015 года и №83/12 от 29
октября 2015 года Министерства здравоохранения Республики Узбекистан).
В результате применения вышеизложенных рекомендаций у больных с
умеренными когнитивными расстройствами на фоне хронической ишемии
мозга эффективность лечения возросла на 21,3%.

Апробация результатов исследования.

Результаты исследования

изложены в виде лекции и прошли апробацию на международных и
республиканских научных семинарах, конгрессах и научно-практических
конференциях,

в

том

числе,на

конференции

«Нейрокогнитивные

расстройства» (Тошкент., 20 январь 2012 год.), «Нейродегенеративные и
хронические сосудистые заболевания нервной системы» (Тошкент., 10
декабрь 2013 год.), конгрессе Joint Congress of European Neurology (Istanbul,
Turkey, 31 May - 3 June, 2014), 11

th

European Congresson Epileptology

(Stockgolm, 29

th

June - 3

rd

July, 2014), IV Научно-практической конференции с

международным участием Кайшибаевские чтения: «Актуальные проблемы
неврологии» (г. Алма-ата, Казахстан 3-4 октября 2014 года), на респуб-
ликанской конференции «Современные унифицированные подходы к
диагностике и лечению заболеваний нервной системы» (г. Ургенч, 5 декабря
2014 года), Мультиюбилейная школа неврологов выходного дня, «Инно-
вации в клинической неврологии» (Санкт-Петербург 12-15 март 2015 год.),
Первая международная (русскоязычная) школа неврологов в Судаке
«Инновации в клинической неврологии» (Республика Крым, город Судак, 23-
26 апрель 2015 год.) на межкафедральном совещании с участием кафедр
психиатрии и наркологии, ВОП терапии с курсом клинической аллергологии
и нервных болезней ТМА, а также неврологии, детской неврологии и
медицинской генетики ТашПМИ (г. Ташкент, 2 апреля 2015 года).
Докторская работа обсуждена на научном семинаре при научном совете
16.07.2013.Tib.19.01 при Ташкентском институте усовершенствования врачей
(г. Ташкент, 21 мая 2015 года).


background image

38

Опубликованность результатов исследования.

По теме диссертации

опубликовано всего 37 научных работ. Из них 2 методические рекомендации,
16 научных статей, в том числе 9 в республиканских и 2 в зарубежных
журналах, рекомендованных Высшей аттестационной комиссией Республики
Узбекистан для публикации основных научных результатов докторских
диссертаций.

Структура и объем диссертации.

Структура диссертации состоит из

введения, семи глав, заключения, списка использованной литературы,
приложений. Объем диссертации составляет 182 страницы.

ОСНОВНОЕ СОДЕРЖАНИЕ ДИССЕРТАЦИИ

Во введении

раскрыта актуальность и востребованность темы

диссертации, соответствие исследования приоритетным направлениям
развития науки и технологий Республики Узбекистан, дается обзор
международных научных исследований по теме диссертации, освещена
степень изученности проблемы, показана связь диссертационного
исследования с планом научно-исследовательских работ. Так же системно
изложены цели и задачи исследования, объект, предмет и методы
исследования. В этой части раскрыта научная новизна и научно-практическая
значимость, достоверность полученных результатов, представлены данные о
внедрении результатов исследования, об опубликованности результатов
исследования, а также о структуре и объеме диссертации.

В первой главе диссертации «

Клинико-нейровизуализационная

характеристика умеренных когнитивных расстройств сосудистого
генеза

» приведен анализ современной литературы, посвященной УКР

сосудистого генеза на фоне ХИМ. Проанализирована современная
литература по этиологии, патогенезу и диагностике умеренных когнитивных
нарушений при хронических ишемиях мозга. Раскрыты вопросы
биохимических механизмов.

С ростом числа долгожителей среди населения во всем мире

увеличивается количество долгожителей, в том числе людей пожилого
возраста, что влечет за собой увеличение числа больных с
цереброваскулярными заболеваниями. В данной главе приведен анализ
научной литературы, обосновывающей высокую социальную значимость
проблемы.

Во второй главе диссертация

«Оценка материалов и методов

исследования УКР при хронической ишемии мозга»

детально

анализируются вопросы эффективного использования существующих
методов относительно данной темы и их совершенствования их в рамках
соответствующих направлений. А так же, в данной главе даётся объективная
оценка соответствия материалов современным медицинским и медико-
статистическим требованиям.

Работа основана на результатах комплексного обследования 302

больных с ХИМ, ДЭ 1-2 стадии, находившихся на стационарном лечении в


background image

39

отделениях неврологии Республиканской клинической больницы №1,
Центральной клинической больницы «Ўзбекистон темир йуллари», частной
клиники «Спектра неврология», частной клиники «Global Med System»,
обратившихся в клинику «Нейромед-сервис» в 2010-2013 гг. Согласно
распределения по полу среди 302 обследованных установлено достоверное
преобладание мужчин над женщинами (165 (54,6±2,8%) против 137
(45,4±2,9%); Р<0,05). Возрастная градация обследованных больных составила
–61,3±0,3 лет, а вариационный ряд варьировал от 43 до 69 лет.

Распределение по группам: 1-ю группу составили –135 пациента с

амнестическим типом УКР, а 2-ю группу –167 больных мультифунк-
циональным типом УКР. Систематизация больных проводилась в
соответствии с модифицированным вариантом классификации сосудистых
поражений головного мозга Е.В. Шмидта (1985). Распределение больных на
группы проводилось согласно классификации УКР по Левину О.С. (2006).

Критериями исключения из исследования являлись: возраст менее 35 и

более 75 лет, ХИМ, ДЭ 3-й стадии, энцефалопатия другой этиологии,
инсульт, сахарный диабет, эпилепсия, органические заболевания головного и
спинного мозга (наследственные, демиелинизирующие, дегенеративные,
опухоли), заболевания крови и аутоиммунные заболевания.

Диагноз УКР устанавливался согласно критериям МКБ 10 класси-

фикации Левина О.С. (2006), после сбора анамнеза, тщательного клинико-
неврологического обследования, исследования функций когнитивной сферы,
магнитно-резонансной томографии (МРТ).

Для решения вопроса об оптимизации терапии и адекватной оценки

динамики лечения мы каждую группу больных разделили на 4 подгруппы,
различаемые по проводимой терапии. Так, больные с УКР 1 (амнестического
типа) были разделены на следующие подгруппы: УКР 1А -30 больных,
получавших двухэтапную терапию цитопротектором Цитофлавин (раствор
10 дней и затем таблетки 30 дней) в течение 40 дней; УКР 1Б (30 больных),
получавших терапию раствором холина альфосцерата Медотилин (9 дней) и
затем капсулами холина альфосцерата Церетон (30 дней); 1В группу
составили 30 пациентов, получавших в комплексном лечении холина
альфосцерат и цитопротектор; 1Г группу - 45 пациентов, находившихся на
традиционном лечении.

Соответственно с задачами исследования, пациенты с УКР 2

(мультифункционального типа) также были разделены на 4 терапевтические
подгруппы: УКР 2А (30 пациентов), получавших двухэтапную терапию
цитопротектором Цитофлавин (раствор 10 дней и затем таблетки 30 дней) в
течение 40 дней; УКР 2Б (30 пациентов), получавших терапию раствором
холина альфосцерата Медотилин (9 дней) и затем капсулами холина
альфосцерата Церетон (30 дней); УКР 2В (30 пациентов), получавших и
холина альфосцерат и цитопротектор и подгруппа 2Г – 77 больных,
находившихся на традиционном лечении. Препарат Цитофлавин 10,0 мл,
разводился на 200,0 мл 5% глюкозы и вводился в\в капельно медленно в


background image

40

течение 10 дней, затем назначался Цитофлавин в таблетках по 1 таб. 3 раза в
день в течение 30 дней.

Медотилин назначался по 4,0 (1000 мг) в\в струйно или в\в капельно на

200,0 физиологического раствора в течение 9 дней, затем этой же группе
больных назначался Церетон 400 мг по 1 капсуле 3 раза в день в течение 30
дней. Выбор препарата Церетон нами обоснован отсутствием на
фармацевтическом рынке нашей страны таблетированной формы
Медотилина. В то время как Церетон представляет из себя удобную
пероральную форму холина альфосцерата российского производства.
Лечение проводилось на фоне базисной терапии, которая включала в себя:
гипотензивные препараты, антиоксиданты, антиагреганты, антикоагулянты,
статины и витамины. Обследование осуществлялось до и после лечения. В
динамике лечения мы оценивали показатели когнитивной сферы, по
результатам

экспериментально-нейропсихологических

исследований,

изменения

показателей

холинергической

нейромедиации

и

Fas-

опосредованного апоптоза, когнитивных вызванных потенциалов.

Статистический анализ полученных результатов проводился с помощью

методов вариационной статистики. Для анализа данных с непараметрическим
распределением

использовались

следующие

методы:

коэффициент

корреляции Спирмана. Достоверность различий средних оценивалась на
основе критерия Стьюдента при 95% доверительном интервале (p<0,05).

В третьей главе диссертации «

Клинические особенности умеренных

когнитивных расстройств у больных с ХИМ, ДЭ 1-2 стадии в
зависимости от их типов (амнестический или мультифункциональный)

»

Основными субъективными клиническими проявлениями у обследованных
пациентов были головная боль, головокружение, шум в ушах, снижение
памяти и внимания, нарушения в эмоциональной сфере, снижение
работоспособности, постепенно приводящие к дезадаптации. Наибольшая
частота встречаемости жалоб церебрального характера наблюдалась у
пациентов 2-й группы (мультифункциональный тип УКР) по сравнению с 1-й
группой (амнестический тип УКР). Хотя, следует отметить, что на
нарушение памяти жаловались все 100 % больных 1-й группы, что и
позволило их выделить в группу УКР (амнестический тип).

Проведенный нами анализ выраженности когнитивных нарушений по

тесту MMSE показал, что у пациентов 2-й группы когнитивный дефицит был
более выраженным, чем у пациентов 1-й группы (Р<0,05). Нормативные
значения имели 3,8% пациентов в 1-й группе и 1,8% во второй группе.

Нейропсихологическое исследование включало исследование праксиса и

пространственной ориентации по тесту рисования часов. Анализ
выраженности нарушений праксиса и пространственной ориентации показал,
что у пациентов 2-й группы эти показатели были более выраженными, чем у
пациентов 1-й группы (Р<0,05). Это сопоставимо с клиническими данными,
что при мультифункциональном типе УКР отмечаются нарушения
пространственной ориентации и незначительные нарушения праксиса.


background image

41

Уровень концентрации и устойчивости внимания, определяемые по

тесту Бурдона выявил у всех пациентов параметры, равняемые 147,7±0,08
(P<0,001), а устойчивости внимания 3,5±0,08 (P<0,01), что значительно ниже,
по сравнению с контрольной группой. У пациентов 2-й группы концентрация
внимания равнялась 124,6±4,1, а устойчивость внимания 3,4±0,03 (P<0,001),
показатели были значительно ниже, по сравнению с контролем и
показателями 1-й группы (P<0,001). У пациентов 1-й группы эти показатели
равнялись соответственно 170,8±5,6 и 3,7±0,02 (P<0,001). Таким образом,
параметры когнитивной сферы, касающиеся концентрации и устойчивости
внимания были заметно достоверно лучше в группе больных с
амнестическим типом УКР, по сравнению с мультифункциональным его
типом. Полученные данные по тесту Бурдона сопоставимы с результатами
исследования по другим тестам, приводимым ниже.

Интересные результаты получены при анализе теста на запоминание 10

слов. Как известно, у здоровых людей с каждым воспроизведением
количество правильно названных слов увеличивается, называние «лишних»
слов не наблюдается. При обследовании контрольной группы к третьему
повторению испытуемый обычно воспроизводил правильно в среднем до 9
слов. У всех обследованных больных с УКР на фоне ХИМ выявлены
отклонения.

Так,

кратковременная

память

равнялась

6,5±0,21,

долговременная –7,3±0,1, а продуктивность запоминания составляла
46,0±0,13, что достоверно отличалось от контрольной группы (Р<0,001). То
есть, все пациенты называли меньшее число слов, как при первом, так и при
повторном воспроизведениях. Соответственно была снижена продуктивность
запоминания. Различия при сравнении с контрольной группой составили
16,6% для кратковременной памяти и 17,9% для долговременной памяти.
При анализе различий, в группах обследованных выявлены следующие
различия. Так, у больных 2-й группы кратковременная память равнялась
5,8±0,12, долговременная -6,8±0,13, а продуктивность запоминания
составляла 38,0±0,11. У больных 1-й группы эти показатели составили
соответственно 7,1±0,12, 7,9±0,13 и 54,6±0,13, что было достоверно выше
(Р<0,001). Так, различия в отклонениях с контролем во 2-й группе составили
24,6% для кратковременной памяти, 23,5% для кратковременной и 56,4% для
продуктивности запоминания. В первой же группе отклонения составили
соответственно 7,79%, 11,2% и 37,4%. Как видно из представленных данных,
нарушения параметров обеих составляющих памяти и продуктивности
запоминания были более выражены в 2-й группе, т.е. у пациентов с
мультифункциональным типом УКР (2-я группа) по сравнению с
амнестическим типом УКР (1-я группа).

Таким

образом,

проведенный

нами

экспериментально-

нейропсихологический тест на запоминание 10 слов выявил снижение
показателей как кратковременной, так и долговременной памяти, а также
продуктивности запоминания у пациентов обеих групп. Мы предполагали,
что более выраженные отклонения нами будут выявлены у пациентов с
амнестическим типом УКР, однако при исследовании более выраженные


background image

42

отклонения выявлены у пациентов 2-й группы, по сравнению с 1-й, т.е. у
больных именно с мультифункциональным типом УКР. Это сопоставимо с
данными ММСЕ и тесту Бурдона, где были выявлены более выраженные
отклонения в отношении ряда параметров когнитивной сферы у пациентов с
мультифункциональным типом УКН по сравнению с амнестическим.

Далее нами проведен тест на исследование речевой активности у

обследованных больных. В контрольной группе количество семантически
опосредуемых ассоциаций (СОА) (пациентам предлагали за 1 минуту назвать
как можно большее число растений) равнялось 15,9±0,03, а количество
фонетически опосредуемых ассоциаций (ФОА) (пациентам предлагали за 1
минуту назвать как можно большее число предметов на букву «п») –
14,9±0,03. У больных с УКР на фоне ХИМ установлено достоверное
снижение семантически опосредованных ассоциаций в 1,2 раза (Р<0,001) и в
1,5 раз фонетически опосредуемых ассоциаций (Р<0,001). Наибольшие
изменения были установлены при анализе числа ФОА в обеих группах. Так,
последние в группе обследуемых снизились на 32,2% по сравнению с
контролем, в то время как СОА снизились на 18,8% в отношении контроля.
То есть, отношение СОА к ФОА у пациентов равно 2:1, иначе говоря,
снижение ФОА в 2 раза преобладает над снижением СОА. В 1-й группе
пациентов количество СОА равнялось 13,4±0,30 (Р<0,001), а количество
ФОА 10,8±0,48 (Р<0,001), что было достоверно снижено по сравнению с
показателями контроля. Во 2-й группе пациентов количество СОА равнялось
12,9±0,20 (Р<0,001), а абсолютное число ФОА 9,4±0,35 (Р<0,001), это
достоверно отличается от показателей нормы. Более выраженные отклонения
от нормы выявлены у пациентов 2-й группы. Анализируя полученные
результаты можно отметить, что называние менее 12 семантически
опосредуемых ассоциаций и менее 10 фонетически опосредуемых
ассоциаций свидетельствует о выраженной когнитивной дисфункции. По
нашим данным, снижение ФОА значительно преобладает над снижением
СОА, последние снижены, однако находятся на нижней границе нормы. Из
литературных данных известно, что снижение числа СОА – один из наиболее
ранних признаков приближающейся деменции, который особенно характерен
для болезни Альцгеймера, связанной с дисфункцией височно-лимбической
системы. При преобладании подкорково-лобной дисфункции (например при
цереброваскулярной патологии) количество ФОА снижается быстрее, чем
число СОА. Поэтому, выявленное нами снижение ФОА, по сравнению с
СОА, подтверждает сосудистый генез УКР, а именно наличие подкорково-
лобной дисфункции на фоне ХИМ.

Далее нами проведен тест на зрительную память. Так, немедленное

воспроизведение приравнивалось в целом у всех пациентов 8,5±0,02, а
отсроченное 7,1±0,02. Однако в 1-й группе показатели были достоверно выше,
чем во второй группе (Р<0,001). Следует отметить, что узнавание предметов по
зрительным стимулам у пациентов как 1-й, так и 2-й группы было относительно
сохранным и приравнивалось 10,8±0,08 и 9,2±0,08 соответственно.

Как известно, для дисфункции височно-лимбической системы, прежде


background image

43

всего гиппокампа, характерно грубое снижение как воспроизведения (особенно
отсроченного), так и узнавания, тогда как для лобной (подкорково-лобной)
дисфункции характерна диссоциация между сниженным воспроизведением и
относительно сохранным узнаванием. В первом случае речь идет о дисфункции
Альцгеймеровского типа, во втором – деменции сосудистого генеза.
Полученные нами данные подтверждают сосудистый характер УКР, которые не
достигают степени деменции. У пациентов с мультифункцинальным типом УКР
выявлены более грубые расстройства, чем при их амнестическом типе.

Показатели тревожности в эмоциональной сфере по тесту Спилбергера-

Ханина (1976, 1978) были достоверно повышены в группе пациентов с УКР
как по параметру реактивной (на 26,1; Р<0,001), так и по параметру
личностной (на 32,1; Р<0,001) тревожности и равнялась соответственно
46,1±0,71 и 52,4±0,4. Раздельно в группах обследованных наблюдалось
достоверное преобладание тревожности во 2-й группе, т.е. у пациентов с
мультифункциональным типом УКР, по сравнению с амнестическим
(Р<0,001). Как известно, в клинической семиотике мультифункционального
типа УКР имеют место тревожные расстройства, присутствием которых,
помимо других признаков, и отличается данный тип УКР от амнестического.

Однако тревожные расстройства наблюдаются и при амнестическом

типе УКР. На наш взгляд, наличие факта снижения памяти уже является
причиной для формирования тревожных расстройств. Наличие тревожных
расстройств у пациентов с УКР на фоне ХИМ нами связывается с самим
фактом когнитивного дефицита, доставляющего пациентам неудобства, как в
бытовой, так и в профессиональной сфере.

Таким образом, делая вывод можно предположить, что снижение

когнитивных функций связано с тем, что в основе умеренных когнитивных
расстройств при ХИМ лежит наблюдаемый в подавляющем большинстве
клинических случаев ХИМ феномен корково-подкоркового и корково-
коркового разобщения. Суть феномена разобщений заключается в
нарушении связи между различными отделами головного мозга, что в итоге
приводит к замедлению и снижению интеллектуально-мнестических
функций. Нами выявлено, что когнитивный дефицит преобладает у
пациентов с мультифункциональным типом УКР по сравнению с пациентами
с амнестическим типом. Это доказано рядом экспериментально-
психологических исследований, включая классические тесты, так и новые
современные

тесты,

позволяющие

отдифференцировать

деменцию

Альцгеймеровского типа от сосудистой (тест на речевую активность и
зрительную память). При использовании тестов на зрительную память и
речевую активность нами показано, что имеющиеся у пациентов умеренные
когнитивные нарушения имеют сосудистый характер и резко отличаются от
дисфункции височно-лимбической системы, прежде всего гиппокампа,
имеющей место при болезни Альцгеймера. Проведение данных тестов в
клинической

практике

позволит

проводить

раннюю

диагностику

преддементных нарушений у пациентов с ХИМ и доказывать их сосудистый
генез.


background image

44

Четвертая

глава

диссертации

«

Взаимосвязь

выраженности

когнитивных

расстройств

со

структурно-функциональными

и

морфологическими

нарушениями,

обнаруживаемыми

при

нейровизуализации

».

В

результате

проведенного

ультразвукового

дуплексного сканирования экстракраниального отдела брахиоцефальных
артерий выявлено снижение ЛСК, особенно слева, статистически более
выраженное у больных группы УКР мультифункционального типа. Это
свидетельствует о наличии атеротромботических изменений сосудистой
стенки у лиц данной группы, по сравнению с больными группы УКР
амнестического типа, у которых чаще обнаружено утолщение коэффициента
«интима-медиа» (КИМ) (табл. 1).

Таблица 1

Толщина КИМ у обследованных больных, мм (M±m)

Исследуемые группы

Левая ОСА

Правая ОСА

УКР1 (n=30)

1,19±0,02

1,18±0,04

УКР2 (n=30)

1,29±0,05*^

1,17±0,02

Контрольная группа (n=20)

1,17±0,07

1,18±0,08

Примечание: * - Р<0,05 между показателями больных с ХИМ и показателями нормы;
^ - Р<0,05 между группами больных УКР на фоне ХИМ.


По итогам нейровизуализационных исследований установлено, что

когнитивные расстройства у больных с ХИМ развиваются на фоне
морфологических

изменений

головного

мозга,

характерных

для

дисциркуляторной

энцефалопатии.

Они

представлены

не

только

расширением желудочковой системы, лейкоареозом, но также истончением
коркового слоя головного мозга, что выражается в расширении сильвиевых
щелей (табл. 2).

Таблица 2

Показатели желудочковой системы у обследованных больных

Показатели атрофии

УКР1 (n=34)

УКР2 (n=26)

Контроль(n=10)

Соотношение Эванса

24,11±0,8*

23,57±0,78

19,4±0,53

Индекс лобного рога

3,85±0,21

3,9±0,24

4,7±1,4

Желудочковый индекс

0,47±0,07*

0,48±0,08*

1,2±0,5

Расширение Сильвиевой щели

0,4±0,06*

0,38±0,07*

0,27±0,31

Примечание:* - достоверно относительно данных контрольной группы (Р< 0,01)


Лейкоареоз располагался перивентрикулярно в области передних,

задних рогов, визуально он имел большую плотность, чем вещество мозга.
Данные исследований МРТ показывают, что выраженность когнитивных
нарушений при ХИМ зависит от распространенности и локализации
лейкоареоза и степени расширения боковых желудочков головного мозга, а
так же от типа умеренных когнитивных расстройств.

Более полная информация получена при проведении МРТ-трактографии,

с использованием фракционной анизотропии. Так, снижение коэффициента
фракционной анизотропии, выявленное в белом веществе лобных долей и


background image

45

полуовального центра (до 5,2% и 5,9% соответственно), выраженное в
процентном соотношении больше чем в других зонах интереса,
свидетельствует о риске раннего развития нейродегенеративного процесса в
этих структурах (рис. 1).

Рис. 1. Иллюстрация результатов статистической обработки данных:

снижение фракционной анизотропии у пациентов с УКР амнестического

типа на фоне ХИМ в переднем бедре внутренней капсулы, белом

веществе лобных долей, мозолистом теле и базальных ядрах


Следует отметить, что при мультифункциональном типе УКР эти

изменения были более грубо выражены, чем при амнестическом.

Для определения степени выраженности изменений белого вещества в

указанных зонах был измерен коэффициент фракционной анизотропии.
Результаты представлены в таблице 3.

Таблица 3

Сравнительный анализ показателей фракционной анизотропии

у больных с УКР на фоне ХИМ

Доли головного мозга

УКР1 (n=34)

УКР2 (n=26)

Контроль (n=10)

Белое вещество лобных долей

0,416±0,012*

0,412±0,011*

0,453±0,012

Мозолистое тело

0,738±0,014

0,644±0,051

0,788±0,021

Полуовальный центр

0,467±0,072

0,358±0,027

0,476±0,050

Нижний продольный пучок

0,449±0,048

0,447±0,039

0,451±0,038

Таламус

0,309±0,041

0,305±0,064

0,312±0,021

Примечание: *достоверные отличия с группой контроля (р<0,05).


Как видно из таблицы, в группе пациентов с УКР2 наблюдалось более

выраженное снижение показателей фракционной анизотропии в белом
веществе лобных долей (с основным акцентом в проекции волокон,
подходящих к средней лобной извилине), полуовального центра,
мозолистого тела и таламуса. Снижение коэффициента фракционной
анизотропии, выявленное в белом веществе лобных долей и мозолистого
тела, выраженное в процентном соотношении больше (до 9,1% и 8,2%
соответственно), чем в других зонах интереса, свидетельствует о риске
развития нейродегенеративного процесса в этих структурах, которые по
данным многих авторов являются основным звеном в патогенезе деменций
различного генеза.

В ходе работы были выявлены существенные отличия параметров

когнитивных вызванных потенциалов КВП Р300 у пациентов с хронической


background image

46

ишемией головного мозга от группы возрастной нормы. У здоровых
изменения КВП Р300 характеризовались смещением максимума амплитуды
когнитивных вызванных потенциалов в лобных отведениях в простых
пробах и нормализацией топографического распределения когнитивных
вызванных потенциалов при усложнении когнитивной задачи. Применение
метода исследования когнитивных вызванных потенциалов Р300 позволило
выявить существенное изменение электрической активности головного
мозга у пациентов с ХИМ и УКР различного типа. Причем, если
количественно эти изменения были схожи, то при использовании
экспериментально-нейропсихологических тестов на различную модальность
и сложность когнитивной задачи, изменения когнитивных вызванных
потенциалов у пациентов с УКР различного типа отличались качественно и
были более выражены при мультифункциональном его типе.

На основании полученных данных можно сделать следующее

заключение: лобная доля считается доминирующей в отношении
организации высшей деятельности мозга, регуляции поведения эмоций и
когнитивных функций. В лобной доле расположены вторичные или
третичные зоны коры головного мозга, которые согласно данным А.Р. Лурия
(2003), имеют важное значение в интегративной деятельности мозга.
Поэтому найденные нами при МРТ-трактографии повреждения в лобной
области и в таламических структурах могут служить поводом для
подтверждения морфологической основы грубых структурных изменений у
больных с УКР, особенно мультифункционального типа, приводящих к
функциональной

разобщенности

таламо-кортикальных

структур,

основанием для предположения формирования разобщения между лобными
долями и подкорковыми структурами, что лежит в основе когнитивного
дефицита.

Пятая глава диссертации «

Роль холинергической и Fas –

опосредованной систем в патогенезе больных с умеренными
когнитивными расстройствами при хронической ишемии мозга

».

Результаты наблюдения показали (рис.2), что средний уровень АХ у больных
1-й группы оказался ниже данных в контроле на 30,7% (Р<0,01), а у больных
2-й группы – на 44,5% (Р<0,001).

Прим: * - Р<0,05 по сравнению с контролем; ^ – Р<0,05 по сравнению с 1-ой группой.

Рис. 2. Уровень АХ и АХЭ в крови больных ХИМ

в зависимости от типа УКР.


background image

47

При этом содержание АХ в сыворотке крови у больных 2-й группы был

ниже, чем у пациентов с 1-й группы – на 19,9% (Р<0,05). Можно полагать,
что выявленный сниженный в сыворотке крови уровень АХ у больных с
ХИМ, в исследуемых сравниваемых группах, был связан с высокой
активностью АХЭ, участвующего, главным образом, в реакциях гидролиза
АХ. Как показали результаты исследования активность АХЭ в 1-й группе
больных была выше контрольных данных – на 34,1% (Р<0,01), во 2-й группе
– на 70,2% (Р<0,001), которая оказалась значимо выше, чем у больных 1-ой
группы – на 20,0% (Р<0,05).

Необходимо отметить, что как в 1-й группе так и во 2-й группе между

показателями АХ и АХЭ выявлена прочная обратная связь r= -0,68 и – 0,76
(Р<0,01), что ещё в большей степени обосновывает зависимость нарушений
уровня в крови у больных ХИМ с амнестическим и мультифункциональным
типом содержания АХ от активности АХЭ.

Следовательно, анализ полученных результатов показал, что у больных

2-й подгруппы более значительно снижается уровень АХ и повышается
активность АХЭ, чем у больных 1-й группы. Различия по сравнению с
контролем и наличие корреляционной связи показателей между АХ и АХЭ в
группах больных ХИМ с УКР в большей степени подчеркивают важность
этих нарушений и особенность расстройств в головном мозге, что, по-
видимому,

определяет

тип

УКР

амнестический

или

мультифункциональный. Выявленные различия в изменении уровня
активности холинергической системы, возможно, являются основой
метаболических, а, следовательно, биохимических расстройств в организме
больных, развития ишемических процессов в тканевых структурах головного
мозга, запуска системы ускоренного апоптоза.

Средний уровень sFas (ингибитор апоптоза) у пациентов 1-й группы,

был существенно ниже контрольных данных – на 38,9% (Р<0,001), у больных
2-й группы – на 61,1% (Р<0,001), а sFas–L (индуктор апоптоза), наоборот,
выше – на 66,7% и 166,7% (Р<0,001).

Одновременно установлено, что отношение концентраций sFas/sFas-L

более значительно снизилось во 2-й группе по сравнению с 1-й группой
больных ХИМ – на 60,2%(Р<0,001), а по сравнению с контролем – на 85,4%
(Р<0,001) (табл. 4).

Таблица 4

Показатели АЭ, АХЭ маркеров Fas- опосредованного апоптоза крови

больных ХИМ с различным типом УКР, М±m

Группа

АХ,

нм/мл

АХЭ, мМ/(ч·л)

sFas,

нг/мл

sFas-L, нг/мл sFas/sFas-L

Контрольная
группа, n=30

122,8±3,7

98,9±3,86

1,8±0,07

0,03±0,001

60,0±2,412

1-ая группа
n=133

85,1±2,8٭

132,6±4,25٭

1,1±0,04٭

0,05±0,003٭ 22,0±0,635٭

2-ая группа
n=169

68,2±2,3٭

^

168,9±4,33٭

^

0,7±0,03٭

^

0,08±0,00*

^

8,75±0,251

Примечание: ٭ - Р<0,05 по отношению к контролю;

^

- Р<0,05 по отношению к 1-ой группе


background image

48

Это свидетельствует о том, что у больных с УКР2 на фоне ХИМ

параметры sFas-L – индуцированного апоптоза значительно превышают
таковые в группе с УКР1 при ХИМ. При математическом кросс-
корреляционном исследовании нами выявлена сильная связь показателей
sFas и sFas–L у больных 2-й группы с параметрами клинических проявлений
когнитивных нарушений (r= 0,81; Р<0,01), в то время как у больных 1-й
группы данная связь была средней (r= 0,53; Р<0,05).

Интересные данные получены при изучении корреляционной

взаимосвязи показателей нейропсихологических тестов и показателей
холинергической и Fas – опосредованной систем, которые выявили прямую
зависимость всех исследованных показателей (рис. 3).

Умеренные когнитивные расстройства амнестического типа

-1

-0,5

0

0,5

1

MMSE

Исследования

праксиса

Проба Бурдона

Проба на запоминание

10 слов

Проба на речевую

активность

Исследования

зрительной памяти

Тревожности в

эмоциональной сфере

АХ

АХЭ

sFas

sFas-L

sFas/sFas-L

Умеренные когнитивные расстройства мультифункционального типа

-1

-0,5

0

0,5

1

MMSE

Исследования

праксиса

Проба Бурдона

Проба на запоминание

10 слов

Проба на речевую

активность

Исследования

зрительной памяти

Тревожности в

эмоциональной сфере

АХ

АХЭ

sFas

sFas-L

sFas/sFas-L

Рис. 3

.

Показатели корреляционной взаимосвязи нейропсихологических

тестов и показателей холинергической и Fas – опосредованной систем у

больных с УКР на фоне ХИМ


background image

49

Таким образом, установлено, что у больных с УКР при ХИМ снижение в

сыворотке крови уровня АХ, активация АХЭ ассоциируется с ускоренными
процессами апоптоза, отражающими тяжесть и выраженность когнитивных
нарушений.

Выявлена

корреляционная

связь

показателей

между

холинергической нейромедиацией и маркёрами растворимых изоформ
системы Fas – опосредованного апоптоза, их взаимосвязь с клиническими
проявлениями в зависимости от типов УКР. Это свидетельствует о важной
роли нарушений холинергической и Fas – опосредованной систем в
патогенезе УКР у больных с хронической ишемией мозга, что необходимо
учитывать в клинической практике при проведении дифференциальной
диагностике и выбора тактики их лечения.

Выявленные статистические значимые различия в степени изменения

показателей содержания в системном кровотоке АХ и активности АХЭ, Fas –
опосредованного апоптоза, позволяет их рекомендовать, как маркеры
прогноза заболевания и для дифференциальной диагностики между группами
больных с УКР амнестического и мультифункционального типа.

Основной задачей шестой главы диссертации

«Диагностические

критерии умеренных когнитивных расстройств на фоне хронической
ишемии мозга

» является повышение точности диагностики умеренных

когнитивных расстройств при хронических сосудистых заболеваниях
головного мозга, в том числе хронической ишемии головного мозга
(дисциркуляторной энцефалопатии), путем модифицированного пошагового
определения когнитивных нарушений и шкалы дифференциальной
диагностики умеренных когнитивных расстройств и деменции.

Согласно предлагаемой шкале дифференциальной диагностики

умеренных когнитивных расстройств и деменции, для определения
умеренных когнитивных расстройств определяют повседневную активность
(в отличие от депрессии она не нарушена, ограничены лишь наиболее
сложные действия), оценивают психический статус по краткой шкале (часто
в диапазоне от 25 до 28 баллов), оценивают течение заболевания
(вариабельно: наряду с прогрессированием возможны длительная
стабилизация и спонтанный регресс дефекта) и критику (сохранена,
нарушения больше беспокоят самого больного).

Затем, учитывая возраст больных при умеренных когнитивных

расстройствах до 65 лет и наиболее характерные этиологические факторы
когнитивных

расстройств,

устанавливают

этиологию

когнитивных

нарушений, далее по показаниям проводят КТ и/или МРТ исследование
головного мозга (при раннем начале когнитивных нарушений (пресенильная
деменция); быстром прогрессировании; параллельном развитии когнитивных
и неврологических нарушений).

Таким образом, использование новых критериев диагностики

умеренных когнитивных расстройств у больных с хронической ишемией
головного мозга (дисциркуляторная энцефалопатия), при наличии
характерных

(определенных

и

идентифицируемых)

признаков

с

использованием пошагового определения когнитивных расстройств и


background image

50

разработанной

шкалы

дифференциальной

диагностики

умеренных

когнитивных расстройств и деменции позволит провести раннюю
диагностику УКР. Заявляемый способ повышает доступность и точность
диагностики

умеренных

когнитивных

расстройств,

имеет

четкие

количественные критерии, отражает участие определенных этиологических
факторов, что имеет преимущество для определения тактики ведения
больного с хронической ишемией мозга и умеренными когнитивными
расстройствами, а также для профилактики прогрессирования умеренных
когнитивных расстройств, их перехода в сосудистую деменцию, а значит и
ранней инвалидизации больных, что позволяет рекомендовать его
использование в практическом здравоохранении.

Седьмая глава диссертации

«Клиническая и терапевтическая

эффективность патогенетически направленной терапии у больных с
умеренными когнитивными расстройствами сосудистого генеза

». При

проведении клинических исследований нами установлена положительная
динамика

нивелирования

субъективных

клинико-неврологических

симптомов у пациентов с УКР, которая зависела от назначения препаратов,
обладающих разными механизмами действия, и была наиболее выражена при
совместном назначении цитопротектора (цитофлавин) и холина альфосцерата
(медотилин, в продолжении церетон).

Показатели умственного состояния по шкале MMSE в динамике лечения

у пациентов с УКР, также зависели от методов лечения. Так у пациентов с
УКР-1 наиболее эффективные показатели были получены в группах 1Б, 1В
(Р<0,01), то есть при применении холина альфосцерата и при сочетанном
применении холина альфосцерата с цитопротектором. В подгруппе 1Г
регистрировалась незначительная положительная динамика данных
показателей. Так у пациентов с УКР-1 сумма баллов по шкале MMSE до
лечения равнялась в 1А – 23,6±0,5, 1Б – 24,4±0,4, 1В – 23,8±0,56, 1Г –
23,7±0,6, тогда как после лечения эти данные составили 26,3±0,48, 27,5±0,5,
28,6±0,51 и 24,8±0,5 соответственно. Достоверность данных прослеживалась
в группах 1Б и 1В. У больных с УКР-2 на фоне ХИМ до лечения показатели
MMSE составили в 2А – 24,1±0,51, 2Б – 24,7±0,4, 2В – 24,2±0,5 и в 2Г –
25,1±0,5, после лечения эти показатели достоверно повысили в группе 2В, то
есть у пациентов, получавших холина альфосцерат и цитопротектор в
сочетании (24,2±0,5 против 27,5±0,4; Р<0,05).

Нейропсихологическое исследование праксиса и пространственной

ориентации по тесту рисования часов после проведенного лечения так же
имело положительную динамику, неодинаково выраженную в разных
терапевтических подгруппах. Как видно из диаграммы, в терапевтических
группах пациентов с УКР-1 до лечения отмечалось повышение баллов по
тесту рисования часов, равное в 1А – 7,8±0,05, 1Б – 6,3±0,04, 1В – 7,5±0,06,
1Г – 7,9±0,06, тогда как после лечения эти данные составили 8,1±0,08,
9,2±0,05, 8,2±0,05 и 7,1±0,05 соответственно. В то время как, у пациентов с
УКР-2 показатели до лечения составили 2А – 6,8±0,05, 2Б – 7,1±0,04, 2В –
7,8±0,05 и в 2Г – 7,2±0,06. После лечения во всех терапевтических группах


background image

51

больных отмечалось повышение показателей, так в 2А – 7,1±0,06, 2Б –
7,9±0,06, 2В – 9,7±0,04 и в 2Г – 7,9±0,05. Так что исследование праксиса и
пространственной ориентации по тесту рисования часов в динамике лечения
положительную динамику, особенно выраженную в подгруппах 1Б, 1В и 2В.

При анализе параметров когнитивной сферы, касающихся концентрации

и устойчивости внимания в динамике лечения выявлено улучшение
показателей по тесту Бурдона. Наибольшая выраженность динамики
показателей отмечена в подгруппах 1Б, 1В и 2В, что еще раз доказывает
эффективность применение холина алфосцерата медотилин, а на втором
этапе церетон и его сочетание с цитопротектором цитофлавином у больных
УКР-1, тогда как у пациентов группы УКР-2 установлена преимущественная
эффективность их сочетания, при недостаточной эффективности применения
только лишь холина альфосцератов. Полученные данные по тесту Бурдона
сопоставимы с результатами исследования по другим тестам, приводимым
выше и ниже.

В динамике лечения показатели пробы на запоминание 10 слов так же

имели тенденцию к достижению нормативных значений, которые были
наиболее выражение в группах 1Б и 1В и 2В, то есть количество правильно
названных слов увеличивается, называние «лишних» словах не наблюдается.

Что касается динамики тестов на зрительную память, то наблюдения

указали на восстановления зрительной памяти, причем как немедленного и
отсроченного воспроизведения, так и узнавания у больных с УКР-1 и УКР-2
в подгруппах 1Б, 1В и 2В. Больные, находившиеся на традиционном лечении,
при исследовании зрительной памяти после лечения не имели
положительной динамики.

Далее нами проведен тест на исследование речевой активности у

обследованных больных после лечения. Установлено, что у больных с УКР
на фоне ХИМ отмечается достоверное повышение СОА и ФОА по
сравнению с показателями до лечения.

Показатели тревожности в эмоциональной сфере исследованы по тесту

Спилбергера-Ханина после лечения претерпевали так же изменения.
Положительные сдвиги в показателях реактивной тревожности в
эмоциональной сфере были наиболее выраженные в группах 1Б, 1В и 2В
видимо, были сопряжены с улучшением когнитивных функций, с
улучшением которых также нормализовались. Это еще раз подчеркивает
тесную связь реактивной тревожности с наличием у пациента когнитивного
дефицита.

Таким образом, у больных с УКР амнестического типа на фоне ХИМ в

процессе

лечения

наблюдается

нивелирование

показателей

нейропсихологических тестов, которое было особенно выражение при
применении холина альфосцерата (рис. 4). Такая же тенденция наблюдается
и при изучении данных показателей у больных с УКР2, принимавших холина
альфосцерат и цитопротектор цитофлавин в сочетании (рис. 5).

Интересные данные получены нами при биохимическом изучении

холинергической нейромедиации в динамике лечения. Установлено, что у


background image

52

больных 1А группы после курса терапии с применением цитопротектора
цитофлавин уровень АХ в крови повысился по сравнению с данными до
лечения всего на 6,1% (Р>0,25).









Рис. 4. Динамика показателей экспериментально-нейропсихологических

тестов на фоне лечения у больных с УКР 1 типа

(процентное соотношение до и после лечения)










Рис. 5. Динамика показателей экспериментально-нейропсихологических

тестов на фоне лечения у больных с УКР 2 типа

(процентное соотношение до и после лечения)


При назначении холина альфосцерата в 1Б группе уровень АХ

повысился на 27,0% (Р<0,05).Далее, при сочетанном назначении холина
альфосцерата и цитопротектора в 1В группе - на 34,1%(Р<0,01). В группе 1Г
показатели АХ имели не значительное повышение.

Вместе с тем, при назначении этих же препаратов больным ХИМ с УКР-

2 прослеживается несколько иная картина изменения уровня в крови АХ.
Так, в 2А группе уровень АХ повысился по сравнению с данными до лечения
на 20,3% (Р<0,05), в группе 2Б – на 30,4% (Р<0,01), а в группе 2В – на 40,0%
(Р<0,05). В группе 2Г повышение регистрировалось всего лишь на 8,5%.
Таким образом, наибольшая динамика показателей выявлена в
терапевтических группах 1Б, 1В и 2В. Эти данные плотно перекликаются с
результатами клинических экспериментальных исследований.

16%

21%

20%

18%

19%

39%

42%

38%

40%

41%

32%

33%

29%

33%

31%

12%

15%

10%

11%

14%

0%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

35%

40%

45%

шкала Бурдона

M M SE

Т ест рисованяи

часов

речевая

активность

зрительная

память

Р<0,05

Р<0,05

Р<0,05

Р<0,05

Р<0,05


background image

53

Можно полагать, что среди определяющих факторов позитивного

действия исследуемых препаратов, направленных на повышения уровня АХ,
является их влияние на холинэргические структуры и клеточные
образования, участвующие в синтезе АХЭ. Поэтому нами была изучена
динамика активности фермента АХЭ.

Анализ полученных результатов исследования по изучению активности

фермента АХЭ, показал, что в 1А группе уровень активности фермента АХЭ
в крови снизился на 17,8% (Р<0,05), в группе 1Б на 28,3%, в группе 1В на
34,2%, тогда как в группе 1Г на 9,8%. У пациентов с УКР-2 в 2А группе
показатели АХЭ снизились на 19,0% (Р<0,05), в 2Б

-

на 19,8% (Р<0,05), тогда

как в группе 2В на 28,5% (Р<0,05), а в группе 1Г снижение регистрировалось
только на 8,2%. Таким образом, наибольшая динамика показателей выявлена
в терапевтических группах 1Б, 1В и 2В. Эти данные также перекликаются с
результатами клинических экспериментальных исследований.

Следовательно,

проведенные

исследования

показывают,

что

фармакотерапевтическая активность препаратов существенно определяется
типом УКР. Сочетанное назначение как холина альфосцерата в отдельности,
так и в сочетании с цитопротектором более эффективно у больных с УКР-1.
В то время как у пациентов с УКР-2 на фоне ХИМ сочетанное назначение
препаратов только холинергической нейромедиации не привело к
преимущественному улучшению показателей, к улучшению показателей
привело сочетанное назначение препаратов холинергической нейромедиации
в сочетании с цитопротекцией, эффективность которых, на наш взгляд,
обосновано влиянием на нарушенное состояние холинергической системы.

Далее нами проведен анализ показателей Fas - опосредованного

апоптоза. Как показали результаты наблюдения, после курса назначения
цитопротектора цитофлавин у больных УКР-1 и УКР-2 уровень Fas
повысился на 21,7 и 22,5% соответственно; при назначении холина
альфосцерата – на 31,5% и 24,0% соответственно, а при сочетанном их
назначении – на 54,6 % и 50,7% соответственно по сравнению с данными до
лечения. В группе больных с традиционным лечением данный показатель
практически не изменился по сравнению с исходными данными. Детальный
цифровой анализ в терапевтических группах показал, что содержание sFas-L
снизился на 20,0% у больных 1А группы, в группе 1Б этот показатель
снизился на 32,8%, в 1В – на 35,4%, тогда как в группе 1Г он не изменился по
сравнению с исходным уровнем.

В то же время, в терапевтических группах пациентов с УКР-2 в 2А

подгруппе sFas-L снизился на 19,5%, в 2Б на 21,3%. При этом наибольший
уровень снижения отмечался в подгруппе 2В, а в группе 2Г, так же как и при
УКР-1 динамика его не наблюдалось.

Отчетливое различие в позитивном эффекте действия лекарственных

средств у больных ХИМ с УКР-1 и УКР-2 привело к соответствующим
изменению интегрального коэффициента sFas/sFas-L в сравниваемых
группах. У больных ХИМ в группах с УКР-1 и УКР-2 после назначения
цитопротектора интегральный коэффициент sFas/sFas-L оказался выше


background image

54

данных до лечения на 47,7% и 45,6% (Р<0,001) соответственно, после
назначения холина альфосцерата – на 87,4% и 68,9% (Р<0,05 и Р<0,001)
соответственно, а при сочетанном их назначении - на 180,3 и 359,8%
(Р<0,001), соответственно по сравнению с данными до лечения. В группах с
традиционным лечением как при УКР-1, так и УКР-2 значимых изменений не
наблюдалось.

Следовательно,

проведенные

исследования

показали

параллелизм динамики изменения показателей Fas - опосредованного
апоптоза у больных с УКР-1 и УКР-2 показателям, характеризующих
состояние холинергической системы в динамике назначения разных схем,
включающих цитопротекцию и холинергическую нейромедиацию. Нами
выявлены

закономерности,

которые

принципиально

подтверждают

необходимость учитывать полученных нами данные для выбора тактики
дифференцированного подхода лечения больных ХИМ, ДЭ 1- и 2-стадии с
УКР амнестического и мультифункционального типов с использованием
препаратов холинергической нейромедиации и цитопротекции.

Таким образом, анализ полученных результатов клинических

исследований показал, что препаратом выбора при назначении больным
ХИМ с УКР в целях улучшения показателей холинергической
нейромедиации и Fas - опосредованного апоптоза у пациентов УКР-1
является холина альфосцерат , а также его сочетание с цитопротектором, в то
время как у пациентов с УКР-2 – преимущественно сочетанное применение
холина альфосцерата и цитопротектора. Обоснованием вышесказанного
являются полученные нами данные о позитивном изменении показателей
холинергической нейромедиации, Fas - опосредованного апоптоза, а также
корреляционной зависимости между исследованными параметрами.

Данные нейропсихологического исследования подтверждались нами

результатами

электрофизиологического исследования.

При

анализе

изменения параметров волны Р300 когнитивных ВП было выявлено
уменьшение среднего времени реакции при вербальной стимуляции в
динамике лечения. При невербальной стимуляции наблюдалась сходная
динамика. Амплитуда КВП Р300 достоверно изменялась во всех
терапевтических подгруппах, что очевидно свидетельствует положительном
нейропротективном эффекте проводимых терапевтических схем. Так, было
обнаружено достоверное увеличение значения амплитуды указанной волны в
правом лобном отведении при невербальной стимуляции и правом
центральном отведении при вербальной стимуляции при обследовании
пациентов после проведенного курса лечения в подгруппах 1А, 1Б, 1В и 2А,
2Б, 2В. В этих подгруппах, в комплекс лечения которых назначались холина
альфосцерата и цитопротектор, а так же их сочетание. Кроме того, было
отмечено укорочение латентного периода волны Р300 в теменных отведениях
при вербальной стимуляции и во всех отведениях при невербальной
стимуляции по сравнению с исходными значениями по окончании лечения.

На

основании

результатов

клинических,

биохимических

и

параклинических исследований, а также данных когнитивных вызванных
потенциалов нами обосновано применение холина альфосцерата (поэтапное


background image

55

назначение медотилина и церетона) у больных с УКР амнестического типа и
сочетания холина альфосцерата с цитопротектором цитофлавин у больных с
УКР мультифункционального типа.

Расчет экономической эффективности показал, что особенно

выраженная эффективность лечения отмечена у пациентов с амнестическим
типом умеренных когнитивных расстройств на фоне хронической ишемии
мозга (86,7%), принимавших в комплексном лечении холина альфосцерат, а
также у пациентов с мультифункциональным типом умеренных когнитивных
расстройств на фоне хронической ишемии, принимавших сочетанное
назначение препаратов холина альфосцерата и цитопротектора (80%).
Ухудшение состояние пациентов к 14-му дню лечения наблюдалось только
среди пациентов находившихся на традиционном методе лечения (6,3%), при
этом у 11,6% зарегистрировано отсутствие улучшения. Экономическая
эффективность предложенного метода лечения для каждого больного в
среднем составила 324000 сум, из-за уменьшения количества принимаемых
лекарственных средств на амбулаторном этапе лечения, тогда как при
традиционном методе терапии затраты в среднем составляют 525000 сум, что
в 1,6 раз выше (72000 сум).

ЗАКЛЮЧЕНИЕ

1. На основании клинико-неврологического обследования установлено,

что субъективные жалобы церебрального характера встречаются достоверно
чаще (в 85,0% случаев) у пациентов с мультифункциональным типом УКР, за
исключением нарушения памяти, которая преобладала у больных с
амнестическим типом УКР. Выявленный когнитивный дефицит в
количественном и качественном отношении преобладает у пациентов с
мульфтифункциональным типом УКР по сравнению с пациентами с
амнестическим типом и позволяет рассматривать его в качестве
преддементных когнитивных расстройств.

2. При допплерографическом исследовании выявлено, что если у

пациентов с амнестическим типом УКР патология экстракраниальных
сосудов проявляются преимущественно в утолщении комплекса «интима-
медиа», то у лиц с мультифункциональным типом УКР более выражены
атеросклеротические изменения с формированием атеросклеротической
бляшки 2-3 степени.

3. При нейровизуализационном исследовании установлена взаимосвязь

выраженности когнитивных расстройств со структурно-функциональными и
морфологическими

нарушениями,

обнаруживаемыми

при

МРТ-

трактографии. Когнитивные расстройства у данной категории больных
развиваются на фоне морфологических изменений головного мозга,
характерных для дисциркуляторной энцефалопатии.

4. Параметры МРТ-трактографии у 85% больных характеризуются

снижением

коэффициента

фракционной

анизотропии,

выявленное

преимущественно в белом веществе лобных долей и полуовальном центре,
что свидетельствует о риске развития нейродегенеративного процесса в этих


background image

56

структурах. При мультифункциональном типе УКР указанные изменения
были наиболее выражены, чем при амнестическом.

5. Статистически значимое повышенное содержание АХ, ассоциируемое

с высокой активностью АХЭ, дисбалансом в системе Fas – опосредованного
апоптоза со сниженным уровнем Fas (ингибитора апоптоза) и повышенным
sFas-L (индуктора апоптоза) выявлено у 100% больных с УКР и является
биохимическим кореллятом нарушения когнитивных расстройств при ХИМ.
При патогенетическом развитии мультифункционального типа УКР степень
выраженности нарушений холинэстеразной активности и Fas –
опосредованного апоптоза статистически значимо выше, чем в группе
больных с УКР амнестического типа.

6. У больных с УКР на фоне ХИМ, независимо от его типа, имеется

определенный паттерн изменений показателей акустических когнитивных
вызванных потенциалов Р300, обусловленный влиянием хронических
сосудистых расстройств на функционирование головного мозга и
возникшими на их фоне умеренными когнитивными расстройствами.

7. Алгоритм пошаговой диагностики УКР при ХИМ, при наличии

характерных

(определенных

и

идентифицируемых)

признаков

с

использованием разработанной шкалы их дифференциальной диагностики с
деменцией, позволит проводить раннюю диагностику УКР, и, следовательно,
более раннюю их терапевтическую коррекцию, что имеет важное значение в
своевременной коррекции преддементных расстройств и предотвращения их
перехода в сосудистую деменцию.

8. На основании результатов клинических, экспериментально-

психологических,

нейровизуализационных

применением

оценки

фракционной анизотропии), биохимических исследований (параметры
холинергической нейромедиации и Fas-опосредованного апоптоза), а также
данных когнитивных вызванных потенциалов (Р300) патогенетически
обосновано применение холина альфосцерата (поэтапное назначение
медотилина и церетона в течение длительного времени) у больных с УКР
амнестического типа и сочетание холина альфосцерата (медотилин и церетон
поэтапно) и 2-х этапного применения цитопротектора цитофлавин длительно
у больных с УКР мультифункционального типа.


background image

57

SCIENTIFIC COUNCIL on AWARD of SCIENTIFIC DEGREE of

DOCTOR of SCIENCES 16.07.2013.Tib.19.01 at TASHKENT INSTITUTE

OF POSTGRADUATE MEDICAL EDUCATION

TASHKENT MEDICAL ACADEMY

KHAYDAROVA DILDORA KADIROVNA

CLINICAL-NEUROVISUAL PARALLELS IN MODERATE

COGNITIVE DISORDERS WITH VASCULAR GENESIS

14.00.13 - Neurology

(Medical sciences)







ABSTRACT OF DOCTORAL DISSERTATION












TASHKENT – 2016


background image

58

The theme of doctoral dissertation was registered at the Supreme Attestation Commission at

the Cabinet of Ministers of the Republic of Uzbekistan under number 30.09.2014/B2014.3-4.Tib.59


The doctoral dissertation has been prepared at the Tashkent Medical Academy.

The abstract of the dissertation is posted in three (Uzbek, Russian, English) languages on the

website of Scientific Council (www.tipme.uz) and on the website of “ZiyoNet” Information and
educational portal (www.ziyonet.uz).

Scientific:

Madjidova Yakuthon Nabievna

consultant

Doctor of medical sciences, professor

Official

Scorometc Alexandr Anisimovich

opponents:

Асademic of RAS, doctor of medical sciences, professor

Magzumova Shakhnoza Shakhzodaevna

Doctor of medical sciences, professor

Duschanova Gulsum Abdurahmanovna

Doctor of medical sciences, professor


Leading organization

: The state budget educational institution of the

higher professional education “Russian National
Research Medical University under the name of

Pirogov N.I.” (Moscow, Russian Federation).

The defense will take place «___» __________ 2016 ___ at _____ at the meeting of Scientific

Council 16.07.2013.Tib.19.01 at the Tashkent Institute of Postgraduate Medical Education (Address:
100007, Tashkent, Mirzo Ulugbek district, street Parkent, 51. Phone/fax: (+99871) 268-17-44), e-mail:
info@tipme.uz)

The doctoral dissertation can be reviewed at the Information-resource centre of Tashkent Institute

of Postgraduate Medical Education (is registered under № ___ ) (Tashkent, Mirzo Ulugbek district, street
Parkent, 51. Phone/fax: (+99871) 268-17-44).

Abstract of dissertation sent out on «___»________ 2016 year.
(mailing report № _____ on ______ 2016 year)





Professor D.M. Sabirov

Chairman of the Doctoral Degree

Awarding Scientific Council,

Doctor of Medical Sciences

N.N. Ubaydullaeva

Secretary of the Doctoral Degree

Awarding Scientific Council,

Candidate of Medical Sciences

Professor B.G. Gafurov

Chairperson of the Scientific

Seminar at the Doctoral Degree

Awarding Scientific Council,

Doctor of Medical Sciences


background image

59

INTRODUCTION (abstract of doctoral dissertation)

The urgency and relevance of the theme of dissertation.

Chronic failure

of brain blood circulation, i.e. chronic cerebral ischemia (CCI) is included to the
group of complications of cerebral-vascular diseases. Cognitive functions
impairments in CCI are one of the most widely spread pathologies, the early
detection of which can further play an important role in prevention of invalidity.

After the country gained its independence, a great attention is paid to

improve the medical services in places and also to early diagnostics and therapy of
cognitive impairments observed in CCI. Thus, there is a possibility to prevent
development of severe cerebral-vascular diseases such as insult and vascular
dementia. In cerebral insults invalidity and lethality rate is very high, and survived
patients have increase of severe cognitive impairments and paralysis. That creates
difficulties in performance of effective measures for rehabilitation. In relation to
that definition and prevention of cognitive impairments in patients with
dyscirculatory encephalopathy (DE) has topical importance.

Nowadays in the world a great attention is paid to the study of the role of

clinical characteristics of MCI in patients with CCI, DE

of the first/ second

stage

dependently on the type of the disease and clinical-neurovisual interrelation of the
expression of cognitive impairments with structural-functional and morphological
disorders, detected in neurovisualization with the help of MRI and tractography,
the role of cholinergic and Fas-mediated systems in pathogenesis of MCI in CCI
with definition of its prognostic importance and assessment of the therapy efficacy
, detection of correlation link of clinical parameters with the values of cholinergic
and Fas-mediated systems in various types of MCI, performance of the analysis of
cognitive induced potentials of brain (Р300) in patients with MCI dependently on
the type. In the structure of the performed scientific researches a special objective
is gradual early diagnostics of mild cognitive impairments, and working out of
differential tactics of therapy using the methods of neural and cyto protection in
patients with MCI developed in CCI taking into account anamnestic and functional
kind of the disease.

This dissertation to some extend may contribute to solve problems defined in

the State program which was stated by the Decree of the President of the Republic
of Uzbekistan «About the measures of further reformation of health care system

»

dated November 28th, 2011 PD-№-1652.

Relevant research priority areas of science and developing technology of

the republic.

This work was performed in accordance with the priority areas of

science and technology of the Republic of Uzbekistan and VI. “Medicine and
pharmacology”in the Republic in the limits of SSTP-9 “Development of new
technologies of prophylaxis, diagnostics, therapy, and rehabilitation of human
diseases”.

A review of international research on the topic of dissertation.

Nowadays

research in the field of clinical, biochemical, and neurovisual characteristics of
mild cognitive impairments with vascular genesis is carried out in such recognized
research centers and higher education institutions asColumbia University Medical


background image

60

Center, Harvard Medical School (Great Britain), Dementia Research Center of
University College London, Alzheimer's Research (UK), State Educational
Institution for additional professional education Irkutsk State Institute of Advanced
studies for doctors (Russian Federation), Burdenko Scientific Research Institute of
Neurosurgery (Russian Federation), and Whole Russian Neurology Society
(WRNS).

On the issue of the research, the following scientific and practical results were

obtained: the link between diseases of brain with etiologic, pathogenic, and
biochemical processes was determined in old patients with cognitive impairments
and progressing dementia

(University College London); MCI diagnostic method

was worked out with biochemical study of blood serum for definition of the
choline esterase activity. So, with its activity ranging from 6.16 to 6.98 nmol/secl
vascular cognitive impairments syndrome was diagnosed (State Educational
Institution for additional professional education Irkutsk State Institute of Advanced
Studies); methods of early diagnostics of cognitive impairments were worked out
for patients with metabolic syndrome in young and middle age (Federal Heart,
Blood, and Endocrinology Center under the name of Almazov V.A. Russian
Federation).

Thus, around the world a series of studies on the theme are being conducted,

including the following priority areas: differentiation of cortical and sub-cortical
types and improvement of the methods of neural psychological correction; early
definition of cognitive impairments in CCI; interrelationship of neural
psychological disorders with MRI tractography, and link of morphologic
functional systems; improvement of neural psychological rehabilitation.

The degree of study of the problem.

Among the important reasons of the

disorder of cerebral blood supply there can be processes linked with
incompatibility in cholinergic neural mediation, and particularly, secretion of
acetyl chplin (AC) and acetyl choline esterase (ACE) activity (Nadjafipur P. et al.,
2007

16

; Niua F. et al., 2012

17

). The achieved data of the assessment of cognitive

induced potentials strategy efficiency in the diagnostics of cognitive impairments
in patients with CCI, but it did not completely reflect the information about
dependence of cognitive impairments on its type (Yakhno NN. et al., 2005

18

;

Charvey A. et al., 2006

19

; Koseki H. et al., 2014

20

).


____________________

16

Наджафипур Р., Долгов В.В., Орлова О.В. и др. Маркеры Fas – опосредованного апоптоза у больных с

сердечной недостаточностью//Клин. лаб. диагн. – 2007. – №10. – С.19 – 20 и – 30.

17

Niua F., Zhangb X., Hue X. et al. Targeted mutation of Fas legend gene attenuates brain inflammation in

experimental stroke// Brain Behavior, and Immunol. – 2012. – Vol. 26, №1. – P.61 – 71.

18

Яхно Н.Н. Синдром умеренных когнитивных расстройств при дисциркуляторной энцелофалопатии / Н.Н.

Яхно, В.В. Захаров, А.Б. Локшина // Журн. неврол. и психиатрии. - М., 2005. - №2. - C. 13-17.

19

Чарвей А., Коберская Н.Н. Характеристики когнитивного вызванного потенциала Р300 при умеренных

когнитивных расстройствах у пожилых пациентов с дисциркуляторной энцефалопатией // Неврологический
журнал. - М., 2006. - прилож. №1. - C. 64-70.

20

Koseki H, Kuroi Y, Arai N, Ohbuchi H, Hirota K, Hagiwara S, Tani S, Sasahara A, Kasuya H. A case of acute

aortic dissection presenting with cerebral ischemic symptoms: utility of 3D CT angiography and CT perfusion for
the diagnosis of acute stroke // Brain Nerve. – 2014. - 66(8). - Р.1001-1005


background image

61

At the same time unfortunately there is no enough attention paid to the
problem of cognitive impairments, and often it is considered to be manifestation of
natural process of aging. The stated fact of continuous growth of dementia is not
always taken into account. It is known that all dementia some when start with mild
cognitive impairments (Madjidova Y.N. et al., 2010

21

; Markov K.M., 2013

22

).

There are no clear criteria of the choice of neural psychological tests for
diagnostics of cognitive deficit. Quality characteristics of cognitive functions are
not sufficiently studied dependently on its type in patients suffering chronic
cerebral ischemia (Strokov K.I., 2008

23

).

The dependence of manifestations and the degree of cognitive impairments

expression on structural morphological alterations of brain matter is not clarified
yet. There are no scientific studies for revealing cognitive impairments in early
stages of CCI, detection of biochemical markers, study of the link of the values of
neural visualization with cognitive impairments, and prevention of MCI
development to dementia.

Communication of the theme of dissertation with the scientific-research

works of higher educational institution, which is the dissertation conducted
in:

the dissertation research is carried out on the limits of scientific research work

of Tashkent Medical Academy

«

Basic pathogenetic mechanisms of vascular and

degenerative diseases of brain, optimization of the principles of medical therapy

»

(The number of the state registration 01.11.00.158).

The aim of research work

is to develop proposals for studying of clinical,

biochemical, and neural visual characteristics of mild cognitive impairments,
definition of prognostic markers of pre-dementia impairments progressing, and its
development to vascular dementia, optimization of early diagnostics and therapy.

The tasks of research work:

to study clinical characteristics of MCI in patients with CCI, DE 1-2 stages

depending on its type (amnesiac or multi functional);

to study clinical neural visual link of the expression of cognitive impairments

with structural functional and morphological disorders detected in neural
visualization with the help of MRI and tractography;

to show the effectiveness of the role of cholinergic and Fas-mediated systems

in the pathogenesis of mild cognitive impairments in chronic cerebral ischemia,
and to determine its prognostic importance and assessment of therapy efficiency;

to reveal correlation link of clinical parameters with the values of cholinergic

and Fas-mediated systems in various types of MCI;
____________________

21

Маджидова Ё.Н., Расулова Х.А., Зиявитдинов Ж.Ф. Особенности аминокислотного состава

цереброспинальной жидкости и сыворотке крови у больных с острым ишемическим инсультом//Нервные
болезни. – 2010. – №4. – С.23 – 26.

22

Марков Х.М. Мозговой кровоток и церебральный инсульт. Часть 1. Регуляция церебрального

кровообращения // Пат.физиол. и эксп. тер. – 2013. – №1. – С.86 – 98.

23

Строков К.И., Богданова Л.Н.Как различают когнитивные нарушения // Диабет. образ жизни. - Москва,

2008. - №4. - C. 12 – 14.


background image

62

to perform the analysis of cognitive induced potentials of brain (Р300) in

patients with MCI dependently on amnestic or multi functional type;

on the basis of the achieved data to work out algorithms of early gradual

diagnostics of pre-dementia mild cognitive impairments;

to work out differentiated therapy tactics with application of cholinergic

neural and cyto protection in patients with MCI in CCI dependent on amnesiac
and multi functional types.

The object of the research work

is based on the results of complex

examination of 302 patients with CCI, DE 1-2 stages. Among them 135 (44.7%)
were patients with amnesiac type MCI and 167 (55.3%) with multi functional one.
The control group involved 30 healthy people.

The subject of the research work

is the activity process of mild cognitive

impairments in chronic cerebral ischemia and dyscirculatory encephalopathy.

Methods of research work.

Research and analysis methods such as

common clinical neurological examination, cognitive field functions test
(experimental neural psychological values), biochemical methods (study of
cholinergic mediation, amount of AC, ACE, and Fas-mediated apoptosis),
magnetic resonance imaging (MRI) and tractography with the study of fraction
anisotropy (FA) of brain, and the study of parameters of cognitive induced
potentials of brain (Р300) are used in the dissertation.

Scientific novelty of the research work

is as follows:

we defined the link between neural psychological, neural visual, and

biochemical complex studies, providing detection of MCI in early stages, and
prognosis its development to dementia;

the link of cholinergic processes in formation of pre dementia impairments

was determined in patients with MCI in CCI;

with the help of the cross correlation analysis the spectrum of cognitive

induced potentials and fraction anisotropy values effect in MRI tractography on the
formation of cognitive deficiency was proven;

developed recommendations and proposals to support the link of positive

dynamics of certain structural components of amnesiac and multi functional types
of MCI in CCI in differentiated result as a response to application of cholinergic
neural and cyto protection.

Practical results of the work.

The recommendations and suggestions such as

the revealed statistically significant differences in the degree of alterations of AC
amount, ACE activity, and Fas-mediated apoptosis in systemic blood flow provide
its recommendation for using as the markers of prognosis and differentiated
diagnostics between the groups of patients with MCI amnesiac or multi functional
types;

The algorithm of early diagnostics of pre-dementia impairments was worked

out for practical application in neurologic ad general medical polyclinic practice;
and it will provide performance of early diagnostics of MCI, prescription of duly
therapy in early stages, and by these means prevent progress of pre-dementia
impairments and further development to vascular dementia;


background image

63

For the first time clinical neural visual parallels were considered in MCI with

characteristics of the values of fraction anisotropy in MRI limits; and these values
together with MRI provide assessment of structural morphological alterations in
the essential parts of brain affecting formation of cognitive deficiency are given.

The reliability of the results.

The reliability of the conclusions derived from

the results of the study for each patient with mild cognitive impairments in CCI we
filled a formal card. It reflected age, sex, nationality, social status, clinical
neurological symptoms of the disease (start and term, progress and etiology), and
others. Diagnosis was confirmed on the basis of objective clinical, neural visual,
cognitive, biochemical tests, and statistical research methods.

Theoretical and practical significance of the study.

The scientific

importance and practical recommendations of the study can be used as a source of
special scientific papers devoted to the study of differentiation of the therapeutic
response dependent on clinical and biochemical characteristics of the amnesiac and
multi functional types of MCI in CCI promote optimization of the therapy of
cognitive deficiency for the stop or inhibition of its progress. Results of the study
can be used in the development of the choice of pharmaceutical impact in
compliance with the set prognostic ally significant parameters of pharmaceutical
response corresponds to the improvement of therapeutic methods for amnesiac and
multi functional types of MCI in CCI and prevents its development to dementia,
and diminishes economical cost of the therapy.

An algorithm of early diagnostics of pre-dementia impairments was worked

out taking into account certain factors for practical implementation in neurological,
therapeutic, and general medical practice. It will provide performance of early
diagnostics of MCI, prescription of duly therapy and prophylactics in early stages,
and by these means prevent progressing of pre-dementia impairments and its
further development to vascular dementia. The results of the dissertation were
implemented in the form of 2 guidelines to practice of neurological department of
therapeutic institutions in Bukhara region and Tashkent city.

Implementation of the research results.

On the basis of medical developed

recommendations for the clinical-neurovisual parallels in moderate cognitive
disorders with vascular genesis:

issue of improving the optimization of pathogenetic therapy in patients with

mild cognitive impairments with vascular genesis

»

was implemented in practical

health care, and particularly, in Bukhara regional multi profile clinic, in Tashkent
clinic №5 (Conclusion of the Ministry of Health of the Republic of Uzbekistan
№8Н-g/14 dated February 24th, 2015 and №83/12 dated October 29th, 2015). As a
result of application of the aforementioned recommendations in patients with mild
cognitive impairments in chronic cerebral ischemia the efficacy of the therapy
increased to 21.3%, while the cost of the therapy decreased 1.6 fold.

Approbation of the research results.

The main content of the dissertation

was discussed in the following international and national scientific and practical
conferences: “Joint Congress of European Neurology” (Istanbul, Turkey, 31 May -
3 June, 2014), “11

th

European Congress on Epileptology” (Stockgolm, 29

th

June -

3

rd

July, 2014), IV Scientific practical Conference with international participants


background image

64

Kaishibay lectures: Topical problems in neurology

(Almaty 3-4 October, 2014),

Republican Conference

Modern common approaches to diagnostics and therapy

of nerve system diseases”(Urgench, December 5th, 2014),

Multi jubilee school of

neurologists of the day, “Innovations in clinical neuroscience” (St. Petersburg 12-
15 March 2015.), The first international (Russian-speaking) school of neurologists
in Sudak "Innovations in clinical neuroscience" (Republic of Crimea, city of
Sudak, 23-26 April 2015.)

inter cathedral meeting with participation of the

departments of Psychiatry and Narcology, GP therapy with the course of clinical
allergology and neural diseases TMA, and Neurology, children's neurology and
medical genetics TashPMI (Tashkent, April 2, 2015).

Doctoral thesis discussed at a

scientific seminar under scientific Council 16.07.2013.Tib.19.01 at Tashkent
Institute of advanced medical

(Tashkent, May 21, 2015).

Publication of the research results.

According to the thesis topic published

2 guidelines, of recommended scientific editions for publication of basic scientific
results of doctoral dissertations by Supreme Attestation Commission at the Cabinet
of Ministers of the Republic of Uzbekistan, 16 scientific articles and 2
international journals. A total of 37 scientific papers.

The structure and volume of the thesis.

The dissertation consist of: an

introduction, seven chapters, a conclusion, references and appendices. The size of
research is 182 pages.

THE MAIN CONTENT OF THE RESEARCH PAPER

In the introduction

of the dissertation, the topicality and relevance of the

research are substantiated, the aim and objectives of the research, its object and
subject are formulated, its conformity with the priorities of development of science
and technology of the Republic of Uzbekistan is shown, the scientific novelty and
practical results of the study are described, the theoretical and practical
significance of the obtained results are revealed, a list of introducing the research
results into practice, published works and information on the structure of the
dissertation are provided.

The first chapter of the dissertation titled

“Clinical neural visual

characteristics of mild cognitive impairments with vascular genesis”

carried

out theoretical analysis of the modern literature dedicated to MCI with vascular
genesis in CCI, etiology, pathogenesis, and diagnostics of mild cognitive
impairments in chronic ischemia of brain.

Research shows that the number of long livers in population the number of

old people also

increases in the world, leading to the increase of the number of

patients with cerebral-vascular diseases.

In that chapter there is analysis of

scientific literature with indication of a great social significance of the problem.

In the second chapter of the dissertation called

“Evaluation of materials

and research methods of RBM in chronic brain ischemia”

, the experience of

foreign countries on the problems of effective application of the existing methods
and their improvement in corresponding field. Besides that, in this chapter there is
objective assessment of the materials and the results of the research in compliance


background image

65

with modern medical and medical-statistical requirements. The work is based on
the results of complex check up of 302 patients with CCI, DE 1-2nd stages, who
were at the clinical therapy in the departments of neurology of the RCH №1, CCC
SSRC “Uzbekistan railways”, private clinic “Neurology spectrum”, GMS clinic,
and patients who applied to “Neuromed servis” clinic in 2010-2013. According to
the division based on sex among 302 patients we established a reliable prevailing
of men over women (165 (54.6±2.8%) versus 137 (45.4±2.9%); Р<0.05). Age
gradation of the examined patients was – 61.3±0.3 years, and variation line varied
from 43 to 69 years.

In the dissertation, division is performed to the following groups: 1

st

group

included 135 patients with amnesic type of MCI, and the 2

nd

group – 167 patients

with multifunctional type of MCI. Systematization of the patients was performed
in compliance with the classification of vascular lesions of brain Y.V. Smidt
(1985) in modified variant. The distribution of the patients to the groups was
performed in compliance with the O.S. Levin’s classification of MCI (2006).

Exclusion criteria of the research were the following: age under 35 and above

75 years old, CCI, DE 3

rd

stage, encephalopathy with other etiology, insult,

diabetes mellitus, epilepsy, organic diseases of brain and spinal cord (hereditary,
demyelinating, degenerative, and tumor) blood and auto immune diseases.

Diagnosis of MCI was set according to IDC 10 criteria, O.S. Levin’s

classification (2006), after collection f the anamnesis, careful clinical-neurologic
check up, checking of the cognitive sphere functions, and magnetic resonance
imaging (MRI).

For the salvation of the therapy optimization and adequate assessment of

therapy dynamics problem we subdivided each group to 4 subgroups,
differentiated according to the performed therapy. Thus, patients with MCI 1
(amnesic type) were subdivided to: MCI 1А – 30 patients receiving two-step
therapy with Cytoflavin cyto protector (solution for 10 days and then tables for 30
days) for 40 days; MCI 1B (30 patients), receiving cholin alphoscerate Medotyllin
solution (9 days) and after that capsules of cholin alphoscerate Cereton (30 days);
1C group involved 30 patients receiving complex therapy with cholin alphoscerate
and cyto protector; 1D group – 45 patients getting traditional therapy.

In compliance with the problems of the study, the patients with MCI 2

(multifunctional type) were also divided to 4 therapeutic subgroups: MCI 2А (30
patients), receiving two-step therapy with cyto protector Cytoflavin (solution for
10 days and then tablets for 30 days) for 40 days; MCI 2B (30 patients), receiving
therapy with cholin alphoscerate Medotyllin solution (9 days) and later capsules of
cholin alphoscerate Cereton (30 days); MCI 2C (30 patients), getting cholin
alphoscerate and cyto protector and 2D subgroup – 77 patients, getting traditional
therapy.

Cytoflavin 10.0 ml was diluted with 200.0 ml of 5% glucose and it was

injected i/v drip slowly for 10 days, and then Cytoflavin was administered in
tablets – 1 tablet 3 times a day for 30 days.

Medotyllin was prescribed 4.0 (1000mg) i/v fluid or i/v drip with 200.0 ml of

saline for 9 days, and the this group was prescribed Cereton 400mg 1 capsule 3


background image

66

times a day for 30 days. The choice of Cereton was based on the absence of tablet
form of Medotyllin in pharmaceutical market of our country. Cereton is convenient
per oral form of cholin alphoscerate manufactured in Russia. The therapy was
performed together with basic therapy including hypotensive agents, antioxidants,
anti aggregates, anti coagulants, statins, and vitamins. The check up was performed
before and after the therapy. In the dynamic therapy we assessed the values of
cognitive sphere on the basis of the results of experimental neuropsychological
tests, measurements of cholinergic neural mediation and Fas – mediated apoptosis,
and cognitive induced potentials.

Statistic analysis of the obtained results was performed with the help of

methods of variation statistics. For the analysis of the data with non-parameter
distribution we used the following methods: Spirman’s correlation coefficient.
Reliability of the mean differences was estimated on the basis of Student’s
criterion with 95% confidence interval (P<0.05).

The third chapter of dissertation titled

“Clinical peculiarities of mild

cognitive impairments in patients with CCI, DE 1-2 stages dependently on its
type (amnesic or multifunctional)”

investigates the activity of the main

subjective clinical manifestations of the examined patients were such as headache,
dizziness, tinnitus, worsening of memory and attention, disorders of emotional
sphere, decrease of workability, gradually leading to desadaptation. The greatest
prevalence of cerebral complaints was observed in the patients of the 2

nd

group

(multifunctional type of MCI) in comparison with the 1

st

group (amnesic type of

MCI). Though, it should be noted, that 100% of the patients of the 1

st

group

complained about disorders of memory, and it enabled isolation of them to a
separate group of MCI (amnesic type).

The analysis of cognitive impairment we performed with the MMSE test

showed, that the patients of the 2

nd

group had more expressed cognitive deficit,

than the patient of the 1

st

group (Р<0.05). Normal values were observed in 3.8%

patients in the 1

st

group and 1.8% in the second.

Neuropsychological study included testing of praxis and space orientation by

means of clock drawing test.

The analysis of praxis and space orientation impairments expression showed,

that among the patients of the 2

nd

group these values were more explicit than in the

patients of the 1

st

group (Р<0.05). It is comparable to clinical data that in

multifunctional type of MCI we can note impairments of space orientation and
non-significant impairments of praxis.

The level of concentration and attention stability defined by means of Burdon

test revealed parameters equal to 147.7±0.08 (P<0.001) in all patients, and stability
of attention 3.5±0.08 (P<0.01). The values were significantly lower than in the
control group. The patients of the 2

nd

group had concentration of attention equal to

124.6±4.1, and attention stabilityа 3.4±0.03 (P<0.001); these values were
significantly lower than in the control and 1

st

group (P<0.001). The patients of the

1

st

group had values equal to 170.8±5.6 and 3.7±0.02 (P<0.001) respectively. Thus,

parameters of cognitive sphere relevant to concentration and stability of attention
were reliably better in the group of the patients with amnesic type of MCI,


background image

67

compared with multifunctional type. The data obtained by means of Burdon test
are comparable to the results of other tests of the study described hereinafter.

Interesting results were obtained in the analysis of 10 words remembering

test. It is known, that healthy people have increasing number of correctly reflected
words with each next reflection, and there are no

«

extra

»

words. In the checking of

the control group at the third repetition a checked person usually reflected correctly
average 9 words. In all the examined individuals with MCI together with CCI we
revealed deviations. So, short-time memory was equal to 6.5±0.21, long-term
memory to 7.3±0.1, and the productivity of remembering was 46.0±0.13, and it
was reliably different from the control group (Р<0.001). It means all patients
reflected fewer words both at the first and repeated reflections. Correspondingly
productivity of remembering was diminished. A difference in the comparison with
the control group was 16.6% for short-time memory and 17.9% for long-term
memory. In the analysis of the differences in the examined groups we revealed the
following differences. Thus, patients of the 2group had short-term memory equal
to 5.8±0.12, long-term to 6.8±0.13, and productivity of remembering was
38.0±0.11. Patients of the 1group had 7.1±0.12, 7.9±0.13 and 54.6±0.13,
respectively, and that was reliably higher (Р<0.001).

So the difference with the control group in the 2nd group was 24.6% for short-

time memory, 23.5% for long-term and 56.4% for the productivity of
remembering. In the first group deviations were equal to 7.79%, 11.2% and 37.4%
respectively. As it is seen from the represented results, disorders of the parameters
of both components of memory and productivity of remembering were more
expressed in the 2 group, i.e. in the patients with multifunctional type of MCI (2

nd

group) in comparison with the amnesic type of MCI (1 group).

Thus, experimental neuropsychological test we performed for 10 words

remembering revealed decrease of the values both of the short-time and long-term
memory, and productivity of remembering in the patients of both groups. We
supposed, that more expressed deviations would be revealed in the patients with
amnesic type of MCI, though in the checking more expressed deviations were
revealed in the patients of the 2 group, compared to the 1

st

one, i.e. exactly patients

with multifunctional type of MCI. It is comparable to the results of ММСЕ and
Burdon test, where we revealed more expressed deviations in the line of cognitive
sphere parameters in the patients with multifunctional type of MCI in comparison
with the amnesic type.

Later we performed a test for checking verbal activity of the examined

patients. In the control group the amount of semantically mediated associations
(SMA) (patients were proposed to name as many plants as possible within 1
minute) was equal to 15.9±0.03, while amount of phonetically mediated
associations (PMA) (patients were proposed to name as many subjects starting
from

«

P

»

as possible within 1 minute) to 14.9±0.03.

Patients with MCI together with CCI had 1.2 fold reliable decrease of

semantically mediated associations (Р<0.001) and 1.5 fold of phonetically
mediated associations (Р<0.001). Great changes were detected in the analysis of
PMA amount in both groups. So, the latest ones in the examined group decreased


background image

68

to 32.2% in comparison with the control, while SMA decreased to 18.8% in
relation to the control one. It means, that ratio of SMA to PMA in the patients was
equal to 2:1, in other words 2 fold decrease of PMA prevailed decrease of SMA.

In the 1 group of the patients amount of SMA was equal to 13.4±0.30

(Р<0.001), and amount of PMA to 10.8±0.48 (Р<0.001), and it was reliably
decreased in comparison with the control values.

In the 2 group of the patients amount of SMA was equal to 12.9±0.20

(Р<0.001), and absolute amount of PMA to 9.4±0.35 (Р<0.001), it was reliably
different from the normal values. More expressed deviations from the normal
values were revealed in the patients of the 2

nd

group.

While analyzing the obtained results it can be noted, that reflecting more than

12 semantically mediated associations and less than 10 phonetically mediated
associations proves explicit cognitive dysfunction. According to our data,
decrease of PMA significantly prevails over decrease of SMA, which is
decreased, but is at the lower border of normal values. From the literature
references it is known, that decrease of SMA amount is one of the earliest signs of
coming dementia, which is especially characteristic for Alzheimer disease, linked
with dysfunction of temporal-limbic system. In case of sub cortical-frontal
dysfunction prevalence (for example, in case of cerebral-vascular pathology)
amount of PMA decreases faster, than SMA amount. That’s why decrease of PMA
proposed by us, compared with SMA, confirms vascular genesis of MCI, and
exactly presence of sub cortical-frontal dysfunction together with CCI.

After that we performed a test of visual memory. So immediate reproduction

was equalized as a whole in all patients to 8.5±0.02, and delayed one to 7.1±0.02.
Though in the 1 group the values were reliably higher that in the second group
(Р<0.001). It should be noted, that recognizing subjects with visual stimuli was
relatively preserved both in the patients of the 1 and 2 groups and it was equal to
10.8±0.08 and 9.2±0.08 respectively.

As it is generally known, dysfunction of temporal limbic system, first of all

hippocampus, is characterized by rough decrease of both reproduction and
(especially delayed), and recognizing, while frontal (sub cortical-frontal)
dysfunction is characterized by dissociation between decreased reproduction and
reliably preserved recognizing. In the first case it is dysfunction of Alzheimer type,
and in the second – dementia with vascular genesis. The results we obtained
confirm vascular character of MCI, which do not reach dementia stage. In patients
with multifunctional type of MCI we revealed rough impairments, than in amnesic
type.

Anxiety values in the emotional sphere according to Spilberger-Hanin test

(1976, 1978) were reliably increased in the group of the patients with MCI in the
parameter of reactive (to 26.1; Р<0.001), as well as personal (to 32.1; Р<0.001)
anxiety and was equal to 46.1±0.71 and 52.4±0.4 respectively. Separately in the
examined groups we observed reliable prevailing of anxiety in the 2 group, i.e.
among the patients with multifunctional type of MCI, in comparison with the
amnesic type (Р<0.001). As it is known, in clinical semiotics of multifunctional


background image

69

type of MCI there are anxious disorders, the presence of which, together with other
symptoms, makes that type of MCI different from amnesic one.

Though anxious disorders are also observed in amnesic type of MCI. In our

opinion, the presence of actual decrease of memory is already a cause for
formation of anxious disorders. Presence of anxious disorders among the patients
with MCI in CCI we related to the fact of cognitive deficit, causing inconveniences
for the patients both in daily and professional spheres.

Thus, making conclusion we can suppose, that decrease of cognitive functions

is linked with the fact, that mild cognitive impairments in CCI cases are based on
the phenomenon of cortical-sub cortical and cortical-cortical separation observed
in the majority of clinical cases with CCI. The essence of separation phenomenon
is disorder of link between various parts of brain, which finally leads to inhibition
and decrease of intellectual-mnestic functions. We revealed that, cognitive deficit
prevails in the patients with multifunctional type of MCI in comparison with the
patients with amnesic type. It is proved by several experimental-psychological
checkups, including classical tests, new modern tests, providing differentiation of
Alzheimer type dementia from vascular one (verbal activity and visual memory
test). In the application of verbal activity and visual memory tests we indicated,
that mild cognitive impairments observed in the patients had vascular character and
significantly differed from dysfunction of temporal limbic system, first of
hippocampus, which can be observed in cases of Alzheimer’s disease. Performance
of these tests in clinical practice provides early diagnostics of pre-dementia
impairments in the patients with CCI and proves its vascular genesis.

The fourth chapter of dissertation titled

“Interrelation of cognitive

impairments expression to structural functional and morphologic disorders,
detected by means of neurovisualization”

investigates the importance of the

performed ultra sound duplex scanning of extra cranial part of brachio-cephal
arteries we revealed decrease of LBR, especially on the left side, statistically more
explicit in the patients of multifunctional type MCI group. It testifies presence of
atherothrombotic alterations of vascular wall in the patients of this group, in
comparison with the group of patients with coefficient

«

intima-media

»

(CIM)

amnesic type, where more often we revealed thickening of CIM (table 1).

Table 1

Thickness of IMC in the examined patients, mm (M±m)

Examined group

Left CCA

Right CCA

MCI1 (n=30)

1.19±0.02

1.18±0.04

MCI2 (n=30)

1.29±0.05*^

1.17±0.02

Control group(n=20)

1.17±0.07

1.18±0.08

Note: * - Р<0.05 between the values of the patients with CCI and normal values; ^ - ^ -

Р<0.05 between the groups of patients with MCI together with CCI.

According to the results of neurovisual tests it was determined that cognitive

impairments in the patients with CCI develop together with background
morphologic alterations in brain, characteristic for dyscirculatory encephalopathy.


background image

70

These are presented not only by widening of ventricular system, leukoareosis, but
also cerebral cortex layer becoming thin, which is manifested in widening of Silvii
fissure (table 2).

Table 2

Values of ventricular system in the examined patients

Atrophy signs

MCI1 (n=34)

MCI2 (n=26)

Control (n=10)

Evans’correlation

24.11±0.8*

23.57±0.78

19.4±0.53

Frontal horn index

3.85±0.21

3.9±0.24

4.7±1.4

Ventricular index

0.47±0.07*

0.48±0.08*

1.2±0.5

Widening of Silvii fissure

0.4±0.06*

0.38±0.07*

0.27±0.31

Note:* - reliable in relation to the control group data (Р<0.01)

Leukoareosis located periventricular in the area of anterior, posterior horns,

and visually it was denser, than brain matter. The results of MRI showed, that the
expression of cognitive impairments in CCI cases depended on the prevalence and
location of leukoareosis, the degree of lateral ventricles widening and the type of
mild cognitive impairments.

More complete information was received at the performance of MR-

tractography using fraction anisotropy. So, decrease of fraction anisotropy
coefficient revealed in the white matter of frontal lobes and semi-oval center (up to
5.2% and 5.9% respectively), expressed in percentage correlation more than in
other zones of interest, testifies the risk of early development of neural
degeneration process in these structures (Fig. 1).

Fig. 1. Illustration of the results of statistic processing of the data: decrease of

fraction anisotropy in the patients with MCI amnesic type together with CCI

in the anterior side of inner capsule, white matter of frontal lobes, corpus

collosum and basal nuclei


It should be noted, that in multifunctional type of MCI these alterations were

more expressed, that in amnesic one.

For the detection of the expression degree of white matter alterations the

fraction anisotropy coefficient was measured in the mentioned areas. The results
were presented in the Table 3. As it is seen from the table, the group of patients
with MCI2 we observed more explicit decrease of fraction anisotropy values in
white matter of frontal lobes (with the main accent in the projection of fibers
coming to middle frontal convolution), semi-oval center, corpus collosum and
thalamus.


background image

71

Decrease of fraction anisotropy coefficient, revealed in the white matter of

frontal lobes and corpus collosum, expressed in percentage correlation more (up to
9.1% and 8.2% respectively), than in other zones of interest testifies the risk of
neural degenerative process development in these structures, which serve the main
part in the pathogenesis of dementia with various genesis according to many
authors.

Table 3

Comparative analysis of fraction anisotropy values in the patients

with MCI together with background CCI

Lobes of brain

MCI1 (n=34)

MCI2 (n=26)

Control (n=10)

White matter of frontal lobes

0.416±0.012*

0.412±0.011*

0.453±0.012

Corpus collosum

0.738±0.014

0.644±0.051

0.788±0.021

Semi-oval center

0.467±0.072

0.358±0.027

0.476±0.050

Lower longitudinal bundle

0.449±0.048

0.447±0.039

0.451±0.038

Thalamus

0.309±0.041

0.305±0.064

0.312±0.021

Note: *reliable difference with the control group (р<0.05).

In the progress of the work we revealed significant differences of the

parameters of cognitive induced potentials CIP P300 in the patients with chronic
ischemia of brain from the normal value corresponding to that age. In healthy
people alterations of CIP Р300 were characterized by shift of maximal amplitude
of cognitive induced potentials in frontal leads in simple tests and normalization
of topographic distribution of cognitive induced potentials in complication of
cognitive assignment. Application of the research method for cognitive induced
potentials Р300 provided detection of significant change of electric activity of
brain in the patients with CCI and various types of MCI. And, if qualitatively
these changes were similar, in case of using experimental neuropsychological tests
on various modality and complexity of cognitive assignments, changes of
cognitive induced potentials in the patients with various types MCI differed
qualitatively and were more explicit in cases of multifunctional type.

On the basis of the obtained data we can conclude the following: frontal lobe

is considered to be dominant in relation to organization of the highest cerebral
activity, regulation of behavior emotions and cognitive functions. Secondary and
tertiary zones of cortex are located in frontal lobe, and according to Luria A.R.
(2003) these zones are of great importance in integral activity of brain. That’s why
damages in frontal lobe and thalamic structures detected in MR-imaging can serve
to be the reason for confirmation of morphologic basis of rough structural
alterations in the patients with MCI, especially multifunctional type, leading to
functional separation of thalamus-cortical structures, and basis for supposing
separation between frontal lobes and sub cortical structures, on which cognitive
deficit is based.

In the fifth chapter of dissertation called

“Statement of cholinergic and Fas -

mediated system in the pathogenesis of the patients with mild cognitive
impairments in chronic cerebral ischemia”

follow up the results showed (Fig. 2)

that average level of AC in the patients of the 1 group was lower than the results of


background image

72

the control group to 30.7% (Р<0.01), and in the patients of the 2 group to 44.5%
(Р<0.001). And the content of AC in blood serum of the 2 group patients was
lower, than in the patients of the 1 group to 19.9% (Р<0.05).

N

ote: * - Р<0.05 in comparison with the control; ^ – Р<0.05 in comparison with the 1

st

group.

Fig. 2. The level of AC and ACE in blood of the patients

with CCI dependently on the type of MCI.


It can be supposed, that the revealed low level of AC in blood serum of the

patients with CCI in the examined groups was linked with high activity of ACE
participating mostly in the AC hydrolysis reactions. As it is seen from the results
of the research, activity of ACE in the 1 group of the patients was higher than the
control data to 34.1% (Р<0.01), and in the 2 group to 70.2% (Р<0.001), which
turned to be much higher than in the patients of the 1 group to 20.0% (Р<0.05).

It should be noted, that both in the 1 group and the 2 group between the values

of AC and ACE we revealed a stable direct feedback r= -0.68 and – 0.76 (Р<0.01),
and that even more proved the dependence of disorders of its level in blood of the
patients with CCI with amnesic and multifunctional type of AC amount and ACE
activity.

Consequently, the analysis of the obtained results showed, that patients of the

2 subgroup had more significant decrease of AC level and increase of ACE
activity, than in the patients of the 1

st

group. Differences in comparison with the

control and presence of correlation link between AC and ACE in the groups of
patients with CCI and MCI stronger underline the importance of these disorders
and specificity of impairments in brain, and it seemingly defines the type of MCI –
amnesic or multifunctional.

It is possible that, revealed differences in the changes of cholinergic system

activity level serve the basis of metabolic, and consequently biochemical disorders
in the organisms of patients, development of ischemic processes in tissue structures
of brain, and start of the system of accelerated apoptosis.

The average level of Fas (inhibitor of apoptosis) in the patients of the 1 group

was significantly lower than the control data to 38.9% (Р<0.001), in the patients of
the 2 group to 61.1% (Р<0.001), and oppositely sFas –L (inductor of apoptosis),
higher to 66.7% and 166.7% (Р<0.001).

At the same time it was detected, that ratio of sFas/sFas-L concentrations

decreased in the 2 group in comparison with the 1 group of the patients with CCI
to 60.2%(Р<0.001), and in comparison with the control one to 85.4% (Р<0.001)


background image

73

(table 4). That proves that, the patients with MCI2 together with CCI had
parameters of sFas-L – induced apoptosis which exceeded these parameters in the
group of MCI1 with CCI much more.

Table 4

Values of AC, ACE markers of Fas- mediated apoptosis of blood in the

patients with CCI with various types of MCI, М±m

Group

AC, nm/ml

ACE, mM(h·l) sFas, ng/ml sFas-L, ng/ml

sFas/sFas-L

Control group
n=30

122.8±3.7

98.9±3.86

1.8±0.07

0.03±0.001

60.0±2.412

1

st

groupn=133

85.1±2.8٭

132.6±4.25٭

1.1±0.04٭

0.05±0.003٭

22.0±0.635٭

2

nd

groupn=169

68.2±2.3٭

^

168.9±4.33٭

^

0.7±0.03٭

^

0.08±0.003٭

^

8.75±0.251

Note: ٭ - Р<0.05 in relation to the control;

^

- Р<0.05 in relation to the 1

st

group

In the mathematic cross-correlation analysis we revealed strong link of Fas и

sFas–L values in the patients of the 2 group with parameters of clinical
manifestations of cognitive impairments (r= 0.81; Р<0.01), while in the patients of
the 1

st

group that link was average (r= 0.53; Р<0.05).

Interesting data were received in the study of correlation link of

neuropsychological tests results and the values of cholinergic and Fas – mediated
systems, which revealed direct dependence of all checked values (Fig. 3).

Mild cognitive impairments amnesic type

-1

-0,5

0

0,5

1

MMSE

Testing of praxis

Burdon test

10 words remembering

test

Verbal activity test

Visual memory test

Anxiety in emotional

sphere

AC

ACE

sFas

sFas-L

sFas/sFas-L

Mild cognitive impairments multifunctional type


background image

74

-1

-0,5

0

0,5

1

MMSE

testing praxis

Burdon test

10 words remembering

test

Verbal activity test

Visual memory test

Anxiety in emotional

sphere

AC

ACE

sFas

sFas-L

sFas/sFas-L

Fig. 3. The values of correlation link of neuropsychological tests and

values of cholinergic and Fas – mediated system in the patients

with MCI together with background CCI


Thus, it was determined, that in the patients with MCI in CCI cases decrease

of AC level and ACE activity in blood serum was associated with intensified
processes of apoptosis, reflecting severity and expression of cognitive
impairments. We revealed correlation link between cholinergic neural mediation
and markers of soluble isoforms of the system of Fas – mediated apoptosis, its
interrelation with clinical manifestations dependently on the type of MCI. That
testifies about the important role of cholinergic and Fas - mediated systems
disorders in the pathogenesis of MCI in the patients with chronic ischemia of brain,
and it should be taken into account in clinical practice while doing differential
diagnostics and the choice of therapy tactics.

Revealed statistically significant differences in the degree of alterations of AC

amount, activity of ACE and Fas - mediated apoptosis in the blood system, let s
recommend their usage as markers of disease prognosis and for differential
diagnostics between the groups of patients with MCI amnesic and multifunctional
types.

The sixth chapter of dissertation titled

“Diagnostic criteria of mild cognitive

impairments on the background chronic cerebral ischemia”

improvement of

accurate diagnostics of mild cognitive impairments in chronic vascular diseases of
brain, including chronic cerebral ischemia (dyscirculatory encephalopathy), by
means of modified step-by-step definition of cognitive impairments and scale of
differential diagnostics of mild cognitive impairments and dementia.

In compliance with the proposed scale of differential diagnostics of mild

cognitive impairments and dementia, for definition of mild cognitive impairments
we determine everyday activity (different from depression it is not disordered, only
the most difficult actions are limited), do estimation of psychic status with the help
of Short scale (often in the range from 25 to 28), perform evaluation of the
progress of the disease (variable: together with progressing there can be long-term


background image

75

stability and spontaneous regression of the defect) and critics (it is preserved,
disorders mostly bother the patient himself).

Thus, application of new diagnostics criteria for mild cognitive impairments

in the patients with chronic cerebral ischemia (dyscirculatory encephalopathy) with
the presence of characteristic (definite and indentified) signs using step-by-step
definition of cognitive impairments and designed scale of differential diagnostics
of mild cognitive impairments and dementia let us perform early diagnostics of
MCI. The proposed method increases availability and accuracy of the mild
cognitive impairments diagnostics, it has clear quantitative criteria, reflects
participation of certain etiologic factors, and that provides advantage for the
definition of the tactics of patients management in chronic cerebral ischemia and
mild cognitive impairments, and also for prevention of mild cognitive impairments
progression, their transformation to vascular dementia, and consequently, early
invalidity; so we can recommend its application in practical health care.

The seventh chapter of the dissertation called “

Clinical and therapeutic

efficiency of pathogenetical targeted in the patients with mild cognitive
impairments with vascular genesis”

performance of revealed positive dynamics

of subjective clinical neurological symptoms leveling in the patients with MCI,
which depended on the prescription of the agents with various action mechanisms
and it was the most expressed in combined administration with cyto protector
(cytoflavin) and cholin alphoscerate (medotyllin, later cereton).

The values of intellectual status according to MMSE scale in dynamic therapy

among the patients with MCI also depended on the therapeutic methods. Among
the patients with MCI1 the most effective values were obtained in the groups 1B,
1C (Р<0.01), in other words with administration of cholin alhoscerate and
combined administration of cholin alphoscerate and cyto protector. In 1D subgroup
we registered non-significant positive dynamics of these values. In the patients
with MCI-1 the total amount of points according to MMSE scale before therapy
was equal in 1А to 23.6±0.5, 1B to 24.4±0.4, 1C to 23.8±0.56, 1D to 23.7±0.6,
while after therapy these values were equal to 26.3±0.48, 27.5±0.5, 28.6±0.51 and
24.8±0.5 respectively. Reliability of the data was traced in 1B and 1C groups. In
the patients with MCI-2 in CCI before the therapy the results of MMSE were in 2А
– 24.1±0.51, 2B – 24.7±0.4, 2C – 24.2±0.5 and in 2D – 25.1±0.5, after the therapy
these values reliably increased in the group 2C, i.e. in the patients administering
cholin alphoscerate and cyto protector (24.2±0.5 versus 27.5±0.4; Р<0.05).

Neuropsychological testing of praxis and space orientation by means of clock

drawing test after the therapy also showed positive dynamics, differently expressed
in various therapeutic subgroups. As it is seen from the diagram, in the therapeutic
subgroups of the patients with MCI1 before therapy there was notable rise of
points according to the clock drawing test equal in 1А to 7.8±0.05, 1B to 6.3±0.04,
1C to7.5±0.06, 1D to 7.9±0.06, while after the therapy these results were equal to
8.1±0.08, 9.2±0.05, 8.2±0.05 and 7.1±0.05 respectively. While the patients with
MCI2 before therapy had the following results in 2А – 6.8±0.05, 2B – 7.1±0.04,
2C – 7.8±0.05 and 2D – 7.2±0.06. After the therapy in all therapeutic groups of
patients we noted increase of the values, so in 2А – 7.1±0.06, 2B – 7.9±0.06, 2C –


background image

76

9.7±0.04 and in 2D – 7.9±0.05. So the testing of praxis and space orientation with
the help of clock drawing test in the progress of the therapy showed positive
dynamics, especially expressed in 1B, 1C and 2C subgroups.

In the analysis of cognitive sphere parameters relevant to concentration and

stability of attention in the dynamic therapy we revealed improvement of the
values according to Burdon test. The greatest expression of the values dynamics
was noted in 1B, 1C, and 2C subgroups, and that one more time proves efficiency
of administration of cholin alphoscerate medotyllin, and cereton and its
combination with cyto protector cytoflavin at the second stage in the patients with
MCI1, while the patients with MCI2 had prevailing efficiency of the combinations
of these agents, and insufficient efficacy of administration of cholin alphoscerate
only. The achieved data according to Burdon test are comparable to the results of
other tests herein and hereinafter. In the dynamic therapy the results of 10 words
remembering test also tended to reach normal values, which were the most
expressed in 1B, 1C and 2C subgroups, in other words the number of correctly
reflected words increased and there was no reflection of

«

extra

»

words.

With respect to the dynamics of visual memory testing the observations

showed restoration of visual memory, both immediate and delayed reproduction,
and recognizing in the patients with MCI1 and MCI2 in 1B, 1C and 2C subgroups.
The patients receiving traditional therapy didn’t have positive dynamics in the
testing of visual memory.

Later after the therapy we performed verbal activity test among the examined

patients. It was determined that, patients with MCI in CCI had reliable rise of SMA
and PMA compared to the values before the therapy.

The anxiety signs in emotional sphere checked with the help of Spilberger-

Hanin test also changed after the therapy. Positive shifts of the values of reactive
anxiety in emotional sphere, the most expressed in 1B, 1C and 2C groups, were
seemingly associated with the improvement of cognitive functions. That once more
underlines close interrelation between reactive anxiety and the presence of
cognitive deficit in a patient.

Thus, patients with MCI amnesic type in the process of the therapy showed

leveling of neuropsychological tests’ results, which was especially expressed in
cases of cholin alphoscerate administration (Fig. 4).


background image

77

Fig. 4. Dynamics of the values of experimental-neuropsychological tests

together with the background therapy in the patients with MCI 1 type

(percentage ration before and after the therapy)


Similar tendency was observed in the study of these values in the patients

with MCI-2, administering cholin alphoscerate and cyto protector cytoflavin in
combination (Fig. 5). Interesting results were achieved in biochemical study of
cholinergic neural mediation in the dynamics of the therapy. It was determined
that, patients of the 1А group after the course of the therapy with administration of
cyto protector cytoflavin had rise of AC level in blood in comparison with the data
before the therapy totally to 6.1% (Р>0.25). In case of cholin alphoscerate
prescription in 1B group the level of AC increased to 27.0% (Р<0.05).

Fig. 5. Dynamics of the values of experimental-neuropsychological tests

together with the background therapy in the patients with MCI 2 type

(percentage ration before and after the therapy)


Furthermore, in case of combined administration of cholin alphoscerate and

cyto protector in 1C group increase to 34.1 % (Р<0.01). In 1D group the level of
AC significantly increased.

At the same time, in case of prescription of these agents to the patients with

CCI and MCI-2 we observed a little bit different alteration of AC level in blood.
So, in 2А group the level of AC increased to 20.3% (Р<0.05) compared with the
value before the therapy, in group 2B to 30.4 % (Р<0.01), and in group 2C to
40.0% (Р<0.05). In group 2D the rise was registered only to 8.5%. Thus, the
greatest dynamics of the values was revealed in the therapeutic groups 1B, 1C and
2C. These data have much in common with the results of clinical experimental
tests.

It can be supposed, that among the definitive factors of positive impact of the

studied agents aiming increase of AC level there is its impact to cholinergic
structures and cellular formations participating in ACE synthesis. That’s why we
studied the dynamics of ACE enzyme activity.

The analysis of the obtained results of the study of ACE enzyme activity

showed that in 1А group the level of ACE enzyme activity decreased to 17.8%


background image

78

(Р<0.05), in group 1B to 28.3%, group 1C to 34.2%, while in 1D group to 9.8%. In
the patients with MCI-2 in 2А group the level of ACE decreased to 19.0%
(Р<0.05), in 2B to 19.8% (<0.05), while in 2C to 28.5% (Р<0.05), and in group 1D
decrease was registered only to 8.2%. Thus, the biggest dynamics of the values
was revealed in therapeutic groups 1B, 1C and 2 C. These data also have much in
common with the results of clinical experimental studies.

Consequently, the performed studies showed that pharmaco-therapeutic

activity of the agents was significantly determined by the type of MCI. Combined
prescription of both cholin alphoscerate alone, and in combination with cyto
protector was more effective in the patients with MCI-1. While combined
administration of cholinergic neural mediation agents only didn’t cause prevailing
improvement of the values in the patients with MCI-2 in CCI, combined
administration of cholinergic neural mediation agents together with cyto
protection, the efficiency of which in our opinion was based on the impact on
disordered status of cholinergic system, caused improvement of the results.

Later we performed the analysis of sFas - mediated apoptosis values. As it is

seen from the results of the observation, after the course of cyto protector
cytoflavin administration by the patients with MCI-1 and MCI-2 the level of Fas
increased to 21.7 and 22.5% respectively; and in case of prescription of cholin
alphoscerate – to 31.5% and 24.0% respectively, and in case of combined
administration – to 54.6 % and 50.7% respectively in comparison with the values
before the therapy.

In the group of the patients with traditional therapy that values almost didn’t

change in comparison with original values. Detailed digital analysis in therapeutic
groups showed that, amount of sFas-L decreased to 20.0% in the patients of 1А
group, in group 1B that value decreased to 32.8%, in 1C – to 35.4%, while in 1D
group it didn’t change in comparison with original level.

At the same time, in therapeutic groups of the patients with MCI-2 in 2А

subgroup sFas-L decreased to 19.5%, in 2B to 21.3%. And the lowest level of
decrease was noted in 2C subgroup, while in 2D, as well as in MCI-1 there was no
dynamics.

Clear difference in the positive effect of the pharmaceutical agents in the

patients with CCI and MCI-1 and MCI-2 lead to corresponding change of integral
coefficient of sFas/sFas-L in the compared groups. In the patients with CCI in
MCI-1 and MCI-2 groups after prescription of cyto protector the integral
coefficient of sFas/sFas-L turned to be higher than before the therapy to 47.7% and
45.6% (Р<0.001) respectively, and after prescription of cholin alphoscerate – to
87.4% and 68.9% (Р<0.05 and Р<0.001) respectively.

And in combined administration – to 180.3 and 359.8% (Р<0.001),

respectively in comparison with the data before the therapy. In the groups with
traditional therapy both in MCI-1 and in MCI-2 there were no significant changes.
Consequently, the studies we performed showed parallelism of dynamics of
changes of Fas - mediated apoptosis values in the patients with MCI-1 and MCI-2
values, characterizing the status of cholinergic system in the dynamics of various


background image

79

schemes of prescription, including cyto protection and cholinergic neural
mediation.

Thus, we revealed rules, which in principle prove the necessity of taking into

account the results we obtained for the choice of differential approach of the
therapy for the patients with CCI, DE 1

st

and 2

nd

stages with MCI amnesic and

multifunctional types with using the agents of cholinergic neural mediation and
cyto protection.

Thus, the analysis of the obtained results of clinical studies showed that, the

medicine of choice for the prescription to the patients with CCI and MCI to
improve the values of cholinergic neural mediation and Fas - mediated apoptosis in
the patients MCI-1 is cholin alphoscerate, and its combination with cyto protector,
while in the patients with MCI-2 – prevailing combined administration of cholin
alphoscerate and cyto protector. The evidence of the aforesaid is the obtained data
about positive change of cholinergic neural mediation, Fas - mediated apoptosis,
and correlation dependence between the checked parameters.

The results of neuropsychological study were confirmed with the results of

electrophysiological study. In the analysis of the change of cognitive IP P300 wave
parameters we revealed decrease of the average reaction time in verbal stimulation
in the dynamic therapy. In case non-verbal stimulation we observed similar
dynamics.

Amplitude of CIP Р300 reliably changed in all therapeutic subgroups, and it

obviously testifies positive neural protective effect of the performed therapeutic
schemes. We detected reliable increase of amplitude of the indicated wave in the
right frontal lead with non-verbal stimulation and right central lead with verbal
stimulation in the checking of the patients after the performed course of therapy in
1А, 1B, 1C and 2А, 2B, 2C subgroups. In these subgroups complex therapy
included cholin alphoscerate and cyto protector, and their combination. Besides
that, there was notable shortening of latent period of P300 wave in parietal leads
with verbal stimulation and in all lead with non-verbal stimulation in comparison
with original values after the end of the therapy.

On the basis of the results of clinical, biochemical and paraclinical studies and

the data of cognitive induced potentials we justified the application of cholin
alphoscerate (gradual prescription of medityllin and cereton) in the patients with
MCI amnesic type and combination of cholin alphoscerate with cyto protector
cytoflavin in the patients with MCI multifunctional type.

Economical efficiency. The calculation of economic efficiency showed that,

especially expressed efficiency of the therapy was noted in the patients with
amnesic type of mild cognitive impairments with background chronic cerebral
ischemia (86.7%), getting complex therapy with cholin alphoscerate, and in the
patients with multifunctional type of mild cognitive impairments together with
background chronic cerebral ischemia, administering cholin alphoscerate
combined with cyto protector (80%).

Worsening of patients' status to the 14th day of the therapy was observed only

among the patients getting traditional therapy (6.3%), and in 11.6% of them we
registered no improvement. Economical efficiency of the proposed method of


background image

80

therapy for each patient was average324000 sum, because of the diminishing of the
amount of medicines at the ambulatory stage of the therapy, while at the traditional
method of the therapy average cost is 525000 sum, and it 1.6 times higher (72000
sum).

CONCLUSION

1. On the basis of clinical neurologic checking it was determined, that

subjective complaints of cerebral character are met reliably more often in the
patients with multifunctional type of MCI, except memory disorder, which
prevailed in the patients with amnesic type MCI. Revealed cognitive deficit in
quantitative and qualitative aspect prevails in the patients with multifunctional type
of MCI compared with the patients with amnesic type and it provides its
consideration as pre-dementia cognitive impairments.

2. With the help of Doppler graphic test it was revealed that in the patients

with amnesic type of MCI basic manifestations of the extra cranial vessels
pathologies mostly include thickening of

«

intimae-media

»

complex, while

individuals with multifunctional type of MCI had more expressed atherosclerotic
alterations with formation of atherosclerotic plaque of the 2-3degree.

3. With the help of neurovisual checking we revealed the interrelation of the

cognitive impairments expression with the structural functional and morphological
disorders, detected with the help of MRI-tractography. Cognitive impairments in
this category of patients develop together with morphological alterations in brain
characteristic for dyscirculatory encephalopathy.

4. Parameters of MRI-tractography are characterized by decrease of fraction

anisotropy coefficient, revealed mostly in the white matter of frontal lobes and
semi-oval center, proving the risk of neural degenerative process development in
these structures. In case of multifunctional type of MCI the indicated alterations
were more expressed, than in case of amnesic one.

5. Statistically significant increase of AC amount associated with ACE

activity, misbalance of Fas – mediated apoptosis system with low level of sFas
(inhibitor of apoptosis) and increase of sFas-L (inductor of apoptosis) was revealed
in all patients with MCI and it was biochemical correlate of cognitive impairments
in CCI. In case of pathogenetical development of multifunctional type of MCI the
degree of cholinesterase activity and Fas – mediated apoptosis disorder expression
is statistically higher, than in the group of the patients with MCI amnesic type.

6. Patients with

MCI together with background CCI, independently from its

type, have definite pattern of alterations of acoustic cognitive induced potentials
P300 values, conditioned by the impact of chronic vascular impairments on the
functioning of brain and resulting mild cognitive impairments

.

7. The algorithm of step-by-step definition of MCI in CCI with the presence

of characteristic (definite and identified) signs and application of the designed
scale of differential diagnostics with dementia will provide early diagnostics of
MCI, and consequently, earlier therapeutic correction, and that is important for in-


background image

81

time correction of pre-dementia impairments and prevention of their
transformation to vascular dementia.

8. On the basis of the results of clinical, experimental psychological,

neurovisual (with usage of assessment of fraction anisotropy), biochemical
(parameters of cholinergic neural mediation and Fas – mediated apoptosis), and the
data of cognitive induced potentials (P300) the application of cholin alphoscerate
(gradual prescription of medotyllin and cereton for a long time) in the patients with
MCI amnesic type and combination of cholin alphoscerate (medotyllin and
cereton) with 2-stage administration of cytoprotector cytoflavin for a long time in
the patients with MCI multifunctional type was pathogenetically justified.


background image

82

Эълон қилинган ишлар рўйхати

Список опубликованных работ

List of published works

I бўлим (I часть; I part)

1.

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К.

Умеренные когнитивные

расстройства у больных с хронической ишемией мозга //

Неврология. –

Ташкент, 2010. - № 1. (45). – С. 43-46 (14.00.00; № 4).

2.

Маджидова

Ё.Н.,

Хайдарова

Д.К.

Клиническая

и

нейрофизиологическая (вызванные потенциалы мозга) оценка умеренных
когнитивных расстройств у больных с хронической ишемией мозга //
Неврология. – Ташкент, 2013. - №2(58). – С. 5-8 (14.00.00; № 4).

3.

Madgidova Y.N. Khaydarova D.K. Study of the cognitive evoked potentials

and bioelectrical brain activity in the patients with moderate cognitive disorders
associated with chronic cerebral ischemia // International Journal of BioMedicine.
– New York, 2013. - № 3(3). – Р.188-191 (IF - 0,654).

4.

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К., Нурмухаммедова М.А. Клинико-

нейрофизиологический

анализ

коррекции

умеренных

когнитивных

нaрушений у больных с дисциркуляторной энцефалопатией // Научно-
практический журнал для врачей «Медицинский совет». – Москва, 2013. -
№3. – С. 94-101 (14.00.00; № 83).

5.

Хаджаева Д.Т., Хайдарова Д.К., Хайдаров Н.К. Коррекция

астеноневротического

синдрома

энергокорректором

цитофлавином.

//Неврология.- Ташкент, 2013. - №3 (59) – С.15-16 (14.00.00; № 4).

6.

Хаджаева Д.Т., Хайдарова Д.К., Хайдаров Н.К. Клиническая

характеристика умеренных когнитивных нарушений развившихся на фоне
хронической ишемии мозга. // Проблемы биологии и медицины. –
Самарканд, 2013. - №4.1.(76). – С.10-14.

7.

Madgidova Y.N., Khaydarova D.K. Clinical and neurological status in

patients with mild cognitive impairment due to chronic cerebral ischemia //
International Journal of BioMedicine. - New York, 2014. – vol.4. - Issue 3. –
Р.147-150 (IF - 0,654).

8.

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К., Ходжаева Д.Т. Вызванные

потенциалы мозга у больных с умеренными когнитивными сосудистами
расстройствами

дисциркуляторной

энцефалопатией

при

лечении

цитофлавином. // Журнал неврологии и психиатрии им. С.С. Корсакова. -
С.Петербург, 2013. - №8. – Т.113. – С. 42-45 (14.00.00; № 50).

9.

Хайдарова Д.К. Семиотика поражений проводящих путей при

умеренно-когнитивных расстройствах на фоне хронической ишемии мозга //
Инфекция, иммунитет и фармакология. – Ташкент, 2014. - №6. – С. 186-191
(14.00.00; № 15).

10.

Хайдарова Д.К. Состояние мозгового кровообращения у больных с

умеренными когнитивными расстройствами на фоне хронической ишемии
мозга // Медицинский журнал Узбекистана. – Ташкент, 2014. - №6. – С. 40-43
(14.00.00; № 8).


background image

83

11.

Хайдарова Д.К. Характерные показатели психологических и

нейропсихологических

исследований

у

больных

с

умеренными

когнитивными расстройствами на фоне хронической ишемии мозга. //
Неврология. – Ташкент, 2015. - №1. – С. 9-13 (14.00.00; № 4).

II бўлим (II часть; II part)

12.

Маджидова Ё.Н., Мамедова О.Р., Хайдарова Д.К., Мирджалилова

М.К. Клинико-неврологическая оценка эффективности нивалина в коррекции
умеренных когнитивных нарушений при дисциркуляторной энцефалопатии //
Материалы международной научно-проктической конференции «Актуальные
вопросы неврологии»: научно-практический журнал Неврология. – Ташкент,
2010. - №4(48). – С.116.

13.

Хайдарова Д.К., Изюмов Д.П. Когнитивные нарушения у больных с

гипертонической энцефалопатией и пути оптимизации терапии //Материалы
международной научно-практической конференции «Актуальные вопросы
неврологии»: научно-практический журнал Неврология. – Ташкент, 2010. –
№4(48). – С.101-102.

14.

Маджидова Ё.Н., Максудова Х.Н., Хайдарова Д.К.

Умеренные

когнитивные нарушения при ранних стадиях хронической ишемии мозгаи
вопросы оптимизации терапии

// Материалы Республиканской научной

конференции «Открытые и закрытые операции на сонных артериях при
хронической сосудисто-мозговой недостаточности» (октябрь 10-11.2011 г.) –
Ташкент, 2011. – С. 52-53.

15.

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К., Азизова Р.Б. Клиническая

характеристика умеренных когнитивных нарушений у больных с
хронической ишемией головного мозга и способы их коррекции //
Материалы республиканской научной конференции «Проблемы и
перспективы хирургического лечения больных с хронической сосудисто-
мозговой недостаточностью при мультифокальном атеросклерозе» (15-16
октября, 2012 год). – Ташкент, 2012. – С.104-105.

16.

Ходжаева Д.Т., Хайдарова Д.К., Хайдаров Н.К. Клинико-

неврологическая оценка эффективности Медотилина в коррекции умеренных
когнитивных расстройств при ранних формах сосудистой недостаточности
мозгового кровообращения // Материалы республиканской научной
конференции «Проблемы и перспективы хирургического лечения больных с
хронической сосудисто-мозговой недостаточностью при мультифокальном
атеросклерозе» (15-16 октября, 2012 год). – Ташкент, 2012. – С.116-117.

17.

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К., Нурмухаммедова М.А. Клинико-

нейрофизиологические особенности умеренных когнитивных нарушений у
больных с дисциркуляторной энцефалопатией на фоне цитопротективной
терапии цитофлавином // Журнал «Неврология, психиатрия»: «Человек и
лекарство: Узбекистан». – Ташкент, 2013. - № 2. – С. 19-22.

18.

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К. Умеренные когнитивные

нарушения

у

больных

с

дисциркуляторной

энцефалопатией

//

Здравоохранение Кыргызстана, 2013. - №3. – С. 56-60.


background image

84

19.

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К. Динамика нейрофизиологических

показателей умеренных когнитивных расстройств на фоне лечения
цитофлавином // Терапевтический вестник Узбекистана. – Ташкент, 2013. –
№4. – С. 237-238

20.

Madgidova Y.N., Khaydarova D.K. Feathers of cognitive P300 potentials

in chronic cerebral ischemia //National Journal of Neurology. – Baku,
Azerbaijan,2014. - №1 (5). – P.69-74.

21.

Хайдарова Д.К. Когнитивные нарушения у амбулаторных пациентов

с артериальной гипертензией // Сборник научных трудов молодых учёных и
одарённых студентов «Созвездия Авиценны». – Бухара, 2014. – С. 379-380.

22.

Хайдарова Д.К, Ходжаева Д.Т., Хайдаров Н.К. Клинико-

патогенетические особенности умеренных когнитивных расстройств на фоне
хронической ишемии мозга и их медикаментозная коррекция // Сборник
статей

VII

международной

научно-практической

конференции

«Приоритетные направления в области науки и технологии в XXI веке». –
Ташкент, 2014. – С. 74-76.

23.

Madgidova Y.N., Khaydarova D.K. Сlinic-neurophysiologic featurs of

cognitive disturbances in patients with hypertensive encephalopathy // Joint
congress European Neurology (31 may -3 june, 2014). – Istanbul, Turkey, 2014. –
Р. 303.

24.

Хайдарова Д.К, Ходжаева Д.Т., Хайдаров Н.К. Характерные

особенности показателей МР-трактографии при хронической ишемии мозга
у больных с умеренными когнитивными расстройствами. // Халкаро илмий
журнал «Биология ва тиббиёт муаммолари» – Самарканд, 2014. – №4 (80). –
С. 250

25.

Ходжаева Д.Т., Хайдарова Д.К, Хайдаров Н.К. Влияние различных

типов лечения на холенэргическую и FAS – опосредованную систему у
больных хронической ишемии мозга с умеренными когнитивными
расстройствами // Халкаро илмий журнал «Биология ва тиббиёт
муаммолари» – Самарканд, 2014. – №4 (80). – С. 250-251.

26.

Хайдарова Д.К., Ходжаева Д.Т. Оптимизация методов лечения

когнитивных нарушений у больных с хронической ишемии мозга // Халкаро
илмий журнал «Биология ва тиббиёт муаммолари» – Самарканд, 2014. – №4
(80). – С. 252-253

27.

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К., Ходжаева Д.Т. Принципы лечения

умеренных когнитивных нарушений у больных на фоне хронической ишемии
мозга //Терапевтический вестник Узбекистана. – Ташкент, 2014. – №4. – 214.

28.

Хайдарова

Д.К.,

Ходжаева

Д.Т.

Состояние

мозгового

кровообращения у больных с умеренными когнитивными нарушениями на
фоне хронической ишемии мозга //Республиканская научно-практическая
конференция «Некоторые вопросы диагностики и лечения хронической
сосудисто-мозговой недостаточности» (14-15 октября 2014г.). – Ташкент,
2014. – С. 92-93.

29.

Khaidarova D.K. Dynamics of cholinergic and FAS-mediated system

values in the patients with chronic brain ischemia with moderate cognitive


background image

85

disorders in the process of therapy // The Third international Conference on
Biology and Medical Sciences. –Austria, Vienna, 2014. – Р. 125-131

30.

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К. Возможности МР-трактографии в

оценке поражения проводящих путей при умеренно-когнитивных
расстройствах на фоне хронической ишемии мозга // Материалы IV Научно-
практической конференции с международным участием «Кайшибаевские
чтения: Актуальные проблемы неврологии» (3-4 октября 2014г.). – Алматы,
2014. – С. 90-92.

31.

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К. Оценка нейропсихологических и

экспериментально-психологических результатов в динамике лечения
больных с умеренными когнитивными расстройствами на фоне хронической
ишемии мозга // Международная научно-практическая конференция

«

Фармацевтическое образование, наука и производство – ориентир на

стратегию «Казахстан-2020». 23-24 октябрь. – Чимкент, 2014. – С. 94-97

32.

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К, Ходжаева Д.Т. Состояние систем

холинэргической и FAS – опосредованного апатоза с умеренными
когнитивными

расстройствами

фоне

хронической

ишемии

мозга

//Республиканская научно-практическая конференция «Некоторые вопросы
диагностики и лечения хронической сосудисто-мозговой недостаточности»
(14-15октября 2014г.). – Ташкент, 2014. – С. 55-56.

33.

Хайдарова Д.К., Хайдаров Н.К., Маджидова Ё.Н., Ходжаева Д.Т.

Влияние различных типов лечения на холинергическую и FAS –
опосредованную систему у больных хронической ишемии мозга с
умеренными когнитивными расстройствами // Научно практический журнал,
Неврология. – Ташкент, 2015. – №2. – С. 46-47.

34.

Хайдарова Д.К., Маджидова Ё.Н., Ходжаева Д.Т. Влияние

хронической ишемии головного мозга на когнитивные вызванные
потенциалы // Научно практический журнал, Неврология. – Ташкент, 2015. –
№2. – С. 56.

35.

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К. Оптимизация патогенетически

направленной терапии у больных с умеренными когнитивными
расстройствами сосудистого генеза: методические рекомендации. – Ташкент,
2015. – 26 с.

36.

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К., Нурмухамедова М.А. Умеренные

когнитивные нарушения у больных дисциркуляторной энцефалопатией:
методические рекомендации. – Ташкент, 2015. – 24 с.

37.

Хайдарова Д.Т., Хайдарова Д.К., Хайдаров Н.К. Характеристика

поражений проводящих путей при умеренных когнитивных расстройствах на
фоне хронической ишемии мозга // Евроазиатский Союз Ученых (ЕСУ). –
2015. - №7(16). – С. 97-98.

Автореферат «O'zbekiston terapiya axbortnomasi

»

журнали таҳририятида таҳрирдан ўтказилди (04.04.2016).

Библиографические ссылки

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К. Умеренные когнитивные расстройства у больных с хронической ишемией мозга // Неврология. -Ташкент, 2010. -№ 1. (45). - С. 43-46 (14.00.00; № 4).

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К. Клиническая и

нейрофизиологическая (вызванные потенциалы мозга) оценка умеренных когнитивных расстройств у больных с хронической ишемией мозга // Неврология. - Ташкент, 2013. - №2(58). - С. 5-8 (14.00.00; № 4).

Madgidova Y.N. Khaydarova D.K. Study of the cognitive evoked potentials and bioelectrical brain activity in the patients with moderate cognitive disorders associated with chronic cerebral ischemia // International Journal of BioMedicine. - New York, 2013. - № 3(3). - P.188-191 (IF - 0,654).

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К., Нурмухаммедова M.A. Клиниконейрофизиологический анализ коррекции умеренных когнитивных нарушений у больных с дисциркуляторной энцефалопатией И Научно-практический журнал для врачей «Медицинский совет». - Москва, 2013. -№3. - С. 94-101 (14.00.00; № 83).

Хаджаева Д.Т., Хайдарова Д.К., Хайдаров Н.К. Коррекция астеноневротического синдрома энергокорректором цитофлавином. //Неврология,- Ташкент, 2013. - №3 (59) - С.15-16 (14.00.00; № 4).

Хаджаева Д.Т., Хайдарова Д.К., Хайдаров Н.К. Клиническая характеристика умеренных когнитивных нарушений развившихся на фоне хронической ишемии мозга. И Проблемы биологии и медицины. -Самарканд, 2013. - №4.1.(76). - С.10-14.

Madgidova Y.N., Khaydarova D.K. Clinical and neurological status in patients with mild cognitive impairment due to chronic cerebral ischemia // International Journal of BioMedicine. - New York, 2014. - vol.4. - Issue 3. -P.147-150 (IF-0,654).

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К., Ходжаева Д.Т. Вызванные потенциалы мозга у больных с умеренными когнитивными сосудистами расстройствами дисциркуляторной энцефалопатией при лечении цитофлавином. // Журнал неврологии и психиатрии им. С.С. Корсакова. -С.Петербург, 2013. - №8. - Т.113. - С. 42-45 (14.00.00; № 50).

Хайдарова Д.К. Семиотика поражений проводящих путей при умеренно-когнитивных расстройствах на фоне хронической ишемии мозга // Инфекция, иммунитет и фармакология. - Ташкент, 2014. - №6. - С. 186-191 (14.00.00; № 15).

Хайдарова Д.К. Состояние мозгового кровообращения у больных с умеренными когнитивными расстройствами на фоне хронической ишемии мозга // Медицинский журнал Узбекистана. - Ташкент, 2014. - №6. - С. 40-43 (14.00.00; №8).

Хайдарова Д.К. Характерные показатели психологических и нейропсихологических исследований у больных с умеренными когнитивными расстройствами на фоне хронической ишемии мозга. // Неврология. - Ташкент, 2015. - №1. - С. 9-13 (14.00.00; № 4).

Маджидова Ё.Н., Мамедова О.Р., Хайдарова Д.К., Мирджалилова М.К. Клинико-неврологическая оценка эффективности нивалина в коррекции умеренных когнитивных нарушений при дисциркуляторной энцефалопатии // Материалы международной научно-проктической конференции «Актуальные вопросы неврологии»: научно-практический журнал Неврология. - Ташкент, 2010.-№4(48).-С.116.

Хайдарова Д.К., Изюмов Д.П. Когнитивные нарушения у больных с гипертонической энцефалопатией и пути оптимизации терапии //Материалы международной научно-практической конференции «Актуальные вопросы неврологии»: научно-практический журнал Неврология. - Ташкент, 2010. -№4(48).-С.101-102.

Маджидова Ё.Н., Максудова Х.Н., Хайдарова Д.К. Умеренные когнитивные нарушения при ранних стадиях хронической ишемии мозгаи вопросы оптимизации терапии // Материалы Республиканской научной конференции «Открытые и закрытые операции на сонных артериях при хронической сосудисто-мозговой недостаточности» (октябрь 10-11.2011 г.) -Ташкент, 2011. - С. 52-53.

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К., Азизова Р.Б. Клиническая характеристика умеренных когнитивных нарушений у больных с хронической ишемией головного мозга и способы их коррекции // Материалы республиканской научной конференции «Проблемы и перспективы хирургического лечения больных с хронической сосудистомозговой недостаточностью при мультифокальном атеросклерозе» (15-16 октября, 2012 год). - Ташкент, 2012. - С.104-105.

Ходжаева Д.Т., Хайдарова Д.К., Хайдаров Н.К. Клиниконеврологическая оценка эффективности Медотилина в коррекции умеренных когнитивных расстройств при ранних формах сосудистой недостаточности мозгового кровообращения // Материалы республиканской научной конференции «Проблемы и перспективы хирургического лечения больных с хронической сосудисто-мозговой недостаточностью при мультифокальном атеросклерозе» (15-16 октября, 2012 год). - Ташкент, 2012. - С.116-117.

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К., Нурмухаммедова М.А. Клиниконейрофизиологические особенности умеренных когнитивных нарушений у больных с дисциркуляторной энцефалопатией на фоне цитопротективной терапии цитофлавином // Журнал «Неврология, психиатрия»: «Человек и лекарство: Узбекистан». - Ташкент, 2013. - № 2. - С. 19-22.

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К. Умеренные когнитивные нарушения у больных с дисциркуляторной энцефалопатией // Здравоохранение Кыргызстана, 2013. - №3. - С. 56-60.

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К. Динамика нейрофизиологических показателей умеренных когнитивных расстройств на фоне лечения цитофлавином // Терапевтический вестник Узбекистана. - Ташкент, 2013. -№4. - С. 237-238

Madgidova Y.N., Khaydarova D.K. Feathers of cognitive P300 potentials in chronic cerebral ischemia //National Journal of Neurology. - Baku, Azerbaijan,2014. - №1 (5). - P.69-74.

Хайдарова Д.К. Когнитивные нарушения у амбулаторных пациентов с артериальной гипертензией // Сборник научных трудов молодых учёных и одарённых студентов «Созвездия Авиценны». - Бухара, 2014. - С. 379-380.

Хайдарова Д.К, Ходжаева Д.Т., Хайдаров Н.К. Клиникопатогенетические особенности умеренных когнитивных расстройств на фоне хронической ишемии мозга и их медикаментозная коррекция // Сборник статей VII международной научно-практической конференции «Приоритетные направления в области науки и технологии в XXI веке». -Ташкент, 2014. - С. 74-76.

Madgidova Y.N., Khaydarova D.K. Clinic-neurophysiologic featurs of cognitive disturbances in patients with hypertensive encephalopathy // Joint congress European Neurology (31 may -3 june, 2014). - Istanbul, Turkey, 2014. — P. 303.

Хайдарова Д.К, Ходжаева Д.Т., Хайдаров Н.К. Характерные особенности показателей МР-трактографии при хронической ишемии мозга у больных с умеренными когнитивными расстройствами. // Халкаро илмий журнал «Биология ва тиббиёт муаммолари» - Самарканд, 2014. - №4 (80). -С. 250

Ходжаева Д.Т., Хайдарова Д.К, Хайдаров Н.К. Влияние различных типов лечения на холенэргическую и FAS - опосредованную систему у больных хронической ишемии мозга с умеренными когнитивными расстройствами // Халкаро илмий журнал «Биология ва тиббиёт муаммолари» - Самарканд, 2014. - №4 (80). - С. 250-251.

Хайдарова Д.К., Ходжаева Д.Т. Оптимизация методов лечения когнитивных нарушений у больных с хронической ишемии мозга // Халкаро илмий журнал «Биология ва тиббиёт муаммолари» - Самарканд, 2014. - №4 (80). - С. 252-253

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К., Ходжаева Д.Т. Принципы лечения умеренных когнитивных нарушений у больных на фоне хронической ишемии мозга //Терапевтический вестник Узбекистана. - Ташкент, 2014. - №4. - 214.

Хайдарова Д.К., Ходжаева Д.Т. Состояние мозгового кровообращения у больных с умеренными когнитивными нарушениями на фоне хронической ишемии мозга //Республиканская научно-практическая конференция «Некоторые вопросы диагностики и лечения хронической сосудисто-мозговой недостаточности» (14-15 октября 2014г.). - Ташкент, 2014.-С. 92-93.

Khaidarova D.K.. Dynamics of cholinergic and FAS-mediated system values in the patients with chronic brain ischemia with moderate cognitive disorders in the process of therapy // The Third international Conference on Biology and Medical Sciences. -Austria, Vienna, 2014. - P. 125-131

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К. Возможности МР-трактографии в оценке поражения проводящих путей при умеренно-когнитивных расстройствах на фоне хронической ишемии мозга // Материалы IV Научно-практической конференции с международным участием «Кайшибаевские чтения: Актуальные проблемы неврологии» (3-4 октября 2014г.). - Алматы, 2014.-С. 90-92.

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К. Оценка нейропсихологических и экспериментально-психологических результатов в динамике лечения больных с умеренными когнитивными расстройствами на фоне хронической ишемии мозга // Международная научно-практическая конференция «Фармацевтическое образование, наука и производство - ориентир на стратегию «Казахстан-2020». 23-24 октябрь. - Чимкент, 2014. - С. 94-97

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К, Ходжаева Д.Т. Состояние систем холинэргической и FAS - опосредованного апатоза с умеренными когнитивными расстройствами фоне хронической ишемии мозга //Республиканская научно-практическая конференция «Некоторые вопросы диагностики и лечения хронической сосудисто-мозговой недостаточности» (14-15октября 2014г.). - Ташкент, 2014. - С. 55-56.

Хайдарова Д.К., Хайдаров Н.К., Маджидова Ё.Н., Ходжаева Д.Т. Влияние различных типов лечения на холинергическую и FAS -опосредованную систему у больных хронической ишемии мозга с умеренными когнитивными расстройствами // Научно практический журнал, Неврология. - Ташкент, 2015. - №2. - С. 46-47.

Хайдарова Д.К., Маджидова Ё.Н., Ходжаева Д.Т. Влияние хронической ишемии головного мозга на когнитивные вызванные потенциалы // Научно практический журнал, Неврология. - Ташкент, 2015. -№2. - С. 56.

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К. Оптимизация патогенетически направленной терапии у больных с умеренными когнитивными расстройствами сосудистого генеза: методические рекомендации. - Ташкент, 2015.-26 с.

Маджидова Ё.Н., Хайдарова Д.К., Нурмухамедова М.А. Умеренные когнитивные нарушения у больных дисциркуляторной энцефалопатией: методические рекомендации. - Ташкент, 2015. - 24 с.

Хайдарова Д.Т., Хайдарова Д.К., Хайдаров Н.К. Характеристика поражений проводящих путей при умеренных когнитивных расстройствах на фоне хронической ишемии мозга // Евроазиатский Союз Ученых (ЕСУ). -2015.-№7(16).-С. 97-98.